comintour.net
stroidom-shop.ru
obystroy.com
ՙՀՈԳԵՎՈՐ ՄԹՆՈԼՈՐՏԸ՝ ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ ՎԵՐԱԾՆՆԴԻ ՆԱԽԱՊԱՅՄԱՆ՚
[ARM]     [RUS]     [ENG]

ՙՀՈԳԵՎՈՐ ՄԹՆՈԼՈՐՏԸ՝ ՄՇԱԿՈՒԹԱՅԻՆ ՎԵՐԱԾՆՆԴԻ ՆԱԽԱՊԱՅՄԱՆ՚

Նվարդ ՍՈՂՈՄՈՆՅԱՆ

 Առնոլդ ՄԵԼԻՔՍԵԹՅԱՆ։ Ծնվել է 1949թ., Ստեփանակերտում։ 1969-ին ավարտել է Երևանի Փ. Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստատեխնիկական ուսումնարանը, 1977-ին՝ Երևանի գեղարվեստաթատերական ինստիտուտի գեղանկարի բաժինը։ Դասավանդում է Տողի արվեստի դպրոցում։ Հայաստանի նկարիչների միության անդամ է, Արցախի ՙԳԱՄ-արտ՚ նկարիչների միության համահիմնադիրներից։ Մասնակցել է բազմաթիվ ցուցահանդեսների, ունեցել է անհատական ցուցահանդես Արցախում և Հայաստանում։ 

Ստորև ներկայացնում ենք մեր զրույցը Ա. Մելիքսեթյանի հետ:

-Արվեստը ժամանակ ու տարածություն չի ճանաչում։ Իմ ոգեշնչման աղբյուրը և՜ կյանքն է, և՜ արվեստը իր բոլոր ժանրերով։ Սեղանիս Արպատովի գիրքն է` ՙՀին Հունաստանի գեղարվեստի հարցերը՚։ Ճիշտ է, մենք Հունաստան չենք, բայց Տիգրան Մեծի ժամանակ հզոր պետություն ենք եղել, մշակույթ ենք ունեցել, և Տիգրան Մեծի ժամանակ էլ Հայաստանը կապ է ունեցել հունական քաղաքակրթության, մշակույթի հետ։ Իսկ հին հայկական մշակույթից բեկորներ են մնացել, ասենք՝ Գառնիի տաճարը: Հունաստանն էլ փոքր երկիր էր, գրեթե Հայաստանի չափ, բայց համաշխարհային քաղաքակրթության հիմքը հանդիսացող մշակույթ են ստեղծել։ Վերջին 100-ամյակներում ընդունված տեսակետ է հնչում, չէ՞, որ հզոր պետություններն են հզոր մշակույթ ստեղծում, ասենք՝ Ֆրանսիան, Իտալիան, Գերմանիան... Այսինքն` պետությունը պիտի կայացած լինի, որ մշակույթ էլ ծնվի։ Ես համամիտ եմ այս կարծիքին։ Այսինքն, մշակույթը պետք է հովանավորվի պետության կողմից։ Ամբողջ իտալական մշակույթը պատվերով է ստեղծվել։ Պատվիրատուն կա՜մ եկեղեցին, կա՜մ պետությունն է եղել։ Միքելանջելոյի նույնիսկ առաջին գործերը պատվերով են ստեղծվել։ Դժբախտաբար Ղարաբաղը փոքր երկիր է, պատվերներ էլ գրեթե չեն լինում։
Արպատովի գրքի միջոցով ես ծանոթանում եմ Հին Հունաստանի գեղարվեստի խնդիրներին։ Իմ` Ղարաբաղում ապրողիս, հնարավորությունները սա են, այսինքն` սահմանափակ են, մինչդեռ Եվրոպայում ապրող մարդը մշակույթին ծանոթանում է թանգարաններ այցելելով կամ ռեալ՝ աչքով տեսնելով պատմական հուշարձանները։ Իսկ ես գրքի միջոցով եմ հոգևոր սովս լրացնում։
-Ինչո՞ւ։ Դու, կարծեմ, Իտալիայում եղել ես։
-Եղել եմ։ Մի քանի օրով միայն։ Եղել եմ Վենետիկում, մի քանի ժամ էլ Հռոմում եմ եղել։ Հոգևոր սովը հնարավոր չէ մի քանի օրում հաղթահարել։ Մի ամբողջ ամիս Վենետիկում պիտի մնաս, որ ինչ-որ բան հասկանաս, Վենետիկն ամբողջությամբ թանգարան է։ Նախանձել կարելի է, Եվրոպայում մշակույթը պահպանվել է, հնարավորին չափով։ Եվրոպայում էլ պատերազմներ են եղել, Լեոնարդո Դա Վինչիի որոշ գործեր փչացել են, բայց ընդհանրության մեջ մշակույթը պահպանվել է։
Մեր միջավայրում հոգևոր համապատասխան ջերմաստիճանի պակաս կա։ Սա հոգևոր, մշակութային միջավայրի իմ ընկալումն է, երևակայական ընկալումը։ Գարունը ինչպե՞ս է գալիս, որոշակի ջերմաստիճանի տակ բնությունն արթնանում է, չէ՞։ Այստեղ խոսքը ֆիզիկական երևույթի մասին է, իսկ իմ ասածը վերաբերում է հոգևոր մթնոլորտին, հոգևոր ջերմաստիճանին, որի պայմաններում մեծ մշակույթ է ստեղծվում։ Նաև մշակույթ է պահպանվում։
Հովանավորություն պիտի լինի, այն էլ պետական, որ մեծ մշակույթ, մեծ արժեքներ ստեղծվեն։ Մեր ժամանակներն այս առումով, կասեի, որ շատ տխուր են։ Աղքատ տնտեսությունը պատճառ է, որ պատվերներ չլինեն, և որոշ արվեստագետներ լքում են երկիրը...

-Բայց ճի՞շտ է, որ լքում են։
-Նայած ինչ տեսանկյունից ես երևույթը դիտարկում։ Եթե Արամ Խաչատրյանը Մոսկվա չգնար, դժվար թե ՙՍպարտակ՚ բալետը ծնվեր։ Իտալիայում է եղել, հոգևոր սնունդ է ստացել՝ լինելով Սպարտակի հայրենիքում։ Նման բազմաթիվ օրինակներ կարելի է բերել։ Մենք՝ միջին մակարդակի արվեստագետներս, հոգևոր մեկուսացման մեջ ենք։ Հոգևոր ջերմաստիճանն անբավարար է։ Ես չեմ էլ հավակնում բարձր պահանջների։ Քավ լիցի, սա բողոք չէ։ Եթե դու սա դիտարկում ես որպես բողոք, ուրեմն, պարզունակեցնում ես իմ միտքը...
-Գուցե ավելի հասկանալի արտահայտվես։
-Արտահայտվեմ։ Էս ձևի հարուստ պատմություն, վիթխարի մշակութային արժեքներ ունեցող տարածքը, որ Արցախ է կոչվում, ի՞նչ է ցուցադրում։ Ինչպիսի՞ն է մեր պատմաերկրագիտական թանգարանի վիճակը։ Սիրում ենք խոսել Վաչագան Բարեպաշտի մասին, ի՞նչ ենք ցուցադրում և ինչպես։ Վերջին տարիներին հնագիտական ինչքան պեղումներ ենք իրականացրել, բայց չէ՞ որ այս ամենը ժամանակակից պահանջներին համապատասխան պիտի կարողանաս ներկայացնել։ Աշխարհի տարբեր ծայրերից գալիս են, ասում ենք՝ հին ազգ ենք, առաջին քրիստոնյա ազգն ենք... Ասելը քիչ է։ Զբոսաշրջիկներին ո՞ւր ենք տանում։ Պատմաերկրագիտական այն խեղճ ու կրակ շե՞նքը... անհարիր պետության մայրաքաղաքին։ Իսկ մենք ձգտում ենք միջազգային ճանաչման։ Ճիշտ է, թանգարանի համար ինչ-որ շենք է սարքվում։ Բայց, իմ կարծիքով, դա էլ համապատասխան չէ... մեր հաղթանակին, որից արդեն 3 տասնամյակ հեռացել ենք։

Լավ է, Գրիգորի Գաբրիելյանցը եկավ, Շուշիում գոնե մի քանի թանգարաններ բացեց՝ իր կոչումներով, իր հեղինակությամբ։
-Իսկ դու, որպես արվեստագետ, խնդիրներ բարձրացրե՞լ ես։
-Իհարկե։ Շուշիում, քանդակագործության մի սիմպոզիումի ժամանակ հարց բարձրացրի՝ Շուշի քաղաքի մի փողոց արվեստագետներով ձևավորենք, վերականգնենք` պահպանելով պատմական տեսքը։ Մնաց որպես ձայն բարբառո հանապատի։ Խորհրդային ժամանակներում էլ մշակույթին մատների արանքով էին նայում։ Նույն վերաբերմունքը շարունակվում է։ Շուշիի քարե սալահատակով հին մի փողոց մի քանի տարի առաջ ասֆալտապատեցին։
-Մի տարի առաջ էլ են նույն կերպ վարվել։ Շուշին պատմական քաղաք է, եղածը հին ձևի մեջ պետք է պահպանենք կամ վերականգնենք։
-Դառնանք Ստեփանակերտին։ Մի քանի տարի առաջ ինչ-որ ստուդիայի սաների պարզունակ քանդակներ տեղադրեցին։ Չի կարելի։ Մասնագետի աչք է պետք մշակույթին ինքնագործ չմոտենալու համար: Կամ մեր Ստեփանակերտի պատկերասրահը։ Դրան կարելի է նախամուտք անվանել, ինչպիսին տան նախամուտքն է լինում։ Շատ հեռու չգնանք, հենց թատրոնի շենքը։ Ժամանակի մեջ այն քայքայվում է, բայց չէ՞ որ ճարտարապետական հուշարձան է։ Հուշարձան և հոգևոր տաճար։ Թատրոնն Արցախի արժանապատվությունն էր պահում այն ոչ հեռավոր ժամանակներում։ Մեծ Հայրենականից հետո Վարշավայում կանգուն շենք չէր մնացել, վերականգնումն սկսեցին թատրոնի շենքից։ Նույնը կատարվել է նաև Լոնդոնում։ Իհարկե, մենք Եվրոպա չենք, բայց չէ՞ որ Արցախում պատերազմից տուժած շենքերը վերականգնվել են, նոր շենքեր են կառուցվել։ Կարելի էր, չէ՞, գոնե թատրոնի շենքի տանիքը սարքել, որ ջուրը չքայքայի։ Անցած տարի Երևանից արվեստագետներ եկան, ինչ-որ չափով տարածքը բարեկարգեցին, մշակութային միջոցառումներ կազմակերպեցին, ես էլ եմ մասնակցել, հարց բարձրացրին՝ գոնե տանիքը սարքել շենքը պահպանելու համար։ Չէ՞ որ դա մեծ ծախսերի հետ չի կապված։ Իմ կարծիքով, թատրոնի ղեկավարությունն էլ այս հարցում մեղքի իր բաժինն ունի։ Կոլեկտիվը, պայքարելու փոխարեն, լքել է շենքը, թողել անտիրության։ Ուղտին ասացին՝ վիզդ ծուռ է, ասաց՝ ինչս է ուղիղ։ Մշակույթ հասկացությունը շատերը մակերեսայնորեն են ընկալում։ Բայց մշակույթը բնորոշում է պետության կայացման աստիճանը։ Մշակույթն էլ զենք է, հոգևոր զենք։ Կարո՞ղ ենք Արցախը պատկերացնել առանց Դադիվանքի, Գանձասարի, Տիգրանակերտի, խաչքարերի ու վանքերի...

