comintour.net
stroidom-shop.ru
obystroy.com
ՄԱՌ­ԼԵՆ ՇԱՀ­ՆԱ­ԶԱ­ՐՅԱՆ ԱՆ­ԽՈՆՋ ՏԱ­ՐԵ­ԳԻ­ՐԸ
[ARM]     [RUS]     [ENG]

ՄԱՌ­ԼԵՆ ՇԱՀ­ՆԱ­ԶԱ­ՐՅԱՆ ԱՆ­ԽՈՆՋ ՏԱ­ՐԵ­ԳԻ­ՐԸ

Սվետ­լա­նա ԽԱ­ՉԱՏ­ՐՅԱՆ

 90-ա­մյա այս մար­դուն մեղք է ծեր ան­վա­նե­լը: Եվ բա­նը միայն նրա բարձր հա­սա­կը չէ կամ էլ դեմ­քի ա­ռողջ կար­մի­րը: Եվ ոչ էլ մշ­տա­պես ինչ-որ տեղ ա­ճա­պա­րե­լը: Նա միշտ էլ ա­ճա­պա­րե­լու կոնկ­րետ հաս­ցե­ներ ու­նի` ՙԱ­զատ Ար­ցախ՚ հան­րա­պե­տա­կան թերթ, ՙԼու­սա­րար՚-ի խմ­բագ­րու­թյուն, որ­տեղ այ­ցե­լում է հեր­թա­կան հոդ­վա­ծը հանձ­նե­լու հա­մար: Այս սո­վո­րու­թյու­նը տա­րի­նե­րի պատ­մու­թյուն ու­նի, իսկ ՙԱ­զատ Ար­ցախ՚ -ի պա­րա­գա­յում` տաս­նա­մյակ­նե­րի: Թեր­թը տար­բեր ժա­մա­նակ­նե­րում վե­րան­վա­նում­ներ է ու­նե­ցել` ՙՍո­վե­տա­կան Ղա­րա­բաղ՚, ՙԽոր­հր­դա­յին Ղա­րա­բաղ՚, ՙԱր­ցախ՚, ՙԼՂ Հան­րա­պե­տու­թյուն՚, բայց եր­կա­րա­մյա ըն­թեր­ցո­ղի սե­րը դե­պի այդ պար­բե­րա­կա­նը բնավ չի փոխ­վել:

Նա թեր­թի հա­վա­տա­րիմ բա­ժա­նորդն է ե­ղել ան­ցած տաս­նա­մյակ­նե­րին, և թերթն էլ ստա­նում էր իր տա­նը` փոս­տի մի­ջո­ցով: Բայց հի­մա դա տեխ­նի­կա­պես հնա­րա­վոր չէ, թեր­թե­րը գյու­ղեր չեն ա­ռաք­վում, և քա­նի որ ին­քը հի­մա Աս­կե­րա­նի շր­ջա­նի Ի­վա­նյան հա­մայն­քում է բնակ­վում, ուս­տի ստիպ­ված է լի­նում գալ խմ­բագ­րու­թյուն, որ­տեղ նրա հա­մար սի­րով պա­հում են հեր­թա­կան հա­մա­րը: Այդ ի­րա­վուն­քը նա նվա­ճել է չգր­ված օ­րեն­քով: Մար­դը, ում հա­մար թերթ կար­դա­լը մի ա­ռան­ձին հա­ճույք է, իր հոդ­վա­ծի տպագ­րու­թյա­նը սպա­սե­լը` մեկ այլ: Է­լեկտ­րո­նա­յին տար­բե­րա­կով թեր­թե­րին ծա­նո­թա­նա­լու հնա­րա­վո­րու­թյուն նա էլ ու­նի. ու­սուց­չու­հի դուստ­րը նրան այդ հար­ցում կա­րող է օգ­նել, սա­կայն հայրն այդ­պես չի ու­զում. նրա հա­մար թերթ կար­դա­լը, է­ջե­րը ձեռ­քով շո­շա­փե­լը ծի­սա­կար­գա­յին ա­րա­րո­ղու­թյան պես մի բան է: Ա­սում է, որ այդ­պես իր հի­շո­ղու­թյու­նից չեն ջնջ­վում տա­րի­ներ ա­ռաջ տպագր­ված հոդ­ված­նե­րը: Նա դրանք ըստ ի­րեն հե­տաք­րք­րող թե­մա­նե­րի տե­սա­կա­վո­րել է ա­ռան­ձին թղ­թա­պա­նակ­նե­րում, ար­խիվ է ստեղ­ծել իր հա­մար և հարկ ե­ղած դեպ­քում հղում է ա­նում դրանց: Տպագր­վե­լը նրա հա­մար պար­զա­պես