comintour.net
stroidom-shop.ru
obystroy.com
ԼՈՒՅՍ Է ՏԵ­ՍԵԼ Ա­ԼԵՔ­ՍԱՆԴՐ ԳՐԻ­ԳՈ­ՐՅԱ­ՆԻ ՙՀԱՅ­ԿԱ­ԿԱՆ ԲԱ­ՔՈՒ՚ ԲԱ­ՑԱ­ՌԻԿ ԳԻՐ­ՔԸ
[ARM]     [RUS]     [ENG]

ԼՈՒՅՍ Է ՏԵ­ՍԵԼ Ա­ԼԵՔ­ՍԱՆԴՐ ԳՐԻ­ԳՈ­ՐՅԱ­ՆԻ ՙՀԱՅ­ԿԱ­ԿԱՆ ԲԱ­ՔՈՒ՚ ԲԱ­ՑԱ­ՌԻԿ ԳԻՐ­ՔԸ

Վլա­դի­միր ՄԱ­ՆՈՒ­ԿՅԱՆ

 ՙՍփյուռք՚ (Նյու Յորք-Սանկտ Պե­տեր­բուրգ) հրա­տա­րակ­չա­կան տա­նը լույս է տե­սել Ա­լեք­սանդր ԳՐԻ­ԳՈ­ՐՅԱ­ՆԻ ՙՀայ­կա­կան Բա­քու: Քա­ղա­քի հա­մա­ռոտ ուր­վագ­ծե­րը 1917թվա­կա­նից ա­ռաջ և հե­տո՚ եր­կար սպաս­ված գիր­քը, ո­րը նա նվի­րել է ՙբնիկ բաք­վե­ցի­նե­րին. մորս՝ Նել­լի Ստե­փա­նով­նա Խա­զի­զո­վա­յի, Դո­լու­խա­նով­նե­րի ըն­տա­նի­քի գլ­խա­վո­րի՝ Ի­վան Մի­խայ­լո­վի­չի, նրա տիկ­նոջ` Նել­լի Ա­լեք­սանդ­րով­նա­յի, նրանց որ­դի Սեր­գեյ Ի­վա­նո­վի­չի լու­սա­վոր հի­շա­տա­կին՚։ 

Գիր­քը հրա­տա­րա­կե­լու հա­մար մի­ջոց­ներ է տրա­մադ­րել ՙՌու­սա­կան գիրք՚ կր­թա­կան նա­խագ­ծի, ՙՀայ­կա­կան աշ­խարհ՚ հրա­տա­րակ­չա­կան շար­քի ՙՀայ­կա­կան հա­մաշ­խար­հա­յին գրա­դա­րան՚ հրա­տա­րակ­չա­կան նա­խագ­ծի հիմ­նա­դիր ու ղե­կա­վար, բաք­վե­ցի Ալ. Բոր­դո­վը։
Ներ­կա հրա­տա­րա­կու­թյունն ի­րոք որ բա­ցա­ռիկ է: Գիր­քը ոչ միայն հայ­կա­կան Բաք­վի պատ­մու­թյան ման­րակր­կիտ գի­տա­հան­րա­մատ­չե­լի ու­սում­նա­սի­րու­թյունն է` մինչև 1990թ. հուն­վա­րին նրա վերջ­նա­կան ան­կու­մը, այլև ա­մե­նա­վառ դեմ­քե­րի` բաք­վե­ցի հա­յե­րի, յու­րօ­րի­նակ տե­ղե­կա­գիրք, ո­րոնց ա­նուն­ներն ու ազ­գա­նուն­ներն ա­ռա­ջին ան­գամ ամ­փոփ­ված են մեկ հրա­տա­րա­կու­թյան մեջ։ Եվ քիչ չեն այդ ա­նուն­նե­րը. շուրջ չորս հա­զար։ Նրանք քա­ղա­քա­կան և պե­տա­կան գոր­ծիչ­ներ, խո­շոր ձեռ­նար­կա­տե­րեր և հե­ղա­փո­խա­կան­ներ, զո­րա­պե­տեր և գի­տա­կան աշ­խա­տող­ներ, եր­գա­հան­ներ և ջազ­մեն­ներ, բա­նաս­տեղծ­ներ և գրող­ներ, ճար­տա­րա­պետ­ներ և շի­նա­րար­ներ, ար­վես­տա­գետ­ներ և ման­կա­վարժ­ներ, բժիշկ­ներ և մար­զիկ­ներ են։
Գիրքն ա­ռա­տո­րեն պատ­կե­րա­զարդ­ված է` պա­րու­նա­կում է ա­վե­լի քան 350 լու­սան­կար, այդ թվում նաև հազ­վա­դեպ հան­դիպ­վող։