-Առնոլդ, ինչի՞ վրա ես աշխատում։
-Վերջին տարիներին ավելի շատ քանդակով եմ զբաղված, քան գեղանկարչությամբ։ Մեծ գործեր ունեմ արված, պետական հովանավորություն է պետք, որ տեղադրվի։ Մի գործ ունեմ՝ ՙԶինվորը ցուլի վրա՚, հավակնում է 4-5-մետրանոց հուշարձան դառնալու, տեղադրվելու է Տողասարում կամ Ստեփանակերտում: Փրկությունը մարդու ներսից է սկսվում, մարդու աշխարհայացքը պիտի փոխվի, այլապես... ամենահզոր բանակն էլ երկիրը չի փրկի։ Ճանապարհը քո շնչառությունն է, քո ողնաշարը, բայց վատ ես սարքում, և շա՛տ-շատ նման բաներ։ Ճանապարհը, կամուրջը, տնտեսությունը գրագետ պիտի սարքվեն, սա էլ մշակույթի մաս է։
-Ասում ես՝ չարիքի արմատը մեր մեջ փնտրե՞նք...
-Այո՜, այո։ Մեր մեջ փնտրենք, ոչ թե օտարների մեջ, դրսում։
-Ի՞նչ է տալիս քեզ մանկավարժությունը։
-Մանկավարժությունը հղկում է երեխային։ Բայց ես գտնում եմ, որ կրթական համակարգում ՙհղկումը՚ անբավարար է։ Երեխաների մեջ էլ շրջապատից կամ ընտանիքից արմատ է ձգում նյութապաշտությունը։ Հոգևոր-մշակութային դաստիարակությունը կարևոր դերակատարություն ունի երեխային կրթելու գործընթացի մեջ։ Երեխային փորձում ենք գրագետ դարձնել, որ արվեստի գործը կարողանա գնահատել, ոչ թե ոչնչացրել։
Ճշմարտությունն այն է, որ մեր հասարակությունը դեռևս լրիվ ՙառողջ՚ չէ։ Ոչ միայն մշակույթում, այլև բոլոր բնագավառներում գրագետ, պրոֆեսիոնալ մարդիկ են պետք։ Ճիշտն ասած, գերմանացու նման քաղաքակիրթ ազգն էլ Մեծ Հայրենականի ժամանակ մշակույթ է ոչնչացրել։ Երևի սա պատերազմի դեմքն է։
-Տարին քեզ համար հոբելյանական է։ Քո վերջին անհատական ցուցահանդեսը եղել է 2005-ին...
-Ցուցադրելու գործեր ունեմ։ Մարդիկ կլինեն, կգան, կնայեն, մի երկու ջերմ խոսք ասողներ էլ կգտնվեն, ու վերջ...
-Իսկ քո ուզածն ի՞նչ է։
-Ուզում եմ հոգևոր-մշակութային կյանքի մակարդակը բարձրանա, դեպի մշակութային արժեքները մարդու վերաբերմունքը փոխվի։ Իհարկե, չեմ ժխտում, որ ցուցահանդեսն էլ միջոց է մթնոլորտը փոխելու։ Կիսատ գործեր ունեմ, ուզում եմ ամբողջացնել, ներկայանալ նոր գործերով։ Կավից ահագին քանդակներ ունեմ, որ կուզենայի նյութի վերածել, բրոնզ, քար կամ փայտ։ Իսկ դրա համար և՜ ժամանակ է պետք, և՜ ֆինանս։ Ես եղել եմ աշխարհի 4-5 երկրներում, շփվել եմ մարդկանց հետ, այնտեղ մշակութային արժեքների հանդեպ այլ վերաբերմունք կա։ Այնտեղ հոգևոր-մշակութային ջերմաստիճանը բարձր է։ Բայց մենք պիտի պայքարենք, գնանք դեպի... Լույսը։ Ուրիշը չի գալու մեր թատրոնի, թանգարանի շենքերը սարքի, Շուշիի հնությունները պահպանի։ Նյութը, դղյակները, սրճարանները չպիտի լինեն սուպերնպատակ։ Դրա համար... մարդը պիտի փոխվի։
-Ո՞րն է ժամանակի քո ընկալումը։
-Ինձ համար ժամանակը մեծ հասկացություն է, որի մեջ կա և՜ անցյալը, և՜ ներկան, և՜ ապագան։ Մշակույթ հասկացությունը ժամանակից դուրս է։ Աշխատում եմ Մովսես Կաղանկատվացու դիմաքանդակի վրա։ Ամեն շաբաթ Կաղանկատվացու նշած վայրերով, գյուղերով ես Տող աշխատանքի եմ գնում։ Ինձ համար Կաղանկատվացու և իմ ապրած ժամանակը նույնն է։ Այս հողում, որ ապրում եմ քանի՛-քանի դար, սա էլ մշակույթ է։ Կաղանկատվացու պատմությունն էլ մշակույթ է։ Կուզենայի` թանգարանի կարգին շենք ունենանք, Կաղանկատվացու քանդակն էլ տեղադրվի մուտքի մոտ։ Ես 10-15 դար և շատ ավելի առաջ մշակույթ ու պատմություն եմ ունեցել, որը պիտի ցուցադրվի աշխարհին։
;