comintour.net
stroidom-shop.ru
obystroy.com
Items filtered by date: Հինգշաբթի, 13 Հունիսի 2019 http://artsakhtert.com Sun, 25 Aug 2019 14:49:39 +0000 Joomla! - Open Source Content Management hy-am Պետական նախարար Գրիգորի Մարտիրոսյանը պահանջել է ոռոգման գործընթացում ապահովել թափանցիկություն http://artsakhtert.com/arm/index.php/official/item/26907-2019-06-14-17-20-31 http://artsakhtert.com/arm/index.php/official/item/26907-2019-06-14-17-20-31 Պետական նախարար Գրիգորի Մարտիրոսյանը պահանջել է ոռոգման գործընթացում ապահովել թափանցիկություն
Արցախի Հանրապետության պետական …

 Հողօգտագործողները բարձրաձայնել են ինչպես հերթացուցակների խախտման, այնպես էլ առանց հայտերի ներկայացման ոռոգման համակարգերից օգտվելու դեպքերի մասին: Ոռոգման գործընթացն Ասկերանի շրջանում կազմակերպող Խաչենշին ընկերության տնօրենի խոսքով՝ փորձում են հայտերը բավարարել ըստ հերթականության, բայց ձեռքի տակ հերթացուցակչունեն: Լինում են նաև դեպքեր, երբ դաշտը ոռոգվում է առանց հայտի ներկայացման, ինչը նույնպես գործընթացի կազմակերպման խախտում է:

Իր խոսքում ԱՀ գյուղատնտեսության նախարարության ջրային համակարգերի պահպանության պետական տեսչության պետ Արմեն Ներսիսյանն  նշել է, որ խնդիրը ջրբաշխներիաշխատանքում է:

         Ոռոգման ջրի պահանջարկն Ասկերանի շրջանում պայմանավորված է գարնանացանի աննախադեպ ծավալներով: Այդ պատճառով Խաչենի ջրամբարից ջուրը մատակարարվում էառավելագույն թողտվությամբ: Պետական նախարար Գրիգորի Մարտիրոսյանի գնահատմամբ՝ գործընթացը թափանցիկ չէ և բացակայում է հանրային վերահսկողությունը: Գ. Մարտիրոսյանըհանձնարարել է Խաչենշին ընկերությանն ունենալ հայտերի ցուցակ, հրապարակել և առաջնորդվել դրանով:

Խորհրդակցությանը, որին մասնակցել են ԱՀ գյուղատնտեսության նախարար Ժիրայր Միրզոյանը, Ասկերանի շրջվարչակազմի ղեկավար Հակոբ Ղահրամանյանը, գյուղոլորտիպատասխանատուներ և ուժային կառույցների ներկայացուցիչներ,  քննարկվել են նաև բերքահավաքին, գյուղատնտեսական աշխատանքների արդյունավետության բարձրացմանը, հակահրդեհային միջոցառումներին վերաբերող հարցեր:

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Պաշտոնական Fri, 14 Jun 2019 17:19:13 +0000
Սու­րեն ԳՐԻ­ԳՈ­ՐՅԱ­Ն. ՙՓՈԽ­ԳՈՐ­ԾԱԿ­ՑՈՒ­ԹՅՈՒ­ՆԸ ԶԱՐ­ԳԱՑ­ՆԵ­ԼՈՒ ՄԵԾ ՆԵ­ՐՈՒԺ ՈՒ­ՆԵՆՔ http://artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/26903-2019-06-14-16-10-44 http://artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/26903-2019-06-14-16-10-44 Սու­րեն ԳՐԻ­ԳՈ­ՐՅԱ­Ն. ՙՓՈԽ­ԳՈՐ­ԾԱԿ­ՑՈՒ­ԹՅՈՒ­ՆԸ ԶԱՐ­ԳԱՑ­ՆԵ­ԼՈՒ  ՄԵԾ ՆԵ­ՐՈՒԺ ՈՒ­ՆԵՆՔ
Լաու­րա ԳՐԻ­ԳՈ­ՐՅԱՆ

Ստե­փա­նա­կեր­տի ու Երևա­նի քա­ղա­քա­պե­տա­րան­նե­րի միջև դեռևս յոթ տա­րի ա­ռաջ սկզբ­նա­վոր­ված գոր­ծըն­կե­րա­յին հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րը տա­րեց­տա­րի ընդ­լայն­վում և խո­րաց­վում են: Հու­նի­սի 13-ին Ստե­փա­նա­կերտ կա­տա­րած աշ­խա­տան­քա­յին այ­ցի ըն­թաց­քում Երևա­նի քա­ղա­քա­պե­տի գլ­խա­վո­րած պատ­վի­րա­կու­թյու­նը հան­դի­պել է ար­ցա­խյան գոր­ծըն­կեր­նե­րի հետ։ Ստե­փա­նա­կեր­տի քա­ղա­քա­յին հա­մայն­քի ա­վա­գա­նու նիս­տե­րի դահ­լի­ճում կա­յա­ցած հան­դիպ­մա­նը քն­նարկ­վել են հե­տա­գա հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թյանն առ­նչ­վող մի շարք հար­ցեր։ 

Ստորև ներ­կա­յաց­վող ճե­պազ­րույ­ցը Ստե­փա­նա­կեր­տի քա­ղա­քա­պետ Սու­րեն ԳՐԻԳՈՐՅԱՆԻ հետ, այդ մա­սին է։
- Պա­րոն Գրի­գո­րյան, հատ­կա­պես վեր­ջին տա­րի­նե­րին Ստե­փա­նա­կեր­տի ու Երևա­նի քա­ղա­քա­յին հա­մայ­նք­նե­րը սերտ փոխ­գոր­ծակ­ցու­թյան մեջ են ե­ղել, քա­ղա­քա­յին իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը մշ­տա­պես ներ­կա­յաց­րել են տե­ղա­կան ինք­նա­կա­ռա­վար­ման, կր­թամ­շա­կու­թա­յին և այլ ո­լորտ­նե­րում ու­նե­ցած փոր­ձը։ Ինչ­պե՞ս եք տես­նում գոր­ծըն­կեր կա­ռույ­ցի հետ հե­տա­գա հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թյու­նը, մաս­նա­վո­րա­պես՝ փոխ­գոր­ծակ­ցու­թյան ուղ­ղու­թյուն­նե­րը։
- Հի­րա­վի, ստո­րագր­ված հա­մա­ձայ­նագ­րի շր­ջա­նա­կում ա­մե­նա­տար­բեր բնա­գա­վառ­նե­րում Երևա­նի քա­ղա­քա­յին իշ­խա­նու­թյուն­նե­րի հետ սերտ հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թյուն ենք ու­նե­ցել։ Մի շարք հա­ջող­ված ծրագ­րեր ա­պա­ցույցն են հենց այդ հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թյան։ Երևա­նի քա­ղա­քա­պե­տա­րա­նը մաս­նակ­ցել է Ստե­փա­նա­կեր­տի Ա­զա­տա­մար­տիկ­նե­րի պու­րա­կի կա­ռուց­ման ծրագ­րին, որ դար­ձել է ոչ միայն քա­ղա­քի բնա­կիչ­նե­րի, այլև ար­ցախ­ցի­նե­րի և հյու­րե­րի սի­րած վայ­րե­րից մե­կը: Նաև ֆի­նան­սա­վո­րել է Մայր տա­ճա­րի բա­կի բա­րե­կար­գու­մը, ին­չի հա­մար մեր խո­րին ե­րախ­տա­գի­տու­թյունն ենք հայտ­նում մեր գոր­ծըն­կեր­նե­րին։ Եվ այ­սօր էլ Երևա­նի քա­ղա­քա­պե­տա­րա­նի պատ­վի­րա­կու­թյան աշ­խա­տան­քա­յին այ­ցը Ստե­փա­նա­կերտ վկա­յում է, որ եր­կու հայ­կա­կան պե­տու­թյուն­նե­րի մայ­րա­քա­ղաք­նե­րի կա­պե­րը ընդ­լայն­վե­լու մի­տում ու­նեն։
Հարկ է նշել, որ Երևա­նի քա­ղա­քա­պե­տա­րա­նի կող­մից լայն ա­ջակ­ցու­թյուն է ցու­ցա­բեր­վել մաս­նա­գետ­նե­րի վե­րա­պատ­րաստ­մանն ու կա­տա­րե­լա­գործ­մա­նը, օ­րեն­սդ­րա­կան դաշ­տի կա­տա­րե­լա­գործ­մա­նը: Ան­շուշտ, մեր կա­պե­րի սեր­տաց­ման մա­սին է փաս­տում և այն ի­րո­ղու­թյու­նը, որ ան­ցած տա­րի­նե­րին մայ­րա­քա­ղա­քի պատ­վի­րա­կու­թյուն­նե­րի կող­մից 300-ից ա­վե­լի փո­խայ­ցե­լու­թյուն­ներ են կա­տար­վել: Այս ա­մե­նի մա­սին մենք խո­սել ու քն­նար­կել ենք մեր գոր­ծըն­կեր­նե­րի հետ հան­դիպ­ման ըն­թաց­քում, և վս­տահ եմ, որ բա­րե­կա­մու­թյան կա­մուրջ­ներն էլ ա­վե­լի կամ­րապ­նդ­վեն, փո­խայ­ցե­լու­թյուն­նե­րի, հա­րուստ փոր­ձի փո­խա­նակ­ման ար­դյուն­քում կշա­հեն թե՜ Երևա­նը, և թե՜ Ստե­փա­նա­կեր­տը։ Մեր քա­ղա­քը գտն­վում է զար­գաց­ման փու­լում, ի­րա­կա­նաց­վում են տն­տե­սա­կան և սո­ցիա­լա­կան նշա­նա­կու­թյան բազ­մա­թիվ նոր ծրագ­րեր: Մենք եր­կու քա­ղա­քա­պե­տա­րան­նե­րի միջև փոխ­գոր­ծակ­ցու­թյու­նը զար­գաց­նե­լու մեծ նե­րուժ ու­նենք, և հա­վա­տա­ցած եմ, որ այն ա­ռա­վել ար­դյու­նա­վետ օգ­տա­գոր­ծե­լու դեպ­քում լր­ջա­գույն ձեռք­բե­րում­նե­րի կա­րող ենք հաս­նել բո­լոր բնա­գա­վառ­նե­րում։ Աշ­խա­տան­քա­յին խմ­բե­րին հանձ­նա­րար­ված է հս­տա­կեց­նել նոր ծրագ­րե­րը, ո­րոնք մաս­նա­վո­րա­պես նե­րա­ռում են մշա­կույ­թի, կր­թու­թյան և զբո­սաշր­ջու­թյան ո­լոր­տը և ձեռ­նա­մուխ լի­նել դրանց ի­րա­գործ­մա­նը։ Ի դեպ, պա­րոն Մա­րու­թյա­նը կարևո­րել է և նպա­տակ ու­նի սերտ կապ հաս­տա­տել Երևա­նի վար­չա­կան շր­ջան­նե­րի և Ար­ցա­խի տար­բեր շր­ջան­նե­րի միջև։
Հա­մոզ­ված ենք, որ մեր ջերմ հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րը, ա­ռողջ մթ­նո­լոր­տը, որ ստեղ­ծել են եր­կու քա­ղա­քա­պե­տա­րան­նե­րը, պետք է լի­նեն շա­րու­նա­կա­կան, պետք է մի նոր լիցք հա­ղոր­դենք դրանց, աշ­խա­տենք նոր ու­ժե­րով, նոր ե­ռան­դով։

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Սոցիալական Fri, 14 Jun 2019 16:05:16 +0000
ՑՈՐ. ԼՈՒՅՍ՝ ԹՈՒ­ՆԵ­ԼԻ ՎԵՐ­ՋՈՒՄ http://artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/26902-2019-06-14-15-38-28 http://artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/26902-2019-06-14-15-38-28 ՑՈՐ. ԼՈՒՅՍ՝ ԹՈՒ­ՆԵ­ԼԻ ՎԵՐ­ՋՈՒՄ
Նու­նե ՀԱՅ­ՐԱ­ՊԵ­ՏՅԱՆ

 1991-ին բռ­նա­գաղ­թի են­թարկ­ված Հադ­րու­թի հա­րա­վա­յին թևի 14 գյու­ղե­րից մեկն է ար­ցա­խյան գողտ­րիկ ան­կյու­նում ծվա­րած, հիմ­նա­հա­տակ ա­վեր­ված ու հու­սա­հա­տու­թյու­նը հաղ­թա­հա­րել փոր­ձող Ցո­րը՝ թերևս շր­ջա­կա բո­լոր գյու­ղե­րի մեջ ա­մե­նա­գե­ղե­ցիկն ու, ցա­վոք, նաև ա­մե­նա­փոք­րա­թիվ բնակ­չու­թյուն ու­նե­ցո­ղը: Կար ժա­մա­նակ, երբ… գյու­ղի մա­սին խո­սե­լիս թերևս այս չարչ­րկ­ված միտքն ու բնա­կա­վայ­րի եր­բեմ­նի փառ­քի ու շեն­շող ա­ռօ­րյա­յի մա­սին ան­վեր­ջա­նա­լի փաս­տերն ու հի­շո­ղու­թյուն­ներն են գե­րա­կա դառ­նում: Գյու­ղին նե­տած թռու­ցիկ հա­յացքն էլ բա­վա­կան է հաս­կա­նա­լու հա­մար, որ այն հա­րուստ ու բար­գա­վաճ գյուղ էր ոչ այն­քան հե­ռա­վոր ան­ցյա­լում: Ա­վե­րակ­ված տնե­րի քա­րե պա­տերն այն­քան բարձր են, որ կա­րող են լիու­լի ծա­ռա­յել ան­գամ ե­ռա­հարկ բնա­կե­լի տան հա­մար: Ա­մե­նուր բեր­քա­տու ծա­ռե­րով այ­գի­ներ են, բար­ձուն­քում Ցո­րա­բերդն է, ո­րի ա­նու­նով էլ կոչ­վել է գյու­ղը:

Գյու­ղի կենտ­րո­նում 5-րդ դա­րում կա­ռուց­ված Լու­սա­վոր­չի ա­նա­պատ վանքն է: Գյու­ղա­մեր­ձում հնա­գույն տա­պա­նա­քա­րեր են, խաչ­քա­րեր, բերդ-ամ­րոց­ներ:
Ցոր մտ­նե­լիս ի­րա­րա­մերժ մտ­քե­րի ու ան­հա­վա­տա­լի ի­րա­կա­նու­թյան մեջ ես հայ­տն­վում: Գյու­ղի մուտ­քում աշ­խույժ շի­նա­րա­րու­թյուն է ըն­թա­նում, ընդ­լայն­վել է ճա­նա­պար­հը, ամ­բողջ եր­կա­րու­թյամբ քա­րե հե­նա­պա­տեր են կա­ռուց­վում, ծա­ռեր տնկ­վում, թվում է՝ գյու­ղում նույն աշ­խու­ժու­թյու­նը պի­տի շա­րու­նակ­վի: Գյու­ղը մինչև վեր­ջերս ան­հե­տաց­ման եզ­րին էր: 6 ըն­տա­նիք ու 12 բնա­կիչ է ապ­րում սե­փա­կան ցա­վը գր­կած, աշ­խար­հի ծայ­րին ծվա­րած ու նրա­նից մի փոքր նե­ղա­ցած այս գյու­ղում: Բարձ­րա­դիր գյու­ղի` ար­դեն ա­րա­հետ­նե­րի վե­րած­ված վե­րըն­թաց ճա­նա­պարհ­նե­րի կող­քե­րին ա­մե­նուր ա­վե­րակ­ված տնե­րի հպարտ ու ա­մուր պա­տեր են` ու­ղիղ, գե­ղե­ցիկ քա­րե­րով ու ա­վե­լի քան մեկ դար պահ­պան­ված գրու­թյուն­նե­րով: Պա­տե­րի մեջ, եր­բեմ­նի տնե­րի մեջ­տե­ղում ա­ճած ծա­ռերն ար­դեն պա­տե­րից բարձր են:
Այս գյուղն Ար­ցախ աշ­խար­հի ա­մե­նա­հին բնա­կա­վայ­րե­րից մեկն է. փաս­տը, որ Մես­րոպ Մաշ­տոցն այս­տեղ է ար­ցա­խյան երկ­րորդ դպ­րո­ցը հիմ­նել, ինք­նին վկա­յու­թյուն է, որ մի­ջին դա­րե­րում Ցո­րը ոչ միայն ար­ցա­խյան ա­մե­նա­շեն ու մար­դա­շատ գյու­ղե­րից էր, այլև կր­թա­կան կենտ­րոն շր­ջա­կա ա­վե­լի քան մեկ տաս­նյակ գյու­ղե­րի հա­մար: Շուրջ կես դար գյու­ղում կի­նո­մե­խա­նիկ ու փոս­տա­տար աշ­խա­տած, ըն­դա­մե­նը մեկ տա­րի Հադ­րու­թում փախս­տա­կա­նի կյան­քով ապ­րած 75-ա­մյա Յու­րա Բաղ­րյա­նը մեզ հետ զրույ­ցից ա­ռաջ դիր­քա­վոր­վում է, հեն­վում ձեռ­նա­փայ­տին ու անց­նում հի­շո­ղու­թյուն­նե­րի գիր­կը: Ըստ Յու­րա պա­պի տվյալ­նե­րի՝ նա­խորդ դա­րի 30-ա­կան­նե­րին Ցո­րը 1350 բնա­կիչ ու­ներ, իսկ Հայ­րե­նա­կան մեծ պա­տե­րազ­մում գյու­ղից 110 ե­րի­տա­սարդ է զոհ­վել:
Ըն­դա­մե­նը 80 ըն­տա­նիք էր ապ­րում գյու­ղում մինչև Ար­ցա­խյան շար­ժու­մը: Ադր­բե­ջա­նի հետևո­ղա­կան ՙա­նու­շադ­րու­թյան՚ ար­դյուն­քում 80-ա­կան­նե­րի սկզ­բին գյու­ղում ար­դեն ծնունդ­ներն ու հար­սա­նիք­նե­րը մեծ ու­րա­խու­թյուն էին: ՙՄեր տղա­նե­րը բա­նա­կից գա­լիս էին, մի քա­նի ա­միս մնում, գյու­ղից կա­րոտ­ներն առ­նում ու պա­րա­պու­թյու­նից հոգ­նած` հե­ռա­նում խոր­հր­դա­յին տար­բեր քա­ղաք­ներ՚,- ա­սում է Յու­րա պա­պը: Գյու­ղում միշտ գոր­ծել է ու­թա­մյա դպ­րոց, ա­կումբ, գրա­դա­րան: Միջ­նա­կարգն ա­շա­կերտ­նե­րը Բա­նա­զու­րի դպ­րո­ցում էին ա­վար­տում: 1988-90թթ. Ադր­բե­ջա­նի հա­յա­շատ քա­ղաք­նե­րից բռ­նա­գաղ­թած նախ­կին շատ ցո­րե­ցի­ներ էին վե­րա­դար­ձել գյուղ, թվում էր՝ Ցո­րը նոր կյանք է առ­նում, սա­կայն առջևում գո­յա­պայ­քարն էր: Ար­ցա­խյան պա­տե­րազ­մի ա­մե­նաս­կզ­բում ադր­բե­ջա­նա­կան օ­մո­նի ջո­կատ­ներն ար­դեն մի քա­նի ան­գամ գրո­հի էին են­թար­կել Ցո­րը: 1991-ի մա­յի­սին գյու­ղը գրավ­վել էր, շատ չան­ցած՝ նո­յեմ­բե­րին, շր­ջա­նի ջո­կատ­նե­րի և Հա­յաս­տա­նից օգ­նու­թյան ե­կած ա­զա­տա­մար­տիկ­նե­րի ու­ժե­րով ա­զա­տագր­վել, բնա­կիչ­նե­րը վե­րա­դար­ձել են, սա­կայն 1992-ի հուն­վա­րի 28-ին հա­կա­ռա­կոր­դը զրա­հա­տեխ­նի­կա­յով, մե­ծա­քա­նակ հետևա­կով վերս­տին մտել է գյուղ (ան­գամ ուղ­ղա­թիռ են գոր­ծի դրել), սպա­նել խա­ղաղ բնա­կիչ­նե­րի, թա­լա­նել, հր­դե­հել և ա­վե­րել բո­լոր տներն ու շի­նու­թյուն­նե­րը: Ցո­րե­ցի­նե­րի մի մա­սը շատ չի հե­ռա­ցել` Հադ­րու­թում ու հա­մե­մա­տա­բար ա­պա­հով գյու­ղե­րում էին հան­գր­վա­նել: ՙՑո­րե­ցի­նե­րը լավ կռ­վող­ներ են,-ա­սում է Յու­րա պա­պը,- այդ օ­րը գյու­ղի մա­տույց­նե­րում ե­րեք զրա­հա­մե­քե­նա ու եր­կու տանկ ենք շար­քից հա­նել, ի­րիկ­նա­դե­մին, երբ թուր­քե­րը նոր ու­ժեր բե­րե­ցին, զի­նամ­թերք հա­մա­րյա չկար: Էդ­պես ըն­կավ գյու­ղը՚:
Ա­զա­տագ­րե­լուց հե­տո բնակ­չու­թյան մի մա­սը վե­րա­դար­ձավ, հիմ­նա­հա­տակ ա­վեր­ված գյու­ղում ապ­րե­լու պայ­ման­ներն ան­նա­խան­ձե­լի էին, է­ներ­գա­մա­տա­կա­րա­րումն այս­տեղ վե­րա­կան­գն­վել է ա­զա­տագ­րե­լուց 7 տա­րի անց միայն: Գյուղն ա­վե­լի նոս­րա­ցավ, մնաց մի քա­նի տա­րեց­նե­րի հույ­սին: ՙՀույս­ներս կտ­րել էինք, գյու­ղում ե­թե դպ­րոց չկա, բուժ­կետ չկա, կապ չկա, չես կա­րող ե­րե­խա պա­հել, իսկ ա­ռանց ե­րե­խա ի՞նչ գյուղ: Այն ա­րո­տա­վայ­րի էր վե­րած­վում՚:
2016-ին գյու­ղում նո­րա­հայտ բա­րե­րա­րի մի­ջոց­նե­րով սկիզբ ա­ռած լայ­նա­ծա­վալ շի­նա­րա­րա­կան աշ­խա­տանք­նե­րը Յու­րա պապն իս­կա­կան հրաշք է հա­մա­րում, անս­պա­սե­լի լույս թու­նե­լի վեր­ջում: Ար­ցա­խի թե­մի փո­խա­ռաջ­նորդ Սա­հակ վար­դա­պետ Շա­քա­րյա­նը փոք­րա­թիվ ցո­րե­ցի­նե­րին ծա­նո­թա­նա­լու էր բե­րել մոսկ­վաբ­նակ գոր­ծա­րար Սմ­բատ Աբ­րա­հա­մյա­նին: Վեր­ջինս եր­բեք գյու­ղում չէր ե­ղել, ժա­մա­նա­կին պապն ըն­տա­նի­քով տե­ղա­փոխ­վել էր Մի­ջին Ա­սիա, հե­տա­գա­յում ըն­տա­նի­քը վե­րա­հաս­տատ­վել է Մոսկ­վա­յում: ՙԱր­մատ­նե­րը ձգում են, ո­չինչ չես կա­րող ա­նել այդ մագ­նի­սի հետ,- ա­սում է Սմ­բա­տը: -Երբ գի­տես, որ քո պա­պե­րի գյու­ղում դեռ 5-րդ դա­րում դպ­րոց է ե­ղել, իսկ հի­մա ան­հե­տաց­ման եզ­րին է, ան­գամ անհ­նա­րին ու ա­նի­րա­գոր­ծե­լի թվա­ցող գա­ղա­փարդ ես փոր­ձում ի­րա­կա­նու­թյուն դարձ­նել` իսկ գու­ցե հնա­րա­վոր է նոր կյանք հա­ղոր­դել գյու­ղին: Ցորն ար­ժա­նի է լավ կյան­քի՚,-նա­խորդ այ­ցե­լու­թյան օ­րե­րին մեր զրույ­ցի ըն­թաց­քում նշել էր բա­րե­րա­րը: Այժմ նա գրե­թե ա­մեն ա­միս լի­նում է գյու­ղում, հետևում աշ­խա­տանք­նե­րին. Ցո­րում նրա մի­ջոց­նե­րով ի­րա­կա­նաց­ված յու­րա­քան­չյուր գործ հա­մընդ­հա­նուր ոգևո­րու­թյան աղ­բյուր է: Գյուղ մտ­նող ճա­նա­պար­հը նրա մի­ջոց­նե­րով է կա­ռուց­վում: Հիմ­նա­նո­րոգ­վել է ե­կե­ղե­ցին, մաս­նա­կի վե­րա­նո­րոգ­վել են բո­լոր բնա­կեց­ված տնե­րը: Բա­ցի այդ, յու­րա­քան­չյուր վե­րա­դար­ձո­ղի հա­մար նա­խա­տես­ված է բնա­կե­լի տուն կա­ռու­ցել: Բա­րե­րա­րի պա­պա­կան տու­նը վե­րա­նո­րոգ­վում է և ծա­ռա­յե­լու է որ­պես ե­րի­ցա­տուն: Վե­րա­նո­րոգ­վել է գյու­ղի աղ­բյու­րը, շր­ջա­կայ­քը վե­րած­վել է գե­ղե­ցիկ հան­գս­տա­վայ­րի, կա­ռուց­վել են նոր ջրա­վա­զան ու ջրամ­բար, վե­րա­կան­գն­վել է նաև նախ­կի­նում օգ­տա­գործ­վող ջրամ­բա­րը: Վե­րա­կա­ռուց­վել են գյու­ղի ե­րեք կա­մուրջ­նե­րը (գյու­ղի մի­ջով անձրևա­ռատ օ­րե­րին սե­լավ­ներ էին անց­նում, ու գյու­ղի թա­ղերն ի­րար հետ կա­մուրջ­նե­րով են կապ­ված ե­ղել): Նախ­կին այ­գի­նե­րի տե­ղում ա­վե­լի քան 30 հա խա­ղո­ղայ­գի է հիմն­վել այս ե­րեք տա­րում, 30 հա­զար տն­կի­ներ են ա­ճում նոր այ­գի­նե­րում: Նաև կա­թի վե­րամ­շակ­ման ար­տադ­րա­մաս ու գի­նե­գոր­ծա­րան է ծրագ­րել կա­ռու­ցել Ս. Աբ­րա­հա­մյա­նը: Ըստ բա­րե­րա­րի՝ այ­սօր ար­դեն աշ­խար­հի տար­բեր քա­ղաք­նե­րում ապ­րող նախ­կին ցո­րե­ցի­ներ փոր­ձում են կապ հաս­տա­տել իր հետ, պատ­րաս­տա­կա­մու­թյուն հայտ­նում օգ­նել ու­ժե­րի չա­փով: Բա­րե­րա­րը լա­վա­տես է ու հա­վա­տա­ցած, որ մոտ ա­պա­գա­յում գյու­ղում նախ­կին ցո­րե­ցի­նե­րի մի մա­սը կվե­րա­դառ­նա, կգան նաև վե­րաբ­նա­կիչ­ներ, գյու­ղում եր­կար սպաս­ված դպ­րո­ցի զան­գը կղո­ղան­ջի:
Այն, ինչ ար­վում է ար­ցա­խյան մեկ գյու­ղում մեկ մար­դու կող­մից, թերևս կա­րող է տե­ղա­վոր­վել միայն ՙան­հա­վա­տա­լին՝ ի­րա­կա­նու­թյուն՚ եզ­րույ­թի մեջ: Ցո­րում սկ­սում ես հա­վա­տալ, որ հրաշք­ներ լի­նում են, որ նման գյուղն էլ կա­րող է երկ­րորդ շն­չա­ռու­թյուն ստա­նալ, ե­թե հան­կարծ գտն­վի խի­զախ ու խենթ գա­ղա­փար­նե­րով վա­րակ­ված գեթ մեկ ե­րի­տա­սարդ, որն իր տա­րի­նե­րի աշ­խա­տան­քի վաս­տա­կով սե­փա­կան ար­մատն է ու­զում ամ­րաց­նել, որ հան­կարծ չե­րե­րա պա­պե­նա­կան բազ­մա­դա­րյա ծա­ռը…

 

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Սոցիալական Fri, 14 Jun 2019 15:36:58 +0000
Ա­ՐԵՎ­ՄՈՒՏ­ՔԸ ՍԼԱՔՆ ՈՒՂ­ՂՈՒՄ Է ՄԵՐ­ՁԱ­ՎՈՐ Ա­ՐԵ­ՎԵԼ­ՔԻ ԿՈՂ­ՄԸ http://artsakhtert.com/arm/index.php/politics/item/26901-2019-06-14-15-35-25 http://artsakhtert.com/arm/index.php/politics/item/26901-2019-06-14-15-35-25 Ա­ՐԵՎ­ՄՈՒՏ­ՔԸ ՍԼԱՔՆ ՈՒՂ­ՂՈՒՄ Է  ՄԵՐ­ՁԱ­ՎՈՐ Ա­ՐԵ­ՎԵԼ­ՔԻ ԿՈՂ­ՄԸ
Ռու­զան ԻՇ­ԽԱ­ՆՅԱՆ

Իսկ շփ­ման գծում դի­պու­կա­հար­ներն են ակ­տի­վա­ցել

Մեր­ձա­վոր Արևել­քում ի­րա­վի­ճա­կի սրաց­ման նա­խա­պայ­ման­ներն ակ­նա­ռու են։ Ար­դեն հայտ­նի է Սպի­տակ տան՝ այդ ուղ­ղու­թյամբ զոր­քեր տե­ղա­փո­խե­լու մտադ­րու­թյու­նը. ԱՄՆ զին­ված ու­ժե­րի կենտ­րո­նա­կան հրա­մա­նա­տա­րու­թյան ղե­կա­վար Քե­նեթ Մաք­կեն­զին խո­սեց Մեր­ձա­վոր Արևել­քում Վա­շինգ­տո­նի ռազ­մա­կան ներ­կա­յու­թյան մե­ծաց­ման նպա­տա­կա­հար­մա­րու­թյան մա­սին։ Հայ­կա­կան աղ­բյուր­ներն այս նո­րու­թյու­նը տա­րա­ծե­ցին՝ հղում ա­նե­լով ա­մե­րի­կյան Wall Street Journal-ին։ Մաք­կեն­զին նաև նշել է, որ ռազ­մա­կան ներ­կա­յու­թյան մե­ծա­ցումն զգա­լի ռե­սուրս­ներ կպա­հան­ջի, բայց հս­տակ չի ա­սել, թե Պեն­տա­գո­նից քա­նի զին­ծա­ռա­յող պի­տի խնդ­րի։