Հրա­տա­րա­կու­թյու­նը նա­խա­տես­ված է ոչ միայն պատ­մա­բան­նե­րի և հա­սա­րա­կա­կան-քա­ղա­քա­կան գի­տու­թյուն­նե­րի ո­լոր­տի մաս­նա­գետ­նե­րի, այլ նաև ըն­թեր­ցող­նե­րի լայն շր­ջա­նա­կի հա­մար, ո­րոնք հե­տաքր­քր­վում են ա­ռա­վե­լա­պես ռու­սա­կան և հայ­կա­կան ազ­գաբ­նակ­չու­թյուն ու­նե­ցած եր­բեմ­նի ին­տեր­նա­ցիո­նալ քա­ղա­քի տա­րեգ­րու­թյամբ:
Գր­քի նա­խա­բա­նում նրա գլ­խա­վոր խմ­բա­գիր, ՙԴե ֆակ­տո՚ տե­ղե­կատ­վա­վեր­լու­ծա­կան կենտ­րո­նի տնօ­րեն Կա­րեն Զա­խա­րյա­նը գրում է. ՙԱ­լեք­սանդր Գրի­գո­րյա­նին, ում հայ­կա­կան լրատ­վա­կան հա­սա­րա­կայ­նու­թյու­նը գի­տի որ­պես աչ­քի ընկ­նող հրա­պա­րա­կա­խո­սի ու լրագ­րո­ղի, գիրք է գրել՝ ան­վա­նե­լով այն ՙՀայ­կա­կան Բա­քու՚։ Սա հայ լրագ­րո­ղի ա­ռա­ջին գիր­քը չէ, նա Հա­յաս­տա­նի սպոր­տա­յին կյան­քի մա­սին մեծ թվով լուրջ, հիմ­նա­վո­րա­պես մշակ­ված ակ­նարկ­նե­րի հե­ղի­նակ է, ո­րոնք լույս են տե­սել ա­ռան­ձին հրա­տա­րա­կու­թյուն­նե­րով։ Մաս­նա­վո­րա­պես, քաջ հայտ­նի են նրա գր­քե­րը, ո­րոնք նվիր­ված են հայ­կա­կան ֆուտ­բո­լին, ՙԱ­րա­րա­տին՚՝ իր չեմ­պիո­նա­կան փառ­քի բար­ձուն­քին գտն­վե­լու տա­րի­նե­րին և այդ ֆուտ­բո­լի ա­կում­բի հայտ­նի ֆուտ­բո­լիստ­նե­րին։ Ա­ռան­ձին հրա­տա­րա­կու­թյուն­նե­րով լույս են տե­սել Մար­կա­րով­նե­րի և Անդ­րեա­սյան­նե­րի ֆուտ­բո­լա­յին հռ­չա­կա­վոր գեր­դաս­տան­նե­րի մա­սին նրա գր­քե­րը։

Ու հի­մա էլ նոր գիրք է լույս տե­սել։ Այն, սա­կայն, ֆուտ­բո­լա­յին թե­մա­տի­կա­յին չես դա­սի՝ չնա­յած այն բա­նին, որ նրա­նում սպոր­տին և մար­զա­կան կյան­քին նվիր­ված ոչ քիչ է­ջեր կան։ Իսկ բանն այն է, որ այդ գիր­քը Բաք­վի մա­սին է, ին­չի մա­սին, ըստ էու­թյան, վկա­յում է նրա ան­վա­նու­մը։ Ա­յո, հենց այն նույն Բա­քու քա­ղա­քի մա­սին, ո­րը Եր­կիր մո­լո­րա­կի աշ­խար­հատն­տե­սա­կան քար­տե­զի վրա հայտ­նի է որ­պես Ադր­բե­ջա­նի նավ­թա­բեր քա­ղաք, իսկ աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կա­նի վրա՝ որ­պես հա­մաշ­խար­հա­յին մասշ­տաբ­ներ ստա­նա­լու ռիս­կեր պա­րու­նա­կող տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին ազ­գա­մի­ջյան հա­կա­մար­տու­թյան