comintour.net
stroidom-shop.ru
obystroy.com
ԻՐ ԺԱ­ՄԱ­ՆԱ­ԿԻ ՏԱ­ՐԵ­ԳԻ­ՐԸ...
[ARM]     [RUS]     [ENG]

ԻՐ ԺԱ­ՄԱ­ՆԱ­ԿԻ ՏԱ­ՐԵ­ԳԻ­ՐԸ...

Սիր­վարդ ՄԱՐ­ԳԱ­ՐՅԱՆ

 Շուրջ 96¬ա­մյա ճա­նա­պարհ ան­ցած ՙԱ­զատ Ար­ցախ՚ թեր­թը միշտ ե­ղել է իր ժո­ղովր­դի հետ, ժո­ղովր­դի կող­քին, հան­դի­սա­ցել ար­ցախ­ցի­նե­րի թիվ 1 խոս­նակն ու խո­սա­փո­ղը, տե­ղե­կատ­վու­թյան գլ­խա­վոր ու ա­նա­չառ աղ­բյու­րը։ Փոր­ձեք թեր­թել ՙՍո­վե­տա­կան Ղա­րա­բաղ՚¬ի հին հա­վա­քա­ծու­նե­րը և կզ­գաք նրա է­ջե­րում բա­բա­խող ժա­մա­նա­կի շուն­չը։ Իր ողջ տա­րեգ­րու­թյան ըն­թաց­քում թերթն ու­նե­ցել է նվի­րյալ­ներ, մար­դիկ, ո­րոնք ի­րենց խոս­քա­շեն թա­նա­քին ա­րյուն¬քր­տինք են խառ­նել։ Ան­հա­տա­կա­նու­թյուն­ներ, ո­րոնք ի­րենց խոս­քով, վա­վե­րագ­րու­թյամբ կեր­տել են սե­փա­կան ժա­մա­նա­կը։ Այս ան­գամ մենք պատ­մե­լու ենք այդ նվի­րյալ­նե­րից մե­կի՝ Մա­մի­կոն ՄԱՐԳԱՐՅԱՆԻ մա­սին։

Ծն­վել է 1911 թվա­կա­նին, Հադ­րու­թի շր­ջա­նի Մեծ Թա­ղեր գյու­ղում։ Ծանր ման­կու­թյուն է ու­նե­ցել։ Ի­նը տա­րե­կան էր, երբ ըն­տա­նի­քով դուրս ե­կան գյու­ղից, հա­րուստ կու­լա­կի տա­նը բատ­րակ էր աշ­խա­տում, քա­ղաք տե­ղա­փոխ­վե­ցին, որ մի կտոր հա­ցի տեր դառ­նան։ Ա­վար­տեց դպ­րո­ցը, ա­պա Կի­րո­վա­բա­դի ման­կա­վար­ժա­կան տեխ­նի­կու­մը։ Ստե­փա­նա­կեր­տի եր­կա­մյա ու­սուց­չա­կան ինս­տի­տուտն ա­վար­տեց պատ­մա­բա­նի մաս­նա­գի­տու­թյամբ։ 1932թ. սեպ­տեմ­բե­րից աշ­խա­տել է ԼՂԻՄ մարզ­կո­մի օր­գան ՙԽոր­հր­դա­յին Ղա­րա­բաղ՚ թեր­թում, ե­ղել է կու­սակ­ցու­թյան, հե­տա­գա­յում գյուղ­բաժ­նի վա­րիչ։ 1938թ. կուս­մարզ­կո­մի բյու­րո­յի ո­րոշ­մամբ նշա­նակ­վել է ՙԵ­րի­տա­սարդ բոլշևիկ՚ թեր­թի խմ­բա­գիր։
Հայ­րե­նա­կան մեծ պա­տե­րազ­մից վե­րա­դար­ձել է ՙԿար­միր աստ­ղի՚ ու ՙՀայ­րե­նա­կան մեծ պա­տե­րազ­մի՚ շքան­շան­նե­րով և մար­տա­կան մե­դալ­նե­րով։ Նա ա­ռա­ջին կար­գի հաշ­ման­դամ էր, բայց որ­տեղ էլ կու­սակ­ցու­թյան կան­չով աշ­խա­տել է, իր գոր­ծի հմուտ գի­տակն ու կազ­մա­կեր­պիչն էր։ Աշ­խա­տել է նաև Շա­հու­մյա­նի շր­ջա­նի զին­կո­մի­սա­րիա­տում` որ­պես ա­ռա­ջին բաժ­նի պետ։ Սա­կայն, ինչ­պես ա­սում են, նրա տա­րեր­քը լրագ­րու­թյունն էր։ 1958թ.-ից ԽՍՀՄ ժուռ­նա­լիստ­նե­րի միու­թյան ան­դամ էր։ Դս­տեր` Լի­րա­յի վկա­յու­թյամբ, հայ­րը տան ե­րե­սը չէր տես­նում, միշտ զբաղ­ված էր, մշ­տա­պես` գոր­ծու­ղում­նե­րի մեջ։ Հինգ քույ­րե­րով Զա­րա տա­տի­կի փե­շի տակ են մե­ծա­ցել։ Մայ­րը շրջ­բուժ­միա­վոր­ման պա­տաս­խա­նա­տու­նե­րից էր՝ բաժ­նի վա­րիչ և մշ­տա­պես ձիու թամ­բին։ Դս­տեր գնա­հա­տա­կա­նով` հայ­րը ժա­մա­նա­կի նշա­նա­վոր մտա­վո­րա­կան­նե­րից էր։ Նա միշտ փնտ­րում էր իր ար­մատ­նե­րը: Մի օր էլ Մոսկ­վա­յի կենտ­րո­նա­կան ռազ­մա­պատ­մա­կան ար­խի­վից ստա­նում է իր եր­կար փնտր­տուք­նե­րի պա­տաս­խա­նը։ Պարզ­վում է, որ նրա հո­րեղ­բայ­րը
ռու­սա­կան կայ­սե­րա­կան բա­նա­կի Թե­քի­նա­կան հե­ծե­լա­զո­րա­յին գն­դի շտաբս¬կա­պի­տան, կրտ­սեր սպա Գրի­գո­րի Օ­սի­պո­վիչ Կա­րա­գյո­զովն էր` ծն­ված 1860թ. Ե­լի­զա­վետ­պոլ նա­հան­գում: 1880-ից միա­ցել է թուրք­մե­նա­կան հե­ծա­լա­զո­րա­յին ոս­տի­կա­նա­կան զոր­քե­րին, որ­տեղ էլ ար­ժա­նա­ցել է մի շարք կո­չում­նե­րի։ 1914թ. նշա­նակ­վել է Թուրք­մե­նա­կան հե­ծե­լա­զո­րա­յին գն­դի նախ 1¬ին, ա­պա` 2-րդ հե­ծե­լա­վաշ­տի կրտ­սեր սպա­յի պաշ­տո­նում, իսկ նույն տար­վա հոկ­տեմ­բե­րին ան­դա­մագր­վել է Թուրք­մենս­տա­նի 1¬ին բա­նա­կա­յին կոր­պու­սի գոր­ծող բա­նա­կին և մաս­նակ­ցել Գեր­մա­նիա­յի դեմ մղ­վող մար­տե­րին Մլա­վա­յի, Սոլ­դաուի և Լո­վի­չի մոտ (1914¬1916թթ.)։ Ար­ժա­նա­ցել է հետևյալ շքան­շան­նե­րին ու պարգևնե­րին՝ Սուրբ Ան­նա­յի 3-րդ աս­տի­ճա­նի շքան­շան՝ սրե­րով ու ժա­պա­վե­նով, բաց բրոն­զե մե­դալ Գեոք¬Թե­փեի գրո­հի հա­մար, ար­ծա­թե մե­դալ` ՙՋա­նա­դիր ծա­ռա­յու­թյան հա­մար՚ (կրում են կրծ­քին, Ստա­նիս­լավս­կու ժա­պա­վե­նի վրա), ար­ծա­թե մե­դալ Մի­ջին Ա­սիա կա­տա­րած ար­շա­վանք­նե­րի հա­մար, ոս­կե մե­դալ ՙՋա­նա­դիր ծա­ռա­յու­թյան՚ հա­մար (կրում են կրծ­քին Ս. Ան­նա­յի ժա­պա­վե­նով), Նի­կո­լայ 2-րդ կայս­րի սուրբ թա­գադր­ման ար­ծա­թե հու­շա­մե­դալ և բաց բրոն­զե մե­դալ՝ Ռո­մա­նով­նե­րի թա­գա­վո­րա­կան ըն­տա­նի­քի գա­հա­կալ­ման 300-ա­մյա­կի հի­շա­տա­կին։ 1917թ. զո­րացր­վել է մի­լի­ցիա­յի կա­պի­տա­նի կո­չու­մով։
ՙՀայրս,-պատ­մում է Լի­րան,-կյան­քի վեր­ջին տա­րի­նե­րին գտել է Կա­րա­գյո­զո­վի ըն­տա­նի­քի ան­դամ­նե­րին, ա­սել կու­զե` իր հա­րա­զատ­նե­րին։ Կապ էր պա­հում նրանց հետ ու հպար­տա­նում էր ա­նուն հա­նած իր ազ­գա­կան­նե­րով՚։ Լի­րան նաև վեր­հի­շում է, թե ինչ­պի­սի խնամ­քով էր մաս­նա­գի­տու­թյամբ պատ­մա­բան հայ­րը նյու­թեր հա­վա­քում և մտա­դիր էր գիրք գրել Ղա­րա­բա­ղի մա­սին։ Մի կարճ ժա­մա­նա­կաըն­թաց­քում նա նաև Ստե­փա­նա­կեր­տի Մ. Գոր­կու ան­վան պե­տա­կան դրա­մա­տի­կա­կան թատ­րո­նի տնօ­րենն էր, հե­տո մեկ­նել է ռազ­մա­ճա­կատ։ Վի­րա­վոր­վել է Կեր­չում` թեժ մար­տե­րի ըն­թաց­քում։ 1943թ. զո­րա­կոչ­վել է խոր­հր­դա­յին բա­նակ, զո­րացր­վել է 1946թ., և լեյ­տե­նան­տի զին­վո­րա­կան կո­չու­մով ար­ձակ­վել է պա­հես­տա­զոր։ Հայ­րը եր­կար տա­րի­ներ ե­ղել է ՙԿոմ­սո­մոլս­կա­յա պրավ­դա՚ թեր­թի գրա­կան աշ­խա­տո­ղը։ Ժա­մա­նա­կին ա­ռա­ջար­կու­թյուն է ստա­ցել տե­ղա­փոխ­վել Երևան և խմ­բագ­րել ՙԱ­վան­գարդ՚ թեր­թը, բայց նա խնդ­րել է վե­րա­դառ­նալ Ղա­րա­բաղ և լի­նել մոր կող­քին, ով իր խնամ­քի ու հո­գա­ծու­թյան կա­րիքն ու­ներ։

 

Ծն­վել է 1911 թվա­կա­նին, Հադ­րու­թի շր­ջա­նի Մեծ Թա­ղեր գյու­ղում։ Ծանր ման­կու­թյուն է ու­նե­ցել։ Ի­նը տա­րե­կան էր, երբ ըն­տա­նի­քով դուրս ե­կան գյու­ղից, հա­րուստ կու­լա­կի տա­նը բատ­րակ էր աշ­խա­տում, քա­ղաք տե­ղա­փոխ­վե­ցին, որ մի կտոր հա­ցի տեր դառ­նան։ Ա­վար­տեց դպ­րո­ցը, ա­պա Կի­րո­վա­բա­դի ման­կա­վար­ժա­կան տեխ­նի­կու­մը։ Ստե­փա­նա­կեր­տի եր­կա­մյա ու­սուց­չա­կան ինս­տի­տուտն ա­վար­տեց պատ­մա­բա­նի մաս­նա­գի­տու­թյամբ։ 1932թ. սեպ­տեմ­բե­րից աշ­խա­տել է ԼՂԻՄ մարզ­կո­մի օր­գան ՙԽոր­հր­դա­յին Ղա­րա­բաղ՚ թեր­թում, ե­ղել է կու­սակ­ցու­թյան, հե­տա­գա­յում գյուղ­բաժ­նի վա­րիչ։ 1938թ. կուս­մարզ­կո­մի բյու­րո­յի ո­րոշ­մամբ նշա­նակ­վել է ՙԵ­րի­տա­սարդ բոլշևիկ՚ թեր­թի խմ­բա­գիր։
Հայ­րե­նա­կան մեծ պա­տե­րազ­մից վե­րա­դար­ձել է ՙԿար­միր աստ­ղի՚ ու ՙՀայ­րե­նա­կան մեծ պա­տե­րազ­մի՚ շքան­շան­նե­րով և մար­տա­կան մե­դալ­նե­րով։ Նա ա­ռա­ջին կար­գի հաշ­ման­դամ էր, բայց որ­տեղ էլ կու­սակ­ցու­թյան կան­չով աշ­խա­տել է, իր գոր­ծի հմուտ գի­տակն ու կազ­մա­կեր­պիչն էր։ Աշ­խա­տել է նաև Շա­հու­մյա­նի շր­ջա­նի զին­կո­մի­սա­րիա­տում` որ­պես ա­ռա­ջին բաժ­նի պետ։ Սա­կայն, ինչ­պես ա­սում են, նրա տա­րեր­քը լրագ­րու­թյունն էր։ 1958թ.-ից ԽՍՀՄ ժուռ­նա­լիստ­նե­րի միու­թյան ան­դամ էր։ Դս­տեր` Լի­րա­յի վկա­յու­թյամբ, հայ­րը տան ե­րե­սը չէր տես­նում, միշտ զբաղ­ված էր, մշ­տա­պես` գոր­ծու­ղում­նե­րի մեջ։ Հինգ քույ­րե­րով Զա­րա տա­տի­կի փե­շի տակ են մե­ծա­ցել։ Մայ­րը շրջ­բուժ­միա­վոր­ման պա­տաս­խա­նա­տու­նե­րից էր՝ բաժ­նի վա­րիչ և մշ­տա­պես ձիու թամ­բին։ Դս­տեր գնա­հա­տա­կա­նով` հայ­րը ժա­մա­նա­կի նշա­նա­վոր մտա­վո­րա­կան­նե­րից էր։ Նա միշտ փնտ­րում էր իր ար­մատ­նե­րը: Մի օր էլ Մոսկ­վա­յի կենտ­րո­նա­կան ռազ­մա­պատ­մա­կան ար­խի­վից ստա­նում է իր եր­կար փնտր­տուք­նե­րի պա­տաս­խա­նը։ Պարզ­վում է, որ նրա հո­րեղ­բայ­րը
ռու­սա­կան կայ­սե­րա­կան բա­նա­կի Թե­քի­նա­կան հե­ծե­լա­զո­րա­յին գն­դի շտաբս¬կա­պի­տան, կրտ­սեր սպա Գրի­գո­րի Օ­սի­պո­վիչ Կա­րա­գյո­զովն էր` ծն­ված 1860թ. Ե­լի­զա­վետ­պոլ նա­հան­գում: 1880-ից միա­ցել է թուրք­մե­նա­կան հե­ծա­լա­զո­րա­յին ոս­տի­կա­նա­կան զոր­քե­րին, որ­տեղ էլ ար­ժա­նա­ցել է մի շարք կո­չում­նե­րի։ 1914թ. նշա­նակ­վել է Թուրք­մե­նա­կան հե­ծե­լա­զո­րա­յին գն­դի նախ 1¬ին, ա­պա` 2-րդ հե­ծե­լա­վաշ­տի կրտ­սեր սպա­յի պաշ­տո­նում, իսկ նույն տար­վա հոկ­տեմ­բե­րին ան­դա­մագր­վել է Թուրք­մենս­տա­նի 1¬ին բա­նա­կա­յին կոր­պու­սի գոր­ծող բա­նա­կին և մաս­նակ­ցել Գեր­մա­նիա­յի դեմ մղ­վող մար­տե­րին Մլա­վա­յի, Սոլ­դաուի և Լո­վի­չի մոտ (1914¬1916թթ.)։ Ար­ժա­նա­ցել է հետևյալ շքան­շան­նե­րին ու պարգևնե­րին՝ Սուրբ Ան­նա­յի 3-րդ աս­տի­ճա­նի շքան­շան՝ սրե­րով ու ժա­պա­վե­նով, բաց բրոն­զե մե­դալ Գեոք¬Թե­փեի գրո­հի հա­մար, ար­ծա­թե մե­դալ` ՙՋա­նա­դիր ծա­ռա­յու­թյան հա­մար՚ (կրում են կրծ­քին, Ստա­նիս­լավս­կու ժա­պա­վե­նի վրա), ար­ծա­թե մե­դալ Մի­ջին Ա­սիա կա­տա­րած ար­շա­վանք­նե­րի հա­մար, ոս­կե մե­դալ ՙՋա­նա­դիր ծա­ռա­յու­թյան՚ հա­մար (կրում են կրծ­քին Ս. Ան­նա­յի ժա­պա­վե­նով), Նի­կո­լայ 2-րդ կայս­րի սուրբ թա­գադր­ման ար­ծա­թե հու­շա­մե­դալ և բաց բրոն­զե մե­դալ՝ Ռո­մա­նով­նե­րի թա­գա­վո­րա­կան ըն­տա­նի­քի գա­հա­կալ­ման 300-ա­մյա­կի հի­շա­տա­կին։ 1917թ. զո­րացր­վել է մի­լի­ցիա­յի կա­պի­տա­նի կո­չու­մով։
ՙՀայրս,-պատ­մում է Լի­րան,-կյան­քի վեր­ջին տա­րի­նե­րին գտել է Կա­րա­գյո­զո­վի ըն­տա­նի­քի ան­դամ­նե­րին, ա­սել կու­զե` իր հա­րա­զատ­նե­րին։ Կապ էր պա­հում նրանց հետ ու հպար­տա­նում էր ա­նուն հա­նած իր ազ­գա­կան­նե­րով՚։ Լի­րան նաև վեր­հի­շում է, թե ինչ­պի­սի խնամ­քով էր մաս­նա­գի­տու­թյամբ պատ­մա­բան հայ­րը նյու­թեր հա­վա­քում և մտա­դիր էր գիրք գրել Ղա­րա­բա­ղի մա­սին։ Մի կարճ ժա­մա­նա­կաըն­թաց­քում նա նաև Ստե­փա­նա­կեր­տի Մ. Գոր­կու ան­վան պե­տա­կան դրա­մա­տի­կա­կան թատ­րո­նի տնօ­րենն էր, հե­տո մեկ­նել է ռազ­մա­ճա­կատ։ Վի­րա­վոր­վել է Կեր­չում` թեժ մար­տե­րի ըն­թաց­քում։ 1943թ. զո­րա­կոչ­վել է խոր­հր­դա­յին բա­նակ, զո­րացր­վել է 1946թ., և լեյ­տե­նան­տի զին­վո­րա­կան կո­չու­մով ար­ձակ­վել է պա­հես­տա­զոր։ Հայ­րը եր­կար տա­րի­ներ ե­ղել է ՙԿոմ­սո­մոլս­կա­յա պրավ­դա՚ թեր­թի գրա­կան աշ­խա­տո­ղը։ Ժա­մա­նա­կին ա­ռա­ջար­կու­թյուն է ստա­ցել տե­ղա­փոխ­վել Երևան և խմ­բագ­րել ՙԱ­վան­գարդ՚ թեր­թը, բայց նա խնդ­րել է վե­րա­դառ­նալ Ղա­րա­բաղ և լի­նել մոր կող­քին, ով իր խնամ­քի ու հո­գա­ծու­թյան կա­րիքն ու­ներ։