Վա­շինգ­տո­նը միա­ժա­մա­նակ Ի­րա­նի դեմ նոր պատ­ժա­մի­ջոց­նե­րի լայն փա­թեթ նա­խա­պատ­րաս­տե­լու մա­սին ի­րա­զե­կեց։ ԱՄՆ ֆի­նանս­նե­րի նա­խա­րա­րու­թյան կող­մից հու­նի­սի 7-ին տա­րած­ված պաշ­տո­նա­կան հա­ղոր­դագ­րու­թյու­նում նշ­ված էր, որ փա­թեթն ի­րա­նա­կան նավ­թա­վե­րամ­շա­կող բիզ­նե­սի դեմ է ուղղ­ված։ Վեր­ջինս Իս­լա­մա­կան հե­ղա­փո­խու­թյան պա­հա­պան­նե­րի կոր­պու­սի՝ ի­րա­նա­կան իշ­խա­նու­թյուն­նե­րի հե­նա­րա­նի, ֆի­նան­սա­վոր­ման հիմ­նա­կան աղ­բյուր­նե­րից մեկն է։ Պատ­ժա­մի­ջոց­նե­րի ցան­կում է Persian Gulf Petrochemical Industry Co-? ըն­կե­րու­թյու­նը, ո­րը պա­տաս­խա­նա­տու է Ի­րա­նի նավ­թա­քի­միա­կան ար­դյու­նա­բե­րու­թյան ար­տադ­րան­քի կե­սի ար­տա­հան­ման հա­մար և այս ո­լոր­տի ի­րա­նա­կան ձեռ­նար­կու­թյուն­նե­րի շուրջ 40%-ի սե­փա­կա­նա­տերն է։ Վե­րոն­շյալ աղ­բյու­րի տե­ղե­կու­թյուն­նե­րով՝ այս ըն­կե­րու­թյան գոր­ծու­նեու­թյան շնոր­հիվ ի­րա­նա­կան ղե­կա­վա­րու­թյունն ու Իս­լա­մա­կան հե­ղա­փո­խու­թյան պա­հա­պան­նե­րի կոր­պու­սը մի­լիար­դա­վոր դո­լար­ներ են ստա­ցել։
ԱՄՆ վար­չա­կազ­մից բաց տեքս­տով հաս­կա­նալ են տվել, որ սահ­մա­նա­փա­կում­ներն Ի­րա­նի դեմ ձեռ­նարկ­ված ար­շա­վի բաղ­կա­ցու­ցիչն են, ո­րի նպա­տա­կը երկ­րի մե­կու­սա­ցումն է մի­ջազ­գա­յին շու­կա­նե­րում։
Ի­րա­նի Իս­լա­մա­կան Հան­րա­պե­տու­թյան գե­րա­գույն ա­ռաջ­նորդ Ա­լի Խա­մե­նեին, ա­մե­րի­կյան ազ­դակ­նե­րին ի պա­տաս­խան, հան­րայ­նաց­րեց Թեհ­րա­նի մտադ­րու­թյու­նը՝ հակ­ված չեն պա­տե­րազ­մել, բայց շա­րու­նա­կե­լու են դի­մա­կա­յել Վա­շինգ­տո­նին։
Ու­շագ­րավ զար­գա­ցում է ԱՄՆ կենտ­րո­նա­կան հե­տա­խու­զա­կան վար­չու­թյան նախ­կին տնօ­րեն Ջոն Բրե­նա­նի՝ նա­խա­գահ Թրամ­փին հաս­ցեագր­ված քն­նա­դա­տու­թյու­նը։ Բրե­նա­նը տա­րա­ծաշր­ջա­նում Ի­րա­նի ակ­տի­վաց­ման փաստն է ար­ձա­նագ­րում՝ ըն­դգ­ծե­լով, որ ԱՄՆ-ն Ի­րա­նի վար­չա­կար­գի վրա ճն­շում է գոր­ծադ­րում կեղծ հա­վատ տա­ծե­լով, թե այն կփոխ­վի։ Նրա խոս­քով՝ դա տե­ղի չի ու­նե­նա ի­րա­նա­կան ՙհա­կազ­դե­ցու­թյան մշա­կույ­թի՚ պատ­ճա­ռով։ Ի­րա­նի հետ մի­ջու­կա­յին գոր­ծար­քից հրա­ժար­վե­լով, Իս­լա­մա­կան հե­ղա­փո­խու­թյան պա­հա­պան­նե­րի կոր­պու­սը հռ­չա­կե­լով ա­հա­բեկ­չա­կան կազ­մա­կեր­պու­թյուն, Ի­րա­նի դեմ պատ­ժա­մի­ջոց­նե­րը խս­տաց­նե­լով և եվ­րո­պա­կան կող­մե­րին ստի­պե­լով հրա­ժար­վել ի­րենց ստանձ­նած պար­տա­վո­րու­թյուն­նե­րից` Թրամ­փի վար­չա­կազ­մը տպա­վո­րու­թյուն է ստեղ­ծում, որ վերջ­նար­դյուն­քում ցան­կա­նում է տա­պա­լել Ի­րա­նում գոր­ծող ռե­ժի­մը,
հա­մոզ­մունք է հայտ­նել ԿՀՎ նախ­կին տնօ­րե­նը։

Մեր­ձա­վոր Արևել­քում Թրամ­փի քա­ղա­քա­կա­նու­թյունն ա­ջակ­ցու­թյան ար­ժա­նա­ցավ Պար­սից ծո­ցի ա­րա­բա­կան պե­տու­թյուն­նե­րի կող­մից, ո­րոնց շար­քում ա­ռա­ջա­տա­րը Սաու­դյան Ա­րա­բիան է։ Մա­յի­սի վեր­ջին Մեք­քա­յում այդ եր­կր­նե­րի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րի գա­գաթ­նա­ժո­ղով է տե­ղի ու­նե­ցել, ո­րի ար­դյուն­քում ըն­դուն­վել է հա­կաի­րա­նա­կան բա­նաձև։ Նրա­նում կոչ էր ար­վում Ի­րա­նի դեմ վճ­ռա­կան մի­ջոց­ներ ձեռ­նար­կել մի­ջու­կա­յին նե­րու­ժի ստեղ­ծում թույլ չտա­լու նպա­տա­կով։
Զու­գա­հե­ռա­բար Վա­շինգ­տո­նը ճն­շում­ներ է գոր­ծադ­րում ՆԱ­ՏՕ-ի իր դաշ­նակ­ցի՝ Թուր­քիա­յի վրա։ Ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րի պա­լատն, ի վեր­ջո, ըն­դու­նեց մա­յիս ամ­սին Կոնգ­րե­սում շր­ջա­նա­ռու­թյան մեջ դր­ված բա­նաձևը, ո­րը Թուր­քիա­յին կոչ է ա­նում հրա­ժար­վել C-400 հա­մա­կար­գեր գնե­լու գոր­ծար­քից, հա­կա­ռակ դեպ­քում սպառ­նա­լով պատ­ժա­մի­ջոց­ներ կի­րա­ռել Ան­կա­րա­յի նկատ­մամբ։ ՙՌոյ­թերզ՚ գոր­ծա­կա­լու­թյան փո­խանց­մամբ՝ այս հա­մա­կար­գե­րը ձեռք բե­րե­լը կխարխ­լի ԱՄՆ-ի գլ­խա­վո­րած Հյու­սի­սատ­լան­տյան դա­շին­քը։
Ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րի պա­լա­տի ար­տա­քին հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րի հանձ­նա­ժո­ղո­վի նա­խա­գահ Է­լիոթ Էն­գելն իր ե­լույ­թում ըն­դգ­ծել է, որ ար­տա­քին հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րում սա հազ­վա­դեպ երևույթ է, բայց սա սև-սպի­տա­կի հարց է։ Եր­րորդ տար­բե­րակ չկա։ Թուր­քիան չի կա­րող միա­ժա­մա­նակ ռու­սա­կան սպա­ռա­զի­նու­թյուն և ա­մե­րի­կյան F-35 ու­նե­նալ։
Մեր­ձա­վո­րարևե­լյան տա­րա­ծաշր­ջա­նի քա­ղա­քա­կան զար­գա­ցում­նե­րը, որ­պես կա­նոն, ի­րենց ազ­դե­ցու­թյունն են ու­նե­նում մեր տա­րա­ծաշր­ջա­նի, մաս­նա­վո­րա­պես թուրք-ադր­բե­ջա­նա­կան տան­դե­մի գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րի վրա։ Վեր­ջինս նա­խիջևա­նյան ուղ­ղու­թյու­նում շա­րու­նա­կում է զար­գաց­նել պա­տե­րազ­մի քա­րոզ­չու­թյու­նը. ՙԱն­խախտ եղ­բայ­րու­թյուն-2019՚ զո­րա­վար­ժու­թյուն­նե­րի ա­վար­տին՝ հու­նի­սի 11-ին, Նա­խիջևա­նում հան­դի­պե­ցին Ադր­բե­ջա­նի և Թուր­քիա­յի պաշտ­պա­նու­թյան նա­խա­րար­ներ Զա­քիր Հա­սա­նովն ու Հու­լու­սի Ա­քա­րը։ Հրա­պա­րակ­ված տե­ղե­կատ­վու­թյան հա­մա­ձայն՝ նրանք քն­նար­կել են տա­րա­ծաշր­ջա­նում ի­րա­վի­ճա­կի զար­գաց­ման հնա­րա­վոր բե­մագ­րե­րը։
Աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան այս զար­գա­ցում­նե­րի ֆո­նին անս­պա­սե­լի չէր ԵԱՀԿ գոր­ծող նա­խա­գա­հի անձ­նա­կան ներ­կա­յա­ցու­ցիչ Ան­ջեյ Կասպ­շի­կի այ­ցը։ Հու­նի­սի 11-ին Երևա­նում նրան ըն­դու­նել է ՀՀ վար­չա­պետ Նի­կոլ Փա­շի­նյա­նը։ Պաշ­տո­նա­կան հա­ղոր­դագ­րու­թյան հա­մա­ձայն՝ հան­դիպ­մա­նը քն­նարկ­վել են հա­կա­մար­տու­թյան կար­գա­վոր­ման գոր­ծըն­թա­ցին և խա­ղա­ղու­թյա­նը նպաս­տող մթ­նո­լոր­տի ձևա­վոր­մա­նը վե­րա­բե­րող հար­ցեր։
Անդ­րա­դառ­նանք վեր­ջին շա­բաթ­նե­րի ըն­թաց­քում շփ­ման գծում ար­ձա­նագր­ված` հրա­դա­դա­րի ռե­ժի­մի խախ­տում­նե­րին։ ԱՀ նա­խա­գա­հի խոր­հր­դա­կան Տիգ­րան Աբ­րա­հա­մյանն օ­րերս հայ­կա­կան լրատ­վա­մի­ջո­ցին տված հար­ցազ­րույ­ցում նշել է, որ ե­թե ա­վե­լի վաղ փու­լում Ադր­բե­ջա­նի ակ­տի­վու­թյունն ար­տա­հայտ­վում էր հիմ­նա­կա­նում ամ­րա­շի­նա­կան աշ­խա­տանք­նե­րով, ա­պա ներ­կա­յումս զու­գա­հեռ­վում է հրա­դա­դա­րի ռե­ժի­մի հա­մե­մա­տա­բար մեծ խախ­տում­նե­րով։ Հատ­կա­պես վեր­ջին 10 օր­վա ըն­թաց­քում ի­րա­վի­ճա­կի սրա­ցում է ար­ձա­նագր­վում։ Գոր­ծի են դր­վել ա­կա­նա­նետ­ներ, հաս­տո­ցա­յին ավ­տո­մատ նռ­նա­կա­նետ­ներ, ա­ռա­վել ին­տեն­սիվ են դար­ձել խո­շոր տրա­մա­չա­փի զի­նա­տե­սակ­նե­րից ար­ձակ­ված կրա­կա­հեր­թե­րը։ Ըստ խոր­հր­դա­կա­նի վեր­լու­ծու­թյան՝ ակ­տիվ են հա­տուկ նշա­նա­կու­թյան ստո­րա­բա­ժա­նում­նե­րը և նրանց կազ­մում գոր­ծող դի­պու­կա­հար­նե­րի խմ­բե­րը։
Ար­ցա­խի և Ադր­բե­ջա­նի զին­ված ու­ժե­րի շփ­ման գծում տե­ղի ու­նե­ցող զար­գա­ցում­նե­րից կա­րող ենք հետևու­թյուն ա­նել, որ Բա­քուն վե­րա­դառ­նում է իր ան­փո­փոխ մար­տա­վա­րու­թյա­նը, այ­սինքն՝ Դու­շան­բեի պայ­մա­նա­վոր­վա­ծու­թյու­նից հետ­քայլ է ա­նում։ Այս հան­գա­ման­քը, ըստ երևույ­թին, մտա­հո­գել է Ռու­սաս­տա­նին, ին­չը երևում է ՌԴ ար­տա­քին քա­ղա­քա­կան գե­րա­տես­չու­թյան ներ­կա­յա­ցու­ցիչ Մա­րիա Զա­խա­րո­վա­յի կող­մից մա­յի­սի վեր­ջին ար­ված հայ­տա­րա­րու­թյու­նից։ Նրա­նում ընդ­գծ­ված էր, որ ղա­րա­բա­ղյան խա­ղաղ կար­գա­վո­րու­մը ՌԴ ար­տա­քին քա­ղա­քա­կա­նու­թյան գե­րա­կա ուղ­ղու­թյուն­նե­րից է։ ՙՌու­սաս­տանն ա­ջակ­ցո­ղի դեր է կա­տա­րում այդ գոր­ծըն­թա­ցում և կար­ծում եմ, ա­ռա­վե­լա­գույն նվի­րու­մով է դա ա­նում։ Ինչ-որ բան ստաց­վում է, ինչ-որ բան չի ստաց­վում՚,-ա­սել է Զա­խա­րո­վան։
Մոսկ­վան խո­սում է իր ար­տա­քին քա­ղա­քա­կան գե­րա­կա­յու­թյան մա­սին, իսկ ա­մե­րի­կյան կող­մի ու­շադ­րու­թյու­նը, ինչ­պես վե­րը նշե­ցինք, սևեռ­ված է մեր­ձա­վո­րարևե­լյան տա­րա­ծաշր­ջա­նին։
Հա­վե­լենք, որ ԵԱՀԿ Մինս­կի խմ­բի հա­մա­նա­խա­գահ­նե­րի տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին վեր­ջին այ­ցի ժա­մա­նակ պայ­մա­նա­վոր­վա­ծու­թյուն է ե­ղել Հա­յաս­տա­նի և Ադր­բե­ջա­նի արտ­գործ­նա­խա­րար­նե­րի հեր­թա­կան հան­դի­պում նա­խա­պատ­րաս­տե­լու մա­սին։ Ա­ռայժմ հայտ­նի չէ, թե որ­տեղ կհան­դի­պեն Զոհ­րաբ Մնա­ցա­կա­նյանն ու Էլ­մար Մա­մե­դյա­րո­վը։ Այս պա­րա­գա­յում դա այն­քան էլ էա­կան չէ. նա­խա­րար­նե­րի հան­դիպ­մա­նը, որ­տեղ էլ միջ­նորդ­նե­րը կազ­մա­կեր­պեն, խա­ղա­ղու­թյան պահ­պան­ման ուղ­ղու­թյամբ ջան­քե­րի գոր­ծադ­րու­մը դի­տարկ­վե­լու է որ­պես ա­ռաջ­նա­յին կարևո­րու­թյան խն­դիր։

 

 

 

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Քաղաքական Fri, 14 Jun 2019 15:32:46 +0000
ԱԴՐԲԵՋԱՆԸ ՄԻՋԱՄՏՈՒՄ Է http://artsakhtert.com/arm/index.php/politics/item/26900-2019-06-14-15-32-25 http://artsakhtert.com/arm/index.php/politics/item/26900-2019-06-14-15-32-25 Վահ­րամ Ա­ԹԱ­ՆԵ­ՍՅԱՆ

 Բաք­վի լրատ­վա­մի­ջոց­նե­րում տե­ղե­կու­թյուն­ներ են տա­րած­վել Կար­սում ադր­բե­ջան­ցի ու­սա­նող­նե­րի եւ նրանց հա­մա­կիր­նե­րի կազ­մա­կեր­պած բո­ղո­քի ակ­ցիա­նե­րի մա­սին։ Ա­ռի­թը Կար­սի քա­ղա­քա­պե­տի կող­մից Թուր­քիա այ­ցե­լած մի խումբ հայ գոր­ծիչ­նե­րի ըն­դու­նե­լու­թյունն էր։ Հայ գոր­ծիչ­նե­րի պատ­վի­րա­կու­թյու­նը Կար­սի քա­ղա­քա­պե­տա­րա­նում ար­ժա­նա­ցել է հար­գա­լի ըն­դու­նե­լու­թյան, տե­ղի են ու­նե­ցել քն­նար­կում­ներ՝ կապ­ված հայ-թուր­քա­կան հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րի հետ։ Դա պատ­ճառ է հան­դի­սա­ցել, որ­պես­զի Կար­սի հա­մալ­սա­րա­նում սո­վո­րող ադր­բե­ջան­ցի ու­սա­նող­նե­րը կազ­մա­կեր­պեն բո­ղո­քի ցույց։ 

Բայց ու՞մ դեմ է կազ­մա­կերպ­վել ակ­ցիան։ Հայ­կա­կան պատ­վի­րա­կու­թյա՞ն։ Ինչ­պես հե­տե­ւում է ադր­բե­ջա­նա­կան մա­մու­լի հրա­պա­րա­կում­նե­րից, թի­րա­խում հայ­տն­վել է Կար­սի նո­րըն­տիր քա­ղա­քա­պե­տը, ո­րը քր­դա­կան կու­սակ­ցու­թյու­նից է եւ հաղ­թել է մար­տի 31-ին տե­ղի ու­նե­ցած ընտ­րու­թյուն­նե­րում: Խն­դիը բա­վա­կան?? խոր­քա­յին է։ Բանն այն է, որ այդ ընտ­րու­թյուն­նե­րում Թուր­քիա­յի իշ­խող կու­սակ­ցու­թյու­նը սահ­մա­նա­մերձ Կարս եւ Իգ­դիր քա­ղաք­նե­րում տե­ղա­կան իշ­խա­նու­թյան ղե­կա­վա­րի թեկ­նա­ծու­ներ չէր ա­ռա­ջադ­րել։ Այդ ըն­թաց­քում մա­մու­լում հրա­պա­րա­կում­ներ ե­ղան, որ Էր­դո­ղա­նը եւ Իլ­համ Ա­լիե­ւը ձեռք են բե­րել պայ­մա­նա­վոր­վա­ծու­թյուն, որ­պես­զի Կար­սում եւ Իգ­դի­րում հաղ­թեն տե­ղի այս­պես կոչ­ված` ադր­բե­ջա­նա­կան հա­մայ­նք­նե­րի թեկ­նա­ծու­նե­րը։ Տե­սա­կետ կար, որ դա ար­վում է Կար­սի եւ Իգ­դի­րի նկատ­մամբ ադր­բե­ջա­նա­կան վե­րահս­կո­ղու­թյուն հաս­տա­տե­լու նպա­տա­կով։ Ա­վե­լի վաղ այդ՝ Հա­յաս­տա­նի հետ սահ­մա­նա­մերձ, տե­ղաշր­ջա­նում քա­ղա­քա­կան շար­ժում էր սկս­վել հայ-թուր­քա­կան հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րի կար­գա­վոր­ման կար­գա­խո­սով։ Ադր­բե­ջա­նը, բնա­կա­նա­բար, այդ շար­ժում­նե­րին դեմ է եւ փորձ է ա­րել Կար­սում եւ Իգ­դի­րում ձե­ւա­վո­րել խիստ ազ­գայ­նա­կան, հա­կա­հայ­կա­կան տե­ղա­կան իշ­խա­նու­թյուն։ Ընտ­րու­թյուն­նե­րի ար­դյունք­նե­րով, սա­կայն, Կար­սում եւ Իգ­դի­րում հաղ­թել են քր­դա­կան ու­ժե­րը։ Այս ի­րա­վի­ճա­կում Ադր­բե­ջա­նի հա­մար գրե­թե շո­կա­յին էր նաեւ տե­ղե­կատ­վու­թյու­նը, որ ան­ցյալ շա­բաթ ի­րա­կա­նաց­վել է Ե­րե­ւան-Վան ա­ռա­ջին թռիչ­քը։ Ճիշտ է, ինք­նա­թի­ռը վրա­ցա­կան էր, բայց ու­ղե­ւոր­նե­րը հա­յեր էին։ Ադր­բե­ջա­նա­կան կող­մը, ե­րե­ւում է, ??րված ու­շադ­րու­թյամբ է հե­տե­ւել Հա­յաս­տա­նից Թուր­քիա մեկ­նած մի խումբ հայ գոր­ծիչ­նե­րի շր­ջա­գա­յու­թյա­նը։ Մա­մու­լում տե­ղե­կու­թյուն­ներ են տա­րած­վել, որ Վա­նում եւ այլ քա­ղաքն­նե­րում հայ գոր­ծիչ­ներն ի­րենց ու­ղե­ւո­րու­թյու­նը ներ­կա­յաց­րել են որ­պես ուխ­տագ­նա­ցու­թյուն Ա­րեւմ­տյան Հա­յաս­տան։ Բա­քուն գոր­ծի է դրել քա­րոզ­չա­մե­քե­նա­յի բո­լոր հնա­րա­վո­րու­թյուն­նե­րը, որ­պես­զի թուր­քա­կան հա­սա­րա­կու­թյան վրա ճն­շում գոր­ծադ­րի եւ հրահ­րի հա­կա­հայ­կա­կան շար­ժում­ներ։ Այդ ար­շա­վը կազ­մա­կերպ­վել է Թուր­քիա­յում գոր­ծող եւ այս­պես կոչ­ված՝ ՙհայ­կա­կան ան­հիմն պա­հանջ­նե­րի դեմ պայ­քա­րի՚ կազ­մա­կեր­պու­թյան հո­վա­նու ներ­քո։ Վեր­ջինս հա­տուկ հայ­տա­րա­րու­թյուն է տա­րա­ծել այն մասին, որ թուրք-ադր­բե­ջա­նա­կան սահ­մա­նին ան­ցյալ ամս?? վեր­ջին տե­ղի ու­նե­ցած մի­ջա­դե­պը, երբ գն­դա­կոծ­վել եւ հր­կիզ­վել էր Ադր­բե­ջա­նի պետ­հա­մա­րա­նի­շե­րով մի բեռ­նա­տար, կազ­մա­կեր­պել են ՙՀա­յաս­տա­նի հա­տուկ ծա­ռա­յու­թյուն­նե­րը՝ Քր­դա­կան բան­վո­րա­կան կու­սակ­ցու­թյան զին­ված ջո­կատ­նե­րի մի­ջո­ցով՚։ Նույն թե­զը շր­ջա­նառ­վում է ադր­բե­ջա­նա­կան փոր­ձա­գի­տա­կան հան­րու­թյան կող­մից։ Բաք­վի քա­րոզ­չու­թյու­նը թուր­քա­կան կող­մին նա­խազ­գու­շաց­նում է, որ Հա­յաս­տա­նի հետ ցան­կա­ցած շփում ՙհղի է Թուր­քիա­յի նկատ­մամբ հայ­կա­կան տա­րած­քա­յին պա­հանջ­նե­րի վտան­գով՚։ Ակն­հայտ է, որ Թուր­քիա­յի ա­րե­ւե­լյան շր­ջան­նե­րում քր­դա­կան ու­ժե­րի քա­ղա­քա­կան հա­ջո­ղու­թյուն­նե­րը Բաք­վին խիստ ան­հան­գս­տու­թյուն են պատ­ճա­ռում։ Տպա­վո­րու­թյուն է, որ ծա­վալ­ված հա­կա­քա­րոզ­չու­թյու­նը Թուր­քիա­յի իշ­խա­նու­թյուն­նե­րի կող­մից է հրա­հան­գա­վոր­ված։ Ել­նե­լով ար­տա­քին քա­ղա­քա­կան ո­րոշ նկա­տա­ռում­նե­րից, Էր­դո­ղա­նը ձեռն­պահ է մնում Կար­սի եւ Իգ­դի­րի ազ­գու­թյամբ քուրդ քա­ղա­քա­պե­տե­րի դեմ ուղ­ղա­կի հար­ձա­կում­նե­րից։ Այդ դե­րը վե­րա­պահ­վել է Ադր­բե­ջա­նին, ո­րը ծա­վա­լուն աշ­խա­տանք­ներ է տա­նում տե­ղի բնակ­չու­թյան ազ­գայ­նա­կան խա­վե­րի շր­ջա­նում՝ սադ­րե­լու Կար­սի քա­ղա­քա­յին իշ­խա­նու­թյան դեմ բո­ղո­քի զանգ­վա­ծա­յին ցույ­ցեր։ Բայց ինչ­պես ցույց է տա­լիս ան­ցած շա­բա­թա­վեր­ջին Կար­սի քա­ղա­քա­պե­տա­րա­նի դի­մաց կազ­մա­կերպ­ված ակ­ցիան, այդ քա­ղա­քա­կա­նու­թյու­նը հան­րա­յին ա­ջակ­ցու­թյան չի ար­ժա­նա­նում։ Ադր­բե­ջա­նի հա­մար հայ-թուր­քա­կան հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րում ցան­կա­ցած դրա­կան տե­ղա­շարժ մա­հա­ցու սպառ­նա­լի­քի է հա­վա­սար։ Բաք­վում կար­ծում են, որ հայ-թուր­քա­կան հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րի կար­գա­վո­րու­մը լե­գի­տի­մաց­նում է Ար­ցա­խի հար­ցի հա­յան­պաստ լու­ծու­մը։ Ու­շագ­րավ է, որ վեր­ջին ի­րա­դար­ձու­թյուն­նե­րը ծա­վալ­վում են Նա­խի­ջե­ւա­նում թուրք-ադր­բե­ջա­նա­կան հա­մա­տեղ զո­րա­վար­ժու­թյուն­նե­րի ֆո­նին։ Դրանք անց­նում են ՙԱն­խախտ եղ­բայ­րու­թյուն՚ ան­վան տակ։ Եղ­բայ­րու­թյան մա­սին ա­նընդ­մեջ շեշ­տադ­րում­նե­րը, սա­կայն, հու­շում են, որ թուրք-ադր­բե­ջա­նա­կան միաս­նու­թյունն այն­քան ա­մուր չէ, որ­քան կցան­կա­նա­յին տես­նել Բաք­վում։ Հա­կա­հայ­կա­կան քա­րոզ­չու­թյունն ըն­տր­վել է թուրք-ադր­բե­ջա­նա­կան միաս­նու­թյունն ամ­րապն­դե­լու մի­ջոց։ Որ­քա­նո՞վ դա ար­դյու­նա­վետ կլի­նի։ Ադր­բե­ջա­նը մի­ջամ­տում է Թուր­քիա­յի ներ­քին կյան­քին եւ ա­մեն ան­գամ խն­դիր­ներ հա­րու­ցում։ Մին­չեւ ե՞րբ Թուր­քիան դա կհան­դուր­ժի։
;

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Քաղաքական Fri, 14 Jun 2019 15:29:09 +0000
ԱԺ ԱՐՏԱՀԵՐԹ ՆԻՍՏ՝ ԱՀ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՆԱԽԱՁԵՌՆՈՒԹՅԱՄԲ http://artsakhtert.com/arm/index.php/politics/item/26899-2019-06-14-15-27-27 http://artsakhtert.com/arm/index.php/politics/item/26899-2019-06-14-15-27-27 ԱԺ ԱՐՏԱՀԵՐԹ ՆԻՍՏ՝ ԱՀ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՆԱԽԱՁԵՌՆՈՒԹՅԱՄԲ
ՙԱզգային ժողովի կանոնակարգ՚…

Հունիսի 14-ին հրավիրված արտահերթ նիստում ներկաներին այս մասին իրազեկելով՝ ԱԺ նախագահ Աշոտ Ղուլյանն ասաց, որ ներկայացվել է նաև նիստի օրակարգը։ Առաջարկված օրակարգային հարցերը սահմանված ժամկետներում քննարկվել են խորհրդարանի մշտական հանձնաժողովներում և համապատասխան եզրակացություններով դրվել արտահերթ նիստի քննարկմանը։ 

Արտահերթ նիստին ներկայացվել են ՙԱրցախի Հանրապետության քննչական կոմիտեի մասին՚ նախագիծը և դրան ուղեկցող նախագծերի մեծ փաթեթը, երկրորդ՝ ՙՀանրաքվեի մասին՚, երրորդ՝ ՙՀարկերի մասին՚ ԼՂՀ օրենքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին՚ և ՙԿուտակային կենսաթոշակների մասին՚ նախագծերը։ Վերջին երկու նախագծերը նույնպես ներկայացվել են ուղեկցող նախագծերի մեծ փաթեթով։
Օրակարգային հարցերի շարքում առանձնակի հետաքրքրություն դրսևորվեց ՙՀանրաքվեի մասին՚ ԱՀ օրենքի նախագծի նկատմամբ, որը խորհրդարանին ներկայացրեց ԱՀ արդարադատության նախարար Արարատ Դանիելյանը։ Քվեարկության արդյունքում այն ընդունվեց առաջին ընթերցմամբ։
Իր խոսքում Դանիելյանը նշեց, որ մեզ մոտ 2005թ. ընդունվել է օրենք ՙՀանրաքվեի մասին՚, որից հետո՝ 2006-ին, ընդունվել է ԱՀ Սահմանադրությունը, 2017-ին ընդունվել է երկրորդ Սահմանադրությունը։ Հատկանշական է, որ 2017-ին ընդունված սահմանադրությամբ, համաժողովրդական քվեարկության արդյունքում, էապես փոխվեց հանրաքվեի ինստիտուտի էությունը։ ԱՀ սահմանադրությամբ հստակ երաշխիքներ նախատեսվեցին ժողովրդավարական գործընթացների անխափանության, քաղաքացիական հասարակության ակտիվ դերակատարության, իշխանության գործունեության նկատմամբ համարժեք հանրային վերահսկողության իրականացման հարցերում։
Հանրաքվեի ինստիտուտի զարգացման արդյունքում նախատեսվեց քաղաքացիական նախաձեռնության հանրաքվեի ինստիտուտը։ Այդպիսով, Սահմանադրությամբ ամրագրված նոր իրավակարգավորումները կանխորոշում են ՙՀանրաքվեի մասին՚ ԱՀ օրենքի ընդունումը, որով այս ինստիտուտի բարեփոխման արդյունքում համապարփակ կկարգավորվեն հիմնական օրենքով ամրագրված նոր հայեցակարգային մոտեցումները։
Օրենքի նախագծի հետ կապված՝ նախարարին հարցեր ուղղեցին պատգամավորներ Գագիկ Բաղունցը և Հայկ Խանումյանը։
Գլխադասային՝ պետաիրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի եզրակացությունը ներկայացրեց հանձնաժողովի նախագահ Հովիկ Ջիվանյանը։


(Մանրամասն՝ առաջիկա համարում) ՙԱԱ՚

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Քաղաքական Fri, 14 Jun 2019 15:25:11 +0000
ՙՀԱՅ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆ ԱՌԱՆՑ ԲԱԿՈՒՆՑԻ ՇԱՏ ԱՂՔԱՏ ԿԼԻՆԵՐ՚ http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/26904-2019-06-14-16-26-55 http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/26904-2019-06-14-16-26-55 ՙՀԱՅ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆՆ ԱՌԱՆՑ ԲԱԿՈՒՆՑԻ ՇԱՏ ԱՂՔԱՏ ԿԼԻՆԵՐ՚
Սվետլանա Խաչատրյան

Ակսել Բակունցի ծննդյան 120-ամյակի կապակցությամբ հունիսի 14-ին գրական միջոցառում տեղի ունեցավ ՙԳրիգոր Նարեկացի՚ համալսարանում(ԳՆՀ): 

Իր բացման խոսքը ԳՆՀ ռեկտոր, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Վարդան Հակոբյանը սկսեց Բակունցին բնութագրող նրա կյանքի մի դրվագի ներկայացումով: ՙՀուշագիրները պատմում են, որ երբ Բակունցը Գորիսում, որտեղ ծնվել էր, փողոցով անցնելիս հանկարծ տեսնում էր մի հողակոշտ, կռանում վերցնում էր, հոտ քաշում և ասում. ՙՈչ մի հող այսպես չի բուրում, չէ՞՚: Պատմության մեջ արձանագրվել է Բակունցի եղերական մահը, որը եղել է շատ դաժան: Զանգվի ձորում բահը դրել են նրա ձեռքին, ասել են` փորիր: Նա փորել է` իմանալով, որ իր համար է: Կրակել ու նրան գլորել են այդ փոսի մեջ: Այսպես նա ավարտել է իր այնքա~ն գեղեցիկ կյանքը: Եվ հաճախ մտածում եմ, թե հողի բուրմունքն այդ պահին ի՞նչ էր ասում Ակսել Բակունցին, մարդու, որը բահի մասին գրել է, հողի և մարդու հարաբերությունը վերածել է անզուգական տողերի՚:
Վ. Հակոբյանն անդրադարձավ Բակունցի ու Չարենցի զուգորդությանը: Բակունցն իր սերնդակիցների մեջ տարբերվում էր նաև նրանով, որ թողել է իր հողեղեն արձակը, որից նոր սերունդներ են ծնվել: Բակունցն ունեցավ հզոր տղաներ: Լավագույնները` Հրանտ Մաթևոսյան և առավել ևս` Մուշեղ Գալշոյան: Ըստ Վ. Հակոբյանի` հայ նոր գրականության արձակագիրները բոլորը դուրս են եկել Բակունցի ՙԾիրանի փողից՚: 30-ական թթ.Բակունցը դիմում է Էրգրի թեմային և առաջիններից մեկը հայ գրականության մեջ ծիրանի փողը ներկայացնում է որպես եղեգան փող, որից Վահագն է ծնվում:
Վ. Հակոբյանի գնահատմամբ` հայ գրականությունն առանց Բակունցի շատ աղքատ կլիներ:
Միջոցառմանը բակունցյան թեմայով իրենց գրականագիտական պրպտումները ներկայացրին ԳՆՀ դասախոսներ, բանասիրական գիտությունների թեկնածուներ, դոցենտ Ամալյա Գրիգորյանը, դոցենտ Ժաննա Բեգլարյանը, Նանար Սիմոնյանը, ինչպես նաև` երիտասարդ դասախոս Անի Շիրինյանը: Գրողի ծննդավայրում անցկացվում են ավանդական Բակունցյան օրեր, որի հանդիսավոր բացմանը ներկա է եղել բանաստեղծ Ռոբերտ Եսայանը: Նա ներկայացրեց իր տպավորություններն այդ միջոցառումից:
Բակունցը մեր ամենաքնարական, ամենազգայուն, ամենաեղերական գրողն է: Նրա թախիծը նաև մեր հոգիներում է: Բակունցը մեզ հետ է և Բակունցով մենք զուլալվում ենք. այսպես եզրափակեց միջոցառումն ասաց այն վարող Ա. Գիրգորյանը:

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Մշակույթ և կրթություն Fri, 14 Jun 2019 15:20:35 +0000
ԱՆՀ­ՐԱ­ԺԵՇՏ Է ՀԱ­ՄԱ­ԼԻՐ ԱՇ­ԽԱ­ՏԱՆՔ http://artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/26898-2019-06-14-15-19-31 http://artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/26898-2019-06-14-15-19-31 ԱՆՀ­ՐԱ­ԺԵՇՏ Է ՀԱ­ՄԱ­ԼԻՐ ԱՇ­ԽԱ­ՏԱՆՔ
Էմ­մա ԲԱ­ԼԱ­ՅԱՆ

 Ցան­կա­ցած երկ­րի վար­կա­նի­շը հաս­տա­տուն է այն­քա­նով, որ­քա­նով արժևոր­ված է իր երկ­րի շար­քա­յին քա­ղա­քա­ցին: Բնա­կան է, ո­րոշ աշ­խա­տանք­ներ գնա­հատ­վում են բարձր, ո­րոշ­նե­րը` ոչ այն­քան: Ու տա­րեց­տա­րի կարծ­րա­նում է այն մո­տե­ցու­մը, որ ար­ժե­քա­վոր է միայն մտա­վոր աշ­խա­տան­քը: Վեր­ջերս շեշ­տը դր­վում է նաև ար­հեստ­նե­րի տի­րա­պետ­ման անհ­րա­ժեշ­տու­թյան վրա, ին­չը հետզ­հե­տե տա­լիս է իր պտուղ­նե­րը: Բայց ա­ռայժմ ո­րոշ գոր­ծե­րի հա­մար վար­պետ­ներ, հմուտ բան­վոր­ներ են հրա­վիր­վում Հա­յաս­տա­նից և պատ­շաճ կեր­պով վար­ձատր­վում: Աշ­խա­տան­քին հա­մար­ժեք չեն վար­ձատր­վում տե­ղի բան­վոր­նե­րը: ?աս­նա­վո­րա­պես, դա վե­րա­բեր­վում է ՙՍան­մաք­րում՚ ՀՈԱԿ-ի աշ­խա­տող­նե­րին:

Մենք շատ ենք հպար­տա­նում մեր քա­ղա­քի մաք­րու­թյան, կա­նաչ տա­րածք­նե­րի խնամ­վա­ծու­թյան աս­տի­ճա­նով: Դա շատ է գրա­վում հյու­րե­րին, զբո­սաշր­ջիկ­նե­րին: Բայց փոր­ձո՞ւմ ենք պատ­կե­րաց­նել, թե ա­մե­նօ­րյա ինչ­պի­սի տան­ջա­լի, քրտ­նա­ջան աշ­խա­տանք է պա­հանջ­վում քա­ղա­քը բա­րե­տես պա­հե­լու հա­մար: Եվ այդ ա­մե­նի հա­մար նրանք վար­ձատր­վում են հան­րա­պե­տու­թյու­նում գոր­ծող նվա­զա­գույն աշ­խա­տա­վար­ձի չա­փով: Նման գնա­հա­տան­քը, բնա­կա­նա­բար, չի կա­րող կադ­րա­յին հոս­քեր չա­ռա­ջաց­նել: ՙՍան­մաք­րում՚ ՀՕԱԿ-ի տնօ­րեն Ա­լյո­շա Սեյ­րա­նյա­նը հու­սով է, որ մո­տա­կա ժա­մա­նակ­նե­րում խնդ­րա­հա­րույց այդ հար­ցը պատ­շաճ լու­ծում կս­տա­նա:

Կազ­մա­կեր­պու­թյան տնօ­րե­նից հե­տաքր­քր­վե­ցինք նաև վեր­ջերս ըն­դուն­ված և այս տար­վա­նից գոր­ծող ՙԱղ­բա­հա­նու­թյան և սա­նի­տա­րա­կան մաքր­ման մա­սին՚ օ­րեն­քի կի­րառ­ման ար­դյունք­նե­րով, քա­նի որ օ­րեն­քով սահ­ման­ված են նոր դրույ­քա­չա­փեր:
Ա. Սեյ­րա­նյա­նի տե­ղե­կատ­վու­թյամբ՝ բնակ­չու­թյան վար­ձավ­ճար­նե­րը չեն փո­փոխ­վել, քա­նի որ դրույ­քա­չա­փը մնա­ցել է նույ­նը: Շա­րու­նա­կում են գոր­ծել բնակ­չու­թյան հետ կնք­ված պայ­մա­նագ­րե­րը, ըստ ո­րոնց 10.000 դրամ պարտ­քի ա­վե­լաց­ման դեպ­քում կազ­մա­կեր­պու­թյու­նը գրա­վոր զգու­շա­ցու­մից հե­տո դի­մում է դա­տա­րան: Ըստ տնօ­րե­նի՝ տար­վա կտր­ված­քով դա­տա­րա­նի վճ­ռով բնակ­չու­թյու­նից կամ հիմ­նարկ-ձեռ­նար­կու­թյու­նից գանձ­վում է 3-4 մլն դրամ՝ հօ­գուտ ՀՈԱԿ-ի: Սա­կայն բնակ­չու­թյան 10-15 տո­կոսն այդ­պես էլ պայ­մա­նագ­րեր չի կն­քել կազ­մա­կեր­պու­թյան հետ, և այդ պատ­ճա­ռով ոչ մի ե­ղա­նա­կով ՀՈԱԿ-ը չի կա­րո­ղա­նում գան­ձել կա­տա­րած աշ­խա­տան­քի դի­մաց հա­մա­պա­տաս­խան գու­մա­րը, իսկ աղ­բը չտար­հա­նել չեն կա­րող: Օ­րի­նա­զանց բնակ­չու­թյա­նը կար­գի հրա­վի­րե­լու հա­մար մի քա­նի ան­գամ հար­ցը բարձ­րա­ձայն­վել է, և վեր­ջա­պես մոտ ժա­մա­նակ­նե­րում քա­ղա­քա­պե­տա­րա­նում կհ­րա­վիր­վի խոր­հր­դակ­ցու­թյուն՝ ազ­դե­ցու­թյան լծակ­ներ գտ­նե­լու հա­մար: Տնօ­րե­նի ի­րա­զեկ­մամբ՝ գոր­ծող դրույ­քա­չա­փը չի հա­մա­պա­տաս­խա­նում աշ­խա­տան­քի ինք­նար­ժե­քին, վնա­սով են աշ­խա­տում, բայց կա­ռա­վա­րու­թյու­նը չի փո­փո­խում դրույ­քա­չա­փը՝ ել­նե­լով բնակ­չու­թյան վի­ճա­կից (ի դեպ, ՀՀ-ի մար­զե­րում գոր­ծում է ա­մե­նան­վա­զա­գույ­նը՝ 200 դրամ դրույ­քա­չափ մեկ շն­չի դի­մաց):
Այն հիմ­նարկ­նե­րի հետ, ո­րոնց աղ­բա­հան­ման դի­մաց դրույ­քա­չա­փը փո­փո­խու­թյան է են­թարկ­վել, կնք­վել են նոր պայ­մա­նագ­րեր: Ա­վե­լի ցածր դրույ­քա­չա­փով են վճա­րում կր­թա­կան հաս­տա­տու­թյուն­նե­րը, փոքր ձեռ­նար­կա­տե­րե­րը: Խն­դիր է ա­ռա­ջա­ցել խո­շոր ձեռ­նար­կա­տի­րու­թյուն­նե­րի հետ, քա­նի որ աղ­բա­հա­նու­թյան դի­մաց աշ­խա­տանք­նե­րի հա­մար դրանց դեպ­քում դրույ­քա­չա­փը բարձ­րա­ցել է, ին­չի հա­մար ձեռ­նար­կա­տե­րե­րը գրա­վոր բո­ղոք են ներ­կա­յաց­րել քա­ղա­քա­պե­տա­րան: Մոտ ժա­մա­նակ­ներս բո­ղո­քը պետք է ու­սում­նա­սիր­վի, քնն­վի և հա­մա­պա­տաս­խան ո­րո­շում ըն­դուն­վի, հատ­կա­պես որ հուն­վա­րի 1-ից այդ ձեռ­նար­կա­տի­րու­թյուն­նե­րի կող­մից վար­ձավ­ճար­ներ չեն կա­տար­վել:
Եվ որ­պես վե­րը նշ­վա­ծի հա­մո­զիչ հիմ­նա­վո­րում` անդ­րա­դառ­նանք ար­ցախ­ցի­նե­րի հա­մար տո­նի վե­րած­ված ՙԿո­նի­ֆա-2019՚ ֆուտ­բո­լո­յին ա­ռաջ­նու­թյա­նը: Բո­լո­րիս հա­մար հաս­կա­նա­լի է, թե մաք­րու­թյան ինչ­պի­սի ծա­վա­լուն գործ էր դր­ված ՙՍան­մաք­րում՚ ՀՈԱԿ-ի աշ­խա­տա­կից­նե­րի վրա: Այն դեպ­քում, երբ, ըստ Ա. Սեյ­րա­նյա­նի, մար­զա­դաշ­տի մաք­րու­թյան հար­ցում կազ­մա­կեր­պու­թյու­նը չու­նի որևէ պար­տա­վո­րու­թյուն, քա­նի որ կնք­ված չէ ոչ մի պայ­մա­նա­գիր: Տնօ­րե­նի տե­ղե­կատ­վու­թյամբ՝ ֆուտ­բո­լա­յին խա­ղե­րի օ­րե­րին կազ­մա­կեր­պու­թյան աշ­խա­տա­կից­ներն օ­րը եր­կու ան­գամ կամ, ե­թե եր­կու խաղ էր տե­ղի ու­նե­նում, չորս ան­գամ սան­մաքր­ման աշ­խա­տանք­ներ էին կազ­մա­կեր­պում: Ա­մեն ան­գամ 2 մե­քե­նա աղբ էր տե­ղա­փոխ­վում: Ի­հար­կե, անհ­նար է չխ­րա­խու­սել նման ծանր, բայց անհ­րա­ժեշտ աշ­խա­տան­քը, ո­րը և խոս­տաց­վել է:
Կազ­մա­կեր­պու­թյան ղե­կա­վա­րը նշեց ձեռք­բե­րում­նե­րի մա­սին. մոտ մեկ տա­րի է, ինչ լուծ­ված են կենտ­րո­նա­կան աղ­բա­նո­ցի ա­ռաջ­նա­հերթ խն­դիր­նե­րը. անց­կաց­ված է ջրա­գիծ, ին­չի շնոր­հիվ ա­պա­հով­ված է մշ­տա­կան ջրա­մա­տա­կա­րար­ման խն­դի­րը: Դա հնա­րա­վո­րու­թյուն է ըն­ձե­ռել աշ­խա­տաց­նել ավ­տո­մե­քե­նա­նե­րի լվաց­ման կետ և, կրա­կի բռնկ­վե­լու դեպ­քում, ա­րագ մա­րել:
Ինչ­պես միշտ, ՙՍան­մաք­րում՚ ՀՈԱԿ-ի ցա­վոտ հար­ցե­րից է տեխ­նի­կա­կան բա­զա­յի թար­մաց­ման խն­դի­րը: Քա­ղա­քը մե­ծա­նում է, աղ­բա­հան­ման ծա­վալ­նե­րը` նույն­պես, ե­ղած տեխ­նի­կան էլ չի բա­վա­րա­րում: Մե­քե­նա­ներն էլ հիմ­նա­կա­նում հին են, ուս­տի ա­նընդ­հատ նո­րոգ­ման խն­դիր է ա­ռա­ջա­նում: Մյուս կող­մից էլ պա­հես­տա­մա­սե­րը շատ թանկ են, կազ­մա­կեր­պու­թյունն էլ շա­հույ­թով չի աշ­խա­տում: Ա. Սեյ­րա­նյա­նի տե­ղե­կատ­վու­թյամբ՝ կա­ռա­վա­րու­թյունն է ժա­մա­նակ առ ժա­մա­նակ փոխ­հա­տու­ցում տրա­մադ­րում կրած վնաս­նե­րի դի­մաց:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Սոցիալական Fri, 14 Jun 2019 15:12:21 +0000
ՙԱՐՎԵՍՏԱԳԵՏԸ, ՈՉ ՍՈՎՈՐԱԿԱՆ ԻՄԱՍՏՈՎ, ՍԱՀՄԱՆՆԵՐ ՉԻ ԸՆԴՈՒՆՈՒՄ՚ http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/26897-2019-06-14-15-06-20 http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/26897-2019-06-14-15-06-20 ՙԱՐՎԵՍՏԱԳԵՏԸ, ՈՉ ՍՈՎՈՐԱԿԱՆ ԻՄԱՍՏՈՎ, ՍԱՀՄԱՆՆԵՐ ՉԻ ԸՆԴՈՒՆՈՒՄ՚
Նվարդ ՍՈ­ՂՈ­ՄՈ­ՆՅԱՆ