պո­տեն­ցիալ օ­ջախ։ Սո­ցիա­լա­կան ա­ռու­մով էլ Բա­քուն հայտ­նի է որ­պես մի քա­ղաք, ո­րից 1990թ. հուն­վա­րին, որ­պես 1988թ. ՙսում­գա­յի­թի՚ կրկ­նու­թյուն, վտար­վել է հայ ազ­գաբ­նակ­չու­թյու­նը, որն ա­վե­լի վաղ այլ ազ­գու­թյուն­նե­րի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րի` ռուս­նե­րի, հրեա­նե­րի, թա­թե­րի, թա­լիշ­նե­րի և այ­լոց հետ միա­սին քա­ղա­քի տե­ղաբ­նիկ­նե­րի` բաք­վե­ցի­նե­րի մի պատ­կա­ռե­լի մասն էր կազ­մում, բաք­վե­ցի­ներ` ինչ­պես ի­րենք ի­րենց էին կո­չում` ի­րենց սո­ցիա­լա­կան կար­գա­վի­ճա­կը զու­գոր­դե­լով հայ­րե­նի քա­ղա­քի, այլ ոչ թե ազ­գու­թյան հետ:
Հա­րա­զատ քա­ղա­քի կո­րուս­տը ճա­կա­տագ­րի ծանր փոր­ձու­թյուն է: Բայց այն ա­վե­լի ծանր կդառ­նա, ե­թե հի­շո­ղու­թյուն­ներն էլ կորս­վեն: Չկա ա­վե­լի վատ բան, քան հի­շո­ղու­թյուն­նե­րի կո­րուս­տը: Ա­լեք­սանդր Գրի­գո­րյա­նի գիրքն, ըստ երևույ­թին, մեզ նման բան թույլ չի տա՚:
ՙԻն­չու՞ եմ ես հի­մա վեր­հի­շում այդ ա­մե­նը` հայտ­նի ի­մաս­տով, զուտ անձ­նա­կա­նը՚,- իր գր­քի նա­խա­բա­նում նման հար­ցադ­րում է ա­նում Ա­լեք­սանդր Գրի­գո­րյանն ու իս­կույն էլ պա­տաս­խա­նում.ՙՀենց այն պատ­ճա­ռով, որ Ադր­բե­ջա­նը, զավ­թո­ղա­կան պա­տե­րազմ սան­ձա­զեր­ծե­լով խա­ղա­ղա­սեր Ար­ցա­խի նկատ­մամբ ու նրա­նում ջախ­ջա­խիչ պար­տու­թյուն կրե­լով, մար­տի դաշ­տը տե­ղա­փո­խել է տե­ղե­կատ­վա­կան ճա­կատ: Սու­տը և սադ­րիչ հրա­պա­րա­կում­նե­րը հե­ղե­ղել են ադր­բե­ջա­նա­կան ԶԼՄ-նե­րը: Դեռևս Հեյ­դար Ա­լիևն էր ուղ­ղա­կիո­րեն գր­չակ­նե­րին կոչ ա­նում այն­պի­սի ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյուն­ներ գրել, ո­րոնք մշ­տա­պես ու հետևո­ղա­կա­նո­րեն կա­պա­ցու­ցեին, որ Ադր­բե­ջա­նին են պատ­կա­նում այն հո­ղե­րը, որ­տեղ ներ­կա­յումս Հա­յաս­տանն է գտն­վում: Քաջ հայտ­նի է նրա կար­գա­խո­սը` ՙՄենք պետք է ա­նենք դա, մենք պետք է ու­ղի հար­թենք ա­պա­գա սե­րունդ­նե­րի հա­մար՚:
Կեղ­ծի­քի էս­տա­ֆե­տը հո­րից վերց­րել է նրա գա­հա­ժա­ռանգ Իլ­համ Ա­լիևը` հայ­տա­րա­րե­լով, որ Երևանն ադր­բե­ջա­նա­կան տա­րած­քում է գտն­վում: Բաք­վում ՙԻրևա­նյան խա­նու­թյուն՚ ան­վա­նու­մով մի ա­պաշ­նորհ գիրք մո­գո­նե­ցին, ո­րում ՙա­պա­ցուց­վում է՚ ներ­կա­յիս հայ­կա­կան մայ­րա­քա­ղա­քի հան­դեպ ներ­կա­յաց­վող հա­վակ­նու­թյուն­նե­րի օ­րի­նա­չափ լի­նե­լը:
Նման սադ­րանք­նե­րին չար­ձա­գանք­նելն ար­դեն անհ­նար էր: Հա­սա­րա­կայ­նու­թյու­նը հա­մար­ժեք պա­տաս­խան էր պա­հան­ջում, ո­րը ոչ միայն կմեր­կաց­ներ այդ զեղ­ծա­րա­րու­թյու­նը, այլ նաև կներ­կա­յաց­ներ Բաք­վի կա­յաց­ման ի­րա­կան պատ­մու­թյու­նը:
ՙԻմ աշ­խա­տան­քը հայ­կա­կան Բաք­վի հիմ­նա­րար պատ­մու­թյու­նը չէ, այլ ըն­դա­մե­նը Բա­քուն, իմ հա­րա­զատ քա­ղա­քը հու­շա­պա­տում­նե­րով ներ­կա­յաց­նե­լու փորձ, ու այն­տեղ ոչ միայն իմ սե­փա­կան հի­շո­ղու­թյուն­ներն են, ո­րոնք բե­կոր առ բե­կոր հա­վա­քել եմ մի քա­նի տա­րի շա­րու­նակ, այլ նաև ու­րիշ­նե­րի` Բաք­վում տար­բեր ժա­մա­նակ­նե­րում տե­ղի ու­նե­ցած բազ­մա­թիվ ի­րա­դար­ձու­թյուն­նե­րի ա­կա­նա­տես­նե­րի: Նշեմ, որ ստիպ­ված էի ար­խի­վա­յին նյու­թե­րի քրո­նիկ ան­բա­վա­րա­րու­թյան պայ­ման­նե­րում աշ­խա­տել, ո­րոնք այ­սօր, ա­վա՛ղ, ար­դեն հա­սա­նե­լի չեն մեզ:
…Այ­սօր ռուս-հայ­կա­կան Մոն­տի­նյան գե­րեզ­մա­նա­տա­նը հանգ­չող իմ պա­պե­րի ու տա­տե­րի շի­րիմ­նե­րը Բաք­վի նոր տե­րե­րը քա­րու­քանդ են ա­րել, նրանց ոս­կոր­նե­րի վրա ՙնոր ադր­բե­ջան­ցի­նե­րը՚ բազ­մա­հարկ շեն­քեր են կա­ռու­ցել: Ստե­փան պա­պից քա­ղա­քում միայն սպի­տակ ա­կա­ցիա­յի ու վայ­րի եղրևա­նու մեկ-եր­կու ծառ է մնա­ցել, ո­րոնք նա տն­կել էր դեռևս ան­ցյալ դա­րի 20-ա­կան թվա­կան­նե­րի սկզ­բին Բոն­դար­նա­յա փո­ղո­ցում գտն­վող մեր տան եր­կայն­քով:
Այ­սօր մեր ու ձեր Բա­քուն միայն երևա­կա­յա­կան է: Նա ապ­րում է հու­շե­րում, ա­սո­ցիա­ցիա­նե­րում, կեր­պար­նե­րում… Իսկ ի­րա­կա­նում այն վա­ղուց ար­դեն գո­յու­թյուն չու­նի. մար­դիկ այն լքել են, Բաք­վում տնե­րից շա­տե­րը, ո­րոն­ցում նրանք ապ­րել են կամ նրանք, ո­րոնք քա­ղաքն են զար­դա­րել, ջնջ­վել են հո­ղի ե­րե­սից՚,- գր­քի իր նա­խա­բա­նի վեր­ջում նշում է Ա­լեք­սանդր Գրի­գո­րյա­նը:
www.golosarmenii.am