ժա­ման­ցա­յին հա­ճույք չէ. ե­թե գրիչ է վերց­նում ձեռ­քը, նշա­նա­կում է` հու­զող թե­մա ու­նի, գրում է կամ պատ­մա­կան կարևոր ի­րա­դար­ձու­թյան ա­ռի­թով, կամ էլ` լուծ­ման կա­րոտ հրա­տապ որևէ հար­ցի մա­սին, պատ­մու­թյան փո­շոտ է­ջե­րին է անդ­րա­դառ­նում, հա­սա­րա­կա­կան, քա­ղա­քա­կան գործ­չի կեր­պար է քան­դա­կում նոր լույ­սի ներ­քո, պատ­մա­կան փաս­տերն է հա­մադ­րում-հա­կադ­րում, կր­թա­կան խն­դիր բարձ­րաց­նում և այլն: Նրա ձեռ­քը միշտ կյան­քի զար­կե­րա­կի վրա է: Նրա այդ ջա­նա­սի­րու­թյա­նը, հետևո­ղա­կա­նու­թյա­նը կնա­խան­ձեին շատ ե­րի­տա­սարդ­ներ:
Խոս­քը ան­խոնջ ման­կա­վարժ-պատ­մա­բան, նա­խորդ դա­րում`ակ­տիվ պրո­պա­գան­դիստ, Ար­ցա­խյան շարժ­ման տա­րե­գիր Մառ­լեն ՇԱՀ­ՆԱ­ԶԱ­ՐՅԱ­ՆԻ մա­սին է, ում ծնն­դյան 90-ա­մյա­կը կբո­լո­րի մեկ-եր­կու օ­րից:
Ծն­վել է 1929թ. հու­նի­սի 16-ին, Հադ­րու­թի շր­ջա­նի Ա­զոխ գյու­ղում: Սկզբ­նա­կան կր­թու­թյունն ստա­ցել է տե­ղի յոթ­նա­մյա դպ­րո­ցում: Այ­նու­հետև ու­սու­մը շա­րու­նա­կել է Շու­շիի ման­կա­վար­ժա­կան ու­սում­նա­րա­նում, որն ա­վար­տել է 1950թ. և նույն թվա­կա­նի սեպ­տեմ­բե­րից որ­պես դաս­վար աշ­խա­տան­քի ան­ցել շր­ջա­նի Դո­լան­լա­րի(այժմ` Արևշատ) յոթ­նա­մյա դպ­րո­ցում: 1951-54թթ. խոր­հր­դա­յին բա­նա­կի շար­քե­րում ծա­ռա­յե­լով որ­պես դա­սա­կի հրա­մա­նա­տա­րի տե­ղա­կալ` զո­րացր­վել է լա­վա­գույն բնու­թագ­րու­թյամբ և կուս­թեկ­նա­ծուի տոմ­սով:
Որ­պես ման­կա­վարժ` Մ. Շահ­նա­զա­րյանն ան­ցել է կր­թա­կան բո­լոր աս­տի­ճան­նե­րով: 1954-ից մինչև 1963 թվա­կա­նը դա­սա­վան­դել է Բա­լու­ջա­յի (Այ­գես­տան), Մեհ­թի­շե­նի (Լու­սա­ձոր) և Խրա­մոր­թի դպ­րոց­նե­րի տար­րա­կան դա­սա­րան­նե­րում: Նրա փոր­ձը և հա­ջո­ղո­թյուն­նե­րը դար­ձել են ՙԽոր­հր­դա­յին Ղա­րա­բաղ՚ թեր­թի նյութ: 1962-ին ա­վար­տել է Երևա­նի հե­ռա­կա ման­կա­վար­ժա­կան ինս­տի­տու­տի պատ­մու­թյան ֆա­կուլ­տե­տը: Հաշ­վի առ­նե­լով աշ­խա­տան­քի լավ ոճն ու գի­տե­լիք­նե­րը` 1963թ. նշա­նակ­վել է Աս­կե­րա­նի շր­ջա­նի Քա­րագլ­խի 8-ա­մյա դպ­րո­ցի տնօ­րեն, որ­տեղ աշ­խա­տել է 7 ու­սում­նա­կան տա­րի: 1970թ. ըն­տա­նի­քը Քա­րագլ­խից տե­ղա­փոխ­վել է Ստե­փա­նա­կերտ, և նա աշ­խա­տան­քի է ան­ցել մարզ­կենտ­րո­նի թիվ 