Հո­վիկ ԳԱՍ­ՊԱ­ՐՅԱՆ: Ծնն­դյան թվա­կա­նը` 1960: Ծնն­դա­վայ­րը` Շու­շի: Ա­վար­տել է Երևա­նի Փ. Թեր­լե­մե­զյա­նի ան­վան գե­ղար­վես­տի ու­սում­նա­րա­նը: Հա­յաս­տա­նի և Ար­ցա­խի նկա­րիչ­նե­րի միու­թյան ան­դամ է, այժմ` ԱՀ նկա­րիչ­նե­րի միու­թյան նա­խա­գահ: Զբաղ­վում է նաև ման­կա­վար­ժա­կան աշ­խա­տան­քով: 

Ստորև ներ­կա­յաց­նում ենք գե­ղան­կար­չի հետ մեր հար­ցազ­րույ­ցը:

-Հո­վիկ, դու կա­րո­ղա­նո՞ւմ ես նկա­րել քո ման­կու­թյու­նը։
-Ման­կու­թյու­նը մշ­տա­պես քո մեջ կա. ման­կու­թյու­նը ին­չով է գե­ղե­ցիկ, հի­շար­ժան: Նրա­նով, որ չես հի­շում, թե ձմեռն ինչ­քան ցուրտ օ­րեր է ու­նե­ցել, չես հի­շում ա­մառ­վա տոթ օ­րե­րը։ Հի­շում ես ձմեռ­վա մա­քուր գույ­նե­րը՝ սպի­տա­կու­թյու­նը, որ հրա­շա­լի է…Ման­կու­թյու­նը գու­ցե նրա­նով է հի­շար­ժան, որ քո ա­ռա­ջին ծա­նո­թու­թյունն է աշ­խար­հի, բնու­թյան հետ։ Գի­տա­կա­նո­րեն ա­պա­ցուց­ված է, որ այդ տա­րի­քում գույ­ներն ա­վե­լի պայ­ծառ ես ըն­կա­լում։ Տա­րի­քի հետ այդ պայ­ծա­ռու­թյունն այլ ե­րանգ­ներ է ըն­դու­նում։ Ա­մե­նա­մեծ դաս­տիա­րա­կը բնու­թյունն է։
Ե­թե ստեղ­ծա­գոր­ծում ես, քո ա­մեն գոր­ծի մեջ ման­կու­թյու­նը ներ­կա է, ե­թե չկա, ինչ-որ բան սխալ է… Նո­րու­թյուն ա­սած չեմ լի­նի, որ ա­մեն ինչ սկս­վում է ման­կու­թյու­նից։ Ման­կու­թյուն կա, որ մար­դուն բա­րիաց­նում է, կա, որ չա­րաց­նում է։
Իմ ման­կու­թյու­նը…Ըն­տա­նիք հաս­կա­ցո­ղու­թյու­նը, ին­տուի­տիվ, այդ տա­րի­քում է իմ մեջ ձևա­վոր­վել…Ըն­կալ­վում է սե­րը, որ միա­վո­րում է ըն­տա­նի­քի ան­դամ­նե­րին, այն միաս­նու­թյու­նը, որ կա ըն­տա­նի­քում։ Այդ սի­րո, այդ միաս­նու­թյան կա­րոտն է, որ հե­տա­գա­յում մղում է քեզ դե­պի քո հա­րա­զատ մի­ջա­վայ­րը։
Ման­կու­թյան կա­րո­տը մշ­տա­պես քո մեջ է, և այն դառ­նում է գույն, ե­րանգ…Իմ ման­կու­թյան մեջ տխուր ե­րանգ­ներ էլ կան, դա բնո­րոշ է իմ սերն­դի ման­կու­թյա­նը։ Ե­ղել են դժ­վա­րու­թյուն­ներ, որ մեզ դաս­տիա­րա­կել են, դժ­վա­րու­թյուն­ներ, որ հե­տաքր­քիր են դարձ­րել մեր ման­կու­թյու­նը։
Երբ Շու­շիից` իմ ծնն­դա­վայ­րից, պի­տի տե­ղա­փոխ­վեինք Ստե­փա­նա­կերտ, ես 6-րդ դա­սա­րա­նում էի սո­վո­րում: Պա­տու­հա­նին նս­տած մի կուշտ լաց ե­ղա. դա կար­ծես հրա­ժեշտ էր իմ ման­կու­թյա­նը։ Այդ ժա­մա­նակ­նե­րից Շու­շին մշ­տա­պես կար իմ ե­րազ­նե­րում։ Երբ սո­վո­րում էի Երևա­նի Թեր­լե­մե­զյա­նի ան­վան գե­ղար­վես­տի ու­սում­նա­րա­նում, գնում էի իմ ծնն­դա­վայ­րը՝ է­տյուդ­ներ ա­նե­լու։ Ես ինձ այն­տեղ Տեր էի զգում։ Մի բան էլ. իմ ման­կու­թյունն իր մեջ ու­ներ շատ ե­րա­զանք­ներ՝ օ­րի­նակ, հե­ծա­նիվ ու­նե­նա­լը…Ա­մեն ինչ ու­նե­նա­լը մար­դուն զր­կում է եր­ջա­նիկ պա­հե­րից։
Մի խոս­քով, ման­կու­թյու­նը քո ա­մե­նամ­տե­րիմ ըն­կերն է։
-Շու­շին, Մա­յի­սյան հաղ­թա­նա­կը, ան­կա­խու­թյունն ինչ ե­րանգ­ներ ու­նեն քո կտավ­նե­րում։

-Իմ դիպ­լո­մա­յին աշ­խա­տան­քում ես ծնն­դա­վայրս նկա­րե­ցի, ՙՀար­սա­նիք Շու­շիում՚` այս­պես վեր­նագ­րե­ցի։ Իմ կյան­քի ա­մե­նաեր­ջա­նիկ պա­հե­րից էր, երբ ըն­դուն­վե­ցի Թեյ­լե­մե­զյան ու­սում­նա­րան, դա իմ մեծ ե­րա­զան­քի շեմն էր, որ­տեղ ոտք դրե­ցի։ Երկ­րորդ ու­րա­խու­թյունս, երբ ծն­վեց ա­ռաջ­նեկս, դա հայր դառ­նա­լու զգա­ցումն էր, ըն­տա­նի­քի զգա­ցո­ղու­թյու­նը, որ սեր­տո­րեն կապ­ված է հայ­րե­նի­քի զգաց­ման հետ, եր­րորդ` ա­մե­նա­մեծ ու­րա­խու­թյունս Շու­շիի մա­յի­սյան հաղ­թա­նակն էր, դա միայն քա­ղա­քի ա­զա­տագ­րու­մը չէր։ Դա պե­տա­կա­նու­թյան զգա­ցո­ղու­թյունն էր, որ վե­րած­վեց եր­ջան­կու­թյան հզոր զգա­ցու­մի։ Ա­մե­նա­մեծ վի­րա­վո­րան­քը քո հո­ղում տն­վո­րի նման ապ­րելն է։ Հայ­րե­նի­քի ա­զա­տագ­րու­մը, քո երկ­րում տեր լի­նե­լը ա­մե­նա­մեծ եր­ջան­կու­թյունն է: Սա պի­տի գնա­հատ­վի։ Մեր սե­րուն­դը տե­սավ մեր մեծ հայ­րե­նի­քի այս հատ­վա­ծի ա­զա­տագ­րու­մը։ Մեր մեծ ե­րա­զան­քը մեր մեծ հայ­րե­նի­քի ա­զա­տագ­րու­մը մնաց…ա­պա­գա­յին: Այս ամ­բող­ջը, այս ո­գեշն­չու­մը, բնա­կա­նա­բար, ար­տա­հայտ­վում է քո կտավ­նե­րում, դառ­նում է գույն, դառ­նում նկար:
-ժա­մա­նա­կի քո ըն­կա­լու­մը։
-Հիմ­նախն­դիր­ներ կան՝ ճիշտ եր­կիր կա­ռու­ցե­լու, ճիշտ ղե­կա­վար ընտ­րե­լու, ճիշտ ապ­րե­լու…Քեզ ար­դեն օ­տա­րը չի ղե­կա­վա­րում։ Դու ինքդ պի­տի քեզ ու քո եր­կի­րը ղե­կա­վա­րես։ Ե­թե եր­կիրդ ճիշտ չկա­ռու­ցե­ցիր, չհ­զո­րաց­րիր, կորց­նե­լու ես։ Երբ նոր ես սկ­սում եր­կիր կա­ռու­ցել, սխալ­ներ էլ ես ու­նե­նում։ Ե­թե Աստ­ված քեզ հաղ­թա­նակ ու եր­կիր է տվել, դա մեզ հա­մար ե­րա­նա­վետ, բայց պատ­մու­թյան հա­մար մի ակն­թարթ է։ Տվա­ծը գնա­հա­տենք:


Մենք այն ոչ հե­ռա­վոր ժա­մա­նակ­նե­րում մեկս մյու­սի հան­դեպ ե­ղանք պարզ, մա­քուր, ազ­նիվ։ Մենք ի­րար շատ սի­րե­ցինք, և դրա հա­մար Աստ­ված կանգ­նեց մեր թի­կուն­քին։ Այն օ­րե­րին մենք բո­լորս հա­վա­սար էինք, և այդ հա­վա­սա­րու­թյու­նը հաղ­թա­նակ­ներ բե­րեց։ Դա­րեր ի վեր պե­տա­կա­նու­թյուն չենք ու­նե­ցել, և պե­տա­կան զգա­ցո­ղու­թյան պա­կաս ու­նենք։ Պի­տի սո­վո­րենք։ Ո՞ւմ են պետք այս­քան կու­սակ­ցու­թյուն­նե­րը։ Հյու­րեր եմ ու­նե­նում, և եր­բեմն ինձ հարց­նում են՝ ո՞ր կու­սակ­ցու­թյան մեջ եմ։ Հար­ցին հար­ցով եմ պա­տաս­խա­նում. իսկ իմ մեջ ինչ-որ պա­կաս բան զգաց­վու՞մ է: Սփյուռ­քի հա­մար կու­սակ­ցա­կա­նու­թյու­նը գու­ցե ըն­դու­նե­լի է` որ­պես հա­մախմ­բող, ան­ջատ-ան­ջատ հա­մայ­նք­նե­րը ի­րար կա­պող օ­ղակ, բայց մեր մի փոք­րիկ երկ­րում տաս­նյակ կու­սակ­ցու­թյուն­ներ կան, ի­րար դեմ պայ­քա­րող։ Դրանց շա­տու­թյու­նը հե­տամ­նա­ցու­թյան ար­դյունք է։ Տն­տե­սա­պես աղ­քատ երկ­րում՝ այդ­քան կու­սակ­ցու­թյուն­ներ, այդ­քան գրա­սե­նյակ­ներ՝ գու­մար մս­խող, իշ­խա­նու­թյան հա­մար կռիվս տվող…
-Մի հար­ցազ­րույ­ցում ա­սել ես՝ ա­գա­հու­թյու­նը տգի­տու­թյու­նից է գա­լիս։ Վի­ճե­լի տե­սա­կետ է։
-Ա­գա­հու­թյու­նը անգ­րա­գի­տու­թյան նշան է։ Ա­գա­հու­թյունն իր մեջ վա­խի զգա­ցում է ամ­փո­փում։
Գի­տակ­ցենք մեր սխալ­նե­րը։
Ա­պաշ­խա­րենք։
-Դառ­նանք նկար­չու­թյա­նը։ Ին­չի՞ վրա ես աշ­խա­տում։
-Մի մտահ­ղա­ցում ու­նեմ. ու­զում եմ ծառ նկա­րել՝ հս­կա, հպարտ։ Ման­կու­թյան տա­րի­նե­րին որ ծառ էինք տես­նում, բարձ­րա­նում էինք, և դա ինք­նա­ճա­նաչ­ման, աշ­խարհ­ճա­նաչ­ման փորձ էր։ Ծառ նկա­րեմ, և դա իմ ման­կու­թյան ծա­ռը լի­նի։ Միտ­քը հզոր բան է, այն նյու­թա­կան դարձ­նե­լը տա­ռա­պանք է, սար­սա­փե­լի մի բան է։ Կա­րող է տա­րի­նե­րով աշ­խա­տես որևէ մտ­քի վրա և…
Եր­կի­րը լքե­լը կար­ծես թե պար­սա­վան­քի ար­ժա­նի բան է, բայց ար­վես­տի հս­կա­ներն ի­րենց բա­ցա­հայ­տել են այլ մի­ջա­վայ­րե­րում։ Օ­րի­նակ, Դա­լին թո­ղել է Իս­պա­նիան, բնակ­վել Փա­րի­զում, ստեղ­ծել իր փայ­լուն գոր­ծե­րը։ Տն­տե­սա­կան վի­ճակն ազ­դում է ար­վես­տի վրա։ Ար­վես­տա­գե­տը, ոչ սո­վո­րա­կան ի­մաս­տով, սահ­ման­ներ չի ըն­դու­նում…
-Հո­վիկ, ե­թե նկար­չու­թյու­նը չընտ­րեիր…
-Հի­մա են…ընտ­րում։ Մի բան հի­շե­ցի. երբ ա­ռա­ջին դա­սա­րա­նում էի սո­վո­րում, ու­սուց­չու­հին հարց­րեց՝ ի՞նչ ենք ու­զում դառ­նալ։ Մե­կը՝ բժիշկ, մե­կը՝ ու­սու­ցիչ, մե­կը՝ նա­խա­գահ, մե­կը՝ օ­դա­չու և այլն, և այլն, և երբ հեր­թը հա­սավ ինձ, բո­լոր մաս­նա­գի­տու­թյուն­ներն աս­ված-վեր­ջա­ցած էին, ա­սա­ցի՝ ու­զում եմ մարդ դառ­նալ։ Ծի­ծաղ բարձ­րա­ցավ, ա­մեն տեղ պատ­մե­ցին, ծի­ծա­ղե­ցին, ծի­ծա­ղե­ցին, և ա­ռայ­սօր հի­շում եմ այն վի­րա­վո­րան­քը…Քո կո­չու­մը քեզ հետ գա­լիս է քո ծն­ված օ­րից։ Ե­թե ա­մեն մեկն իր կոչ­ման, Աստ­ծո նա­խան­շած ճա­նա­պար­հով գնա, կյան­քի ծու­ռը քիչ կլի­նի։
-Դու Ար­ցա­խի նկա­րիչ­նե­րի միու­թյան նա­խա­գահն ես…
-Միու­թյան…ծա­ռան եմ։ Ե­թե բո­լորս ծա­ռա­յենք, թվում է, թե ա­մեն ինչ իր տե­ղը կընկ­նի։

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Մշակույթ և կրթություն Fri, 14 Jun 2019 14:58:12 +0000
ԱՐ­ՑԱ­ԽԻՑ ԴԵ­ՊԻ ՍԻ­ԲԻՐ ԲՌ­ՆԱՔ­ՍՈ­ՐԻ 70 ՏԱ­ՐԻՆ http://artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/26895-70 http://artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/26895-70 ԱՐ­ՑԱ­ԽԻՑ ԴԵ­ՊԻ ՍԻ­ԲԻՐ ԲՌ­ՆԱՔ­ՍՈ­ՐԻ 70 ՏԱ­ՐԻՆ
Վլա­դի­միր ՀՈՎ­ՍԵ­ՓՅԱՆ ԱՀ…

 ՙՉկա պա­տիժ ա­ռանց օ­րեն­քի՚

Լա­տի­նա­կան
ի­րա­վա­կան սկզ­բունք

ՙԼեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղի Հան­րա­պե­տու­թյան տո­նե­րի և հի­շա­տա­կի օ­րե­րի մա­սին՚ օ­րեն­քի հա­մա­ձայն՝ հու­նի­սի 14-ը Բռ­նա­դատ­ված­նե­րի հի­շա­տա­կի օրն է։ Նույն օ­րը նա­խա­տես­ված է նաև Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թյան պե­տա­կան տո­նա­ցույ­ցում։ Օր­վա ընտ­րու­թյու­նը պայ­մա­նա­վոր­ված է նրա­նով, որ ու­ղիղ 70 տա­րի ա­ռաջ, խոր­հր­դա­յին ամ­բող­ջա­տի­րա­կան ռե­ժի­մը, հիմ­նա­կա­նում ՙդաշ­նակ՚ պի­տա­կի տակ ի­րա­գոր­ծեց հա­զա­րա­վոր հայ ըն­տա­նիք­նե­րի բռ­նաք­սո­րը Ռու­սաս­տա­նի Դաշ­նու­թյան Ալ­թա­յի երկ­րա­մաս։ Այդ մի­ջո­ցա­ռումն ըն­դա­մե­նը Խոր­հր­դա­յին Միու­թյան կող­մից ի­րա­կա­նաց­ված հեր­թա­կան ազ­գա­յին տե­ղա­հա­նու­թյուն­նե­րից մեկն էր, ո­րից ան­մասն չմ­նաց նաև հայ ժո­ղովր­դի ար­ցա­խյան հատ­վա­ծը։ Այդ հրե­շա­վոր գոր­ծո­ղու­թյան հա­մար ԽՄԿԿ Կենտ­կո­մի Քաղ­բյու­րոն հա­մա­պա­տաս­խան հանձ­նա­րա­րա­կան ի­ջեց­րեց կենտ­րո­նա­կան և հան­րա­պե­տա­կան մար­մին­նե­րին, ո­րոնք էլ հա­ջո­ղու­թյամբ ի­րա­կա­նաց­րին։

Հարկ է նշել, որ մեր երկ­րա­մա­սի՝ Ար­ցա­խի հա­մար աք­սո­րի նա­խա­պատ­մու­թյու­նը, հույժ գաղտ­նի պայ­ման­նե­րում, սկս­վել էր դեռևս 1948թ., երբ Խոր­հր­դա­յին Ադր­բե­ջա­նի ղե­կա­վար, պան­թուր­քիզ­մի մոր­թի հա­գած Միր Ջա­ֆար Բա­ղի­րո­վը հան­րա­պե­տու­թյան կո­մու­նիստ­նե­րին ցու­ցում տվեց երկ­րով մեկ ՙհող­մաց­րիվ ա­նել հայտ­նի և ան­հայտ դաշ­նակ­ցա­կան­նե­րին՚։ Բա­ղի­րո­վը չէր կա­րող հան­դուր­ժել, որ Թա­լեա­թին և մյուս­նե­րին շան­սա­տակ ա­րած կու­սակ­ցու­թյան նախ­կին ան­դամ­նե­րից ո­մանք դեռևս գո­յատևում են Խոր­հր­դա­յին Ադր­բե­ջա­նում։
Այդ ա­ռու­մով, կոմ­կու­սի Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղի կազ­մա­կեր­պու­թյան 13-րդ մար­զա­յին կոն­ֆե­րան­սը, ո­րը տե­ղի ու­նե­ցավ 1949թ. հուն­վա­րի 9-ին, մարզ­կո­մի քար­տու­ղար Տ. Գրի­գո­րյա­նի աշ­խա­տան­քը գնա­հա­տեց ան­բա­վա­րար և նրան ա­զա­տեց զբա­ղեց­րած պաշ­տո­նից։ Բա­քուն մար­զի նո­րըն­տիր քար­տու­ղար Աբ­րա­հա­մո­վի և պե­տանվ­տան­գու­թյան բաժ­նի պետ Զի­յա­լո­վի առջև խն­դիր դրեց ՙկու­սակ­ցա­կան և պե­տա­կան գաղտ­նիու­թյան պայ­ման­նե­րում՚ նա­խա­պատ­րաս­տել այն ան­ձանց ցու­ցակ­նե­րը, ո­րոնք ընկ­նում են Բա­ղի­րո­վի կող­մից հն­չեց­րած պաշ­տո­նա­կան հանձ­նա­րա­րա­կա­նի տակ։ Այն ըն­դուն­վեց ի գի­տու­թյուն և ի կա­տա­րումն, ան­տե­սե­լով, որ Հայ Հե­ղա­փո­խա­կան Դաշ­նակ­ցու­թյու­նը, դեռևս 1923թ., Խոր­հր­դա­յին Միու­թյան տա­րած­քում իր գոր­ծու­նեու­թյու­նը դա­դա­րեց­նե­լու մա­սին ՙինք­նա­լու­ծար­ման՚ ո­րո­շում էր կա­յաց­րել։
Ա­ռանց որևէ մե­ղադ­րան­քի կամ ան­հա­տա­կան եզ­րա­կա­ցու­թյան կամ էլ որևէ բա­ցատ­րու­թյան, մի խոս­քով՝ ա­ռանց դատ ու դա­տաս­տա­նի շուրջ 15000 հայ, 1949թ. հու­նի­սի 14-ին ան­դր­կով­կա­սյան հան­րա­պե­տու­թյուն­նե­րից և սևծո­վյա ա­ռափ­նյա տա­րածք­նե­րից բռ­նի տե­ղա­հան­վե­ց, ո­րոնց Ալ­թա­յի երկ­րա­մաս տե­ղա­փո­խե­լու հա­մար պա­հանջ­վեց ընդ­հա­նուր առ­մամբ 16 ապ­րան­քա­տար գնաց­քա­կազմ։ Սա հա­յե­րի զանգ­վա­ծա­յին աք­սո­րի ա­ռա­ջին դեպքն էր։ Ա­ղետն ա­վե­լի սար­սա­փե­լի կլի­ներ, ե­թե ըն­տա­նի­քում Հայ­րե­նա­կան մեծ պա­տե­րազ­մի մաս­նա­կից չլի­ներ։ Ցա­վոք, Ար­ցա­խից աք­սոր­ված մարդ­կանց և նրանց ըն­տա­նիք­նե­րի կազ­մի վե­րա­բե­րյալ մեզ մոտ ար­խի­վա­յին տվյալ­նե­րը չեն պահ­պան­վել (դրանք, ան­կաս­կած, կա­րե­լի է գտ­նել ՌԴ Ալ­թա­յի երկ­րա­մա­սի ար­խիվ­նե­րում, բնա­կա­նա­բար, տվյալ հար­ցով հե­տա­զո­տա­կան աշ­խա­տան­քի պե­տա­կան կամ կու­սակ­ցա­կան հո­վա­նա­վո­րու­թյան պա­րա­գա­յում), սա­կայն մի քա­նի հա­վաս­տի փաս­տեր խնդ­րի վրա ո­րո­շա­կի լույս են սփ­ռում։ Այս­պես, Խոր­հր­դա­յին Ադր­բե­ջա­նի ներ­քին գոր­ծե­րի նա­խա­րա­րի զե­կու­ցագ­րի հա­մա­ձայն՝ հան­րա­պե­տու­թյու­նից աք­սոր­վել է 1000-ից ա­վե­լի դաշ­նակ­ցա­կան, իսկ թիվ 97111 ապ­րան­քա­տար գնաց­քա­կազ­մը տե­ղա­փո­խել է միայն Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղից աք­սոր­ված­նե­րին։
Խոր­հր­դա­յին օ­րեն­սդ­րու­թյամբ աք­սո­րը, որ­պես հիմ­նա­կան պա­տիժ, նշա­նակ­վում էր դա­տա­րա­նի դա­տավճ­ռով՝ միու­թե­նա­կան հան­րա­պե­տու­թյուն­նե­րի քրեա­կան օ­րենս­գր­քե­րում թվարկ­ված կոնկ­րետ հան­ցա­գոր­ծու­թյուն­նե­րի կա­տար­ման հա­մար։ Ընդ ո­րում, աք­սո­րը չէր կա­րող նշա­նակ­վել 16 տա­րին չլ­րա­ցած ան­չա­փա­հաս­նե­րի նկատ­մամբ։ Բայց Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղից աք­սո­րյալ ըն­տա­նիք­նե­րում հա­րյու­րա­վոր ե­րե­խա­ներ են ե­ղել։ Այդ ՙան­մեղ մե­ղա­վոր­ներն՚ աք­սոր­վել են՝ չի­մա­նա­լով ո՜չ ի­րենց մեղ­քը, ո՜չ էլ աք­սո­րի պատ­ճառ­նե­րը։ Դեռ ա­վե­լին, որևէ աք­սո­րյալ անձ­նա­կան գործ չի ու­նե­ցել։ Ա­հա այդ­պես է Խոր­հր­դա­յին Միու­թյու­նը գնա­հա­տել վաս­տա­կը մի երկ­րա­մա­սի, որ­տե­ղից Հայ­րե­նա­կան մեծ պա­տե­րազմ է զո­րա­կոչ­վել 45000 հա­յոր­դի, ո­րից քսան­մեկն ար­ժա­նա­ցել է Խոր­հր­դա­յին Միու­թյան հե­րո­սի կոչ­ման, մե­կը՝ կրկ­նա­կի, հին­գը՝ փառ­քի ե­րեք աս­տի­ճա­նի շքան­շա­նի, տվել է Խոր­հր­դա­յին Միու­թյան ե­րեք մար­շալ ու մեկ ծո­վա­կալ, իսկ 23000-ը չի վե­րա­դար­ձել։
Աք­սո­րի գոր­ծըն­թա­ցը հայ ժո­ղովր­դի հա­մար կա­տա­րյալ ող­բեր­գու­թյուն էր։ Դա­ժա­նու­թյունն այն աս­տի­ճա­նի էր հա­սել, որ ծնն­դա­բե­րու­թյան ցա­վով բռն­ված կա­նանց թույլ չեն տվել ա­զատ­վե­լու, պատ­ճա­ռա­բա­նե­լով, որ ճա­նա­պար­հին կծնն­դա­բե­րեն, իսկ հի­վան­դա­նոց­նե­րում բուժ­վող­նե­րին նույն­պես խց­կել են վա­գոն­նե­րը՝ բժիշկ­նե­րին պա­տաս­խա­նե­լով, թե՝ որ­տեղ կմա­հա­նան, այն­տեղ էլ կթաղ­վեն։ Մար­դիկ չգի­տեին, թե ուր են ի­րենց քշում։ Կռա­հել են միայն ճա­նա­պար­հի 16-րդ օ­րը՝ Սի­բիր՝ Ալ­թա­յի երկ­րա­մաս։ Ճա­նա­պար­հին ծնն­դա­բե­րու­թյան և մահ­վան դեպ­քեր են ար­ձա­նագր­վել։ Տեղ հաս­նե­լուն պես աք­սո­րյալ­նե­րին ցրել են երկ­րա­մա­սի տար­բեր շր­ջան­նե­րում, տե­ղա­վո­րե­լով նրանց գետ­նատ­նե­րում, խոր­հր­դա­յին տն­տե­սու­թյուն­նե­րի շեն­քե­րում, մաս­նա­վոր տնե­րում և այլն։ Նրանց աշ­խա­տաց­րել են դաշ­տե­րում, ֆեր­մա­նե­րում, մե­քե­նատ­րակ­տո­րա­յին կա­յան­նե­րում՝ որ­պես բան­վոր­ներ։ Հաց ստա­ցել են միայն հան­րա­յին աշ­խա­տանք կա­տա­րող­նե­րը։ Աք­սո­րյալ­նե­րի ե­րե­խա­նե­րը, զրկ­ված լի­նե­լով մայ­րե­նի դպ­րոց­նե­րից, ստիպ­ված հա­ճա­խել են ռու­սա­կան դպ­րոց­ներ՝ մո­ռա­նա­լով հա­յոց լե­զուն։

Հայ ժո­ղովր­դի զանգ­վա­ծա­յին տե­ղա­հա­նու­թյունն ՙօ­րի­նա­կա­նաց­վեց՚ 1949թ. նո­յեմ­բեր-1950թ. հու­նիս ա­միս­նե­րին։ Աք­սոր­ված ըն­տա­նի­քի ա­վա­գի (կամ` ըն­տա­նի­քի այն ան­դա­մի, ով աք­սո­րի պատ­ճառն էր) ա­նու­նով պե­տանվ­տան­գու­թյան մար­մին­նե­րը կազ­մել են աք­սո­րի հիմք հա­մար­վող փաս­տաթղ­թեր, ո­րոնց մա­սին աք­սո­րյալ­նե­րը տե­ղե­կաց­վել են ի­րենց նոր բնա­կու­թյան վայ­րե­րի պա­րե­տատ­նե­րում, որ­տեղ էլ հայտ­նել են, որ աք­սորն ան­վե­րա­դարձ է և մշ­տա­կան։ Իշ­խա­նու­թյուն­ներն այդ տա­րա­բախտ մարդ­կանց կար­գա­վի­ճա­կի հա­մար մո­գո­նել էին ՙհա­տուկ վե­րաբ­նակ­ներ՚ հոր­ջոր­ջու­մը։
Պատ­մու­թյու­նը, ինչ­պես ա­սում են, են­թադ­րա­կան խո­նար­հում չու­նի։ Փաս­տե­րը վկա­յում են՝ 1949թ. հու­նի­սյան բռ­նաք­սո­րը նա­խա­քայլ էր հրե­շա­վոր մի ծրագ­րի, ո­րը բա­ցա­հատ­վեց Բա­ղի­րո­վի դա­տա­վա­րու­թյան ժա­մա­նակ։ Խոր­հր­դա­յին Հա­յաս­տա­նին միու­թե­նա­կան հան­րա­պե­տու­թյան կար­գա­վի­ճա­կից զր­կե­լու (բնակ­չու­թյան թի­վը մեկ մի­լիո­նից ցածր դարձ­նե­լու դեպ­քում) և հան­րա­պե­տու­թյան տա­րածքն Ադր­բե­ջա­նի եւ Վրաս­տա­նի միջև բա­ժան-բա­ժան ա­նե­լու նպա­տա­կով 1953թ. ամ­ռա­նը պետք է ի­րա­կա­նաց­վեր հայ ժո­ղովր­դի մի վիթ­խա­րի բռ­նա­գաղթ, սա­կայն Ստա­լի­նի մա­հը խան­գա­րեց այդ դի­վա­յին ծրագ­րի ի­րա­կա­նա­ցու­մը։ Այդ հա­մա­տեքս­տում ար­ժա­նա­հա­վատ պետք է հա­մա­րել Ստա­լի­նի և Ա­մե­նայն Հա­յոց կա­թո­ղի­կոս Գևորգ Չո­րեք­չյա­նի միջև զրույցն առ այն, որ Ստա­լի­նը, կա­թո­ղի­կո­սի ա­ջակ­ցու­թյունն ստա­նա­լու ակն­կա­լի­քով, նրան հայտ­նել է, թե հայ ժո­ղո­վուր­դը, Ալ­թա­յի երկ­րա­մաս տե­ղա­փոխ­վե­լու դեպ­քում, կա­րող է ան­ծայ­րա­ծիր և բեր­րի հո­ղե­րի տեր դառ­նալ, ին­չին Չո­րեք­չյա­նը բա­ցա­սա­կան պա­տաս­խան է տվել՝ պատ­ճա­ռա­բա­նե­լով, որ հա­յոց մշա­կու­թա­յին ար­ժեք­նե­րը և Մա­սիս սա­րը հնա­րա­վոր չէ տե­ղա­փո­խել այն­տեղ։
Հարկ է նշել, որ Բա­ղի­րո­վի հա­յա­տյա­ցու­թյու­նը չափ ու սահ­ման չու­ներ։ Նա, Մոսկ­վա­յին դուր գա­լու և, ա­սենք, թե­կուզ բր­դի պլա­նը կա­տա­րե­լու նպա­տա­կով, չէր խոր­շում ան­գամ ար­ցա­խա­հա­յե­րի ըն­տա­նիք­նե­րի ներք­նակ­նե­րը քան­դել և բուր­դը վերց­նել՝ ժո­ղովր­դին թող­նե­լով մերկ հա­տա­կին։ Ինչևէ։ Ստա­լի­նի մա­հից հե­տո փոխ­վեց երկ­րի ներ­քին քա­ղա­քա­կա­նու­թյու­նը, թո­ղու­թյուն տր­վեց աք­սո­րյալ­նե­րի ՙհան­ցանք­նե­րին՚ և ձևա­կա­նո­րեն ըն­թացք տր­վեց հա­զա­րա­վոր ան­մեղ մարդ­կանց ոտ­նա­հար­ված ի­րա­վունք­նե­րի վե­րա­կան­գն­մա­նը։ Դար­ձյալ ա­ռանց դատ ու դա­տաս­տա­նի, հանձ­նե­լով միայն ա­զատ ար­ձակ­ման տե­ղե­կանք, աք­սո­րյալ­նե­րին ա­զատ տե­ղա­շարժ­վե­լու ի­րա­վունք վե­րա­պահ­վեց։ Ի տար­բե­րու­թյուն Խոր­հր­դա­յին Հա­յաս­տա­նի, ո­րը բա­րյա­ցա­կամ էր իր աք­սո­րյալ հայ­րե­նա­կից­նե­րի՝ Հայ­րե­նիք վե­րա­դառ­նա­լու դի­մում-խնդ­րանք­նե­րին, Խոր­հր­դա­յին Ադր­բե­ջա­նի ղե­կա­վա­րու­թյու­նը որևէ հան­դի­պա­կաց քայլ չի կա­տա­րել ադր­բե­ջա­նա­հայ աք­սո­րյալ­նե­րի՝ հայ­րե­նի բնա­կա­վայ­րե­րը վե­րա­դառ­նա­լու խնդ­րանք­նե­րը բա­վա­րա­րե­լու հա­մար, և, որ­պես կա­նոն, դրանք մեր­ժել է, պատ­ճա­ռա­բա­նե­լով, որ աք­սո­րի ո­րո­շու­մը նրանց հան­դեպ ճիշտ է ե­ղել։ Այդ պատ­ճա­ռով էլ շատ քչե­րը վե­րա­դար­ձան ի­րենց բնօր­րան­նե­րը, մե­ծա­հա­սակ­ներն ի­րենց մահ­կա­նա­ցուն կն­քե­ցին աք­սո­րա­վայ­րում, կար նաև խառ­նա­մուս­նու­թյան գոր­ծո­նը, իսկ ըն­տա­նիք­նե­րի մի մասն էլ, հեր­թա­կան աք­սո­րի վա­խից դրդ­ված, տե­ղա­փոխ­վեց Մի­ջին Ա­սիա­յի և Հյու­սի­սա­յին Կով­կա­սի տար­բեր բնա­կա­վայ­րեր։

Ադր­բե­ջա­նը, փայ­լուն սեր­տած լի­նե­լով ՙե­րիտ­թուր­քե­րի՚ և ամ­բող­ջա­տի­րա­կան ռե­ժի­մի դա­սե­րը, Խոր­հր­դա­յին Միու­թյան մայ­րա­մու­տին, ար­ցա­խյան ա­զա­տագ­րա­կան շար­ժումն ար­մա­տա­խիլ ա­նե­լու նպա­տա­կով, ձեռ­նա­մուխ ե­ղավ եր­կի­րը բնիկ հա­յե­րից մաք­րե­լու գոր­ծըն­թա­ցին։ Սում­գա­յի­թի, Գան­ձա­կի, Բաք­վի և հա­յա­շատ այլ բնա­կա­վայ­րե­րի հայ էթ­նո­սի ջար­դե­րը, կո­տո­րած­նե­րը և բռ­նա­տե­ղա­հա­նու­մը պա­նիս­լա­միզ­մի գա­ղա­փա­րա­խո­սու­թյան ցայ­տուն օ­րի­նակ­ներ են հան­դի­սա­նում։ Ադր­բե­ջա­նի կող­մից Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղում ստեղծ­ված Կազմ­կո­մի­տեն՝ տխ­րահռ­չակ Պո­լյա­նիչ­կո­յի գլ­խա­վո­րու­թյամբ և ադր­բե­ջա­նա­կան ոս­տի­կա­նու­թյան հա­տուկ ջո­կա­տա­յին­նե­րի ու խոր­հր­դա­յին բա­նա­կի ա­ջակ­ցու­թյամբ՝ ՙՕ­ղակ՚ ռազ­մա­կան գոր­ծո­ղու­թյան մի­ջո­ցով (ի վար­ձատ­րու­թյուն ռուս­նե­րի հան­դեպ հա­յե­րի նվիր­վա­ծու­թյան) 1991թ. ապ­րիլ-օ­գոս­տոս ա­միս­նե­րին ի­րա­կա­նաց­րեց Հյու­սի­սա­յին Ար­ցա­խի, Շա­հու­մյա­նի, Շու­շիի, Հադ­րու­թի և ինք­նա­վար մար­զի հա­րա­կից շր­ջան­նե­րի հայ բնակ­չու­թյան մի ստ­վար հատ­վա­ծի տար­հա­նու­մը հայ­րե­նա­կան բնա­կա­վայ­րե­րից։ Հա­րյու­րա­վոր հա­յոր­դի­ներ ան­հիմն քրեա­կան պա­տաս­խա­նատ­վու­թյան են­թարկ­վե­ցին։
Ան­կա­խու­թյան նվա­ճու­մից հե­տո, Ար­ցա­խի Հան­րա­պե­տու­թյու­նը 1999թ. դեկ­տեմ­բե­րի 31-ին ՙԲռ­նա­դատ­ված­նե­րի մա­սին՚ օ­րենք ըն­դու­նեց, ո­րում տր­վեց ՙբռ­նա­դատ­ված՚ եզ­րույ­թի ընդ­գր­կուն սահ­մա­նու­մը։ Հա­մա­ձայն օ­րեն­քի՝ բռ­նա­դատ­ված է հա­մար­վում մեր հան­րա­պե­տու­թյու­նում մշ­տա­պես բնակ­վող այն քա­ղա­քա­ցին, ով խոր­հր­դա­յին կար­գե­րի ժա­մա­նա­կաշր­ջա­նում (սկ­սած 1921թ. հու­լի­սի 5-ից) նախ­կին ԽՍՀՄ տա­րած­քում քա­ղա­քա­կան շար­ժա­ռիթ­նե­րով՝ ա) դա­տա­պարտ­վել է հա­կա­խոր­հր­դա­յին ա­գի­տա­ցիա­յին և քա­րոզ­չու­թյա­նը, հա­կա­խոր­հր­դա­յին կազ­մա­կեր­պու­թյա­նը մաս­նակ­ցե­լու, ազ­գա­յին և ռա­սա­յա­կան ի­րա­վա­հա­վա­սա­րու­թյու­նը խախ­տե­լու, խոր­հր­դա­յին պե­տա­կան հա­սա­րա­կա­կան կար­գերն ա­րա­տա­վո­րող ակն­հայտ հե­րյու­րանք­ներ տա­րա­ծե­լու հոդ­ված­նե­րով և հե­տա­գա­յում ար­դա­րաց­վել է, բ) քրեա­կան պա­տաս­խա­նատ­վու­թյան է են­թարկ­վել ար­տա­դա­տա­րա­նա­կան կար­գով, գ) ա­նօ­րի­նա­կան կար­գով են­թարկ­վել է բժշ­կա­կան բնույ­թի հար­կադ­րա­կան մի­ջոց­նե­րի, դ) ար­տաքս­վել է նախ­կին ԽՍՀՄ տա­րած­քից կամ զրկ­վել քա­ղա­քա­ցիու­թյու­նից, ե) աք­սոր­վել կամ ար­տաքս­վել է որ­պես բռ­նա­դատ­վա­ծի ըն­տա­նի­քի ան­դամ։ Բռ­նա­դատ­ված է հա­մար­վում նաև Ար­ցա­խի Հան­րա­պե­տու­թյու­նում մշ­տա­պես բնակ­վող այն քա­ղա­քա­ցին, ով սկ­սած 1988թ. փետր­վա­րից ար­ցա­խա­հա­յու­թյան ազ­գա­յին-ա­զա­տագ­րա­կան պայ­քա­րին մաս­նակ­ցե­լու հա­մար քրեա­կան պա­տաս­խա­նատ­վու­թյան է են­թարկ­վել Ադր­բե­ջա­նի Հան­րա­պե­տու­թյան դա­տա­կան իշ­խա­նու­թյուն­նե­րի կող­մից կամ հե­տաքն­նա­կան և նա­խաքն­նա­կան մար­մին­նե­րի կող­մից պահ­վել է ա­նա­զա­տու­թյան մեջ։ Վե­րոն­շյալ ան­ձանց ի­րա­վի­ճա­կը հա­վաս­տող փաս­տաթղ­թե­րի բա­ցա­կա­յու­թյան դեպ­քում, այդ փաս­տը հաս­տատ­վում է դա­տա­կան կար­գով։ Ինչ­պես նկա­տե­լի է, բռ­նա­դատ­ված­նե­րի մա­սին օ­րեն­քը վե­րա­բե­րում է քա­ղա­քա­կան բռ­նու­թյուն­նե­րի բո­լոր զո­հե­րին։
Ար­ցա­խի ար­դա­րա­դա­տու­թյան նա­խա­րա­րու­թյան վի­ճա­կագ­րա­կան տվյալ­նե­րի հա­մա­ձայն՝ ներ­կա­յումս հան­րա­պե­տու­թյու­նում 284 քա­ղա­քա­ցի ստա­ցել է բռ­նա­դատ­վա­ծի, իսկ 21-ը՝ բռ­նա­դատ­վա­ծի ա­ռա­ջին հեր­թի ժա­ռան­գի կար­գա­վի­ճակ։
Մեր երկ­րում տա­րեց­տա­րի ա­վե­լա­նում են տար­բեր ի­րա­դար­ձու­թյուն­նե­րին և մարդ­կանց նվիր­ված հու­շար­ձան­նե­րի թի­վը։ Այ­սօր, երբ հան­րա­պե­տու­թյան Սահ­մա­նադ­րու­թյամբ մարդ­կա­յին կյան­քը բարձ­րա­գույն ար­ժեք է հա­մար­վում, կար­ծում ենք՝ ար­դա­րաց­ված կլի­նի մայ­րա­քա­ղաք Ստե­փա­նա­կեր­տում ու­նե­նալ նաև բռ­նա­դատ­ված­նե­րին նվիր­ված հու­շա­կո­թող, ո­րով իսկ կմեր­ժենք քա­ղա­քա­կան բռ­նու­թյուն­նե­րը և հար­գան­քի տուրք կմա­տու­ցենք ան­ցյա­լի բռ­նու­թյուն­նե­րին զոհ գնա­ցած մեր հայ­րե­նա­կից­նե­րի ան­մար հի­շա­տա­կին, կփաս­տենք Ար­ցա­խի ժո­ղովր­դի՝ ա­զատ ապ­րե­լու եւ այդ ա­զա­տու­թյու­նը պաշտ­պա­նե­լու վճ­ռա­կա­նու­թյու­նը։

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Սոցիալական Fri, 14 Jun 2019 14:36:55 +0000