comintour.net
stroidom-shop.ru
obystroy.com
Խճանկար http://artsakhtert.com Sun, 08 Dec 2019 20:15:16 +0000 Joomla! - Open Source Content Management hy-am ՆՈ­ՐԱ­ՁԵ­ՎՈՒ­ԹՅՈՒ­ՆԸ՝ ԱՆ­ՀԱ­ՏԱ­ԿԱՆ ՈՃ http://artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27907-2019-12-04-16-25-03 http://artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27907-2019-12-04-16-25-03 ՆՈ­ՐԱ­ՁԵ­ՎՈՒ­ԹՅՈՒ­ՆԸ՝ ԱՆ­ՀԱ­ՏԱ­ԿԱՆ ՈՃ
Լու­սի­նե ՇԱ­ԴՅԱՆ

 ՙՆո­րաձևու­թյունն այն է, ինչ կրում ես: Այն ինչ կրում են մյուս­նե­րը, նո­րաձև չէ՚: Օս­կար Ուայլ­դի հայտ­նի ա­սույ­թը 20-րդ դա­րում հեր­քեց ֆրան­սու­հի մո­դե­լա­գործ Կո­կո Շա­նե­լը՝ հայ­տա­րա­րե­լով, որ նո­րաձևու­թյու­նը ՙփոք­րիկ սև զգեստն է՚: Նրա հե­ղի­նա­կու­թյունն այն­քան մեծ էր, որ տար­բեր խա­վի ու ե­կամ­տի կա­նայք, ա­ռանց վա­րա­նե­լու, հա­գան ՙսգո՚ զգես­տը և դար­ձան գրա­վիչ: Այս վճ­ռո­րոշ քայ­լը Կո­կո­յին հա­մաշ­խար­հա­յին ճա­նա­չում բե­րեց, իսկ նրա նո­րա­րա­րու­թյու­նը դար­ձավ շքե­ղու­թյան և բարձր ճա­շա­կի խոր­հր­դա­նիշ: ՙՇա­նե­լի ոճ՚ հաս­կա­ցու­թյու­նը նո­րաձևու­թյան տեր­մի­նա­բա­նու­թյան մեջ զբա­ղեց­րեց իր հաս­տա­տուն տե­ղը:

Նո­րաձևու­թյան թե­ման ան­վերջ է, ե­թե ոչ հիմ­նա­կա­նը գե­ղե­ցիկ սե­ռի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րի մոտ: Նրա մա­սին խո­սում են բո­լո­րը, կարևոր չէ՝ լավ թե վատ: Մարդ­կանց մի մա­սը հետևում է նո­րաձևու­թյա­նը, ծա­նոթ է վեր­ջին թրենդ­նե­րին, մյուս մասն էլ սկզ­բուն­քո­րեն դեմ է գնում դրան ու բա­ցար­ձակ ու­շադ­րու­թյուն չի դարձ­նում: Իսկ ի՞նչ է նո­րաձևու­թյու­նը. Սո­վո­րա­բար, այն ո­րո­շա­կի ո­ճի ժա­մա­նա­կա­վոր գե­րիշ­խա­նու­թյուն է կյան­քի կամ մշա­կույ­թի որևէ բնա­գա­վա­ռում: Այն բազ­մո­լորտ է, հե­տաքր­քիր:
Առջևում տո­նա­կան օ­րեր են: Նո­րաձև հա­գուս­տի և աք­սե­սուար­նե­րի սի­րա­հար­նե­րի մոտ ար­դեն սկս­ված է ա­մա­նո­րյա խառ­նաշ­փո­թը: Հե­տաքր­քիր են ո­ճա­բան, դի­զայ­ներ, նո­րաձևու­թյան բլո­գեր Քնար Դա­նիե­լյա­նի կան­խա­տե­սում­նե­րը նո­րաձևու­թյան սի­րա­հար­նե­րի հա­մար. ՙՎեր­ջին մի քա­նի սե­զոն­նե­րին նո­րաձև են պար­զու­թյունն ու է­լե­գան­տու­թյու­նը, և վս­տա­հա­բար այս թրեն­դը չի պատ­րաստ­վում զի­ջել իր դիր­քե­րը նաև ա­ռա­ջի­կա­յում: Տար­վա գույ­նը սպի­տակն է: Այն մաք­րու­թյուն է, կա­տա­րե­լու­թյուն, ինչ­պես նաև ցան­կա­ցած օ­րի­նա­չա­փու­թյուն կի­րա­ռե­լու և սպի­տակ ֆո­նին ցան­կա­լի գույն հա­մադ­րե­լու հնա­րա­վո­րու­թյուն: Ակ­տուալ են միա­տոն ե­րանգ­նե­րը՝ հա­մադր­ված մե­տա­լի­կա­յի և ոչ ագ­րե­սիվ փայ­լի հետ՚: Զրու­ցա­կիցս խոր­հուրդ է տա­լիս Նոր տա­րին դի­մա­վո­րել հենց սպի­տակ ե­րանգ­նե­րի մեջ: Եվ քա­նի որ նո­րաձևու­թյու­նից բա­ցի խոր­հր­դան­շա­կան է նաև տա­րին դի­մա­վո­րել մա­քուր, պարզ ե­րանգ­նե­րով, բարձր տրա­մադ­րու­թյամբ, ա­պա սպի­տակն իր ե­րանգ­նե­րով ա­մե­նա­հար­մար ու ակ­տուալ տար­բե­րակն է: Ակն­հայտ է, որ վառ դի­մա­հար­դա­րու­մը ևս կորց­րել է իր ար­դիա­կա­նու­թյու­նը: Այ­սօր ա­ռա­վել ո­ճա­յին է պարզ ար­տա­քի­նը: Ըստ ո­ճա­բա­նի՝ նո­րաձև են հատ­կա­պես աք­սե­սուար­նե­րը, ո­րոնք էլ ամ­բող­ջաց­նում ու լրաց­նում են կեր­պա­րը: Ժա­մա­նա­կա­կից նո­րաձևու­թյունն առ­հա­սա­րակ, հնա­րա­վո­րու­թյուն է տա­լիս հա­մադ­րել ան­հա­մադ­րե­լին: Այ­սօր ե­րի­տա­սար­դու­թյան շր­ջա­նակ­նե­րում նո­րաձև է սթ­րիթ սթայ­լը՝ փո­ղո­ցա­յին ո­ճը: Ե­թե նախ­կի­նում սպոր­տա­յի­նի ու դա­սա­կա­նի հա­մադ­րու­մը կա­րող էր ծաղ­րու­ծա­նակ ա­ռա­ջաց­նել, ա­պա այ­սօր ճիշտ հա­կա­ռա­կը: Իսկ ինչ­պե՞ս վար­վել, երբ նո­րաձևու­թյու­նը չի հա­մա­պա­տաս­խա­նում մեր նե­րաշ­խար­հին, մեր տրա­մադ­րու­թյա­նը, չէ որ նո­րաձևու­թյու­նը նաև հո­գե­բա­նու­թյուն է. ՙՆո­րաձևու­թյան մեջ այս­պի­սի մի հաս­կա­ցու­թյուն կա՝ սխալ հագն­վե­լու ձև չկա: Հա­գուստն ինք­նին ինք­նար­տա­հայտ­ման մի­ջոց է, յու­րա­քան­չյուր ոք կրում է այն, ինչ ի­րենն է, և ընդ­հան­րա­պես ճիշտ հա­մադ­րու­թյան մեջ ա­մեն ինչ նո­րաձև է՚,-պար­զա­բա­նում է ո­ճա­բանն ու ա­վե­լաց­նում, որ կարևո­րը ժպիտն է ու ինք­նավս­տա­հու­թյու­նը, իսկ հա­ճե­լին ու օգ­տա­կա­րը հա­մա­տե­ղե­լու ա­մե­նա­ճիշտ տար­բե­րա­կը հա­սա­րակն ու հար­մա­րա­վետն է. Չէ՞ որ իս­կա­կան նր­բա­գե­ղու­թյու­նը պար­զու­թյան մեջ է:
Ինչ վե­րա­բե­րում է հայ­կա­կան նո­րաձևու­թյա­նը, ա­պա այ­սօր այն նոր ո­րակ ու ձև ու­նի: Ե­թե տա­րի­ներ ա­ռաջ զի­ջում էինք հարևան եր­կր­նե­րին, ա­պա այ­սօր հայ­կա­կան նո­րաձևու­թյու­նը ևս ան­մասն չէ հա­մաշ­խար­հա­յին մի­տում­նե­րից: Ո­ճա­բա­նի հա­վաստ­մամբ այ­սօր կա­րե­լի է ո­տից գլուխ հայ­կա­կան հագն­վել, հայ­կա­կան զար­դեր կրել, լի­նել ո­ճա­յին, նո­րաձև ու ինք­նա­տիպ: Հար­մա­րա­վետ ու նո­րաոճ հայ­կա­կան բրենդ­նե­րը մատ­չե­լի գնե­րով այ­սօր ներ­կա­յաց­ված են մեր քա­ղա­քի մի շարք խա­նութ­նե­րում: Նրանց՝ շխա­տա­կից­նե­րի հա­մոզ­մամբ, հայ­կա­կան ար­տադ­րանքն այ­սօր շատ ակ­տուալ է, և ար­դեն ձեռք է բե­րել բազ­մա­թիվ հա­վա­տա­րիմ հա­ճա­խորդ­ներ: Գտն­վե­լով այդ խա­նութ­նե­րից մե­կում` հե­տաքր­քիր էր լսել հան­դեր­ձա­րա­նից գոհ ժպի­տով դուրս ե­կող աղ­ջիկ­նե­րի տե­սա­կետն ան­հա­տա­կան ո­ճի ու նո­րաձևու­թյան շուրջ. ՙՆո­րաձևու­թյու­նը մարդ­կանց դարձ­նում է ի­րար նման, իսկ ա­հա ո­ճը՝ դի­մա­գիծ է, և ի տար­բե­րու­թյուն ո­ճի՝ նո­րաձևու­թյու­նը փու­թան­ցիկ է: Գայ­թակ­ղիչ է ո­ճա­յին բազ­մա­զա­նու­թյու­նը, գու­նա­յին խայ­տաբ­ղե­տու­թյու­նը, բայց նո­րաձև կեր­պա­րը պետք է նաև նե­րաշ­խար­հի ար­տա­հայ­տու­թյուն լի­նի՚:
Ինչ խոսք, նո­րաձևն ա­զա­տու­թյան զգա­ցո­ղու­թյան մեջ է, ու ե­թե նո­րաձևու­թյու­նը ինք­նա­հաս­տատ­ման մի­ջոց է, ա­պա ո­ճը ինք­նար­տա­հայտ­ման դրսևո­րում է: Նո­րաձև հա­գուստն ինք­նին գրա­վիչ է, բայց ծայ­րա­հե­ղու­թյուն­նե­րի մեջ ընկ­նելն ա­վե­լորդ է: Ար­տա­քինն իս­կա­պես գրա­վիչ է, ե­թե այն ցույց է տա­լիս ներ­քին բո­վան­դա­կու­թյու­նը: Ի վեր­ջո՝ դի­մա­վո­րում են հան­դեր­ձան­քով, ճա­նա­պար­հում խել­քով...

;

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Խճանկար Wed, 04 Dec 2019 16:24:14 +0000
ԵՐԲ ԱՌՈՂՋ ԴԱՏՈՂՈՒԹՅՈՒՆԸ ԶԻՋՈՒՄ Է ԶԱՆԳՎԱԾԱՅԻՆ ՓՍԻԽՈԶԻՆ http://artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27877-erb-aroxj-datoxutyuny-zijum-e-zangvacayin-psixozin http://artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27877-erb-aroxj-datoxutyuny-zijum-e-zangvacayin-psixozin ԵՐԲ ԱՌՈՂՋ ԴԱՏՈՂՈՒԹՅՈՒՆԸ ԶԻՋՈՒՄ Է ԶԱՆԳՎԱԾԱՅԻՆ ՓՍԻԽՈԶԻՆ
Սո­ֆի ԲԱ­ԲԱ­ՅԱՆ Հո­գե­բան

 Ժա­մա­նա­կա­կից հո­գե­թե­րա­պիա­յում հա­տուկ տեղ են զբա­ղեց­նում զանգ­վա­ծա­յին փսի­խոզ­նե­րը, ո­րոնց կրող­ներն ան­գամ չեն գի­տակ­ցում ի­րենց խն­դիր­նե­րի լր­ջու­թյան մա­սին: Սրա ար­մա­տը սո­վո­րա­կան փսի­խոզն է. այն է՝ հո­գե­կան գոր­ծու­նեու­թյան խան­գա­րում, որն ըն­թա­նում է ի­րա­կան աշ­խար­հի ա­ղա­վաղ­ված ըն­կալ­մամբ, ինչն էլ հան­գեց­նում է մար­դու վար­քագ­ծի կտ­րուկ շե­ղում­նե­րի: Իսկ ա­հա զանգ­վա­ծա­յին փսի­խո­զի դեպ­քում ա­ղա­վաղ­վում է ի­րա­կա­նու­թյան, մար­դու կամ որևէ հան­րույ­թի, ո­րո­շա­կի երևույթ­նե­րի մա­սին կո­լեկ­տիվ ըն­կա­լու­մը: Զանգ­վա­ծա­յին փսի­խոզ­նե­րի հակ­ված մար­դիկ գերզ­գա­յուն են ներ­շն­չանք­նե­րի հան­դեպ:

Մարդ­կու­թյան պատ­մու­թյան մեջ զանգ­վա­ծա­յին փսի­խոզ­նե­րի բազ­մա­թիվ օ­րի­նակ­ներ կան, ո­րոնք ու­նեն ձևա­վոր­ման ընդ­հա­նուր մե­խա­նիզմ­ներ: Սրանք ակ­տի­վա­նում են հատ­կա­պես ամ­բո­խի մեջ: Ճիշտ է, սո­ցիա­լա­կան հո­գե­բա­նու­թյունն ամ­բո­խը բնո­րո­շում է որ­պես ի­րար մինչ այդ ան­ծա­նոթ մարդ­կանց հա­վա­քույթ մեկ վայ­րում՝ ընդ­հա­նուր գա­ղա­փա­րի շուրջ, բայց այ­սօր կա­րե­լի է ա­ռանձ­նաց­նել նաև ամ­բո­խի մեկ այլ տե­սակ՝ սոց­ցան­ցա­յին: Կար­ծում ենք` սա ամ­բո­խի ա­վե­լի վտան­գա­վոր տե­սակ է, ո­րով­հետև տա­րածքն ան­սահ­մա­նա­փակ է, ագ­րե­սիա և ա­տե­լու­թյուն սեր­մա­նե­լը՝ դյու­րին: Այ­սօր ԶԼՄ-նե­րը, սոց­ցան­ցե­րը քա­րոզ­չու­թյան ակ­տիվ դաշտ են ա­պա­հո­վում: Մար­դիկ, ըն­կեր­նե­րի, հա­րա­զատ­նե­րի հետ շփ­վե­լու փո­խա­րեն, ժա­մա­նա­կի ահ­ռե­լի մասն անց­կաց­նում են հա­մա­ցան­ցում: Ֆի­զի­կա­պես հոգ­նած, կյան­քից դժ­գոհ, թե­րար­ժե­քու­թյան բար­դույթ­նե­րով տա­ռա­պող մար­դիկ, սե­փա­կան շա­հե­րը հե­տապն­դող ան­ձանց ակ­տիվ քա­րոզ­չու­թյան ծու­ղակն են ընկ­նում: Ա­նար­գել տա­րա­ծում են վան­դա­լիս­տա­կան գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րի դր­դող հայ­տա­րա­րու­թյուն­ներ՝ ուղղ­ված այս կամ այն հան­րա­հայտ մար­դու կամ խմ­բի հան­դեպ: Հա­մա­կարգ­չի առջև նս­տած ան­դեմ ու ա­նա­նուն կամ կեղ­ծա­նու­նով հան­դես ե­կող օգ­տա­տե­րերն ի­րենց ագ­րե­սիվ լո­զունգ­նե­րով հրահ­րում են նյար­դե­րից թույլ մարդ­կանց սպա­նել, ջար­դել, մի­տինգ­ներ ու ան­կար­գու­թյուն­ներ ա­նել: Ներ­շն­չան­քի հակ­ված մար­դը, ցա­վոք, գեր­հույ­զե­րի ազ­դե­ցու­թյան տակ չի կա­րո­ղա­նում տրա­մա­բա­նո­րեն վեր­լու­ծել ի­րա­վի­ճա­կը` չհաս­կա­նա­լով, որ ան­ծա­նոթ մար­դու կոչն ի կա­տար ա­ծե­լու դեպ­քում կտու­ժի ին­քը, իսկ ՙճառ ա­սողն՚ այդ­պես էլ անվ­նաս կմ­նա էկ­րա­նի մյուս կող­մում: Զանգ­վա­ծա­յին փսի­խո­զով վա­րակ­ված մարդ­կանց մոտ ու­ժե­ղա­նում են բնազ­դա­յին, ի­ռա­ցիո­նալ ու­ժե­րը. մար­դը դի­մազ­րկ­վում է, դառ­նում իմ­պուլ­սիվ, գերզ­գա­յուն, բա­նա­կան մտա­ծո­ղու­թյունն էլ թույլ:
Նույ­նիսկ ա­ռողջ ու սթափ մար­դիկ ամ­բո­խի մեջ կորց­նում են տրա­մա­բա­նա­կան մտա­ծո­ղու­թյան ու­նա­կու­թյու­նը, ա­ռա­վել ևս խո­ցե­լի են նյար­դե­րից թույ­լե­րը: Իսկ ներ­կա կյան­քում, ցա­վոք, վեր­ջին­ներս ա­վե­լի մեծ թիվ են կազ­մում: Ինչ­պես նշում է սո­ցիա­լա­կան հո­գե­բան Գյուս­տավ Լե­բոն, ՙԱմ­բո­խը նման է ու­ժեղ քա­մուց այս ու այն կողմ քշ­ված տերևնե­րի, ո­րոնք հե­տո ընկ­նում են գետ­նին՚: Պետք է հաս­կա­նալ, որ ներ­շն­չան­քի ազ­դե­ցու­թյան տակ, որն, ի դեպ, կա­րող է բա­վա­կան եր­կար տևել, մար­դիկ էյ­ֆո­րիա­յի մեջ մտո­վի սա­վառ­նում են երևա­կա­յու­թյան, ցան­կու­թյուն­նե­րի, ո­րո­շա­կի գա­ղա­փար­նե­րի ո­լորտ­նե­րում, բայց սթափ­վե­լուն պես գլոր­վում են ցած. ի­մա՝ խոր հիաս­թա­փու­թյուն են ապ­րում:
Զանգ­վա­ծա­յին փսի­խո­զի մեջ հայ­տն­ված մար­դու վար­քը հնա­րա­վոր է ար­տա­քի­նից չփոխ­վի, բայց կան ո­րո­շա­կի տար­բեր­վող հատ­կա­նիշ­ներ: Այս­պես, օ­րի­նակ, երբ նա իր կող­մից ի­դեա­լա­կա­նաց­ված գա­ղա­փա­րը կամ մար­դուն հա­վա­նող նյու­թե­րի է հան­դի­պում, ու­րա­խա­նում է, դրանք տա­րա­ծում, ոգևոր­ված մեկ­նա­բա­նու­թյուն­ներ գրում, սի­րում ու ըն­կե­րու­թյուն սկ­սում իր գա­ղա­փա­րա­կից­նե­րի հետ: Եվ՝ հա­կա­ռա­կը, ե­թե իր սի­րե­լի գա­ղա­փա­րին կամ մար­դուն վա­տա­բա­նող, քն­նա­դա­տող գրա­ռում­ներ է կար­դում, կա­տա­ղում է, հիաս­թափ­վում հե­ղի­նա­կից, ե­թե ան­գամ նա իր բա­րի ծա­նոթ­նե­րից մեկն էր, ծայ­րա­հեղ դեպ­քում` ան­գամ, կորց­նե­լով մարդ­կա­յին կեր­պա­րը, դառ­նում է կո­պիտ ու գռե­հիկ: Այս պահ­վածքն այն ա­ռա­ջին ազ­դան­շանն է, ո­րը վկա­յում է մար­դու զանգ­վա­ծա­յին ներ­շն­չան­քի սար­դոս­տայնն ընկ­նե­լու մա­սին: Նման մար­դիկ հակ­ված են նաև տե­ղի-ան­տե­ղի կի­րա­ռել ամ­բո­խի մեջ հա­ճախ օգ­տա­գործ­վող ո­րո­շա­կի բա­ռեր ու բա­ռա­կա­պակ­ցու­թյուն­ներ: Զանգ­վա­ծա­յին փսի­խո­զի ազ­դե­ցու­թյան տակ եր­բեմ­նի բա­րի ու հո­գա­տար ան­ձը դառ­նում է կո­պիտ, ան­համ­բեր, խիստ: Այ­սինքն` կորց­նում է իր ի­րա­կան դեմ­քը: Ցա­վոք, քչերն են ցան­կա­նում դուրս գալ այս վի­ճա­կից, քա­նի որ այն ՙհե­տաքր­քիր՚ է դարձ­նում ի­րենց ա­ռօ­րյան: Խո­սակ­ցու­թյան թե­մա են ու­նե­նում, հա­մա­խոհ­նե­րի հետ հան­դի­պե­լու, ուս­տի և ի­րենց դառ­նու­թյու­նը թա­փե­լու ա­ռիթ է ստեղծ­վում և այլն: Սա­կայն այս էյ­ֆո­րիան շատ եր­կար չի տևում: Եվ երբ մար­դու աչ­քե­րը բաց­վում են, հիաս­թափ­վում է, ին­չը նրան հասց­նում է խոր ըն­կճ­վա­ծու­թյան, հու­սա­խա­բու­թյան, ի վեր­ջո՝ դեպ­րե­սիա­յի: Այդ իսկ պատ­ճա­ռով, քա­նի դեռ ուշ չէ, նա, ով իր վար­քում նկա­տում է վե­րոն­շյալ փո­փո­խու­թյուն­նե­րը, պետք է ջանք գոր­ծադ­րի դրան­ցից հնա­րա­վո­րինս ա­րագ դուրս գա­լու հա­մար, քա­նի որ զան­գա­վա­ծա­յին ներ­շն­չանք­ներ տա­րա­ծող ան­հատ­նե­րի թի­վը ոչ միայն չի պա­կա­սի, այլ՝ հա­կա­ռա­կը: Ի վեր­ջո, մարդ ա­րա­րա­ծի վրա մեծ հույ­սեր կա­պել չի կա­րե­լի, քա­նի որ այս հո­գե­բա­նա­կան ՙխա­ղադ­րույք­նե­րը՚ դա­տա­պարտ­ված են պար­տու­թյան:

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Խճանկար Fri, 29 Nov 2019 11:37:20 +0000
ՀԱ­ՅԵ­ՑԻ Է ՇՆ­ՉՈՒՄ ԵՐԿ­ՐԻՍ ՄԻ ՊԱ­ՏԱ­ՌԸ ԵՎՍ... http://artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27854-2019-11-25-16-58-16 http://artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27854-2019-11-25-16-58-16 ՀԱ­ՅԵ­ՑԻ Է ՇՆ­ՉՈՒՄ ԵՐԿ­ՐԻՍ ՄԻ ՊԱ­ՏԱ­ՌԸ ԵՎՍ...
Սիր­վարդ ՄԱՐ­ԳԱ­ՐՅԱՆ

 Ոս­կե­նազ աշ­նան հրայր­քով բաց­վեց մեր օ­րը Բեր­ձո­րում… Փա՛ռք քեզ, Տեր, այլևս հա­յե­ցի է շն­չում Երկ­րիս ևս մի պա­տա­ռը` ա­պա­վի­նած քար ու քա­րա­փին, շունչ ու ո­գի նե­րար­կող, պատ­վախն­դիր զա­վակ­նե­րին։

…Քա­շա­թա­ղի շրջ­վար­չա­կազ­մի աշ­խա­տա­կազ­մի ֆի­նան­սա­կան բաժ­նի ղե­կա­վար Հա­րու­թյուն Բեր­բե­րյա­նը Բեր­ձո­րում ապ­րում է 1997 թվա­կա­նից, նույ­նիսկ ա­միսն է հի­շում՝ հոկ­տեմ­բե­րին էր, 22 տա­րին ար­դեն լրա­ցել է։ Երևա­նում բարձ­րա­գույն կր­թու­թյուն ստա­ցած Հա­րու­թյու­նը մի օր ո­րո­շեց վե­րաբ­նակ­վել Բեր­ձո­րում, իր փորձն ու գի­տե­լիք­նե­րը ծա­ռա­յեց­նել նո­րաս­տեղծ, օգ­նու­թյան ու ջեր­մու­թյան կա­րիք ու­նե­ցող շրջ­կենտ­րո­նին, ին­չու չէ, նաև շր­ջա­նին։ Ով, ե­թե ոչ ինքն էր իր ներ­կա­յու­թյամբ նոր շունչ ու ի­մաստ տա­լու ա­զա­տագր­ված հայ­րե­նի­քի մի պա­տա­ռին։ Սա էր գլ­խա­վոր պատ­ճա­ռը, սա­կայն Հա­րու­թյու­նը չի թաքց­նում. ե­ղել են նաև այլ հան­գա­մանք­ներ։ Նա փոր­ձեց անձ­նա­կան ներդ­րումն ու­նե­նալ ա­զա­տագր­ված տա­րածք­նե­րի վե­րաբ­նա­կեց­ման գոր­ծին, և ու­րախ է, որ գո­նե փոքր-ինչ հա­ջո­ղել է։ Իսկ ին­տեգր­վե­լու հա­մար զրու­ցա­կիցս կար­ծում է, որ 22 տա­րին բա­վա­րար չէ, և հա­րյուր տո­կո­սով ին­տեգր­վե­լու հա­մար, նրա կար­ծի­քով, գո­նե մի սե­րունդ պի­տի փոխ­վի։ Նա Բեր­ձո­րում է ա­մուս­նա­ցել, ըն­տա­նիք կազ­մել, նրա զա­վակ­նե­րը ծն­վել են այս­տեղ, բայց, ի վեր­ջո, ու­նեն տատ ու պապ, հա­րա­զատ­ներ, ո­րոնց ներ­կա­յու­թյան մեջ ապ­րելն էլ քիչ կարևոր չէ։ Ժա­մա­նակ առ ժա­մա­նակ ար­ձա­կուրդ­ներն անց­կաց­նում են հա­րա­զատ­նե­րի հետ… Շա­րու­նա­կել ապ­րել Բեր­ձո­րո՞ւմ, թե՞, այ­նուա­մե­նայ­նիվ, վե­րա­դառ­նալ` հարցն առ­կախ է ա­մեն օր, ո­րո­շում կա­յաց­նե­լը դժ­վար է, կապ­վել են այս հող ու ջրին, միա­ժա­մա­նակ ծնող­ներն ի­րենց խնամ­քի կա­րիքն ու­նեն, Հա­րու­թյունն էլ պարտ­քի իր բա­ժինն ու­նի, մի խոս­քով` գնալ-մնա­լու հար­ցը դեռևս ու­ղեկ­ցում է նրանց ըն­տա­նի­քին։ Այ­նուա­մե­նայ­նիվ, պա­հի դրու­թյամբ նրանք դեռևս մտադ­րու­թյուն չու­նեն վե­րա­դառ­նա­լու… Հա­րու­թյու­նը խոս­տա­ցավ հա­ջորդ մեր հան­դիպ­մանն ա­վե­լի կոնկ­րետ պա­տաս­խան ու­նե­նալ։ Անդ­րա­դառ­նա­լով մարդ­կանց սո­ցիա­լա­կան կեն­սա­մա­կար­դա­կին, նա այն գնա­հա­տեց մի­ջին` դեռևս մի փոքր դժ­վար կեն­ցա­ղա­վա­րու­թյամբ։
…Շրջ­վար­չա­կազ­մի շեն­քի դի­մաց մի կին կուչ էր ե­կել ու շր­ջա­պա­տին ան­հա­ղորդ ու ան­տար­բեր մտ­քե­րի հետ կռիվս էր տա­լիս: Մո­տե­ցա, հարց­րի որ­պի­սու­թյու­նը, չու­զե­լով, մի փոքր չկա­մու­թյամբ, այ­նուա­մե­նայ­նիվ, խոս­տո­վա­նեց. սոց­բաժ­նից կան­չել են, ե­կել է Ղո­չանց գյու­ղից, տու­նը վառ­վել, մո­խիր է դա­ռել, ա­սում են` հո­սան­քի տա­տա­նում­նե­րից է հր­դեհ­վել, չգի­տի` ոնց պի­տի ա­նի… Ցա­վակ­ցե­լով ան­ծա­նո­թու­հուն, չգի­տես ին­չու, վս­տահ էի, որ Ա­դունց Ա­նա­հի­տին իր կորս­տի, վշ­տի հետ մե­նակ չեն թող­նի։ Շրջ­վար­չա­կազ­մը տա­րի­ներ ի վեր այն­քա~ն նման խն­դիր­ներ է լու­ծել, այս մեկն էլ կլու­ծի։
Գո­հար Օ­հան­ջա­նյա­նի հետ ծա­նո­թա­ցանք, երբ դուրս էինք գա­լիս գի­շե­րօ­թիկ հաս­տա­տու­թյու­նից։ Շատ ան­մի­ջա­կան էր, իս­կույն սիր­տը բա­ցեց` չս­պա­սե­լով մեր հար­ցե­րին։ Բեր­ձո­րում բնակ­վում է 2000 թվա­կա­նից, այս­տեղ տե­ղա­փոխ­վել են ըն­տա­նի­քով։ Խոս­տո­վա­նում է. ՙՄի քա­նի օ­րով որ Երևան ենք գնում, չեմ դի­մա­նում, ուշքս-միտքս Բեր­ձո­րում է, իմ կյանքն այլևս չեմ պատ­կե­րաց­նում ա­ռանց այս հող ու ջրի։ Հինգ ե­րե­խա­ներս այս­տեղ են ծն­վել, ու նրանց հա­մար Բեր­ձո­րը միայն ծնն­դա­վայր չէ, հայ­րե­նիք է, տա­րի­ներ հե­տո հպար­տու­թյամբ կհի­շեն, որ ա­ռա­ջին բնա­կիչ­նե­րից են ե­ղել՚։ Հինգ ե­րե­խա­նե­րի մայրն իր ըն­տա­նե­կան ու­րա­խու­թյու­նը կի­սեց մեզ հետ. շու­տով նրանց ա­մուս­նու­թյան 15-ա­մյակն է լրա­նա­լու, ա­սում է, որ 6 տա­րե­կա­նից ապ­րում է Բեր­ձո­րում, նրա ըն­տա­նի­քում 3 զին­վոր ու ա­վան­դա­կան օ­ջա­խի 2 հար­սիկ է մե­ծա­նում, ի­րենք եր­ջա­նիկ են ու նույ­նը ցան­կա­նում են բո­լոր հին ու նոր քա­շա­թաղ­ցի­նե­րին։

Ե­րեք փոք­րիկ­ներ` Գո­ռը, Գրի­գորն ու Գա­գի­կը, ո­րոնց հետ փոր­ձե­ցինք ՙլե­զու՚ գտ­նել, բնակ­վում են գի­շե­րօ­թիկ հաս­տա­տու­թյու­նում, ե­րեք ա­պա­գա զին­վոր­ներն այս­տեղ լիար­ժեք կր­թու­թյուն ու դաս­տիա­րա­կու­թյուն են ստա­նում։ Երբ փոք­րիկ­նե­րին խնդ­րե­ցինք պատ­մել ի­րենց ա­ռօ­րյա­յից, ա­ռա­ջին դա­սա­րան­ցի Գո­ռը սկ­սեց ար­տա­սա­նել. ՙԻմ ձեռ­քերն են աջ և ձախ, ոչ մի բա­նից չու­նեմ վախ, չէ որ ա­մեն մարդ գի­տի՝ ով աշ­խա­տի, նա կու­տի…՚։ Հե­տո Գոռն իր ՙբախ­տա­կից՚ Վար­դու­հու հետ եր­գեց մեզ հա­մար։ Ման­կա­տան ե­րե­խա­նե­րը մեզ հետ կիս­վե­ցին ի­րենց ե­րա­զանք­նե­րով… Անդ­րա­նի­կը ե­րա­զում է օ­դա­չու դառ­նալ, Գա­գի­կը՝ բժիշկ, Պարգևը՝ ավ­տո­վա­րորդ կամ խո­հա­րար, Մա­րիան­նան՝ դի­զայ­ներ, Կա­րի­նեն՝ վար­սա­հար­դար, Դիա­նան՝ բժշ­կու­հի։ Մենք հրա­ժեշտ տվե­ցինք գի­շե­րօ­թի­կի սա­նե­րին` մեզ հետ տա­նե­լով նրանց ե­րա­զանք­ներն ու վախ­վո­րուկ հա­յացք­նե­րը, որ ծնող­նե­րի ու ըն­տա­նի­քի կա­րոտն ու­նեն ի­րենց մեջ ամ­բա­րած` բա­ռե­րով չթարգ­ման­վող… Ա­կա­մա­յից մեր շուր­թե­րն ա­ղոթք էին մրմն­ջում. թող Աստ­ված պա­հի, պահ­պա­նի այս ան­մեղ հրեշ­տակ­նե­րին, ով­քեր բա­զում ե­րա­զանք­ներ ու­նեն, սա­կայն զուրկ են մայ­րա­կան սի­րուց, գուր­գու­րան­քից, հո­գա­տա­րու­թյու­նից։ Սա­յա­մյան Գա­յա­նեին հան­դի­պե­ցինք ճա­նա­պար­հին, մեզ հետ զրույ­ցի նս­տեց հո­ժա­րու­թյամբ: Ա­մուս­նա­ցել ու ապ­րում է Քա­շա­թա­ղի շր­ջա­նում, ա­մու­սի­նը զին­կո­մի­սա­րիա­տում է աշ­խա­տում։ Գա­յա­նեն գի­շե­րօ­թի­կի պա­հես­տա­պետն է, մեկ ե­րե­խա ու­նի՝ Մա­րիան։ Նա ապ­րուս­տից, սո­ցիա­լա­կան պայ­ման­նե­րից չի դժ­գո­հում, սի­րե­լով ա­մուս­նա­ցել է, ու որ­տեղ ա­մու­սի­նը, այն­տեղ էլ ին­քը։ Ար­դեն ըն­կե­րու­հի­ներ էլ ու­նի, ճիշտ է, Ստե­փա­նա­կեր­տին կա­րո­տում է, սա­կայն վս­տահ է` տա­րի­ներն ա­վե­լի կմ­տեր­մաց­նեն նոր շր­ջա­պա­տին։
Լե­նա Ի­սա­խա­նյա­նը Բեր­ձոր ե­կել է ծնող­նե­րի հետ, հե­տո ինքն ա­մուս­նա­ցել, ըն­տա­նիք է կազ­մել, ար­դեն եր­կու դուստր ու­նի՝ Ա­նին ու Ա­նա­հի­տը։ Նրանք Բեր­ձո­րում են տա­տիկ-պա­պի­կով, ու ինչ ե­կել են, բնա­վոր­վել-տնա­վոր­վել, ոչ մի տեղ չեն գնա­ցել ու միտք էլ չու­նեն։ Հայ­րը՝ Ա­րա­րատ Ի­սա­խա­նյա­նը, մաս­նակ­ցել է Բեր­ձո­րի ա­զա­տագր­մա­նը, ու նրա ո­րո­շումն էր. պի­տի գան ու վե­րաբ­նակ­վեն հենց այս­տեղ։ Ըն­տա­նի­քի ան­դամ­նե­րը սի­րա­հո­ժար են­թարկ­վել են նրա ո­րոշ­մա­նը։ Մենք միջ­նա­բեր­դում ենք, ա­սում է Լե­նան, և՜ Ստե­փա­նա­կեր­տից ենք մո­տիկ, և՜ Երևա­նից, մեր­վել ենք շր­ջա­պա­տին ու գի­տենք` ժա­մա­նա­կի ըն­թաց­քում բո­լոր ջրերն էլ մի առ­վով են հո­սե­լու, այն­պես որ, մեր` վե­րաբ­նակ­նե­րիս ջուրն ար­դեն նույն առ­վով է հո­սում, ու հո­սե­լու է, վս­տա­հեց­նում է զրու­ցա­կիցս, ի­րենք այս սար ու ձո­րից, տուն-տնա­մեր­ձից պինդ են կառ­չած։


Ան­ժե­լա Դավ­թյա­նը 2000 թվա­կա­նից է բնակ­վում ա­զա­տագր­ված Բեր­ձո­րում։ Մենք այլևս բնիկ տե­ղա­ցի­ներ ենք, աղջ­կաս այս­տեղ եմ ա­մուս­նաց­րել, տղա­յիս էլ շու­տով կպ­սա­կեմ, իմ թոռ­նե­րը պի­տի հպար­տա­նան, որ հայ­րե­նի­քի այս հատ­վա­ծում են ծն­վել, ի­րենց պա­պե­րի ա­զա­տագ­րած հո­ղում, ո­րը Ար­ցախ-Հա­յաս­տան եր­կու հայ­կա­կան հան­րա­պե­տու­թյուն­ներն ի­րար կա­պող ա­մուր հա­վատ են ու հա­վա­տամք։
Մշա­կույ­թի շր­ջա­նա­յին բաժ­նի գոր­ծա­վար Ան­նա Գևոր­գյա­նը ծն­վել է Բեր­ձո­րում 1997 թվա­կա­նին։ Ծնող­նե­րը շրջ­կենտ­րոն են տե­ղա­փոխ­վել 96-ին։ Մեր զրույ­ցին միա­նա­լով, Ան­նա­յի մայ­րը՝ Նել­լի Թադևո­սյա­նը, ա­սում է, որ այս­տեղ բնա­կու­թյան են ե­կել Մար­տու­նու շր­ջա­նից, հենց այս­տեղ էլ որ­դի ու դուստր է ու­նե­ցել, որ­դին` Մոն­թեն, ներ­կա­յումս ծա­ռա­յում է հա­յոց բա­նա­կում, ժամ­կե­տա­յին զին­ծա­ռա­յող է։ Նել­լին աշ­խա­տում է շրջ­վար­չա­կազ­մում։ Սա իմ հայ­րե­նիքն է, իմ տունն է, իմ օ­ջախն այլևս այս­տեղ է, այս­տե­ղից հե­ռա­նալ մտ­քովս չի էլ անց­նում, 24 տա­րի ար­դեն այս­տեղ եմ, Բեր­ձորն իմ աչ­քի ա­ռաջ է կա­յա­ցել, նոր տեսք, նոր շունչ ու ո­գի ա­ռել: Նա չի ժխ­տում, որ նաև ի­րենց շն­չով է ջեր­մա­ցել, քա­ղա­քին մի գույն, մի նախշ ու ե­րանգ էլ ի­րենք են ըն­տա­նի­քով ա­վե­լաց­րել։ Նել­լին զար­մա­նում է սո­ցիա­լա­կան սուղ պայ­ման­նե­րի մա­սին հար­ցիս վրա։ Նա գե­ղե­ցիկ հոն­քե­րը կո­րաց­նե­լով վկա­յում է, որ մարդ­կանց կեն­սա­մա­կար­դա­կը վա­ղուց բա­վա­րար է, տն­տե­սու­թյուն, կող­քից ե­կա­մուտ ու­նե­ցող­նե­րը օր օ­րի ա­ռա­վել բարձր կեն­սա­մա­կար­դակ են ա­պա­հո­վում ի­րենց ու ի­րենց զա­վակ­նե­րի հա­մար, ինչ­պես ա­սում են, նեղ օր­վա հա­մար եր­կու կո­պեկ են ետ գցում, շա­տե­րի մեկ ուլն ար­դեն տաս­նա­պատկ­վել, տաս­նյակ մա­քի­ները հա­րյու­րա­պատկ­վել են, էլ չենք խո­սում մնա­ցած ե­կամ­տա­բեր ճյու­ղե­րի մա­սին։ Իսկ ով սե­փա­կա­նու­թյուն, տնա­մերձ չու­նի, հիմ­նա­կա­նում ա­պա­հով­ված է աշ­խա­տան­քով։ Նել­լին դա­տա­պար­տում է նրանց, ով­քեր սե­փա­կան տուն, տնա­մերձ ու­նեն, բայց հո­ղա­մա­սը չեն մշա­կում, նա ընդ­հան­րա­պես չի հաս­կա­նում այն մարդ­կանց, ով­քեր ի­րենց ըն­տա­նիք­նե­րի բա­րե­կե­ցու­թյան հա­մար գի­շե­րը ցե­րեկ չեն դարձ­նում։ Ե­թե յու­րա­քան­չյու­րը մի փոքր սր­տա­ցավ լի­նի իր հայ­րե­նի­քի, պե­տու­թյան, բա­նա­կի ու սե­փա­կան ըն­տա­նի­քի հան­դեպ, ա­մեն ինչ հրա­շա­լի կլի­նի… Եր­կի­րը եր­կիր է դառ­նում իր ա­րա­րող քա­ղա­քա­ցի­նե­րով, իսկ Քա­շա­թա­ղում, ըստ իմ զրու­ցակ­ցի, այդ­պի­սիք քիչ չեն։ Ան­վերջ դժ­գո­հե­լով ու խա­վարն ա­նի­ծե­լով ոչն­չի չես հաս­նի, ա­սում է… Այ­նինչ, խա­վարն ա­նի­ծե­լու փո­խա­րեն յու­րա­քան­չյու­րը պետք է մի մոմ վա­ռի: 96-ին, որ ե­կել են, բազ­մա­թիվ դժ­վա­րու­թյուն­նե­րի մի­ջով են ան­ցել, զրո­յից տուն-տեղ են դրել ու վա­յե­լում են ի­րենց թա­փած քր­տին­քի ար­դյուն­քը։ Գու­ցե դա է պատ­ճա­ռը, որ այս­տեղ ա­մեն մի թիզ հողն այլ գին ու­նի, այլ կշիռ ու ի­մաստ:

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Խճանկար Mon, 25 Nov 2019 16:54:36 +0000
ԱՄՈՒՍՆՈՒԹՅՈՒՆԸ՝ ՈՐՊԵՍ ԱՐԺԵՔ http://artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27831-2019-11-21-16-46-26 http://artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27831-2019-11-21-16-46-26 ԱՄՈՒՍՆՈՒԹՅՈՒՆԸ՝ ՈՐՊԵՍ ԱՐԺԵՔ
Ան­նա ՊԵՏ­ՐՈ­ՍՅԱՆ

 Ա­մուս­նու­թյունն Աստ­ծո կող­մից տված պարգև է, ո­րը հաս­տատ­վեց դրախ­տում, երբ Ա­դա­մին, իբրև օգ­նա­կան, տր­վեց կի­նը։ Մարդ­կու­թյան գո­յու­թյան սկզբ­նա­փու­լից սկ­սած այն ըն­կալ­վում է տար­բեր ձևե­րով։ Օ­րի­նակ` է­պոս­նե­րից և պատմ­վածք­նե­րից գի­տենք, որ նա­խորդ դա­րում հայ ըն­տա­նի­քի հա­մար ա­մուս­նու­թյու­նը սր­բու­թյուն էր։ Այդ ժա­մա­նակ­նե­րում ա­մուս­նա­լու­ծու­թյուն­ներ գրե­թե չկա­յին, քա­նի որ դա ոչ բա­րո­յա­կան քայլ էր հա­մար­վում։

71-ա­մյա Ան­ժե­լան, որ 50 տա­րի է, ինչ ա­մուս­նա­ցած է, պատ­մում է իր ե­րի­տա­սար­դու­թյան տա­րի­նե­րին գոր­ծող ա­վան­դույթ­նե­րի մա­սին։ Հի­շե­լով իր կյան­քից դր­վագ­ներ` ա­սում է, որ այն ժա­մա­նակ­նե­րում աղջ­կան, ու­սում ստա­նա­լուց հե­տո, ան­մի­ջա­պես ա­մուս­նաց­նում էին` ան­կախ նրա կամ­քից։ Ե­րի­տա­սարդ­ներն ա­վագ սերն­դին հար­գում էին, լսում ու կի­սում նրանց փոր­ձը։ Աղ­ջիկ­նե­րը պետք է են­թարկ­վեին ի­րենց նոր ըն­տա­նի­քի ան­դամ­նե­րին, իսկ ա­մուս­նա­լու­ծու­թյան խն­դիր չէր էլ լի­նում, ո­րով­հետև դա նշա­նա­կում էր ծնող­նե­րի ա­նու­նը գետ­նով տալ:
Էլ­լա­յի հա­մար, ով շու­տով ա­մուս­նա­նա­լու է, ըն­տա­նիք կազ­մելն ա­մե­նա­պա­տաս­խա­նա­տու քայլն է և պետք է հիմն­ված լի­նի ներ­դաշ­նա­կու­թյան ու փո­խա­դարձ հար­գան­քի, իսկ հե­տո` սի­րո վրա, ո­րով­հետև ժա­մա­նա­կի ըն­թաց­քում սե­րը կա­րող է ա­ռաջ­վա փայ­լը չու­նե­նալ, բայց նշ­ված ա­ռա­ջին եր­կուսն ա­մուր ըն­տա­նի­քի հիմքն են։
ՙԿողմ եմ ա­մուս­նա­կան զույ­գի ա­ռան­ձին ապ­րե­լուն: Մի շարք հար­ցեր ծնող­նե­րի կող­մից կա­րող են այլ կերպ դի­տարկ­վել, ա­մուս­նա­կան զույ­գի կող­մից` այլ, այս պատ­ճա­ռով ա­մե­նա­ճիշտն ա­ռան­ձին ան­կյուն ու­նե­նալն է, որ­տեղ կի­նը կկա­րո­ղա­նա ի­րեն լիար­ժեք զգալ։ Ես, լի­նե­լով ա­մուս­նու­թյան շե­մին կանգ­նած մարդ, կարևո­րում եմ մինչև ա­մուս­նա­նա­լը թե՜ իմ, թե՜ զու­գըն­կե­րոջս կա­յա­նա­լը՚,-ան­կեղ­ծա­նում է Էլ­լան` նշե­լով, որ գի­տակ­ցում է այդ քայ­լի պա­տաս­խա­նատ­վու­թյունն ու սպաս­վող դժ­վա­րու­թյուն­նե­րը, բայց փո­խա­դարձ հան­դուր­ժո­ղա­կա­նու­թյան շնոր­հիվ ա­մեն ինչ կհաղ­թա­հար­վի։
Ժա­մա­նա­կա­կից աշ­խար­հում ա­մուս­նու­թյան գա­ղա­փարն ու մի քա­նի տաս­նա­մյակ ա­ռաջ գո­յու­թյուն ու­նե­ցող ար­ժեք­ներն ար­մա­տա­կան փո­փո­խու­թյուն­նե­րի են են­թարկ­վել, ա­մուս­նա­լու­ծու­թյու­նը սո­վո­րա­կան երևույթ է դար­ձել։ Ար­ցա­խում նույն­պես նա­խորդ տար­վա հա­մե­մատ ա­մուս­նու­թյուն­նե­րի և ա­մուս­նա­լու­ծու­թյուն­նե­րի աճ է նկատ­վում։ ԱՀ ար­դա­րա­դա­տու­թյան նա­խա­րա­րու­թյան աշ­խա­տա­կազ­մի քա­ղա­քա­ցիա­կան կա­ցու­թյան ակ­տե­րի գրանց­ման և նո­տա­րիա­տի գոր­ծա­կա­լու­թյան պետ Լիա­նա Միր­զո­յա­նը տե­ղե­կաց­նում է, որ 2018 թվա­կա­նի հուն­վար-հոկ­տեմ­բեր ա­միս­նե­րի հա­մե­մատ 2019թ. նույն ժա­մա­նա­կա­հատ­վա­ծում Ար­ցա­խում գրանց­վել է 736 ա­մուս­նու­թյուն` նա­խորդ տար­վա նույն ժա­մա­նա­կա­հատ­վա­ծի 730-ի փո­խա­րեն, 178 ա­մուս­նա­լու­ծու­թյուն` նա­խորդ տար­վա նույն ժա­մա­նա­կա­հատ­վա­ծի 172-ի փո­խա­րեն։
Բժշ­կա­կան հո­գե­բան, հո­գե­թե­րապևտ, դա­տա­կան հո­գե­բան Ա­նա­հիտ Լա­լա­յա­նի խոս­քով` ա­մուս­նու­թյան պա­րա­գա­յում կարևոր է ոչ թե մար­դու ֆի­զի­կա­կան տա­րի­քը, այլ` հա­սու­նու­թյան աս­տի­ճա­նը, ո­րով­հետև ան­ձի կեն­սա­բա­նա­կան տա­րի­քը հնա­րա­վոր է լրա­նա, բայց նա հո­գե­բա­նո­րեն հա­սու­նա­ցած չլի­նի? Սա­կայն կարևո­րում է նաև այն փաս­տը, որ, ե­թե ան­ձը 18 տա­րե­կան չէ, ա­պա չի ու­նե­նա­լու կյան­քի փորձ ու գի­տե­լիք­ներ, բնա­կա­նա­բար, բա­ցա­կա­յե­լու են հա­սու­նաց­ման պար­տա­դիր բա­ղադ­րիչ­նե­րը?
ՙՕ­րեն­քով սահ­ման­ված է, որ հա­սու­նու­թյան տա­րի­քը լրա­ցած անձն ա­մուս­նա­նում է` կա­տա­րե­լով իր ցան­կու­թյա­նը, զգաց­մուն­քին և դիր­քո­րոշ­մա­նը հա­մա­պա­տաս­խան ընտ­րու­թյուն։ Այս կարևոր քայ­լը, ո­րը մենք ան­վա­նում ենք ընտ­րու­թյուն, ստեղ­ծում է այն բջի­ջը, ո­րից հե­տա­գա­յում ձևա­վոր­վում է ա­պա­գա սե­րուն­դը։ Այս ա­ռու­մով կարևոր է ան­ձի հա­սու­նու­թյու­նը, ո­րով­հետև հո­գե­բա­նա­կան տե­սան­կյու­նից ան­ձի լիար­ժեք ձևա­վո­րու­մը կա­յա­նում է, երբ ին­քը ոչ միայն կեն­սա­բա­նա­կան ա­ռու­մով է հա­սու­նա­նում, այլ` իր անձ­նա­կան զար­գաց­ման ան­հա­տա­կան ա­ռանձ­նա­հատ­կու­թյուն­նե­րի լիար­ժե­քու­թյամբ է հաս­նում այդ հա­սու­նու­թյա­նը։ Կարևոր է նաև գի­տակ­ցա­կան հա­սու­նու­թյան բա­ղադ­րի­չը` ար­դյոք նա ու­նի անձ­նա­յին պա­տաս­խա­նատ­վու­թյան, ի­րա­վուն­քի կի­րառ­ման և պա­տաս­խա­նատ­վու­թյուն կրե­լու բա­ղադ­րիչ­նե­րը, զար­գա­ցած հու­զա­կան լիար­ժեք կա­յուն ֆոն և այլն՚,-ման­րա­մաս­նում է հո­գե­բա­նը և նշում, որ ա­մուս­նու­թյու­նը են­թադ­րում է հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րի մի կարևոր գոր­ծա­կից, ո­րի հիմ­քում ա­ռաջ­նա­հերթ տեղ է զբա­ղեց­նում զգաց­մուն­քը` իր մեջ ընդ­գր­կե­լով սե­րը, հար­գան­քը, բա­րիդ­րա­ցիա­կան վե­րա­բեր­մուն­քը, բա­րո­յա­կան ար­ժեք­նե­րը? Նրա հա­վաստ­մամբ` ե­թե թվարկ­ված գոր­ծոն­ներն առ­կա են, ու­րեմն` ա­մուս­նու­թյու­նը հա­սա­րա­կու­թյան մեջ որ­պես բա­ղադ­րիչ կա­րող ենք ըն­դու­նել։
Խո­սե­լով ա­մուս­նա­լու­ծու­թյուն­նե­րից` հո­գե­բա­նը նշում է, որ այն հո­գե­բա­նա­կան տե­սա­կե­տից ա­նե­լա­նե­լի վի­ճակ է, երբ այ­լընտ­րանք չկա, հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րը կար­գա­վո­րե­լու տար­բե­րակ­նե­րը չեն գոր­ծել։ Ժա­մա­նա­կա­կից աշ­խար­հում, ա­մուս­նա­լու­ծու­թյան հար­ցը բարձ­րաց­վե­լու պա­րա­գա­յում, զույ­գը դի­մում է հո­գե­բան-մաս­նա­գե­տի։
ՙԱ­մուս­նա­լու­ծու­թյու­նը խն­դիր­նե­րից ա­զատ­վե­լու ա­մե­նա­հեշտ ձևն է, բայց` ոչ ար­դյու­նա­վետ, ա­ռա­վել ևս ե­թե ըն­տա­նի­քում կա ե­րե­խա, ո­րով­հետև ա­մե­նա­մեծ հար­վա­ծը հասց­վում է նրան։ Հո­գե­բա­նու­թյան մեջ կան այն­պի­սի վի­ճա­կագ­րա­կան տվյալ­ներ, որ ճգ­նա­ժա­մա­յին են հա­մար­վում ա­մուս­նու­թյան ե­րեք փու­լե­րը։ Փու­լե­րից ա­ռա­ջինն ա­մուս­նու­թյան 7 տա­րին է, ո­րը զույ­գի` ի­րար հար­մար­վե­լու շր­ջանն է, ինչ­պես նաև լի­նում է ե­րե­խա­նե­րի ծնունդ, նրանք հաս­կա­նում են, որ խո­չըն­դոտ­ներն ա­վե­լի շատ են, քան` միաս­նա­կան մո­տե­ցում­նե­րը՚,- նշում է մաս­նա­գե­տը` հա­վե­լե­լով, որ ա­մուս­նու­թյան 15 տա­րին նույն­պես ճգ­նա­ժա­մա­յին է, քա­նի որ այս ժա­մա­նա­կա­հատ­վա­ծում ե­րե­խա­նե­րին ու կեն­ցա­ղա­յին խն­դիր­նե­րը լու­ծե­լուն է մեծ ու­շադ­րու­թյուն դարձ­վում, թվում է, թե զգաց­մունք­նե­րը հե­տին պլան են մղ­վում, սա­կայն դա` ա­ռա­ջին հա­յաց­քից, ո­րով­հետև ե­թե ի սկզ­բա­նե լի­նի զգաց­մուն­քը, ա­մուս­նա­լու­ծու­թյան խն­դիր չի լի­նի։ Հո­գե­բա­նի խոս­քով` ճգ­նա­ժա­մա­յին է նաև ա­մուս­նու­թյան 25 տա­րին, երբ ե­րե­խա­ներն ինք­նու­րույն են, զույգն իր ներ­սում ու­նե­ցած խն­դիր­նեը բարձ­րա­ձայ­նում է, բայց ե­թե լի­նում է զգաց­մունք, որն օգ­նում է ճիշտ գնա­հա­տել ի­րա­վի­ճա­կը, ըն­տա­նի­քը հա­մար­վում է լիար­ժեք կա­յա­ցած։
Ա­նին 29 տա­րե­կան է, բայց դեռ ա­մուս­նա­նալ չի ցան­կա­նում։ Նրա խոս­քով` մար­դու հա­մար ա­ռաջ­նա­յի­նը պետք է լի­նի լավ աշ­խա­տանք ու­նե­նա­լը, ՙկա­րիե­րա՚ ստեղ­ծելն ու ինք­նու­րույն մարդ լի­նե­լը։ Դրանք են ան­ձի` կա­տա­րե­լու­թյան հաս­նե­լու նա­խա­պայ­ման­նե­րը, իսկ հե­տո միայն` ա­մուս­նա­նալն ու ե­րե­խա­ներ ու­նե­նա­լը։ Սա­կայն այդ ա­մենն ին­քը տա­րի­քով չի պայ­մա­նա­վո­րում, ո­րով­հետև, հնա­րա­վոր է, ա­մեն ինչ ձեռք բե­րել և՜ 20 տա­րե­կա­նում, և՜ 60-ում, կամ, ընդ­հան­րա­պես, ո­չինչ չու­նե­նալ. մեծ ե­ռանդ ու ցան­կու­թյուն է պետք։
Ըն­տա­նի­քը հա­սա­րա­կու­թյան հիմքն է, իսկ ըն­տա­նի­քի ար­մատ­ներն ան­կեղծ զգաց­մուն­քերն են ու մի­մյանց հան­դեպ հար­գան­քը։ Ինչ­պես ա­սել է անգ­լիա­ցի դրա­մա­տուրգ Բեռ­նարդ Շոուն` եր­ջա­նիկ ըն­տա­նի­քը ոչ այլ ինչ է, քան վա­ղա­ժամ դրախտ։ Ստեղ­ծենք մեր դրախ­տը` կեր­տե­լով ա­մուր հիմ­քե­րով ըն­տա­նիք։
;

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Խճանկար Fri, 15 Nov 2019 16:40:36 +0000
ԼՈՒՍԱԿԵՐՏԻ ՔԱՐԱՆՁԱՎԻ ՆՈՐ ԲԱՑԱՀԱՅՏՈՒՄԸ http://artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27794-2019-11-15-10-49-33 http://artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27794-2019-11-15-10-49-33 ԼՈՒՍԱԿԵՐՏԻ ՔԱՐԱՆՁԱՎԻ ՆՈՐ ԲԱՑԱՀԱՅՏՈՒՄԸ
Տիգ­րան ՄԻՐ­ԶՈ­ՅԱՆ

 Գիտ­նա­կան­նե­րը են­թադ­րում են, որ նախ­նա­դա­րյան մար­դը կրակն սկ­սել է օգ­տա­գոր­ծել հա­րյուր հա­զա­րա­վոր տա­րի­ներ ա­վե­լի վաղ, քան հա­մար­վում է։ Այս մա­սին են վկա­յում նախ­նա­դա­րյան մար­դու բնա­կա­տե­ղի­նե­րի նոր հե­տա­զո­տու­թյուն­նե­րը, այդ թվում և Հա­յաս­տա­նի տա­րած­քում։

Կո­նեկ­տի­կու­տի հա­մալ­սա­րա­նի (ԱՄՆ) մար­դա­բան­ներն ա­պա­ցու­ցել են, որ նեան­դեր­թա­լյան մար­դը կա­րո­ղա­նում էր կրակ ստա­նալ և ոչ թե այն վերց­նել բնա­կան հր­դեհ­նե­րից, հետևա­բար` վար­կա­ծը, թե նրանք չէին կա­րո­ղա­նում ինք­նու­րույն կրակ ստա­նալ, չի կա­րող նրանց ան­հե­տաց­ման պատ­ճառ հա­մար­վել։ Այս մա­սին ՙԳո­լոս Ար­մե­նիի՚-ին հա­ղոր­դել է ՀՀ ԳԱԱ Հնա­գի­տու­թյան և ազ­գագ­րու­թյան ինս­տի­տու­տի գի­տաշ­խա­տող Բո­րիս ԳԱՍ­ՊԱ­ՐՅԱ­ՆԸ։ Այս կարևո­րա­գույն հայտ­նա­գոր­ծու­թյա­նը նվիր­ված հոդ­վածն օ­րերս հրա­պա­րակ­վել է Scientific Reports գի­տա­կան ամ­սագ­րում։
ՙԱ­մե­րի­կա­ցի գիտ­նա­կան­նե­րը Հա­յաս­տա­նում գտն­վող` նեան­դեր­թա­լյան մար­դու բնա­կա­տե­ղի հան­դի­սա­ցող Լու­սա­կեր­տի քա­րան­ձա­վի օր­գա­նա­կան նյու­թե­րի այ­րու­մից ա­ռա­ջա­ցող միա­ցու­թյուն­նե­րի տվյալ­նե­րը հա­մադ­րել են քա­րան­ձա­վի մո­տա­կայ­քից վերց­ված տվյալ­նե­րի հետ,- ա­սել է Բ. Գաս­պա­րյա­նը։- Պարզ­վել է, որ քա­րան­ձա­վում միշտ կրակ էր օգ­տա­գործ­վում, այն դեպ­քում, երբ ան­տա­ռա­յին հր­դեհ­ներն այդ տե­ղան­քում հազ­վա­դեպ երևույթ էին։ Նշա­նա­կում է՝ նե­րան­դեր­թա­լյան մար­դը կա­րո­ղա­նում էր ինք­նու­րույն կրակ ստա­նալ՚։
Հնա­գույն մար­դու տե­սակ­նե­րից ա­մե­նա­լավ ու­սում­նա­սիր­վածն ու, միա­ժա­մա­նակ, ա­մե­նաա­ռեղծ­վա­ծա­յի­նը նեան­դեր­թա­լյան մարդն է։ Հայտ­նա­բեր­ված ոս­կոր­նե­րի գրե­թե կե­սը կազ­մում են նեան­դեր­թա­լյան մար­դու ա­ճյուն­նե­րը։ Նրանց սե­րուդ­նե­րից շա­տե­րը մեր ան­մի­ջա­կան նախ­նի­նե­րի՝ կրո­մա­նյոն­ցի­նե­րի հետ նույն ժա­մա­նա­կաշր­ջա­նում էին ապ­րում, իսկ նեան­դեր­թալ­ցի­նե­րի ան­հե­տաց­ման պատ­ճառ­նե­րի վե­րա­բե­րյալ հարցն անթ­րո­պո­լո­գիա­յում մինչ օրս ա­մե­նա­վի­ճա­հա­րույց­նե­րից է։ Նեան­դեր­թալ­ցի­նե­րը բնակ­վում էին Եվ­րո­պա­յի ու Ա­սիա­յի տա­րա­ծաշր­ջան­նե­րում, այդ թվում` Հայ­կա­կան լեռ­նաշ­խար­հում։
Այ­սօր գիտ­նա­կան­նե­րը են­թադ­րում են, որ նեան­դեր­թա­լյան մարդն ա­ռա­ջա­ցել է մոտ 500 հա­զար տա­րի ա­ռաջ և ան­հե­տա­ցել մոտ 30 հա­զար տա­րի ա­ռաջ՝ ժա­մա­նա­կա­կից մար­դու հետ ընդ­հար­ման ար­դյուն­քում։ Ի սկզ­բա­նե հնա­գետ­նե­րը են­թադ­րում էին, որ նեան­դեր­թա­լյան մարդն ստիպ­ված էր իր տե­ղը զի­ջել ժա­մա­նա­կա­կից մար­դուն, քա­նի որ նրանց նման չէր կա­րո­ղա­նում վար­պե­տո­րեն օգ­տա­գոր­ծել կրակն ու աշ­խա­տան­քի գոր­ծիք­նե­րը։ Ա­վե­լի ուշ հայտ­նա­բեր­ված վկա­յու­թյուն­նե­րը թույլ տվե­ցին հաս­տա­տել, որ նեան­դեր­թալ­ցի­նե­րը քա­րե գոր­ծիք­նե­րին տի­րա­պե­տում էին գու­ցե ա­վե­լի լավ, քան Homo sapiens-ը (մարդ բա­նա­կան), սա­կայն կրա­կին տի­րա­պե­տե­լը մինչև վեր­ջերս վե­րագր­վում էր ժա­մա­նա­կա­կից մար­դուն։
Այս դա­տո­ղու­թյան ճշգր­տու­թյու­նը ստու­գե­լու հա­մար գիտ­նա­կան­ներն ի­րա­կա­նաց­րե­ցին հնա­գույն մար­դու141 բնա­կա­տե­ղի­նե­րի ման­րա­մասն վեր­լու­ծու­թյուն՝ ու­սում­նա­սի­րե­լով խա­րույ­կի տար­բեր օ­ջախ­ներ, ինչ­պես նաև կրա­կի տա­քու­թյամբ մշակ­վող մի շարք ա­ռար­կա­ներ։ Բա­ցի այդ, ու­սում­նա­սի­րող­նե­րը ման­րազ­նին վեր­լու­ծու­թյան են են­թար­կել պե­ղում­նե­րի պատ­մա­կան ար­ձա­նագ­րու­թյուն­նե­րը, մա­սամբ և ան­մի­ջա­պես շփ­վել ո­րո­նո­ղա­կան աշ­խա­տանք­նե­րով զբաղ­վող մաս­նա­գետ­նե­րի հետ։ Կրկ­նա­կի հե­տա­զո­տու­թյան են են­թարկ­վել վառ­ված քա­րե գոր­ծիք­նե­րը, կեն­դա­նի­նե­րի ոս­կոր­նե­րի մնա­ցորդ­նե­րը, հո­ղի այր­ված շեր­տը և կրա­կի օգ­տա­գործ­ման այլ հատ­կա­նիշ­ներ։ Կրա­կի գոր­ծա­ծու­թյան եր­կու և ա­վե­լի հատ­կա­նիշ­նե­րի առ­կա­յու­թյու­նը գիտ­նա­կան­նե­րի հա­մար հիմք է ծա­ռա­յում հա­մա­րե­լու, որ կրա­կը միևնույն տե­ղում օգ­տա­գործ­վում էր կա­նո­նա­վո­րա­պես։
Ընդ ո­րում, բո­լոր գտա­ծո­նե­րը թվագր­ման մի շարք գոր­ծըն­թաց­նե­րով են ան­ցել, ին­չը թույլ է տվել հս­տա­կեց­նել ժա­մա­նա­կաշր­ջա­նը՝ 400 հա­զար տա­րի ա­ռաջ՝ այն ժա­մա­նակ, երբ ի հայտ է ե­կել նեան­դեր­թա­լյան մար­դը։
Պրո­ֆե­սոր­ներ Ուի­լա Ռոբ­րոք­սի և Պաո­լա Վիլ­լա­յի եզ­րա­կա­ցու­թյուն­նե­րի հա­մա­ձայն՝ նեան­դեր­թա­լյան մար­դուն հա­սա­նե­լի էր նաև այն­պի­սի բարդ կա­րո­ղու­թյուն, ինչ­պի­սին կպ­չուն խե­ժի օգ­տա­գոր­ծումն է, ո­րի օգ­նու­թյամբ նրանք պատ­րաս­տում էին քա­րե և փայ­տե աշ­խա­տան­քա­յին գոր­ծիք­ներ։ Դրա հա­մար նեան­դեր­թա­լյան մար­դը պետք է կե­չու կեղևի ան­թթ­վա­ծին այ­րում ի­րա­կա­նաց­ներ, ին­չի հա­մար այն դր­վում էր հո­րի մեջ, վառ­վում և հեր­մե­տիկ ձևով վերևից քա­րով փակ­վում։
ՙՀա­յաս­տա­նի տա­րած­քում հա­մա­տեղ ար­շա­վախմ­բե­րի ժա­մա­նակ հայտ­նա­բեր­ված նոր փաս­տե­րը կա­րե­լի է սեն­սա­ցիոն հա­մա­րել,- ա­սել է Բ. Գաս­պա­րյա­նը։ -Դրանք լրի­վու­թյամբ փո­խում են մեր նախ­նի­նե­րի մա­սին ու­նե­ցած պատ­կե­րա­ցում­նե­րը։ Դա նշում է նաև ա­մե­րի­կյան ար­շա­վախմ­բի ղե­կա­վար, Կո­նեկ­տի­կու­տի հա­մալ­սա­րա­նի պրո­ֆե­սոր Դա­նիել Ադ­լե­րը։ Ա­մե­րի­կա­ցի գոր­ծըն­կեր­նե­րի հետ մո­տա­կա տա­րի­նե­րին կշա­րու­նա­կենք հնա­գույն մար­դու կա­ցա­րա­նի ու­սում­նա­սի­րու­մը։ Հա­մոզ­ված եմ՝ դեռ շատ բա­ցա­հայ­տում­ներ են մեզ սպաս­վում՚։

www.golosarmenii.am

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Խճանկար Fri, 15 Nov 2019 10:47:18 +0000
ՙՍԵ­ՐԱՎ ԿԱ­ՑԵՔ, ԼԱ­ՎՈւ­ԹՅՈւՆ Ը՜­ՐԵՔ՚ (Թայ­դին) http://artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27764-2019-11-11-12-33-42 http://artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27764-2019-11-11-12-33-42 ՙՍԵ­ՐԱՎ ԿԱ­ՑԵՔ,  ԼԱ­ՎՈւ­ԹՅՈւՆ Ը՜­ՐԵՔ՚  (Թայ­դին)
Սիր­վարդ ՄԱՐ­ԳԱ­ՐՅԱՆ

 Յու­րա­քան­չյուր բնա­կա­վայր իր հե­րոս­ներն ու­նի։ Դրանք կա­րող են և՜ բնա­կա­վայ­րի ա­ռա­ջին դեմ­քը լի­նել, և՜ կա­րող են լի­նել վառ ան­հա­տա­կա­նու­թյուն­ներ, և՜ ա­ռա­ջին հա­յաց­քից ոչն­չով աչ­քի չընկ­նող շար­քա­յին քա­ղա­քա­ցի­ներ… Ժո­ղո­վուրդն իր հի­շո­ղու­թյան ծալ­քե­րում պա­հում ու փայ­փա­յում է իր փոքր ու մեծ, ծուռ ու շի­տակ, խենթ ու խե­լառ հե­րոս­նե­րին։ Պա­տեհ բո­լոր ա­ռիթ­նե­րով հի­շում-վեր­հի­շում է իր հե­րոս­նե­րի ան­վան շուրջ հյուս­ված պա­տում­նե­րը։ Ու այդ մարդ­կանց ապ­րած տա­րի­նե­րով է նաև հյուս­վում Ստե­փա­նա­կեր­տի անկ­րկ­նե­լի դի­մա­պատ­կե­րը, նրանք նոր նախշ, նոր գույն ու ե­րանգ են հա­ղոր­դում մեր քա­ղա­քին և, ին­չո՞ւ չէ, նաև երկ­րին։

Իմ ա­ռա­ջին հե­րո­սի՝ ստե­փա­նա­կերտ­ցի­նե­րին ա­վե­լի շատ Թայ­դի մա­կա­նու­նով հայտ­նի Ռո­բերտ Կա­րա­պե­տյա­նի մա­սին ոչ միայն նրան ճա­նա­չող­նե­րը կա­րող են պատ­մել, այլև նրա գոր­ծե­րը։ Նա փոս­տի աշ­խա­տա­կից էր, մշ­տա­պես շտա­պում էր, շտա­պում էր հե­ռագ­րե­րը ժա­մա­նա­կին տեղ հասց­նել։ Քա­ղա­քում նրան հիմ­նա­կա­նում Թայ­դի էին ա­սում, նրա իս­կա­կան ա­նու­նը շա­տե­րը չգի­տեին։
Ա­վագ հե­ռագ­րա­վա­րու­հի Ժան­նա Պետ­րո­սյա­նը, ով ար­դեն վաս­տա­կած հան­գս­տի է ան­ցել, սի­րով ու ան­թա­քույց ափ­սո­սան­քով է խո­սում իր ար­դեն լու­սա­հո­գի գոր­ծըն­կե­րոջ մա­սին։
-Հա­մեստ կա­րո­ղու­թյուն­նե­րի տեր ըն­տա­նի­քից էր սեր­ված, ու չնա­յած դպ­րոցն ա­վար­տել էր գե­րա­զան­ցու­թյամբ, չի կա­րո­ղա­ցել կր­թու­թյու­նը շա­րու­նա­կել,- ա­սում է գոր­ծըն­կե­րու­հին,- մշ­տա­պես գիրք ու թերթ էր ըն­թեր­ցում, հրա­շա­լի ձե­ռա­գիր ու­ներ, պա­տաս­խա­նա­տու ա­ռա­քիչ էր, բո­լոր հե­ռագ­րերն ու գրու­թյուն­նե­րը տեղ էր հասց­նում խնամ­քով ու ճիշտ ժա­մա­նա­կին։ Մես­րոպ Մաշ­տոց փո­ղո­ցում էր ապ­րում, իմ տան ճա­նա­պարհն այդ կող­մե­րով էր, 4-րդ հար­կի իր պատշ­գամ­բում նս­տած թառ էր նվա­գում` Սա­յաթ-Նո­վա, ա­շու­ղա­կան ու հայ­րե­նա­սի­րա­կան երգ ու ե­րաժշ­տու­թյուն, բազ­մաշ­նորհ մարդ էր, եր­բեք մար­դու վատ խոսք ա­սած չկար։ Չե­ղավ, չլ­սե­ցինք, որ ի­րեն վս­տահ­ված մի թուղթ է կորց­րել, ապ­րում էր իր գոր­ծով ու եր­ջա­նիկ էր, քչով բա­վա­րար­վող, հա­մեստ իր հա­գու­կա­պով ու կեն­ցա­ղով, եր­բեք չլ­սե­ցինք, որ կյան­քից դժ­գո­հի, նա եր­ջա­նիկ էր։ Այն­քան լավ էր աշ­խա­տում, որ բո­լոր տնօ­րեն­նե­րի՝ Էդ. Զա­քի­յա­նի, Ռ. Մկրտ­չյա­նի, Ա. Միր­զո­յա­նի, Գ. Գրի­գո­րյա­նի ձեռ­քը չէր գնում նրան գոր­ծից ա­զա­տել, նաև չէին ու­զում նրան ապ­րուս­տի մի­ջո­ցից զր­կել։ Պա­տե­րազ­մա­կան տա­րի­նե­րին, երբ կա­պի մի­ջոց­ներ չկա­յին կամ խա­փան­վում էին, իսկ հա­մա­ցան­ցը դեռևս մեզ մոտ գո­յու­թյուն չու­ներ, նա աշ­խա­տում էր գեր­ծան­րա­բեռն­ված, բայց մի ան­գամ չլ­սե­ցինք, որ տրտն­ջար կամ ա­սեր հոգ­նել եմ։ Արկ ու ռումբ պայ­թում էին, ին­քը գնում էր նույն շտա­պո­ղա­կա­նու­թյամբ` ար­հա­մար­հե­լով ա­մեն վտանգ ու խո­չըն­դոտ։ Պա­տա­հա­կան չէ այդ հայտ­նի շր­ջիկ կա­տա­կը, որ երբ տաք­սին կանգ­նել է, որ վերց­նի, չի նս­տել, ա­սել է. ՙԵս թայ­դի եմ՚։
Ժո­ղո­վուր­դը նրան դարձ­րել է իր հե­րոսն այդ ո­լոր­տում, ով միշտ շտա­պում էր մարդ­կանց լուր տա­նել աշ­խար­հի տար­բեր եր­կր­նե­րից, ու­րա­խա­նում էր ու­րախ լուր տա­նե­լիս և տխ­րում, երբ այն չա­րա­գու­շակ էր, նա ապ­րում էր ոչ թե իր գոր­ծով, այլ այդ գոր­ծի բո­վան­դակ հե­տաք­րք­րու­թյամբ և միշտ շտա­պում էր, իսկ նրան սպա­սում էին ա­մեն հար­կի տակ, հա­ճախ էլ չս­պաս­ված հյուր էր, ա­նակն­կալ հյուր, ով ու­րա­խու­թյուն ու, ցա­վոք, նաև տխ­րու­թյուն էր բա­ժա­նում։
Հե­ռագ­րա­վա­րու­հի Ֆլո­րա Վար­դա­նյա­նը նույն­պես եր­կար տա­րի­ներ աշ­խա­տել է Թայ­դիի հետ։ Նրա բնու­թագր­մամբ` իր գոր­ծըն­կե­րը՝ հե­ռագ­րաց­րիչ Ռ. Կա­րա­պե­տյա­նը, բա­րե­խիղճ աշ­խա­տող էր։ Աշ­խա­տում էին 22 հո­գով, սա­կայն ա­մե­նա­բա­րե­խիղ­ճը Ռո­բերտն էր, շատ գրա­գետ էր: Բնա­վո­րու­թյամբ հան­գիստ էր, ստա­ցա­կան­նե­րը ի­րենք պի­տի գրեին, բայց ին­քը վերց­նում, խնամ­քով, գե­ղե­ցիկ ձե­ռագ­րով գրում էր ու նոր տա­նում բա­ժա­նե­լու։ Տան հոգ­սե­րից եր­բեք չէր խո­սում, միայն գի­տեին, որ կի­նը՝ Լյու­բան, հի­վանդ էր։ Կյան­քի վեր­ջին տա­րի­նե­րին վար­ձով էր ապ­րում, սուղ պայ­ման­նե­րում, բայց է­լի նույն բնա­վո­րու­թյամբ էր, հա­մեստ, մի կողմ քաշ­ված, իր գոր­ծին, նա, ինչ­պես Ֆլո­րան է նշում, ի­րե­նից էլ գրա­գետ էր, օր­վա ըն­թաց­քում միշտ շարժ­ման մեջ էր, և մեկ ան­գամ չտե­սան, որ բո­ղո­քեր, տրտն­ջար կամ գո­նե մի բա­ռով ա­սեր հոգ­նած եմ։
Իմ հե­րո­սի թո­ռը՝ Արև Ապ­րե­սո­վան, մո­րա­կան կող­մի պա­պի­կի մա­սին պատ­մում է հուզ­վե­լով։ Պա­պի­կը նրա հա­մար ա­ռաջ­նոր­դող կեր­պար է:

-Նա միայն մորս՝ Ռու­զան­նա­յի հետ էր սիր­տը բա­ցում,- ա­սում է Արևը ու շա­րու­նա­կում։ -Ծնն­դով Մար­տու­նու շր­ջա­նի Նն­գի գյու­ղից է, հայ­րը՝ Սու­րեն Կա­րա­պե­տյա­նը, ում գյու­ղում Դե­րունց Սու­րեն էին ա­սում, պատ­մու­թյան ու­սու­ցիչ էր ու խիստ ար­դար մարդ։ Պապս նրան էր քա­շել իր ե­զա­կի ազն­վու­թյամբ, կար­գա­պա­հու­թյամբ ու պա­տաս­խա­նատ­վու­թյամբ։ Հինգ զա­վակ է ու­նե­ցել և գրե­թե կես դար աշ­խա­տել է ՙԱր­ցախ­փոս­տում՚։ Շր­ջա­պա­տում իր վարք ու բար­քով բո­լո­րից տար­բեր­վում էր։ Աստ­վա­ծա­յին սեր կար նրա հո­գում, այդ սի­րով էր չա­փում աշ­խարհն ու մարդ­կանց։ Շախ­մատ էր խա­ղում, ե­րի­տա­սար­դա­կան տա­րի­նե­րին նրան ՙՖի­շեր՚ էին ա­սում, հե­ռուս­տա­ցույց էր նո­րո­գում, նրանց ըն­տա­նե­կան լու­սան­կա­րիչն էր, մի խոս­քով` ոս­կե մատ­ներ ու­ներ, բազ­մա­փե­շակ էր։ Մինչև կյան­քի վեր­ջը շախ­մա­տը նրա հոբ­բին էր և փոր­ձում էր սո­վո­րեց­նել զա­վակ­նե­րին ու թոռ­նե­րին, 21 թոռ ու 7 ծոռ ու­նի։ Պապս այն­պի­սի նվիր­վա­ծու­թյամբ էր հե­ռա­գիր տա­նում տնե­տուն, որ նրա նա­խան­ձախ­նդ­րու­թյա­նը կա­րե­լի էր նա­խան­ձել։ Հա­րա­զատ­նե­րը մի տե­սակ ծաղր էին տես­նում նրա Թայ­դի մա­կան­վան մեջ, ժա­մա­նա­կի ըն­թաց­քում հար­մար­վե­ցին։ Ժո­ղո­վուր­դը սի­րեց նրա պար­կեշ­տու­թյունն ու ազն­վու­թյու­նը։ Կյան­քում մե­կին վա­տու­թյուն ա­րած չկար, ե­ղել է` սպառ­նա­ցել են նրան, կոպ­տել են, բայց նա եր­բեք ա­փե­րից դուրս չի ե­կել, միշտ մնա­ցել է նր­բան­կատ ու ան­սահ­ման բա­րի։ Երբ ու­սա­նող էի, ճա­շի ժա­մին միշտ մեր տուն էր գա­լիս, ու ես հիա­նում էի նրա հան­դարտ կեց­ված­քով ու նրա բա­րի սր­տով։ Հի­շում եմ` եղ­բայրս կի­թառ էր գնել, լա­րե­րը հա­նեց, տվեց Ռո­բերտ պա­պի­կին, որ դնի իր թա­ռի վրա ու նվա­գի։ Ե­րաժշ­տա­կան կր­թու­թյուն չու­ներ, բայց հրա­շա­լի նվա­գում էր։ Կյան­քում նրա կար­գա­խոսն էր` ՙՍե­րավ կա­ցե՜ք, լա­վու­թյուն ը՜­րեք՚, ու նա իր ապ­րած կյան­քը դր­վա­գել է իր իսկ կար­գա­խո­սով։ Մեծ շր­ջա­պա­տի, մեծ գեր­դաս­տա­նի մարդ էր, բայց ին­քը էու­թյամբ մե­նակ մարդ էր, սի­րում էր ա­ռանձ­նա­նալ ու իր գոր­ծին մնալ միայ­նու­թյան մեջ, ինձ թվում է, որ նա ինչ գործ էլ որ ա­ներ, նույն կերպ կա­ներ։
ՙԱր­ցախ­փոստ՚ ՓԲԸ գոր­ծա­դիր տնօ­րեն Գա­րիկ Գրի­գո­րյա­նի խոս­քով` ե­թե եր­կու բա­ռով Ռ. Կա­րա­պե­տյա­նին բնու­թագ­րե­լու լի­նենք, կս­տաց­վի հետևյա­լը. գե­րազ­նիվ մարդ, խա­բել, կեղ­ծել, ե­րես­պաշ­տու­թյուն ա­նել չգի­տեր։ Ընդ­հան­րա­պես մար­դու մեջ եր­կու հատ­կա­նիշ ինձ հա­մար շատ գնա­հա­տե­լի է, դրանք են` ազն­վու­թյուն և պա­տաս­խա­նատ­վու­թյուն… Նրա բնա­վո­րու­թյան ըն­դգ­ծուն հատ­կա­նիշ­ներն են սրանք, հազ­վա­գյուտ տե­սակ էր։ Երբ նա ար­դեն հի­վանդ էր և գրե­թե ու­ժաս­պառ` աշ­խա­տում էր միևնույն պա­տաս­խա­նատ­վու­թյամբ։ Մի ան­գամ ե­կավ, թե` էլ ա­ռաջ­վա­նը չեմ, ինձ ա­զա­տիր աշ­խա­տան­քից, ա­սա­ցի` չէ, մնա` աշ­խա­տիր, մեկ-մեկ էլ օգ­նու­թյուն էինք տա­լիս, ծայ­րա­հեղ վի­ճա­կում էր, մտա­ծում էի եր­կու կո­պեկ կս­տա­նա, կա­րիք­նե­րը կհո­գա, ա­սում էինք` կօգ­նենք, այն­քան ազ­նիվ էր, որ հրա­ժար­վեց, ա­սաց` չեմ ու­զում, որ մար­դիկ ինձ­նից դժ­գոհ մնան։ Հե­ռագ­րե­րի 80 տո­կո­սը ՊԲ շտաբ էինք ու­ղար­կում, չէր ու­զում ծա­ռա­յո­ղա­կան ավ­տո­մե­քե­նա­յից օգտ­վել ու իր պար­տա­կա­նու­թյուն­նե­րը միշտ կա­տա­րում էր ոտ­քով քայ­լե­լով։
Իմ հար­ցին, թե ինչ կար­ծի­քի է ՙԱր­ցախ­փոս­տի՚ բա­կում Թայ­դի խոր­հր­դան­շա­կան հու­շա­քան­դակ տե­ղադ­րե­լու մա­սին, Գ. Գրի­գո­րյանն ա­սաց, որ ին­քը ըստ էու­թյան դեմ չէ, միայն թե այն գե­ղե­ցիկ լի­նի, ճա­շա­կով ու խո­սուն և, ա­մե­նա­կարևո­րը, ար­վես­տի գործ լի­նի։ ՙԵս որ­պես եր­րորդ սերն­դի ստե­փա­նա­կերտ­ցի գտ­նում եմ, որ ճիշտ լու­ծում գտ­նե­լու դեպ­քում այն մի շյուղ կա­վե­լաց­նի մեր քա­ղա­քի դի­մագ­ծին,- ա­սում է զրու­ցա­կիցս ու շա­րու­նա­կում,-Ստե­փա­նա­կեր­տը սոսկ քա­ղաք չէ, Ստե­փա­նա­կեր­տը մի­ջա­վայր է, ո­րը շունչ ու ո­գի ու­նի։ Ես ոչ թե ապ­րում եմ Ստե­փա­նա­կեր­տում, այլև այն զգում եմ ու ինձ նման շա­տե­րը, և նման կար­գի մարդ­կան­ցով է նաև կո­լո­րի­տա­նում Ստե­փա­նա­կեր­տի դի­մա­պատ­կե­րը, ին­չը բո­լո­րիս հա­մար շատ կարևոր է, և նաև դրա­նով ենք ապ­րում ու ապ­րեց­նում մեր մայ­րա­քա­ղա­քը՚։
ՙՀայ­բիզ­նես­բանկ՚-ի Խա­չեն մաս­նա­ճյու­ղի կա­ռա­վա­րիչ Ա­րա­յիկ Ա­վա­նե­սյա­նի բնո­րոշ­մամբ` Թայ­դին մեր քա­ղա­քի կո­լո­րի­տա­յին դեմ­քե­րից է։ Տա­րի­ներ ա­ռաջ մեկ-մեկ էլ ե­րե­խա­նե­րով չա­րաճ­ճիու­թյուն էինք ա­նում, հետևից վա­զում, մե­ծա­նա­լով հաս­կա­ցանք, որ Կենտ­րո­նը, Թայ­դին, Յա­րո­ջա­նը մեր քա­ղա­քի ընդ­հան­րա­կան դի­մագ­ծի մի նախշն են։ Շատ ենք խո­սում Ար­ցա­խում տու­րիզ­մը զար­գաց­նե­լու մա­սին, դրա խթա­նիչ­նե­րից մեկն էլ լե­գենդ­ներն են, մար­դիկ սի­րում են բա­ցա­հայ­տել լե­գենդ­նե­րը, իսկ մենք կեն­դա­նի ու նա­հա­տակ ժո­ղովր­դա­կան լե­գենդ­ներ ու­նենք` ինչ­քան ու­զեք։ Ու­նենք ան­հա­տա­կա­նու­թյուն­ներ, ո­րոնք Ղա­րա­բա­ղի այ­ցե­քարտն են, բայց առ այ­սօր մնում են չգ­նա­հատ­ված։ Վս­տահ եմ, որ ցան­կու­թյուն­նե­րի հա­մախ­մբ­ման դեպ­քում, մենք ֆի­նանս­նե­րի խն­դիր չենք ու­նե­նա։ Թայ­դին, գո­նե ինձ հա­մար լե­գենդ է, նա իմ ման­կութ օ­րե­րի ''Почтальон печкин''-ն է, ում մա­սին կա­րե­լի է տե­սա­ֆիլմ ու մուլտ­ֆիլմ նկա­րա­հա­նել։ ՙԱր­ցախ­փոս­տի՚ դի­մաց նրա քան­դա­կը կանգ­նեց­նե­լով ոչ միայն կհա­վեր­ժաց­նենք նրա կեր­պարն ու հի­շա­տա­կը, այլև մեր սե­րունդ­նե­րին կկ­տա­կենք մի փոքր հուշ-պա­տա­ռիկ այդ հի­րա­վի ազն­վա­գույն մար­դու մա­սին։
Ստե­փա­նա­կեր­տի քա­ղա­քա­պե­տի ընտ­րար­շա­վի ըն­թաց­քում մենք թի­մով մի քա­նի կարևոր գա­ղա­փար­ներ ենք ա­ռաջ քա­շել։ Մա­հը խոր­հր­դան­շող շատ հու­շար­ձան-հու­շա­քա­րեր ու­նենք, իսկ կյան­քը, ծնուն­դը, ա­պա­գան խոր­հր­դան­շող` շատ քիչ բան։
Իմ այն հար­ցին, թե չէր ցան­կա­նա իր գա­ղա­փա­րը կյան­քի կո­չել, ան­գամ քա­ղա­քա­պետ չըն­տր­վե­լու դեպ­քում, Ա. Ա­վա­նե­սյանն ա­սաց.
-Ընտ­րու­թյուն­նե­րից ա­ռաջ ես ոչ հան­րա­յին դեմք եմ ե­ղել, ընտ­րու­թյուն­նե­րից հե­տո էլ փոր­ձում եմ լի­նել այդ­պի­սին։ Զբաղ­վում եմ իմ և ինձ վս­տահ­ված գոր­ծե­րով։ Ե­թե այ­սօր փոր­ձեմ կյան­քի կո­չել իմ նա­խընտ­րա­կան ծրագ­րի կե­տե­րից մե­կը, ինձ ճիշտ չեն հաս­կա­նա։ Թատ­րո­նի մա­սին էլ եմ շատ խո­սել, բայց ինձ ի­րա­վա­սու չեմ հա­մա­րում` չու­նե­նա­լով լծակ­ներ ձեռքս վերց­նել ինչ-ինչ գոր­ծեր։ Նա­խա­ձեռ­նու­թյունն իմ ձեռ­քը չեմ վերց­նի, սա­կայն ե­թե լի­նեն գոր­ծը գլուխ բե­րող նա­խան­ձախն­դիր մար­դիկ, ա­պա պատ­րաստ եմ իմ հա­մեստ ներդ­րումն ու­նե­նալ այս կամ այն ծրագ­րի ի­րա­կա­նաց­ման գոր­ծում։ Ինչ վե­րա­բե­րում է Թայ­դիի հու­շա­քա­րի տե­ղադր­մա­նը, պատ­րաստ եմ ֆի­նան­սա­կան օգ­նու­թյուն տրա­մադ­րել, ե­թե Մշա­կույ­թի նա­խա­րա­րու­թյու­նը, քա­ղա­քա­պե­տա­րա­նը հար­մար կգտ­նեն: Ե­թե ի­րա­վա­սու օ­ղակ­նե­րում կգտ­նեն, որ այն անհ­րա­ժեշտ ատ­րի­բուտ է մեր քա­ղա­քի հա­մար, նո­րից եմ կրկ­նում` ես պատ­րաստ եմ, և ար­դեն պատ­կե­րաց­նում եմ, թե այդ հու­շա­քան­դա­կը ինչ­պի­սին պի­տի լի­նի։ Այն պետք չէ, որ չա­փե­րով շատ մեծ լի­նի և թող լի­նի մեր` ստե­փա­նա­կերտ­ցի­նե­րիս ՙԾա­ղիկ ծա­խող Կա­րա­բա­լան՚։
Կար­ծում եմ` այն ժա­մա­նա­կաշր­ջան է խոր­հր­դան­շե­լու, ո­րով­հետև հա­մա­ցան­ցը ներ­կա­յումս այն­պի­սի հնա­րա­վո­րու­թյուն է ըն­ձե­ռում, որ հե­ռու չէ այն օ­րը, երբ այլևս փոստ, հե­ռա­գիր կոչ­վող հաս­կա­ցու­թյուն­նե­րը հայ­տն­վե­լու են Կար­միր գր­քում։ Այն նաև հե­ռա­ցող ժա­մա­նա­կաշր­ջան ու վե­րա­ցող մաս­նա­գի­տու­թյուն է խոր­հր­դան­շե­լու։

 

 

 

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Խճանկար Mon, 11 Nov 2019 16:29:03 +0000
ԽԱՉԵՆԻ ԱՄԵՆԱԵՐԿԱՐԱԿՅԱՑ ԶՈՒՅԳԸ http://artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27740-2019-11-06-15-49-19 http://artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27740-2019-11-06-15-49-19 ԽԱՉԵՆԻ ԱՄԵՆԱԵՐԿԱՐԱԿՅԱՑ ԶՈՒՅԳԸ
Սր­բու­հի ՎԱ­ՆՅԱՆ

 Ղա­զա­րյան ա­մու­սին­նե­րը՝ Սու­րեն պապն ու Ե­լե­նա տա­տը Խա­չեն գյու­ղի ա­մե­նա­տա­րեց զույգն են։ Միա­սին են ար­դեն 70 տա­րի, 94, 93, տա­րե­կան են։

Սու­րեն պա­պը Հայ­րե­նա­կան մեծ պա­տե­րազ­մի միակ կեն­դա­նի վկան է գյու­ղում։ ՙՇա­տե­րը կա­յին, է~հ, մե­ռան-գնա­ցին,- վեր­հի­շում է նա մեզ հետ զրու­ցե­լիս և հա­յաց­քը հա­ռում հե­ռու սա­րե­րին։-Ա­մեն ինչ հի­շում եմ, բա­լա ջան, ոչ մի բան չեմ մո­ռա­ցել...Հի­շում եմ իմ ման­կու­թյու­նը, որ ան­ցել է այս գյու­ղում, այս հան­դե­րում, հի­շում եմ, թե ինչ­պես եմ գնա­ցել Ֆրոնտ....բա դա մո­ռա­նա­լու՞ բան է։ Շատ ծանր կյանք եմ ու­նե­ցել, բայց դե՝պինդ ոս­կոր եմ, ապ­րել եմ՚։ Թեք­վում է դե­պի կող­քին նս­տած, տա­րի­քից կո­րա­ցած, սմ­քած կի­նը ու տմբտմ­բաց­նում գլու­խը՝ մե­ծա­ցանք։ Կի­նը նա­յում է նրան, ո­չինչ չի խո­սում։ ՙԷհ, խռով­կան է պա­ռավս, ջա­հել ժա­մա­նակ էլ այդ­պի­սին էր,-շա­րու­նա­կում է ծե­րու­նին։- Չնա­յած ես էլ մի բա­րի պտուղ չէի, ա­ռիթ­ներ տվել եմ։ Մար­դու­նը իր կինն ա, մնա­ցա­ծը սուտ բան ա։ Դա ես հի­մա հաս­տատ գի­տեմ։ Բնու­թյունն ինքն է այդ­պես հո­գա­ցել, ու ճիշ­տը դա է՚։
Սու­րեն պա­պը 1925 թվա­կա­նին է ծն­վել։ Երբ սկս­վեց Մեծ Հայ­րե­նա­կա­նը, 15-16 տա­րե­կան էր ըն­դա­մե­նը։ 1943 թվի հուն­վա­րի 5-ին հո­րը տա­րան (նա այդ­պես էլ հետ չե­կավ)։ Ըն­դա­մե­նը 10 օր անց պա­տե­րազմ պի­տի գնար նաև 18-ա­մյա Սու­րե­նը։ Ի­րեն բախտ պի­տի վի­ճակ­վեր ողջ մնալ, վե­րա­դառ­նալ հայ­րե­նի գյուղ, աշ­խա­տել, ըն­տա­նիք կազ­մել ու ե­րե­խա­ներ մե­ծաց­նել։
Ե­լե­նան ի­րենց հարևանն էր, դեռ մինչև պա­տե­րազ­մը նկա­տել էր՝ գե­ղե­ցիկ, բաց գույ­նի աչ­քե­րով, սպի­տակ աղ­ջիկ էր։ Բայց դե ժա­մա­նակ չկար ա­ռա­ջարկ ա­նե­լու, ժա­մա­նակ­նե­րը խառն էին։ Երբ պա­տե­րազ­մից վե­րա­դար­ձավ, Ե­լե­նա­յի հետ սկ­սե­ցին աշ­խա­տել կոլ­տն­տե­սու­թյու­նում։ Հենց այդ­տեղ էլ հաս­կա­ցավ՝ նա այն միակն է, ո­րի հետ կու­զե­նա ապ­րել ամ­բողջ կյան­քը։
ՙՇատ սի­րուն էր, աչքս բռ­նեց,-նա­յե­լով կնո­ջը, վեր­հի­շում է Սու­րեն պա­պը։-Լավ ու վատ՝ ա­վե­լի քան 69 տա­րի միա­սին ենք անց­կաց­րել, 4 ե­րե­խա մե­ծաց­րել՝ 3 աղ­ջիկ, մեկ տղա՚ՙ։ Զա­վակ­նե­րից միայն մեկն է ապ­րում գյու­ղում։ Դուստ­րե­րից մե­կին կորց­րին։ Վիշ­տը ծե­րու­նի­նե­րը կրե­լու են ամ­բողջ կյան­քի ըն­թաց­քում։ Միակ տղան ապ­րում է Թուրք­մենս­տա­նում։

Ա­մու­սին­նե­րը հի­մա հի­շո­ղու­թյուն­նե­րով են ապ­րում. զա­վակ­ներն ու թոռ­ներն այ­ցե­լում կամ օգ­նում են՝ երբ կա­րո­ղա­նում են։ Չեն նե­ղա­նում, Ե­լե­նա տատն ա­սում է՝ կյան­քի օ­րենքն է այդ­պի­սին, ի­րենք չար­չար­վել, մե­ծաց­րել են ի­րենց զա­վակ­նե­րին, նրանք էլ պի­տի ծնո­ղա­կան ի­րենց պարտ­քը կա­տա­րեն։
Սու­րեն պա­պի հետ մեր զրույ­ցը ծա­վալ­վեց հիմ­նա­կա­նում Մեծ Հայ­րե­նա­կա­նի շուրջ. պա­տե­րազ­մի վե­տե­րա­նը տե­ղե­կաց­րեց` ծա­ռա­յել սկ­սել է Դաղս­տա­նից։ Ռազ­մա­ճա­կա­տի մի քա­նի թեժ կե­տե­րում է ե­ղել, այդ թվում՝ Ստա­լինգ­րա­դում, Վոլ­գոգ­րա­դում, Լվո­վում, Դնեպ­րո­պետ­րովս­կում, հա­սել է մինչև Չե­խոս­լո­վա­կիա։ Վի­րա­վոր­վել է ե­րեք ան­գամ, մի քա­նի ա­միս ստա­ցել բու­ժում ու վե­րա­դար­ձել մար­տի դաշտ։ ՙԼավ գն­դաց­րորդ եմ ե­ղել, - գն­դա­ցիրս ՙՄաք­սիմ՚ տե­սա­կի էր,-հպար­տա­նում է զրու­ցա­կիցս։- Լե­գեն­դար զենք էր, մեկ րո­պեում մինչև 300 կրա­կոց է ար­ձա­կում՚։ 1944 թվա­կա­նի մար­տին, եր­րորդ ան­գամ վի­րա­վոր­վե­լուց հե­տո նա զո­րացր­վում է։ Վե­րա­դառ­նա­լով տուն, չի մո­ռա­նում ոչ պա­տե­րազ­մը, ոչ ա­ռա­վել ևս այդ ըն­թաց­քում ձեռք բե­րած ըն­կեր­նե­րին։
ՙՀադ­րու­թից մի լավ ըն­կեր ու­նեի՝ Ար­տա­շե­սը Մկր­տու­մյան։ Նա ինձ հա­մար հա­րա­զատ եղ­բոր պես էր։ Պա­տե­րազ­մից հե­տո Կի­րո­վա­բա­դում էր ապ­րում։ Հրա­վի­րել էի աղջ­կաս հար­սա­նի­քին, ե­կավ։ Ցա­վոք, Ար­տա­շին կորց­րի հե­տո, երբ ադր­բե­ջան­ցի­նե­րը հա­յե­րին քշե­ցին Կի­րո­վա­բա­դից՚,-պատ­մում է Սու­րեն պա­պը, հա­վե­լե­լով, որ Ար­տաշն իր հին՝ նեղ ու լայն օ­րե­րի ըն­կերն է։ Հի­մա ըն­կեր­նե­րը չկան, կորց­րեց շա­տե­րին։ Կող­քին մնա­ցել է միայն կյան­քի ըն­կե­րը՝ Ե­լե­նան, ո­րը հի­մա և ՙկռ­վը­հըն­գե­րա՚, և
ՙզրուց­հըն­գեր՚։ ՙՀա, բա­լա ջան, ծե­րա­ցել ենք, մեկ-մեկ չա­րա­նում էլ ենք ի­րար վրա՚,-ա­սում է նա։
Ե­լե­նան խո­րի­մաստ ժպ­տում է միայն։ ՙ Եր­կու տա­րի հետևիցս վա­զում էր, պինդ էր սի­րա­հար­վել։ Մի եր­կու տա­րի թա­քուն-աշ­կառ հան­դի­պե­ցինք, հե­տո ա­մուս­նա­ցանք։ Ծանր էր ապ­րում ի­րենց ըն­տա­նի­քը. մայրն աղջ­կա­տար էր, ա­ռանց հայր էին՝ կորց­րել են ֆրոն­տում։ ՙԻմ ծնող­ներն ա­վե­լի ա­պա­հով էին ապ­րում, օգ­նե­ցին՝ տուն շի­նե­ցինք, ըն­տա­նիք դար­ձանք՚,- զրույ­ցին խառն­վում է կի­նը։- 22 տա­րե­կան էի..... Տա­րի­ներս թռան-գնա­ցին....՚
Սու­րեն պա­պը պատ­մում է , որ աչ­քա­բաց ե­րի­տա­սարդ էր, կոլ­խո­զում սկզ­բից տա­վա­րա­ծի, ա­պա և մե­խա­նի­զա­տո­րի, կոմ­բայ­նա­վա­րի ու տրակ­տո­րիս­տի, պա­հես­տա­պե­տի գործ վս­տա­հե­ցին։ Բո­լոր գոր­ծե­րը պատ­վով է կա­տա­րել, դժ­վա­րու­թյուն­նե­րից չի եր­կն­չել։
Այ­սօր, ար­դեն 94-ա­մյա ծե­րու­նին աշ­խա­տում է քիչ հի­շել իր կյան­քի դառ­նու­թյուն­նե­րը, ա­սում է` վա­տը պետք է մո­ռա­նալ, հի­շո­ղու­թյան մեջ պա­հե­լով միայն դրա­կա­նը։ Կի­նը լուռ գլուխն է շար­ժում՝ ի նշան հա­մա­ձայ­նու­թյան։ Գու­ցե հենց դա՞ է այս զույ­գի եր­կա­րա­կե­ցու­թյան գաղտ­նի­քը…

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Խճանկար Wed, 06 Nov 2019 15:47:40 +0000
ՄԻ ԼՈՒ­ՍԱՆ­ԿԱ­ՐԻ ՊԱՏ­ՄՈՒ­ԹՅՈՒՆ... http://artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27739-2019-11-06-15-43-11 http://artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27739-2019-11-06-15-43-11 ՄԻ ԼՈՒ­ՍԱՆ­ԿԱ­ՐԻ ՊԱՏ­ՄՈՒ­ԹՅՈՒՆ...
Սիր­վարդ ՄԱՐ­ԳԱ­ՐՅԱՆ

 Հին պատ­մա­կան փաս­տաթղ­թե­րի, դեղ­նած ու խու­նա­ցած լու­սան­կար­նե­րի հան­դեպ թու­լու­թյուն շա­տերս ու­նենք, հատ­կա­պես երբ դրանք ժա­մա­նա­կի հետքն ու կնիքն են կրում: Ան­հայտ հե­ղի­նա­կի` ձեզ ներ­կա­յաց­վող լու­սան­կարն ար­ված է ան­ցյալ դա­րի 60-ա­կան­նե­րին։ Ա­վե­լի կոնկ­րետ` 1963 թվա­կա­նին։

Ծա­նոթ դեմ­քե­րի կող­քին կան նաև, գո­նե մեզ հա­մար ան­հայտ ան­ձինք, ո­րոնց հնա­րա­վոր է մեր ըն­թեր­ցող­նե­րը ճա­նա­չեն։ Ա­ռա­ջին շար­քի կենտ­րո­նում Բո­րիս Բաղ­դա­սա­րյանն է (կո­մե­րիտ­միու­թյան Ստե­փա­նա­կեր­տի քաղ­կո­մի 1-ին քար­տու­ղար)։ Երկ­րորդ շար­քից ա­ռա­ջի­նը Ջա­լալ Գալս­տյանն է (ՙՄեհ­սուլ՚ մար­զա­յին սպորտ­կո­մի­տեի նա­խա­գահ), հա­ջոր­դա­բար՝ Բու­դաղ Հա­րու­թյու­նյան (մե­տա­ղամ­շակ­ման գոր­ծա­րա­նի տնօ­րեն), Ռո­բերտ Խա­չատ­րյան (կո­մե­րիտ­մարզ­կո­մի 3-րդ քար­տու­ղար), Սեր­գեյ Բախ­շի­յան (Աս­կե­րա­նի գյու­ղա­կան շրջ­գործ­կո­մի նա­խա­գահ), Սեր­գեյ Դա­վի­դով (գի­նու գոր­ծա­րա­նի տնօ­րեն), Սու­րեն Ջա­մա­լյան (Միջ­շր­ջա­նա­յին կի­նո­վար­ձույ­թի գրա­սե­նյա­կի տնօ­րեն), Սու­րեն Կա­րա­պե­տյան (Պատ­մաերկ­րա­գի­տա­կան թան­գա­րա­նի տնօ­րեն), Ռու­բեն Շու­մա­նյան (Շու­շիի կուսշ­րջ­կո­մի 3-րդ քար­տու­ղար), Մու­շեղ Օ­հան­ջա­նյան (Մարզ­գործ­կո­մի նա­խա­գահ)։ Երկ­րորդ շար­քից ա­ռա­ջի­նը Սեր­գեյ Դավ­թյանն է (կո­մե­րիտ­մարզ­կո­մի 1-ին քար­տու­ղար), հա­ջոր­դա­բար՝ Իմ­րան Խա­չատ­րյան (կու­սակ­ցու­թյան ԼՂ մարզ­կո­մի պրո­պա­գան­դա­յի և ա­գի­տա­ցիա­յի բաժ­նի վա­րիչ), Ա­լեք­սանդր Հա­րու­թյու­նյան (կուս­մարզ­կո­մի 3-րդ քար­տու­ղար), Եր­վանդ Բաղ­դա­սա­րյան (Մարզ­գործ­կո­մի նա­խա­գա­հի 1-ին տե­ղա­կալ), Ար­շակ Ա­ղա­ջա­նյան (կո­մե­րիտ­մարզ­կո­մի նախ­կին 1-ին քար­տու­ղար), Ար­մո Սո­ղո­մո­նյան (կու­սակ­ցա­կան աշ­խա­տող)։
Եր­րորդ շար­քի ձա­խից ա­ռա­ջի­նը խմ­բա­գիր, լրագ­րող Մա­մի­կոն Մար­գա­րյանն է, կող­քի­նի ինք­նու­թյու­նը մեզ չհա­ջող­վեց պար­զել, հա­ջոր­դը՝ Սեր­գեյ Խա­չատ­րյան (Ղար­մե­տաքս­կոմ­բի­նա­տի տնօ­րեն), ա­պա` Ա­րամ Գրի­գո­րյան (Մար­տա­կեր­տի կուսշ­րջ­կո­մի 1-ին քար­տու­ղար), հա­ջոր­դը՝ հա­մա­պա­տաս­խա­նա­բար Ջա­միլ Բեգ­լա­րով (Մարզ­գործ­կո­մի նա­խա­գա­հի տե­ղա­կալ), Գուր­գեն Մել­քու­մյան (կու­սակ­ցու­թյան ԼՂ մարզ­կո­մի 1-ին քար­տու­ղար), Հայկ Սարգ­սյան (կու­սակ­ցու­թյան Հադ­րու­թի շրջ­կո­մի 1-ին քար­տու­ղար)։
Եր­կա­րա­մյա կո­մե­րի­տա­կան, կու­սակ­ցա­կան ու արհ­միու­թե­նա­կան բնա­գա­վա­ռի ա­ռա­ջա­մար­տիկ Սեր­գեյ Դավ­թյա­նը վս­տահ է, որ ի­րենք ԼՂԻՄ մարզ­կո­մի ա­ռա­ջին քար­տու­ղար Գուր­գեն Մել­քու­մյա­նի շուրջ բո­լո­րել են Բեր­քա­ձո­րում (նախ­կին Հա­սա­նա­բադ), թիվ 2 կոլ­տն­տե­սու­թյան տա­րած­քում։ Հին կո­մե­րի­տա­կան և կու­սակ­ցա­կան աշ­խա­տող­նե­րի հան­դի­պում է։ Ըստ Ս. Դավ­թյա­նի` հան­դիպ­ման, ա­պա` լու­սան­կար­վե­լու հիմ­նա­կան պատ­ճառ­նե­րից մե­կը ե­րի­տա­սար­դու­թյան շր­ջա­նում կու­սակ­ցու­թյան ընտ­րած կուր­սի գա­ղա­փա­րա­խո­սու­թյան, կո­մու­նիս­տա­կան դաս­տիա­րա­կու­թյան տա­րա­ծումն էր։ Բո­լոր ներ­կա­ներն այս կամ այն կերպ ներգ­րավ­ված էին ե­րի­տա­սար­դու­թյան հետ տար­վող աշ­խա­տանք­նե­րին։ Նրան­ցից յու­րա­քան­չյուրն իր պարտքն է հա­մա­րել կա­տա­րած աշ­խա­տան­քի մա­սին տե­ղե­կատ­վու­թյուն ներ­կա­յաց­նել կու­սակ­ցու­թյան մարզ­կոմ, խմ­բագ­րու­թյուն և հա­մա­պա­տաս­խան ա­տյան­ներ։ Ձևա­վոր­ված էր, այս­պես կոչ­ված, ՙՀե­ղա­փո­խա­կան փառ­քի շտաբ՚, ո­րը ղե­կա­վա­րում էր կու­սակ­ցու­թյան մարզ­կո­մի ա­ռա­ջին քար­տու­ղա­րը։ Նպա­տակն էր Հոկ­տեմ­բե­րյան հե­ղա­փո­խու­թյան ո­գով դաս­տիա­րա­կել ե­րի­տա­սար­դու­թյա­նը։

Ս. Դավ­թյա­նի կար­ծի­քով, այդ ժա­մա­նա­կաշր­ջա­նի հի­շո­ղու­թյուն­ներն ա­վե­լի հա­րուստ են, հե­տաքր­քիր: Տար­վող գա­ղա­փա­րա­կան աշ­խա­տանք­նե­րի մա­կար­դա­կը շատ բարձր էր։
Տա­րի­նե­րի փոր­ձա­ռու­թյամբ թրծ­ված կու­սակ­ցա­կան-արհ­միու­թե­նա­կան վաս­տա­կա­շատ աշ­խա­տո­ղի կար­ծի­քով` ներ­կա­յումս ե­րի­տա­սարդ­նե­րի հետ լուրջ, նպա­տա­կա­յին գա­ղա­փա­րա­կան աշ­խա­տանք չի տար­վում։ Հար­ցիս, թե Գուր­գեն Մել­քու­մյանն ինչ­պի­սի ղե­կա­վար է ե­ղել, Ս. Դավ­թյանն ա­սաց. ՙԹույլ ղե­կա­վար է ե­ղել, բայց հրա­շա­լի անձ­նա­վո­րու­թյուն էր՚։ Ե­րի­տա­սար­դու­թյան հան­դեպ ան­չափ ու­շա­դիր էր, նրանց բո­լոր խն­դիր­նե­րը ու­շադ­րու­թյան կենտ­րո­նում էր պա­հում։ Գա­ղա­փա­րա­կան ճա­կա­տի ռահ­վի­րա­նե­րից Ս. Դավ­թյանն ա­ռանձ­նաց­րեց Սեր­գեյ Խա­չատ­րյա­նին, Հայկ Գաս­պա­րյա­նին,
Սու­րեն Կա­րա­պե­տյա­նին, Սու­րեն Ջա­մա­լյա­նին, Սեր­գեյ Դա­վի­դո­վին, Ջա­լալ Գալս­տյա­նին, Ա­րամ Գրի­գո­րյա­նին, Ա­րամ Բա­բա­յա­նին։
Ան­կեղ­ծա­նա­լով` Ս. Դավ­թյա­նը նաև ա­սաց, որ ե­թե ի­րեն վերս­տին ծն­վե­լու հնա­րա­վո­րու­թյուն տր­վեր, ա­պա ինքն ա­ռանց վա­րա­նե­լու կր­կին կգ­նար նույն ճա­նա­պար­հով... Իսկ դա, ըստ մեր հե­րո­սի, խիստ, սա­կայն ար­դա­րա­ցի լի­նե­լու, ազ­նիվ ապ­րե­լու ճա­նա­պարհն է։ Ներ­կա­յիս նո­րա­թուխ և ար­դեն զգա­լի ճա­նա­պարհ ան­ցած գոր­ծիչ­նե­րին, ով­քեր քիչ թե շատ հե­ղի­նա­կու­թյուն են վա­յե­լում ժո­ղովր­դի շր­ջա­նում, խոր­հուրդ տվեց նոր թափ հա­ղոր­դել ի­րենց ծրագ­րե­րին և հետևել, որ ի­րենց բո­լոր նա­խա­ձեռ­նու­թյուն­նե­րը կյան­քի կոչ­վեն։
Ե­րի­տա­սարդ­նե­րին ցան­կա­ցավ գա­ղա­փա­րա­պես հա­սու­նա­նալ, ու­ժե­ղա­նալ և եր­բեք չձգ­տել պաշ­տո­նի` անձ­նա­կան հար­ցե­րը լու­ծե­լու հա­մար։ Լա­վա­գույն պաշ­տո­նյան նա է, ով մի կողմ է դնում անձ­նա­կան հե­տաք­րք­րու­թյուն­նե­րը, ա­մեն ինչ ստո­րա­դա­սում երկ­րի շա­հե­րին։

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Խճանկար Wed, 06 Nov 2019 15:36:53 +0000
ՊԱ­ՏԱ­ՆԻ ԱՃ­ՊԱ­ՐԱ­ՐԸ http://artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27677-2019-10-25-14-41-13 http://artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27677-2019-10-25-14-41-13 ՊԱ­ՏԱ­ՆԻ  ԱՃ­ՊԱ­ՐԱ­ՐԸ
Լու­սի­նե ՇԱ­ԴՅԱՆ

 Աճ­պա­րա­րու­թյունն ար­վես­տի յու­րա­հա­տուկ ժան­րե­րից է: Ստե­փա­նա­կերտ­ցի­նե­րի հի­շո­ղու­թյան մեջ դեռևս թարմ են հայտ­նի աճ­պա­րար Ռա­ֆա­յել Պետ­րո­սյա­նի ե­լույթ­նե­րը, ո­րոնք անց­նում էին լեփ-լե­ցուն դահ­լիճ­նե­րում: Նրա Միա­ցյալ Նա­հանգ­ներ տե­ղա­փոխ­վե­լուց հե­տո այդ դաշ­տը մի տե­սակ ամ­լա­ցել է:

Այս ո­լոր­տում, հու­րա­խու­թյուն հան­դի­սա­տե­սի, իր ա­ռա­ջին քայ­լերն է ձեռ­նար­կում 13-ա­մյա Լևոն Մեժ­լու­մյա­նը: Հե­տաք­րք­րա­սեր տղա­յին մո­գա­կան ու զար­մա­նահ­րաշ աշ­խար­հը ձգել է ի­նը տա­րե­կա­նից: Հե­ռուս­տա­տե­սու­թյամբ դի­տե­լով աճ­պա­րա­րա­կան մի շարք հնարք­ներ` Լևո­նը հա­մակ­վեց ա­ռեղծ­վա­ծա­յին երևույթ­նե­րը բա­ցա­հայ­տե­լու մեծ ոգևո­րու­թյամբ: Աճ­պա­րա­րու­թյան ար­վես­տը գայ­թակ­ղեց տղա­յին, նրան մղեց ինք­նու­սուց­ման:Հա­մա­կարգ­չի մի­ջո­ցով ու­սում­նա­սի­րե­լով ար­վես­տի այս ճյու­ղի պատ­մու­թյու­նը, Լևո­նին շու­տով հա­ջող­վեց բա­ցա­հայ­տել այս կա­խար­դա­կան աշ­խար­հի շատ գաղտ­նիք­ներ: Նրա ա­ռա­ջին հան­դի­սա­տե­սը ըն­տա­նի­քի ան­դամ­ներն էին, հա­րա­զատ­ներն ու բա­րե­կամ­նե­րը: Ըն­տա­նե­կան բո­լոր մի­ջո­ցա­ռում­նե­րը հա­մեմ­վում էին տղա­յի նո­րա­նոր հնարք­նե­րով: Այ­սօր Լևո­նը հան­դի­սա­տե­սի լայն շր­ջա­նակ ու­նի: Հա­մա­գոր­ծակ­ցե­լով ՙ Kids Show Stepanakert՚ կազ­մա­կեր­պու­թյան հետ` պա­տա­նին տո­նա­կան մի­ջո­ցա­ռում­նե­րը վե­րա­ծում է հրաշք­նե­րով լի հե­քիա­թի:
Հան­դի­սա­տե­սին Լևո­նը ներ­կա­յա­նում է Leo Magic կեղ­ծան­վամբ: ՙԵրբ ինձ հա­ջող­վում է գրա­վել հան­դի­սա­տե­սի ու­շադ­րու­թյու­նը, զվար­ճաց­նել ու ժպիտ պարգևել նրան, երբ զգում եմ, որ իմ ներ­կա­յու­թյունն ա­նի­մաստ չէ, հա­մակ­վում եմ հպար­տու­թյամբ և ու­րա­խու­թյամբ, ներշ­նչ­վում կա­տա­րե­լա­գործ­վե­լու ձգ­տու­մով՚,- ա­սում է պա­տա­նի աճ­պա­րա­րը:

Աճ­պա­րա­րու­թյան ար­վես­տը սի­րո­ղա­կա­նից պրո­ֆե­սիո­նալ մա­կար­դա­կի հասց­նե­լու հա­մար Լևո­նը ջանք ու ե­ռանդ չի խնա­յում: Այ­սօր նա տի­րա­պե­տում է մի շարք հնարք­նե­րի, ո­րոն­ցից հին­գը հե­ղի­նա­կա­յին են: Իր հիա­նա­լի հնարք­նե­րով Լևո­նը զար­մաց­րեց նաև ինձ, և քա­նի որ գաղտ­նիու­թյունն աճ­պա­րա­րու­թյան հիմ­նա­կան սկզ­բունք­նե­րից է, Լևոնն այն ինձ հա­մար այդ­պես էլ չբա­ցա­հայ­տեց: Ան­կեղ­ծա­ցավ, որ միայն մի ան­գամ է խախ­տել այդ սկզ­բուն­քը, այն էլ՝ հայ­րի­կի հետ: Մեզ հետ զրույ­ցում Լևո­նը նշեց, որ աճ­պա­րա­րու­թյան ար­վես­տին տի­րա­պե­տե­լու հա­մար անհ­րա­ժեշտ է օժտ­ված լի­նել ձեռ­քե­րի ու մատ­նե­րի ճարպ­կու­թյամբ հան­դի­սա­տե­սին կլա­նե­լու, հիպ­նո­սաց­նե­լու կա­րո­ղու­թյամբ: Ար­վես­տի այս ժան­րում Լևոնն ա­ռանձ­նաց­նում է հար­ցա­կա­նի մո­գու­թյու­նը և խոս­տո­վա­նում, որ այն իր մոտ ա­ռա­վել հա­ջող­ված է: Մայ­րը՝ Ար­մի­նեն, ա­սում է, որ որ­դուն ան­չափ ու­րա­խաց­նում է նո­րա­նոր հնարք­նե­րի տի­րա­պե­տու­մը, դի­մա­ցի­նին զար­մաց­նե­լու կա­րո­ղու­թյու­նը: Ի դեպ, Լևոնն իր տա­ղան­դը գե­նե­տի­կո­րեն չի ժա­ռան­գել. նրա շնոր­հը բնա­ծին է: Մայ­րիկն ա­սում է, որ որ­դին ա­նընդ­հատ պրպ­տում­նե­րի մեջ է, նրա մոտ սո­վո­րա­բար ա­մեն ինչ շատ հեշտ է ստաց­վում:
Սրա­միտ տղան միշտ էլ տար­բեր­վել է իր հա­սա­կա­կից­նե­րից և գտն­վել է ու­շադ­րու­թյան կենտ­րո­նում: Նա Ստե­փա­նա­կեր­տի Խ. Ա­բո­վյա­նի ան­վան թիվ 1 հիմ­նա­կան դպ­րո­ցի 8-րդ դա­սա­րա­նի ա­շա­կերտ է: Դպ­րո­ցում ա­պա­հո­վում է գե­րա­զանց գնա­հա­տա­կան­ներ, նա­խընտ­րում է բնա­գի­տա­կան ա­ռար­կա­նե­րը: Աճ­պա­րա­րու­թյու­նը Լևո­նի հա­մար հոբ­բի է: Ի­րա­կա­նում տղան ե­րա­զում է դի­մած­նո­տա­յին բժիշկ դառ­նալ: Սպոր­տում նույն­պես Լևոնն ար­ձա­նագ­րել է բա­զում հա­ջո­ղու­թյուն­ներ: Ար­դեն 4-րդ տա­րին է, ինչ զբաղ­վում է կիո­կու­շին կա­րա­տեով: Մաս­նակ­ցել է Ար­ցա­խի, Հա­յաս­տա­նի, Վրաս­տա­նի, Եվ­րո­պա­յի բաց ա­ռաջ­նու­թյուն­նե­րին, նվա­ճել մե­դալ­ներ, գա­վաթ­ներ, պատ­վոգ­րեր, շա­կա­նա­կա­գույն գո­տի: Լևո­նը զբաղ­վում է նաև սե­ղա­նի թե­նի­սով: Հա­մա­տե­ղե­լով ար­վես­տը, սպորտն ու ու­սու­մը` շնոր­հա­շատ տղան ա­ռաջ­նորդ­վում է հետևյալ կար­գա­խո­սով՝ հս­տակ քայ­լեր մշա­կել ու հա­մա­կարգ­ված աշ­խա­տել: Նա դեռ առջևում բա­զում հե­տաքր­քիր նա­խագ­ծեր ու­նի:

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Խճանկար Fri, 25 Oct 2019 14:37:39 +0000
ՀՈ­ՎԻ­ՎԸ կամ՝ ՍԱ­ՐԵ­ՐԻ ՙԳԵ­ՆԵ­ՐԱ­ԼԸ՚ http://artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27657-2019-10-23-11-56-38 http://artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27657-2019-10-23-11-56-38 ՀՈ­ՎԻ­ՎԸ  կամ՝ ՍԱ­ՐԵ­ՐԻ ՙԳԵ­ՆԵ­ՐԱ­ԼԸ՚
Նվարդ ՍՈ­ՂՈ­ՄՈ­ՆՅԱՆ

(Դի­ման­կա­րի էս­քիզ)
Ի­րիկ­նա­նում է։ Արևն իր վեր­ջին շո­ղե­րը քա­շել էր սա­րե­րի հետևը՝ եր­կն­քի վրա թող­նե­լով թեթևա­կի շա­ռա­գույ­նը։ Գյու­ղա­կան ա­ռօ­րյա­յին հա­տուկ ի­րա­րան­ցու­մը չկար. ոչ ա­նա­սուն­նե­րի բա­ռաչ, ոչ ե­րե­խա­նե­րի աղ­մուկ¬ա­ղա­ղակ։ Ոչ մի կանչ, ոչ մի ձայն չէր խա­թա­րում ժա­մը, և աստ­վա­ծա­յին խա­ղա­ղու­թյան մեջ ոչ­խա­րի հո­տը սա­րից իջ­նում է... 

Ե­կան, ե­կան, ե­կան, և ծայ­րը չէր երևում։ Վեր­ջա­պես երևաց նա՝ հո­վի­վը.
-Հը¬ռը¬ռը¬ե...։¬ Բո­լոր հո­վիվ­նե­րը նույն ձայ­նար­կու­թյամբ են քշում հո­տը։ Տե­սա­րանն այն­քան պատ­կե­րա­վոր էր, որ չէի կա­րող չհի­շել ՙՄենք ենք, մեր սա­րե­րը՚ (ըստ Հրանտ Մաթևո­սյա­նի) հայտ­նի կի­նոն­կա­րի այն տե­սա­րա­նը, երբ Մհեր Մկրտ­չյան ¬ Ա­զատ Շե­րենց ¬ Ար­տա­վազդ Փե­լե­շյան հո­վիվ­նե­րի խում­բը ոչ­խա­րի հո­տը քշում է քա­ղաք՝ մսամ­թեր­ման կա­յա­նին հանձ­նե­լու, և տպա­վոր­վում է Պավ­լե¬Խո­րեն Աբ­րա­հա­մյան¬հով­վի կան­չը.
-Հը¬ռը¬ռը¬ե...
Քա­ղա­քաբ­նակ դե­րա­սա­նը տես­նես ինչ­քան է փորձ ա­րել հո­վիվ­նե­րի հա­տուկ ձայ­նար­կու­թյու­նը նույ­նու­թյամբ վե­րար­տադ­րե­լու հա­մար։ ¬ Մտ­քե­րիս ըն­թացքն ի­րա­կան տե­սա­րա­նին դարձ­րի։
Դեռ լրի­վու­թյամբ լե­ռան լան­ջը չի­ջած, դեռ գյու­ղի տնե­րին չհա­սած` նա կանգ­նեց թմ­բի վրա, մա­հա­կը ծնո­տի տակ դրեց, ոտ­քե­րը մի քիչ լայն բա­ցած, ա­մուր կանգ­նեց ժայ­ռի վրա։ Ոնց որ գե­ղար­վես­տա­կան պատ­կեր, քան­դակ, մարդն ու բնու­թյու­նը ի­րար ձուլ­ված, ի­րար շա­րու­նա­կու­թյուն են կազ­մում։
-Ես զրույ­ցի բռն­վեմ, դու լու­սան­կա­րիր,¬ ցած­րա­ձայն ա­սում եմ ըն­կե­րու­հուս,- տար­բեր տե­սան­կյուն­նե­րից կբռ­նաց­նես, որ գո­նե մե­կը հա­ջող ստաց­վի, օգ­տա­գոր­ծենք։
Շնե­րը, որ հո­տից ան­պա­կաս են լի­նում, հա­չո­ցով վա­զե­ցին դե­պի ան­ծա­նոթ­նե­րը։ Վա­խից կուչ ե­կա, բայց հով­վի սաս­տող ձայ­նից շնե­րը հետ դար­ձան։
Ծա­նո­թա­նում ենք, ու լրագ­րող լի­նելս ի­մա­նա­լուց, հո­վի­վը դառ­նում է խիստ զգու­շա­վոր, նաև` խոս­քը չա­փած¬ձևած։
Ի­մա­ցանք, որ Սլա­վիկ Մնա­ցա­կա­նյա­նը Սի­սիա­նի Ան­գե­ղա­կոթ գյու­ղից է։ Ար­ցախ են տե­ղա­փոխ­վել ըն­տա­նի­քով, ին­քը, մայ­րը, Ա­րա­րատ եղ­բայ­րը (ե­րեք ե­րե­խա ու­նի)։ Գյու­ղում ա­ռան­ձին տներ ու­նեն, ին­քը մոր հետ է ապ­րում, նո­րա­ծին աղ­ջիկ ու­նի, ա­նու­նը Շու­շան։

-Ի~նչ շատ ոչ­խար­ներ ու­նես, Սլա­վիկ։ Ինչ­քա՞ն է։
-100 հատ։ Մկա սա ինչ ի, եր­կու տա­րի ա­ռաջ գա­յիք, 300¬400 հատ ոչ­խար ու­նեի։
-Դժ­վա՞ր է պա­հե­լը, որ քչաց­րիր։
-Հեշտ գործ չկա։ Ա­մեն գործ իր դժ­վա­րու­թյուն­ներն ու­նի։ Ա­սում է ար­ժա­նա­պատ­վո­րեն, իր ա­րա­ծի, իր գոր­ծի կարևո­րու­թյան գի­տակ­ցու­մով։ Ա­պա հարց­նում է.
-Ինչ­քա՞ն աշ­խա­տա­վարձ ես ստա­նում։
Ա­սում եմ։
¬Իսկ թո­շա՞կ։
Ա­սում եմ։
Հար­ցե­րի տակ թաքն­ված ի­մաս­տը չեմ հաս­կա­նում. ինչ է մտա­ծում, ինչ է փոր­ձում պար­զել, բայց ինք­նա­բե­րա­բար պա­տաս­խա­նում եմ։
¬Ան­գե­ղա­կո­թը մեծ գյուղ է, չէ՞, այն­տեղ ին­չով էիր զբաղ­վում։ ¬Հար­ցաքն­նու­թյան տու­տը ձեռքս եմ վերց­նում։
-Ան­գե­ղա­կո­թում բնակ­չու­թյու­նը խիտ է։ Հող ու­նեի, բայց քիչ էր՝ ըն­դա­մե­նը 8 հեկ­տար։
Զար­մանքս չեմ կա­րո­ղա­նում զս­պել, իսկ ին­քը բա­ցատ­րում է, որ այն­տեղ ա­նաս­նա­պա­հու­թյան հա­մար պայ­ման­նե­րը բա­րեն­պաստ չեն, իսկ ին­քը ա­նա­սուն­ներ էր պա­հում, ձմեռ­վա ա­նաս­նա­կե­րի պա­շար կու­տա­կե­լու հա­մար եր­կար ճա­նա­պարհ էր կտ­րում, հն­ձում, բե­րում։ Նո­րա­շե­նի­կում հեշտ է, խո­տը՝ շատ, ե­ղա­նա­կը՝ մեղմ, խս­տա­շունչ ձմեռ էլ չի լի­նում։
Նա­յում եմ չոր տա­փա­րա­կին, որ­տեղ կանգ­նած զրու­ցում ենք, ա­սում եմ.
¬Տա­րին ե­րաշտ էր, խոտ էլ կար­ծես չկա. իբր ես էլ խո­տից, ե­րաշ­տից բան եմ հաս­կա­նում։
¬Մկա էն սա­րից էն կողմ խոտ կա, էն էլ ինչ խոտ, էս­տեղս է հաս­նում (գոտ­կա­տեղն է ցույց տա­լիս)։
-Բայց ո՞նց ընտ­րե­ցիր Նո­րա­շե­նի­կը։
Պատ­մեց, որ զին­վո­րա­կան ծա­ռա­յու­թյունն անց­կաց­րել է Ղա­րա­բա­ղում, որ 2016¬ի ապ­րի­լյան պա­տե­րազ­մի ժա­մա­նակ կա­մա­վո­րա­կան ջո­կա­տում ե­ղել է Թա­լի­շում...
Զրու­ցե­լով կա­մա~ց¬կա­մաց մո­տե­ցել էինք տա­նը, որ­տե­ղից դուրս ե­կավ մայ­րը։ Ի­մա­նա­լով մեր ով լի­նե­լը, ա­սաց.
¬Մեր գյու­ղի պն­դու­կի ծա­ռե­րը ձեզ փեշ­քեշ։
Նման բա­րե­մաղ­թանք ոչ լսել էի, ոչ կար­դա­ցել։ Փոր­ձե­ցի զրույ­ցի բռն­վել, բայց ա­սաց, որ ե­րե­խա­յին լո­ղաց­նե­լու ժամն է ու շտա­պեց տուն։
-Դու կի­մա­նաս, հի­մա ա­սա, տես­նեմ, մենք նա­խա­գա­հա­կա՞ն ենք, կի­սա­նա­խա­գա­հա­կա՞ն, թե՞...
-Է՛, Սլա­վիկ ինչ գործ ու­նենք խոր¬խոր բա­նե­րի հետ։ Կարևո­րը, որ ա­մենքս մեր գոր­ծը լավ ա­նենք։
-Հեշտ գործ չկա։ ¬ Կրկ­նում է։ ¬ Ա­մեն գործ իր դժ­վա­րու­թյուն­ներն ու­նի։ -Ա­պա զգա­լով, որ հայ­տն­վում է բջ­ջա­յին հե­ռա­խո­սի օ­բյեկ­տի­վում, մի կողմ ցատ­կեց.
-Սպա­սիր, չն­կա­րես։
-Նկարդ թեր­թում դուրս կգա, քեզ կճա­նա­չեն, ի՞նչ վատ բան կա որ։ ¬ Կար­ծե­լով թե հրա­ժար­վում է լու­սան­կար­վե­լուց, իբր հա­մո­զում եմ։
-Չէ, չէ, գնամ կոս­տյումս հագ­նեմ, հե­տո։
Նոր¬նոր ու­շադ­րու­թյուն եմ դարձ­նում, թե ինչ­քան կո­կիկ է հագն­ված, և ու­րա­խա­նա­լով, որ հա­մա­ձայն է լու­սան­կար­վե­լու, ա­սա­ցի.
-Շո­րերդ շատ հար­մար են, Սլա­վիկ, հատ­կա­պես, որ բլու­զիդ վրա գր­ված է։ ¬ Ցույց եմ տա­լիս անգ­լե­րեն տա­ռե­րով գր­վա­ծը՝ ՙգե­նե­րալ՚։
-Սլա­վիկ, դու էս սա­րե­րի գե­նե­րալն ես։
Լի­լի­թը, ում հրա­վե­րով հայ­տն­վել էի այս գյու­ղում, ոգևոր­ված լու­սան­կա­րում է։
-Էն­պես բռ­նաց­րու, որ ոչ­խա­րի հո­տը երևա։ Իսկ դու, Սլա­վիկ, գլ­խարկդ բարձ­րաց­րու, որ աչ­քերդ կար­գին երևան։
Նո­րա­շե­նի­կում ժայ­ռե­րը նման են մարդ­կա­յին կեր­պա­րան­քի: Ին­չու ենք մենք քա­րու­ժայռ պաշ­տում, գու­ցե նրա հա­մար, որ հա­յոց հե­թա­նո­սա­կան աստ­ված Միհ­րը ժայ­ռից է ծն­վել…

 

 

 

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Խճանկար Wed, 23 Oct 2019 11:53:27 +0000