21 միջ­նա­կարգ պրոֆ­տե­խու­սում­նա­րա­նում. սկզ­բում որ­պես դաս­տիա­րակ, ա­պա` ու­սում­նա­դաս­տիա­րակ­չա­կան աշ­խա­տանք­նե­րի գծով փոխտ­նօ­րեն: Յոթ տա­րի էլ աշ­խա­տե­լով ՊՏՈՒ-ում` աչ­քի է ըն­կել ստեղ­ծա­գոր­ծա­կան ու ման­կա­վար­ժա­կան ու­նա­կու­թյուն­նե­րով ու ար­ժա­նա­ցել պրոֆ­տեխ­կր­թու­թյան միու­թե­նա­կան կո­մի­տեի պատ­վոգ­րի: Սո­վո­րող­նե­րի ին­տեր­նա­ցիո­նալ և հայ­րե­նա­սի­րա­կան դաս­տիա­րա­կու­թյու­նը բարձր հիմ­քե­րի վրա դնե­լու ար­դյունք էր, որ նա­խա­ձեռ­նեց ՙՇր­ջիկ-ալ­բոմ՚ նախ­կին ԽՍՀՄ բո­լոր հան­րա­պե­տու­թյուն­նե­րի թ. 21 պորֆ­տե­խու­սում­նա­րան­նե­րի հետ` նրանց հասց­նե­լով ԼՂԻՄ-ի վե­րա­բե­րյալ տե­ղե­կատ­վու­թյուն­ներ, հա­յա­լե­զու լրագ­րեր ու ամ­սագ­րեր, մեր երկ­րա­մա­սը ներ­կա­յաց­նող լու­սան­կար­ներ` փո­խա­դար­ձը ստա­նա­լով նրան­ցից: ՊՏՈւ-ի շր­ջա­նա­վարտ­նե­րը Ար­ցա­խի բան­վո­րա­կան բա­նա­կը հա­մալ­րե­լով` օգ­տա­կար աշ­խա­տանք են կա­տա­րել մեր երկ­րա­մա­սի շի­նա­րա­րու­թյան և ար­դյու­նա­բե­րու­թյան, գյու­ղատն­տե­սու­թյան զար­գաց­ման բնա­գա­վա­ռում:
1977-78 ուս­տա­րում հեր­թա­փո­խա­յին միջ­նա­կարգ դպ­րո­ցի տնօ­րեն էր, որ­տեղ 700-ից ա­վե­լի սո­վո­րող կար: Այս­տեղ ստեղծ­վել էր փո­խա­դարձ հար­գան­քի ու վս­տա­հու­թյան մթ­նո­լորտ դպ­րո­ցի ման­կա­վար­ժա­կան կո­լեկ­տի­վի և ար­դյու­նա­բե­րա­կան ձեռ­նար­կու­թյուն­նե­րի ղե­կա­վա­րու­թյան միջև, ա­մեն ինչ ար­վել էր նոր­մալ ու­սումն ա­պա­հո­վե­լու հա­մար:
1978-1992թթ. աշ­խա­տել է Ստե­փա­նա­կեր­տի հ. 9 միջ­նա­կարգ դպ­րո­ցում`որ­պես ուս­մաս­վար, ար­տա­դա­սա­րա­նա­կան և ար­տադպ­րո­ցա­կան աշ­խա­տանք­նե­րի գծով փոխտ­նօ­րեն, պատ­մու­թյան ու­սու­ցիչ: Ստեղ­ծել է ՙՀե­տաքր­քիր հան­դի­պում­նե­րի ա­կումբ՚ (ՀՀԱ), ո­րի պատ­վա­վոր հյու­րերն են ե­ղել գրող­ներ, ժող­դե­րա­սան­ներ, աշ­խա­տան­քի հե­րոս­ներ, ար­վես­տի գոր­ծիչ­ներ և այլն:

Հա­րա­զատ քա­ղա­քի պատ­մու­թյու­նը հա­վեր­ժաց­նե­լու նպա­տա­կով ստեղ­ծել է ՙՄեր քա­ղա­քի հու­շար­ձան­նե­րը՚ ալ­բո­մը, որ­տեղ զե­տե­ղել է քա­ղա­քի 12 հու­շար­ձան­նե­րի մա­սին ման­րա­մասն տե­ղե­կու­թյուն­ներ, լու­սան­կար­ներ և դրանք կցել դա­սա­րան­նե­րի` խնա­մե­լու հա­մար: 12 տա­րի ղե­կա­վա­րել է դպ­րո­ցի ՙԱրծ­վիկ՚ աշ­խա­տան­քա­յին ճամ­բա­րը Դաշ­բու­լաղ (Աստ­ղա­շեն) գյու­ղում, ո­րի ա­նու­նը դուրս էր ե­կել մար­զի սահ­ման­նե­րից:
Նրա ա­ռա­ջա­վոր փոր­ձը տա­րած­վել է և ար­դյուն­քում հ. 9 միջ­նա­կարգ դպ­րոցն ար­ժա­նա­ցել է ԽՍՀՄ ԺՏՆՑ-ի ան­դա­մու­թյա­նը:
Մ. Շահ­նա­զա­րյանն ար­դյու­նա­վետ աշ­խա­տանք է տա­րել նաև նոր մաս­նա­գետ­ներ պատ­րաս­տե­լու ուղ­ղու­թյամբ: Շուրջ 10 տա­րի իր փոր­ձը փո­խան­ցել է ման­կա­վար­ժա­կան ինս­տի­տու­տի ա­պա­գա պատ­մա­բան­նե­րին, տաս­նյակ ան­գամ հրա­վիր­վել է ըն­դու­նե­լու­թյան քն­նու­թյուն­ներ անց­կաց­նե­լու:
1992թ. սեպ­տեմ­բե­րին վե­րա­դա­սի հրա­մա­նով բո­լոր թո­շա­կա­ռու­նե­րի հետ ինքն էլ ա­զատ­վել է աշ­խա­տան­քից, բայց կարճ ժա­մա­նակ անց` 1993թ. փետր­վա­րին Աս­կե­րա­նի միջ­նա­կարգ դպ­րո­ցի տնօ­րի­նու­թյան կող­մից աշ­խա­տան­քի է հրա­վիր­վել, իսկ նույն թվա­կա­նի մար­տի 1-ից էլ աշ­խա­տան­քի է հրա­վիր­վել ՈՒ­սու­ցիչ­նե­րի կա­տա­րե­լա­գործ­ման ինս­տի­տու­տի տնօ­րի­նու­թյան կող­մից, որ­տեղ նշա­նակ­վել է պատ­մու­թյան և աշ­խար­հագ­րու­թյան կա­բի­նե­տի վա­րի­չի պաշ­տո­նում: Դա չա­փա­զանց խա­ռը ժա­մա­նա­կաշր­ջան էր դպ­րո­ցի հա­մար. չկա­յին ծրագ­րեր, դա­սագր­քեր, ու նա ա­մեն ինչ ա­րել է, որ պատ­մու­թյան և աշ­խար­հագ­րու­թյան ու­սու­ցիչ­նե­րը ստա­նան թե­մա­տիկ պլան­ներ, պատ­մու­թյան ՙսպի­տակ՚ է­ջե­րի մա­սին նյու­թեր: Այդ օ­րե­րին նա գրեց և զին­ղեկ­նե­րին ու­ղար­կեց ՙՀա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թյան բա­նա­կը 1918-920թթ: Ազ­գա­յին բա­նա­կի ստեղ­ծու­մը հայ ժո­ղովր­դի ար­դի կարևո­րա­գույն խն­դիրն է՚ ծրագ­րա­յին կարևո­րա­գույն թե­ման :
1993-94 ուս­տա­րում դա­սա­խո­սել է ԱրՊՀ պատ­մու­թյան ֆա­կուլ­տե­տում: Իսկ 1995-2008թթ. Խրա­մոր­թի ու Ի­վա­նյա­նի միջ­նա­կարգ դպ­րոց­նե­րի պատ­մու­թյուն և ի­րա­վունք ա­ռար­կա­նե­րի ու­սու­ցիչն էր:
Ար­ցա­խյան շար­ժու­մը հո­գե­հա­րա­զատ էր նրան: Հենց ա­ռա­ջին օր­վա­նից ակ­տի­վո­րեն մաս­նակ­ցել է նս­տա­ցույ­ցի, եր­թե­րի, հան­րա­հա­վաք­նե­րում ե­լույթ­ներ ու­նե­ցել: ՙԿռունկ՚-ի ան­դամ էր: Պա­հում էր օ­րա­գիր օր­վա ի­րա­դար­ձու­թյուն­նե­րի մա­սին, որն այ­սօր ըստ ժա­մա­նա­կագ­րու­թյան տպագ­րում է ՙԼու­սա­րար՚ թեր­թում:
20-րդ դա­րի Ստե­փա­նա­կեր­տի լա­վա­գույն ման­կա­վարժ­նե­րի հա­րյու­րա­կյում տեղ գտած Մ. Շահ­նա­զա­րյա­նի կյան­քի ան­բա­ժա­նե­լի մաս է կազ­մում նրա պրո­պա­գան­դիս­տա­կան գոր­ծու­նեու­թյու­նը: Հա­սա­րա­կու­թյան ան­դամ­նե­րի հետ ակ­տիվ շփու­մը և նրանց շր­ջա­նում պե­տա­կան քա­ղա­քա­կա­նու­թյան տա­րա­ծու­մը նրա տա­րերքն էր: Հենց դրա հա­մար է նա ար­ժա­նա­ցել Մշա­կույ­թի վաս­տա­կա­վոր աշ­խա­տո­ղի պատ­վա­վոր կոչ­ման:
Խիստ ափ­սո­սում և սխալ է հա­մա­րում, որ հի­մա այդ ա­վան­դույ­թը չկա, երբ հե­ղի­նա­կա­վոր մտա­վո­րա­կան­նե­րը շր­ջում էին գյու­ղե­րում, զրու­ցում մարդ­կանց հետ, երկ­րի կյան­քը ներ­կա­յաց­նում: Փոր­ձում եմ պար­զա­բա­նել, որ հի­մա այդ բո­լորն ար­վում է տե­ղե­կատ­վա­կան նո­րա­գույն տեխ­նո­լո­գիա­նե­րի մի­ջո­ցով, բայց նա ինձ հա­կա­դար­ձում է` այդ դեպ­քում ին­չո՞ ւ են ընտ­րու­թյուն­նե­րի շր­ջա­նում գնում գյու­ղեր, հան­դի­պում մարդ­կանց հետ. ու­րեմն` գի­տեն, չէ՞, կեն­դա­նի շփ­ման ար­ժե­քը: Ա­սում է` պե­տու­թյունն ա­հա­գին ծախ­սեր է ա­նում, գյու­ղե­րում հա­մայն­քա­յին կենտ­րոն­ներ կա­ռու­ցում, բայց ե­րե­կո­ներն այդ­տեղ մար­դիկ քիչ են գա­լիս, ա­մեն մեկն իր տանն է` ՙմտած հա­մա­կար­գիչ­նե­րի մեջ՚, իսկ դա մարդ­կանց հե­ռաց­նում է ի­րա­րից:
Կի­նը` Թա­մա­րան, նույն­պես ման­կա­վարժ էր` քի­միա­յի մաս­նա­գետ: Չորս դուստր են մե­ծաց­րել, ո­րոն­ցից եր­կու­սը` Մա­րիե­տան և Նի­նե­լը, նույն­պես ու­սու­ցիչ են, ինչ­պես նաև` եր­կու թոռ­նու­հի­նե­րը:
Կյան­քում եր­բեք մի­ջա­կու­թյուն չի սի­րել: Ա­զոխ գյու­ղի եր­բեմ­նի գյուղ­սո­վե­տի նա­խա­գահ Հայ­րո հայրն էր պատ­գա­մել.ՙԵ­թե պի­տի լի­նես մի­ջակ ու­սու­ցիչ, ա­վե­լի լավ է չաշ­խա­տես՚,-ա­սել էր նա:
Իսկ տա­րի­քի թվան­շան­նե­րը նրա հա­մար չեն. միայն ան­ցյալ տա­րի է, որ չի բարձ­րա­ցել կե­ռա­սի ծա­ռը` բեր­քը քա­ղե­լու: Դեռ լուրջ պլան­ներ ու­նի. մյուս տա­րի լրա­նում է ՄԱԿ-ի 75-ա­մյա­կը: Մտա­դիր է նա­մակ հղել և մի քա­նի կարևոր ա­ռա­ջար­կու­թյուն­ներ ա­նել:
Վեր­ջում փոր­ձում եմ ամ­փո­փել նրա եր­կա­րա­կե­ցու­թյան գաղտ­նի­քը և դար­ձյալ նույն միտքն եմ լսում. ՙԵ­թե ես դա­դա­րե­ցի թերթ կար­դալ կամ հոդ­ված­ներ գրել, ի­մա­ցեք, որ այլևս չկամ՚: