comintour.net
stroidom-shop.ru
obystroy.com
ՙԵՍ ԵՐ­ԲԵՔ Ա­ՌԱՆՑ Ե­ՐԱԺՇ­ՏՈՒ­ԹՅԱՆ ՉԵՄ ԱՊ­ՐԵԼ...՚
[ARM]     [RUS]     [ENG]

ՙԵՍ ԵՐ­ԲԵՔ Ա­ՌԱՆՑ Ե­ՐԱԺՇ­ՏՈՒ­ԹՅԱՆ ՉԵՄ ԱՊ­ՐԵԼ...՚

Կոմ­պո­զի­տոր, ՀՀ ար­վես­տի վաս­տա­կա­վոր գոր­ծիչ, ժո­ղովր­դա­կան ար­տիստ Տիգ­րան Ման­սու­րյա­նը հայ ար­դի դա­սա­կան ե­րաժշ­տու­թյան ճա­նաչ­ված դեմ­քե­րից է, կեն­դա­նի լե­գենդ:

Մեզ բախտ է վի­ճակ­վել լի­նել այդ հան­ճա­րեղ ե­րա­ժիշ­տի ժա­մա­նա­կա­կի­ցը, իսկ ա­ռա­վել մեծ պա­տիվ ու եր­ջան­կու­թյուն էր նրան տես­նել Ար­ցա­խում, մեր կող­քին, վա­յե­լել նրա ի­մաս­տուն խոսքն ու հրա­շա­լի ար­վես­տը:
Տա­րին կոմ­պո­զի­տո­րի հա­մար հո­բե­լյա­նա­կան է` լրա­ցավ նրա 80-ա­մյա­կը, և Ար­ցա­խը չէր կա­րող ան­մասն մնալ հո­բե­լյա­նա­կան հան­դի­սու­թյուն­նե­րից: Ա­վե­լին՝ ՙՄաեստ­րո Ման­սու­րյան՚ հո­բե­լյա­նա­կան հա­մեր­գա­շա­րը սեպ­տեմ­բե­րի 1-ին մեկ­նար­կեց Ար­ցա­խից՝ շա­րու­նակ­վե­լով Երևա­նում և սեպ­տեմ­բե­րի 13-ին ամ­փոփ­վե­լով մշա­կու­թա­յին մայ­րա­քա­ղաք Գյում­րիում՝ ամ­բող­ջաց­նե­լով մտահ­ղաց­ման հա­մա­հայ­կա­կան բնույ­թը: Հա­մեր­գա­շա­րի 5 հա­մերգ­նե­րի ըն­թաց­քում հն­չե­ցին Ման­սու­րյա­նի կի­նոե­րաժշ­տու­թյու­նը, նաև սիմ­ֆո­նիկ ու կա­մե­րա­յին ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյուն­ներ:
Ստե­փա­նա­կեր­տում ՙՏիգ­րան Ման­սու­րյան-80՚ խո­րագ­րով հո­բե­լյա­նա­կան եր­կու հա­մերգ տե­ղի ու­նե­ցավ՝ ՙԵրևա­նի օ­րե­րը Ար­ցա­խում՚ մի­ջո­ցա­ռում­նե­րի շր­ջա­նա­կում օ­գոս­տո­սի 31-ին Մշա­կույ­թի և ե­րի­տա­սար­դու­թյան պա­լա­տում՝ ՙՀայ դա­սա­կան պոե­զիան Տ. Ման­սու­րյա­նի ե­րաժշ­տու­թյան մեջ. Ի­սա­հա­կյան-Չա­րենց՚ հա­մերգ-ե­րե­կոն՝ մաս­նակ­ցու­թյամբ Հա­յաս­տա­նի պե­տա­կան կա­մե­րա­յին երգ­չախմ­բի (գե­ղար­վես­տա­կան ղե­կա­վար և գլ­խա­վոր խմ­բա­վար՝ Ռո­բերտ Մլ­քե­յան) և Վե­րած­նն­դի հրա­պա­րա­կում հա­մեր­գա­շա­րի անդ­րա­նիկ հա­մեր­գը՝ Հա­յաս­տա­նի պե­տա­կան սիմ­ֆո­նիկ նվա­գախմ­բի կա­տար­մամբ (գե­ղար­վես­տա­կան ղե­կա­վար և գլ­խա­վոր դի­րի­ժոր՝ Սեր­գեյ Սմ­բա­տյան): Կոմ­պո­զի­տո­րի հայտ­նի ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյուն­նե­րը հն­չե­ցին նոր գոր­ծի­քա­վոր­մամբ ու մեկ­նա­բա­նու­թյամբ: Հա­մեր­գա­շարն ա­ռիթ էր, որ նո­րո­վի նո­տագր­վեն ու հրա­տա­րակ­վեն Մաեստ­րո­յի կի­նո­գոր­ծե­րը, քա­նի որ, հե­ղի­նա­կի խոս­քով, իր ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյուն­նե­րի մի մա­սի նո­տա­նե­րը չկան ան­գամ իր գրա­դա­րա­նում, ո­րով­հետև դրանք ժա­մա­նա­կին հանձ­նել էր Մոսկ­վա­յի կի­նե­մա­տոգ­րա­ֆիստ­նե­րի միու­թյուն, ուս­տի այժմ մեծ աշ­խա­տանք է կա­տար­վել: Հա­վե­լենք, որ ար­ցա­խյան հա­մերգ­նե­րը կա­յա­ցել են՝ շնոր­հիվ Երևա­նի քա­ղա­քա­պե­տա­րա­նի, ՀՀ ԿԳՄՍ նա­խա­րա­րու­թյան և ԱՀ ՄԵՀԶ նա­խա­րա­րու­թյան հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թյան:
Մեր զրույ­ցը մե­րօ­րյա դա­սա­կա­նին նո­րո­վի բա­ցա­հայ­տե­լու մի­տում ու­նի:

- Մաեստ­րո, տա­րիքն ի՝նչ է բե­րում իր հետ:
- Կեն­սա­փորձ, ի­հար­կե, և այն կու­տա­կում­նե­րը, որ Աստ­ված տվել է քեզ` թե՛ ու­րա­խու­թյան, թե՛ դառն օ­րե­րին, եր­կուսն էլ քեզ հա­մար դառ­նում են սի­րե­լի ու հիմ­նա­վոր: Դու շնոր­հա­կալ ես Աստ­ծուն, որ այս փորձն էլ ու­նես, այն էլ:
- 1915 թվա­կա­նի ուր­վա­կա­նը Ձեր ըն­տա­նի­քում հա­ճա՞խ էր շր­ջում, թե՞ ծնող­նե­րը զերծ են պա­հել ձեզ այդ ցա­վից:
- Մայրս մշ­տա­պես մեզ պա­հել է այդ հու­նի մեջ և թոռ­նե­րից յու­րա­քան­չյու­րի ձեռ­քից բռ­նած տա­րել է Ծի­ծեռ­նա­կա­բերդ` մի փունջ ծա­ղիկ էլ մյուս ձեռ­քին: Հու­շա­կո­թո­ղը նրա հա­մար նաև իր ծնող­նե­րի գե­րեզ­մանն էր:
- Ձեր ՙՌեք­վիե­մի՚ ա­կունքն այս­տե՞ղ պի­տի փնտ­րել:
- Հենց այդ­տե­ղից է սկիզբ ա­ռել: Դա իմ հո­գու պարտքն է ե­ղել, մեր տան պարտքն է ե­ղել, իմ ծնող­նե­րի պարտ­քը, որ ես ի­րա­կա­նաց­րել եմ կամ փոր­ձել եմ ի­րա­կա­նաց­նել:
- Վար­պետ, Ձեր ծնող­ներն ի­րենց զա­վակ­նե­րի ա­նուն­ներն ընտ­րե­լիս հա­վա­տա­րիմ են մնա­ցել հա­յե­ցի ինք­նու­թյա­նը` Տիգ­րան, Մհեր, Սո­նա, Ա­րաքս: Դուք պահ­պա­նե՞լ եք ըն­տա­նե­կան ա­վան­դույ­թը:
- Մեր ըն­տա­նի­քը շատ պահ­պա­նո­ղա­կան էր հա­յե­ցիու­թյան հան­դեպ, առ­հա­սա­րակ, ա­նուն­ներ լի­նեն դրանք, սո­վո­րու­թյուն­ներ թե ճա­շա­տե­սակ­նե­րի ընտ­րու­թյուն. բո­լոր պա­րա­գա­նե­րում մեր ըն­տա­նի­քը ա­վան­դա­պաշտ է ե­ղել: Չորս զա­վակ­ներս էլ հետևել ենք տան օ­րենք­նե­րին: Աղջ­կաս ա­նու­նը Նվարդ է: Ճիշտն ա­սած, կա­նա­ցի ա­նուն­նե­րից ես շատ սի­րում էի Հե­ղի­նե ա­նու­նը: Մտա­դիր էի` ե­թե երկ­րորդ աղ­ջիկն ու­նե­նամ, ա­նու­նը կլի­նի Հե­ղի­նե, բայց ա­ռա­ջի­նը պետք է լի­նի Նվարդ, ո­րով­հետև Նվար­դը Տե­րյա­նից է գա­լիս, Կոս­տան Զա­րյա­նինն է, Թու­մա­նյա­նինն է: Ցա­վոք սր­տի, միակ աղ­ջիկն ու­նե­ցա: Տղաս մեծն է, Ե­ղիա է ա­նու­նը, հորս ա­նունն է: Գի­տե՞ք, երբ Քրիս­տո­սը խաչ­ված էր, ա­սաց. ՙԷ­լի՛, լա­մա սա­բաք տա­րի՚` ՙԱստ­ված, ին­չո՞ւ ինձ լքե­ցիր՚: Է­լին հենց Ե­ղիան է, հետևա­բար, մեծ խոր­հուրդ ու­նի այս ա­նու­նը, ո­րը նաև մար­գա­րեի ա­նուն է: Այ­սինքն` մեր տան մեջ որևէ ա­նուն պա­տա­հա­կան, հենց այն­պես չի ե­ղել:
- Իսկ Հե­ղի­նեն հու­նա­կա՞ն դի­ցա­բա­նու­թյու­նից եք սի­րել…
- Ան­շուշտ, հու­նա­կան դի­ցա­բա­նու­թյու­նից է, բայց ինձ հա­մար կին և հղիու­թյուն բա­ռե­րը շատ մոտ են, իսկ Հե­ղի­նե ան­վան հն­չո­ղու­թյան մեջ այդ ի­մաս­տը կա:
- Այ­սինքն` կնոջ կո­չու­մը հղիու­թյան, մայ­րա­նա­լու հետ եք կա­պում:
- Ա­յո, պտ­ղա­բե­րու­թյան հետ, ա­հա այդ պատ­ճա­ռով է թանկ ինձ հա­մար այդ ա­նու­նը: Ե­թե մեկն ինձ ներ­կա­յա­նում է Լե­նա կամ Ե­լե­նա ա­նու­նով, ես ա­սում եմ` դու Հե­ղի­նեն ես:
- Դառ­նանք ման­կու­թյան հու­շե­րին. մինչև ո՞ւր են հաս­նում դրանք:
- Ա­ռա­վոտ­նե­րը սո­վո­րու­թյուն ու­նեինք, դեռ ան­կող­նուց չվեր­կա­ցած, բո­լորս վե­ցով եր­գում էինք: Դրանք մեր եր­գերն էին, կո­մի­տա­սյան եր­գերն էին, օ­րի­նակ` ՙՍո­նա յա­րը՚ (մեր տա­նը Սո­նա կար): Երբ քույ­րերս ման­կա­պար­տեզ գնա­ցին, նրանք այն­տե­ղից եր­գեր բե­րե­ցին, դրանք էլ եր­գե­ցինք, լավ եր­գեր էին: Ինչ երգ պա­տա­հեր, ինչ հա­սա­նե­լի էր մեզ, բո­լորս սի­րով եր­գում էինք: Եր­բեմն մայրս էր պատ­վեր տվո­ղը, հորս ա­սում էր. ՙԵ­ղիա՛, այս եր­գը եր­գենք՚: Ու հայրս սկ­սում էր… Եր­բեմն հան­դես­նե­րի ժա­մա­նակ ի­րեն խնդ­րում էին եր­գել: Նա շատ գե­ղե­ցիկ ձայն ու­ներ և շատ եր­գեր գի­տեր` կո­մի­տա­սյան, Հա­յաս­տա­նում սո­վո­րած եր­գեր` Ա­րամ Խա­չատ­րյան, Ար­տե­մի Այ­վա­զյան… Շատ գե­ղե­ցիկ եր­գեր էին այն տա­րի­նե­րին, սրանք կա­մա~ց-կա­մաց այ­սօր վե­րա­դառ­նում են, նոր սե­րուն­դը ու­զում է սրանց հի­շել, ապ­րեց­նել… Հի­շում եմ` մեր տա­նը, Բեյ­րու­թում, օ­րա­ցույց կար, ո­րի հետևում սո­վո­րա­բար մեծ նկար էր լի­նում: Մեր օ­րա­ցույ­ցի տե­սա­րա­նը Երևա­նի Ստ. Շա­հու­մյա­նի ար­ձա­նի գե­ղե­ցիկ նկարն էր, աչ­քիս ա­ռաջ է դեռ նկա­րը: Այ­սինքն` մենք ապ­րում էինք Հա­յաս­տա­նով: Հորս ե­րա­զանքն է ե­ղել, որ ես ե­րա­ժիշտ դառ­նամ: Իր հա­մար Հա­յաս­տան գա­լու նպա­տա­կը նախ և ա­ռաջ ինձ ե­րա­ժիշտ տես­նելն էր: Ա­սում էր. ՙՏղաս դաշ­նա­մուր նվա­գի, դուրս գամ պատշ­գամբ, այն­տեղ նս­տած վա­յե­լեմ իր նվա­գը՚:
- Ա­ռա­ջին ե­րաժշ­տա­կան գոր­ծի­քը դաշ­նա­մո՞ւրն էր:
- Մինչև դաշ­նա­մու­րին հան­դի­պե­լը ես ման­դո­լին էի նվա­գում: Ե­րաժշ­տու­թյու­նը ես ինք­նու­րույն եմ սո­վո­րել` և՛ նո­տա­ներ, և՛ նվա­գել, և՛ ե­րաժշ­տու­թյան այլևայլ հար­ցեր, ո­րոնք հե­տո պի­տի դառ­նա­յին ա­կա­դե­միա­կան ու­սուց­ման ծրագ­րի մաս: Դրանք բո­լո­րը ես սկ­սել եմ ինք­նու­րույն, ին­չի հա­մար շատ ու­րախ եմ, ո­րով­հետև իմ կա­պը ե­րաժշ­տու­թյան հետ չի ճա­նա­չել թվան­շան, գնա­հա­տանք, գլուխ շո­յել: Դա ե­ղել է իմ անձ­նա­կան գոր­ծը` ես ու իմ Աստ­վա­ծը: Նո­տա­նե­րը ինքս եմ սո­վո­րել: Հի­մա ես դա հպար­տու­թյամբ եմ ա­սում, ո­րով­հետև շատ դժ­վար է մե­նակ նո­տա սո­վո­րել: Եվ երբ ա­ռա­ջին ան­գամ սկ­սում ես նո­տա­նե­րը հա­վա­քել, նվա­գել, դա ինչ հուզ­մունք է, չեք պատ­կե­րաց­նում: Եր­կու երկ­հն­չյուն միաց­նում էի ի­րար, հե­տա­գա­յում պի­տի ի­մա­նա­յի, որ դա­սա­կան օ­րենք­նե­րի մեջ գոր­ծող միա­ցու­թյուն­ներ են դրանք:

- Ե՞րբ զգա­ցիք, որ ա­ռանց ե­րաժշ­տու­թյան ապ­րել չեք կա­րող:
- Որ­պես­զի այդ վի­ճա­կը հաս­կա­նաս, պետք է մի օր ջրից դուրս հայ­տն­ված ձուկ լի­նես: Ես եր­բեք ա­ռանց ե­րաժշ­տու­թյան չեմ ապ­րել, որ ի­մա­նամ` կա­րո՞ղ եմ, կամ ի՞նչ է ա­ռանց ե­րաժշ­տու­թյան ապ­րե­լը:
- Ե­րաժշ­տա­գետ­նե­րի կար­ծի­քով` Ձեր ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյան հեն­քը ազ­գա­յի­նի և ա­վան­գար­դիզ­մի ներ­դաշ­նակ հա­մադ­րումն է. հա­մա­ձա՞յն եք: Ժա­մա­նա­կա­կից ե­րաժշ­տա­կան ուղ­ղու­թյուն­նե­րից ո­րո՞նք եք նա­խընտ­րում:
- Ճիշտն ա­սած` մի ժա­մա­նակ լավ գի­տեի ուղ­ղու­թյուն­նե­րի մա­սին: Հի­մա դրանց մա­սին պատ­կե­րա­ցում­ներս այն­քան էլ հիմ­նա­վոր չեն, բա­ցի դրա­նից` կարևո­րու­թյուն էլ չեմ տա­լիս: Գի­տե՞ք, ե­րաժշ­տու­թյու­նը մի տե­սակ տուն գնալ է, ա­ղո­թել է, սե­րե­րին վե­րա­դառ­նալ է, այդ սր­բու­թյուն­նե­րին վե­րա­դառ­նալն է: Այն­տեղ ար­դեն քիչ տեղ է մնում ՙիզմ՚-ե­րի մա­սին մտա­ծե­լու:
- Իսկ ի՞նչ ա­կունք­նե­րից է սն­վում Ձեր ե­րաժշ­տու­թյու­նը:
- Նախ` շատ մեծ կարևո­րու­թյուն է ինձ հա­մար մշ­տա­պես զգալ Կո­մի­տա­սին` ժո­ղովր­դա­կան եր­գե­րը և հոգևոր ե­րաժշ­տու­թյու­նը: Դա հս­կա­յա­կան գան­ձա­րան է, անս­պառ նյութ է` սե­րունդ­նե­րի հա­մար: Փոր­ձում եմ իմ բա­ժի­նը պե­ղել այն­տե­ղից: Առ­հա­սա­րակ, պետք է լավ յու­րաց­նես քո ար­մատ­նե­րը և ան­ցյա­լը, միա­ժա­մա­նակ, պետք է հա­մաշ­խար­հա­յին ե­րաժշ­տա­կան ի­րա­կա­նու­թյան ամ­բողջ տե­սա­դաշ­տը լավ ի­մա­նաս և տան ե­ղա­ծիդ հետ հա­մա­ձայ­նեց­նե­լու: Ին­չու հա­մա­ձայ­նեց­նե­լու, ո­րով­հետև ար­դիա­կան մտա­ծո­ղու­թյու­նը կա­րիք ու­նի այն­պի­սի խոր­քե­րի, ո­րոնք դու տանն ու­նես…
- Մաս­նա­գետ­նե­րի կար­ծի­քով` թե­պետ Ձեր ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյան հիմ­քում ազ­գա­յինն է, բայց Դուք չեք դի­մում ժո­ղովր­դա­կան մո­տիվ­նե­րին:
- Եր­բեք չէ: Պա­տա­հել է` ինձ ա­սել են օ­պե­րա գրեք` այ­սինչ կամ այ­նինչ հե­րո­սին նվիր­ված: Ես ա­սում եմ` իմ խն­դի­րը ոչ թե ե­ղած հե­րո­սին զար­դա­րելն է, այլ` մի նոր հե­րոս գո­յաց­նե­լը: Ե­թե ես կա­րո­ղա­ցա իմ ե­րաժշ­տու­թյամբ մի բան ա­վե­լաց­նել ե­ղա­ծին, դա կլի­նի իմ ու­րա­խու­թյու­նը, բայց ե­ղա­ծը սպա­ռել՝ եր­բեք հե­տաքր­քիր գործ չեմ հա­մա­րել:
- Կոմ­պո­զի­տոր Ա­շոտ Զոհ­րա­բյա­նը ՙդա­ժա­նու­թյուն՚ բա­ռով է ո­րա­կում այն բծախ­նդ­րու­թյունն ու աշ­խա­տա­սի­րու­թյու­նը, ո­րով ստեղ­ծում եք Ձեր գոր­ծե­րը: Այ­նուա­մե­նայ­նիվ, ինչ­պե՞ս են ծն­վում դրանք:
- Չգի­տեմ, բո­լո­րո­վին չգի­տեմ ինչ­պես: Պատ­կե­րաց­րեք մե­կին, ով ե­րաժշ­տա­կան կր­թու­թյուն չու­նի, բայց ըն­դուն­վում է ե­րաժշ­տա­կան ու­սում­նա­րան, տասն­մեկ տա­րի հե­տո գրում է հայ­րեն­ներ: Իսկ ե­րաժշ­տու­թյուն սո­վո­րե­լը, ե­րաժշ­տա­կան ա­կա­դե­միա­կան հա­մա­կար­գը յու­րաց­նե­լը, պետք է ա­սեմ, ար­վեստ­նե­րից ա­մե­նա­տա­րո­ղու­նակն է: Շատ նյութ կա այն­տեղ սո­վո­րե­լու` բազ­մա­ձայ­նու­թյուն, մե­ղե­դի, նվա­գել, գոր­ծիք­ներ ճա­նա­չել, բա­նաս­տեղ­ծու­թյուն և մե­ղե­դի կա­պե­րը հաս­կա­նալ, կռա­հել, կեր­պա­րա­յին մտա­ծո­ղու­թյուն ձեռք բե­րել: Ա­ռան­ձին բա­ղադ­րա­մա­սե­րը, ո­րոն­ցով ե­րաժշ­տու­թյուն է գո­յա­նում, տար­բեր գի­տու­թյուն­նե­րի ար­դյուն­քում են ծն­վում: Ա­մեն մի գոր­ծի տակ հս­կա տն­տե­սու­թյուն կա:

- Ձեր ո՞ր գոր­ծերն եք սի­րում լսել:
- Ան­կեղծ ա­սեմ` ես իմ գոր­ծե­րը լսե­լու սո­վո­րու­թյուն չու­նեմ, այ­սինքն` ինչն ար­դեն գր­վել է: Պա­տա­հում է` հա­մերգ­նե­րին լսում եմ և մեկ-մեկ մտա­ծում, որ պետք է ու­րիշ տե­սակ լի­ներ, բայց չեմ կա­րող ա­սել, որ ես միշտ օ­բյեկ­տիվ եմ իմ գոր­ծե­րը գնա­հա­տե­լիս: Ա­ռա­վե­լա­պես կողմ­նո­րոշ­վում եմ լսա­րա­նի ու­շադ­րու­թյան աս­տի­ճա­նով, ի՞նչ տա­րավ դահ­լի­ճը: Հե­ղի­նա­կը դա լավ է զգում` ինչ­քա­նով կապ­վեց լսա­րա­նը քո ե­րաժշ­տու­թյա­նը:
- Նույն Ա­շոտ Զոհ­րա­բյա­նը շատ ինք­նա­տիպ ձևով է բնու­թագ­րել Ձեր ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյու­նը` ա­սե­լով. ՙՄան­սու­րյա­նի ե­րաժշ­տու­թյու­նը պոե­զիա է՚: Ա­վե­լին` Դուք եր­գե­րի շար­քեր եք ստեղ­ծել հայ բա­նաս­տեղծ­նե­րի տեքս­տե­րով: Ո՞մ եք նա­խընտ­րում, սի­րում, ո՞ւմ գիր­քը կամ գր­քերն են միշտ Ձեր սե­ղա­նին:
- Ես հի­մա եր­կու թևե­րի վրա եմ, մի ժա­մա­նակ` մի 40-50 տա­րի միայն Չա­րենց էր, հի­մա նաև` Ի­սա­հա­կյան է, եր­կու­սի հետ եմ: Ի­սա­հա­կյան, Չա­րենց, նաև Տե­րյան, բայց ա­մե­նա­շա­տը Չա­րեն­ցի հետ եմ: Ես ա­մեն ան­գամ բա­ցում եմ` այս ի՞նչ բան է` չէի նկա­տել, այս ի՞նչ տո­ղեր են` չեմ հի­շում:
- Միայն հա՞յ բա­նաս­տեղծ­ներն են Ձեզ ա­ռինք­նում:
- Միայն: Իմ կար­ծի­քով պոե­տա­կան աշ­խարհ ի­մա­նա­լը չի լի­նում մեկ բա­նաս­տեղ­ծու­թյուն կամ բա­նաս­տեղ­ծա­կան ժո­ղո­վա­ծու ճա­նա­չե­լով, մեկ բա­նաս­տեղծ ճա­նա­չե­լով: Դու պետք է ի­մա­նաս առն­վազն ե­րեք-չորս հա­րյուր տար­վա հայ պոե­տա­կան կյան­քը, բա­ռի ան­ցած ճա­նա­պար­հը` մի սերն­դից մյու­սը, մի ժա­մա­նա­կաշր­ջա­նից մյու­սը: Բա­ռերն ի­րենց կյան­քով են ապ­րում, և ե­թե դու չգի­տես, օ­րի­նա­կի հա­մար, ինչ­պես է նո­քա բա­ռը Չա­րենցն օգ­տա­գոր­ծում իր բա­նաս­տեղ­ծու­թյան մեջ, կամ ինչ է Վա­հան Տե­րյա­նի հա­մար ՙքնք­շաշր­շյուն՚ բա­ռը, Աստ­վա՛ծ իմ, այդ ի՛նչ հրաշք գո­յու­թյուն է բա­ռի… Եվ ինչ­պես է առ­հա­սա­րակ լի­նում` ՙ՝մ խո­հե­րը մո­լար՚… Եվ հե­տո բա­ցա­հայ­տում ես, որ ՙմո­լո­րը՚ և ՙմո­լա­րը՚ նույն բա­նե­րը չեն. Տե­րյա­նը հոգևո­րա­կա­նի տղա էր, իսկ միջ­նա­դա­րում, երբ մար­դը այ­լա­դա­վան էր դառ­նում, նրան ան­վա­նում էին ՙմո­լար՚: Եվ սա պոե­տա­կան գյուտ չէ միայն, այլ հիմ­նա­վոր հաս­կա­ցու­թյուն է: Այս ամ­բող­ջը պետք է ի­մա­նաս, ես դա միայն հա­յե­րե­նով գի­տեմ, ու­րիշ լե­զու­նե­րով չեմ կա­րող ի­մա­նալ, չու­նեմ երկ­րորդ լե­զու, որ այդ­քան ես ի­մա­նամ:
- Երբ ըն­թեր­ցում եք այդ պոետ­նե­րին, Ձեր ստա­ցած տպա­վո­րու­թյուն­նե­րի՞ց է ծն­վում ա­պա­գա եր­գը, թե՞ այն ար­դեն կա այդ բա­ռե­րի ու տո­ղե­րի մեջ:
- Ոչ, չկա: Ես չգի­տեմ ինչ­պես է ծն­վում, դա ա­ռեղծ­ված է: Ինձ հա­մար ա­մեն մի գործ, որ ես գրում եմ, մա­նա­վանդ բա­նաս­տեղ­ծու­թյան հետ կապ­ված, դա վթար է: Ա­մեն ան­գամ ինձ հա­մար բա­նաս­տեղ­ծու­թյուն եր­գե­լը վթա­րից մի կերպ, հրաշ­քով ա­զատ­վե­լու նման է:
- Ֆիլ­մե­րի հա­մար գրած գոր­ծե­րը, կա­րե­լի է ա­սել, Ձեզ լայն ճա­նա­չում բե­րե­ցին: Կի­նոե­րաժշ­տու­թյու­նը ստեղ­ծա­գոր­ծա­կան ճա­նա­պար­հին հան­գր­վա­նա­յին հե­նա­սյո՞ւն էր, թե՞ այլ դեր եք վե­րա­պա­հում նրան:
- Ինձ հա­մար հեշտ էր կի­նոե­րաժշ­տու­թյուն գրե­լը, չա­փա­զանց հեշտ: Դա մի յու­րօ­րի­նակ աշ­խարհ է: Երբ դու ոտք ես դնում այն­տեղ, պետք է նախ և ա­ռաջ պար­զես, թե որ բա­նա­լիով ես բա­ցե­լու այս ֆիլ­մի ե­րաժշ­տու­թյու­նը, ին­չի՞ն պի­տի ծա­ռա­յի, ո՞ր ուղ­ղու­թյամբ, ո՞ր կե­տե­րը շեշ­տի: Եր­բեմն ինձ հա­մար դժ­վար է ե­ղել այդ կարևոր բա­նա­լին գտ­նե­լը, քան դրա լուծ­ման ե­րաժշ­տու­թյու­նը կա­յաց­նե­լը: Ես 25 տա­րե­կա­նում մտա կի­նոաշ­խարհ: Մեծ թվով փաս­տագ­րա­կան ֆիլ­մեր ա­րե­ցի այդ տա­րի­նե­րին: Հինգ տա­րի անց Սեր­գեյ Փա­րա­ջա­նովն ինձ հանձ­նա­րա­րեց գրել ՙՆռան գույ­նի՚ ե­րաժշ­տու­թյու­նը: Նույն տա­րին Մա­լյանն ա­ռա­ջար­կեց գրել ՙՄենք ենք, մեր սա­րե­րը՚ ֆիլ­մի հա­մար: Կի­նոե­րաժշ­տու­թյուն հիմ­նա­կա­նում գրել եմ 1969-84 թթ., մի քիչ էլ 84-ից հե­տո: Այդ շր­ջանն ինձ հա­մար ան­չափ հե­տաքր­քիր էր, ո­րով­հետև մտեր­մա­նում ես գրա­կան և թա­տե­րա­կան աշ­խար­հի հետ, նկա­րիչ­նե­րի հետ (մենք Մի­նա­սի հետ աշ­խա­տել ենք քա­նի~-քա­նի ֆիլ­մե­րում), Մա­լյա­նի, Ֆրուն­զիկ Մկրտ­չյա­նի, Սոս Սարգ­սյա­նի, Խո­րեն Աբ­րա­հա­մյա­նի հետ ինչ­քա՛ն ֆիլ­մեր եմ ա­րել: Մի ըն­տա­նի­քի պես էինք, ի­րենց պա­կա­սը շատ եմ զգում, մեկ-մեկ` տխ­րե­լու աս­տի­ճան…
- Ար­ցա­խը Ձեր կյան­քում և ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյան մեջ մաս ու­նի՞:
- Երբ մենք նոր էինք ա­մուս­նա­ցել, կինս ինձ Ար­ցախ է բե­րել: Ես չգի­տեի, որ ես Ար­ցա­խում եմ, ներ­սում ար­դեն, չգի­տեի, տա­րի­ներ հե­տո ի­մա­ցա և ու­րախ եմ, որ այդ կա­պը կա, կա իմ տան մեջ: Կնոջս հայ­րը շու­շե­ցի էր, մայ­րը` կող­քի գյու­ղե­րից: Այն­պես որ մեր տանն այդ ա­վան­դույթ­նե­րը, խոս­քուզ­րույ­ցը, հի­շո­ղու­թյուն­նե­րը կան: Ես այս­տեղ եմ, ես հա­մա­հա­յաս­տան­ցի եմ…

Հար­ցազ­րույ­ցը`
Մե­լա­նյա ՄԻ­ԼՈ­ՆՅԱ­ՆԻ