comintour.net
stroidom-shop.ru
obystroy.com
ԳՐՈՂ, ԳՐԱԿԱՆԱԳԵՏ, ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ԳՈՐԾԻՉ
Logo
Print this page

ԳՐՈՂ, ԳՐԱԿԱՆԱԳԵՏ, ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ԳՈՐԾԻՉ

Նվարդ ՍՈՂՈՄՈՆՅԱՆ

 Ստեփանակերտի ՙԳրիգոր Նարեկացի՚ համալսարանի Արևմտահայերենի, հայրենագիտության Լուտովիկա և Հակոբ Այնթապլյան գիտահետազոտական կենտրոնում ապրիլի 5-ին նշվեց հայ գրականության դասական Լևոն Շանթի ծննդյան 150-ամյակը։ Հետաքրքիր թվական հայ ժողովրդի կյանքում. ծնվեցին հայոց մեծերից Հովհաննես Թումանյանը, Կոմիտասը, Երվանդ Օտյանը, Լևոն Շանթը, որի հանդեպ հայ գրականագիտությունը դեռ պարտք ունի տալու։

ԱՀ գրողների միության նախագահ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Վարդան Հակոբյանն իր խոսքում մասնավորապես նշեց, որ հայ դասական արձակի ամենահետաքրքիր դեմքերից մեկի՝ Լևոն Շանթի անունը ցավով է հիշվում, քանզի նա, ով ապրում էր ժողովրդի ճակատագրով, ով իր մեջ կրում էր Հայաստանը, հալածված ու մերժված էր խորհրդային ժամանակներում։ Ինչպես ինքը, այնպես էլ նրա հերոսներն ապրում էին իրականության մեջ, բայց մեծ երազանքներով ու պատրանքներով, որոնք ուրույն որակ են հաղորդում գրողի ողջ ստեղծագործությանը` լինի բանաստեղծություն, դրամա, թե պատմվածք։ Բոլոր ժանրերում Շանթը թողել է մնայուն գործեր։ Նա այն բացառիկ մեծությունն էր, որ հավասարապես զբաղվեց և՜ գրական, և՜ հասարակական-քաղաքական գործունեությամբ։ 1909թ. լույս տեսած ՙՀին աստվածներ՚ դրաման բարձր գնահատվեց ժամանակակիցների կողմից և առայսօր բեմից չի իջնում։ ՙՀին աստվածներ՚-ում իրականությունը կառուցված է երազների վրա, որ կրում են բոլոր հերոսները` իրենց ներքին պայքարով ու հոգեբանությամբ լրացնելով իրար։ Շանթը նվիրյալ էր, մեծ էր, բայց դարձել էր աստանդական։ Նա շատ էր հավատում եվրոպաներին, քանի որ նրան առաջնորդում էր երազը։ ՙՀին աստվածներ՚-ով Շանթը կանգնեց Թումանյանի, Րաֆֆու, Շիրվանզադեի, Հակոբ Պարոնյանի, Երվանդ Օտյանի կողքին։ ԳՄ նախագահն ասաց, որ դասական ուղղագրության փոփոխությունն անջրպետեց հայ ժողովրդի կիսված երկու հատվածներին, և այդ ցավն առայսօր մխում է։
Բանաստեղծ, արձակագիր Կիմ Գաբրիելյանն անդրադարձավ Շանթի քաղաքական-հասարակական գործունեությանը, նշելով, որ այն ժամանակահատվածը, որի մեջ ապրում էր հայ մեծանուն գրողը, բավականին բարդ էր: Չնայած հայոց պետականությունը վերականգնվել էր, այնուամենայնիվ, Հայաստանի արտաքին քաղաքական դաշտում մեծ մարտահրավերներ կային, ինչպիսիք էին արևմտյան տարածքների նկատմամբ հավակնությունները, ինքնիշխանության պահպանումը, ներքին տարածքների խնդիրը և այլն։ Շանթը եկավ Երևան, ձեռնամուխ եղավ պետականաշինության գործընթացին։ Նա խորհրդարանի պատգամավոր էր և փոխնախագահ։ Այդ կարգավիճակով Շանթը 1920թ. գարնանը մեկնեց Մոսկվա` որպես պատվիրակության ղեկավար բանակցելու Չիչերինի, Լեգրանի, Կարախանի, այսինքն` ռուսական քաղաքական էլիտայի հետ։ Պատվիրակության առջև դրված էր քննարկելու Հայաստանի ինքնիշխանության խնդիրը։ Ստեղծված դժվարին պայմաններում Շանթը մնաց իր բարձրության վրա։ Չնայած Վրացյանի հորդորներին, Շանթն այդ օրերի մասին հուշագրություն չթողեց։ Խորհրդային կարգերը հաստատվելուց հետո Շանթը ձերբակալվեց, ապա քաղաքական հանգամանքներն այնպես դասավորվեցին, որ նա կարողացավ հեռանալ երկրից։
Գրողի դրամատուրգիայի մի քանի առանձնահատկություններին անդրադարձավ ռեժիսոր Լեոնիդ Հարությունյանը` փաստելով, որ Շանթի ստեղծագործություններն այնքան այժմեական են, որ նրա արձակն ու հատկապես թատերերգություններն իրենց իմաստասիրական պատգամներով տիեզերական միջավայրում ապրող կամ տարասփյուռ կյանքին դատապարտված հայ մարդուն ընծայաբերում են հավերժականության գաղափար:
ՙՀայ ազգային երազանքի ճանապարհին մարտնչող զինվորի պես գրիչն իբրև սուր օգտագործելով, Լևոն Շանթը ձգտեց համամարդկային գաղափարները սինթեզել ազգային ավանդույթներին` ի տարբերություն իր ժամանակակիցների, որոնց ստեղծագործական ներքին ձգտումն էր ազգայինի հենքի վրա ստեղծվածը դարձնել համամարդկային՚,- նշեց Լ. Հարությունյանը` վերլուծելով բանաստեղծի ՙԵսի մարդը՚, ՙՈւրիշի համար՚, ՙՀին աստվածներ՚ դրամաները:
Հեղինակի ՙՇղթայվածը՚, ՙԻնկած բերդի իշխանուհին՚, ՙՕշին Պայլ՚ հրաշալի ստեղծագործությունների մասին խոսելու առիթը թողնելով մեկ այլ պատեհ ժամանակի` Լեոնիդ Հարությունյանը նշեց, որ դրանցից յուրաքանչյուրն իր տեսակի մեջ թատերերգության գանձ է և արժանի է մանրակրկիտ անդրադարձի:
ՙՇանթը` որպես էսթետ թատերագիր, բարձր է կանգնած քաղաքական գործիչ Շանթից, սակայն, միևնույն է, նրա պայքարող ու գործող հերոսները, լինեն դրանք նիցշեական գերմարդու գաղափարակիրներ, թագավոր, իշխան թե ռամիկ, միևնույն է, կտրվելով իրականությունից, խարխափում են անորոշության մեջ, կորցնում իրենց հեռանկարը կյանքում, հասնում անխուսափելի կործանման՚,- նշեց Հարությունյանը` ցավ ապրելով, որ նույնը վիճակված էր նաև քաղաքական գործիչ Շանթին, քանզի նրա ստեղծագործության հիմնական գաղափարը և իշխող մտայնությունն անկումային կրավորականությունն է, ինչը պայմանավորված է ժամանակաշրջանի, հայ ազգի ճակատագրական վիճակով ու նրան բաժին ընկած ողբերգությամբ:

ՙՍտեփանակերտ՚ թերթի խմբագիր, բանաստեղծ Սոֆյա Սարգսյանը նշեց, որ Շանթի արձակը հարուստ է մարդկային ներաշխարհը բացահայտելու նրբերանգներով, քնարական ջերմությամբ։ Նրա քնարերգությունը խորքային է, նուրբ, զգայական։ Նա արծարծել է սիրո և աշխատանքի, հասարակական պարտքի և անձնական ձգտումների հակադրության հարցեր, պատմական դրամաներում` ժամանակի սոցիալ-հոգեբանական խնդիրներ։
Շանթի ստեղծագործական ուղին տևեց վեց տասնամյակ։ Այդ ընթացքում նա գրեց նաև հայոց լեզվի քերականության դասագրքեր, գրականագիտական, բանահյուսական, մանկավարժական, գիտահոգեբանական, պատմագիտական բնույթի մի շարք աշխատություններ։ Գրականագետ Նիկոլ Աղբալյանն այսպես է գնահատել Շանթին. ՙՀեղինակի անունը՝ ամենքի բերանում, նրա գրքի եղած օրինակները՝ մի օրում սպառած-այս ամենը երևույթներ են, որ չէր տեսած ո՜ չ հայ բեմը, ո՜ չ հայ գրականությունը՚։
Միջոցառումն ամփոփոեց ԱրՊՀ դասախոս, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Սոկրատ Խանյանը։
Լևոն Շանթի ստեղծագործություններից կարդացին ՙԳրիգոր Նարեկացի՚ համալսարանի Արևմտահայերենի, հայրենագիտության Լուտովիկա և Հակոբ Այնթապլյան գիտահետազոտական կենտրոնի գլխավոր մասնագետ Նանար Սիմոնյանը, ժողովրդական արտիստ Քաջիկ Հարությունյանը։
;

 

 

 

Կայք էջից օգտվելու դեպքում ակտիվ հղումը պարտադիրէ © ARTSAKH TERT. Հեղինակային իրավունքները պաշտպանված են.