comintour.net
stroidom-shop.ru
obystroy.com
Մշակույթ և կրթություն http://artsakhtert.com Mon, 16 Dec 2019 06:30:47 +0000 Joomla! - Open Source Content Management hy-am ՊՈԵԶԻԱՅՈՒՄ ՆԱ ԳԾԵԼ Է ԻՐ ԱՐԱՀԵՏԸ http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/27961-2019-12-13-16-06-50 http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/27961-2019-12-13-16-06-50 Նվարդ ՍՈՂՈՄՈՆՅԱՆ

 Դեկտեմբերի 13-ին ՙԳրիգոր Նարեկացի՚ համալսարանի գիտական նիստերի և պոեզիայի դահլիճում տեղի ունեցավ Արիս Գրիգորյանի 60-ամյա հոբելյանին նվիրված միջոցառումը:

Կյանքի հետաքրքիր ՙհամալսարաններով՚ է անցել բանաստեղծ, լրագրող Արիս Գրիգորյանը։ Մարտակերտում գիշերօթիկ միջնակարգ դպրոցից հետո ավարտել է Դիլիջանի պրոֆտեխուսումնարանը` ստանալով դերձակի մասնագիտություն։ Այնուհետև ավարտել է Ստեփանակերտի մանկավարժական ինստիտուտի բանասիրական ֆակուլտետը։ Ստեփանակերտում աշխատել է որպես մարզային տպարանի գրաշար, ապա ՙԱրցախ՚ գրական¬գեղարվեստական հանդեսում՝ ավագ խմբագիր, հետո ՙՄարտիկ՚ թերթում՝ որպես զինվորական լրագրող։ Խմբագրել է ՙՄետաքսագործ՚, ՙՊայքար՚ (ընդհատակյա), ՙՋրաբերդ՚ և ՙՆոր Շահումյան՚ շրջանային թերթերը։ Այժմ խմբագրում է ՙԱրցախի կոմունիստ՚ և ՙԱրհմիություն՚ թերթերը։ 1993-2009 թթ. ծառայել է ԼՂՀ պաշտպանության բանակի շարքերում։ Վիրավորվել է, հետո ծառայությունը շարունակել ՙՄարտիկ՚ թերթում։ Մեդալներ, պատվոգրեր, կրծքանշաններ ունի։
Հրատարակել է 17 գիրք։ Ունի 4 զավակ, 6 թոռ։
ԱՀ գրողների միության նախագահ, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Վարդան Հակոբյանը նշելով, որ տարին առատ է հոբելյաններով, ասաց, որ հերթականը Արիս Գրիգորյանինն է, ով այս տարի հրատարակել է 2 գիրք՝ ՙԲանաստեղծությունների ընտրանի՚ և ՙԲարձունք տանող արահետով՚։ Հոբելյանական տարում լույս ընծայած երկու գրքերը գրողի տարիների չափածո և արձակ գործերի հունձքն են։ Բանաստեղծը համակրելի է իր գրչի նվիրումով ու քաղաքացիական կերպարով։ Ա. Գրիգորյանն ինքնատիպ ձեռագիր ունի. ավանդական չափի մեջ նա կարողացավ իր ձայնը հասցնել ընթերցողին։
ԱրՊՀ դասախոս, բանասիրական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Սոկրատ Խանյանը, մանկավարժական գիտությունների թեկնածու Արկադի Թովմասյանը, բանասիրական գիտությունների թեկնածուներ Ժաննա Բեգլարյանը, Զինաիդա Բալայանը, Ամալյա Գրիգորյանը, Նանար Սիմոնյանը, Արցախի արհմիությունների ֆեդերացիայի աշխատակից Էռնեստ Ծատրյանը հոբելյարին ողջունելով՝ ասացին, որ նա, շարունակելով հայ դասականների ավանդույթները, հարստացրել է արցախյան գրականությունն իր անմիջական, անկեղծ, պատկերավոր պոեզիայով։ Արիսն ունի իր ինքնատիպ ձեռագիրը և՜ գրական դաշտում, և՜ լրագրության մեջ։ Պատերազմական թեմայով գրված ՙՄատս ձգանին՚ շարքը մնայուն է։ Ոճը պարզ է, զերծ պաճուճանքներից, ասելիքը՝ հստակ, հասանելի ընթերցողին։
Ելույթ ունեցողներն ընդգծեցին Արիս Գրիգորյանի քաղաքացիական պահվածքը, մարդկային ազնիվ տեսակը. համեստ, աշխատասեր, ընտանիքի լավ հայր, ներդաշնակ ընտանիք,- պոեզիայում նա գծել է իր արահետը։
ՙԳրիգոր Նարեկացի՚ համալսարանի ուսանողները և դերասանուհի Ռուզան Գասպարյանն արտասանեցին գրողի ստեղծագործություններից։
ՙԲանաստեղծության ծնունդը նման է լույսի՚,¬ իր խոսքում ասաց Ա. Գրիգորյանը։

 

 

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Մշակույթ և կրթություն Fri, 13 Dec 2019 12:04:43 +0000
ՑՈՒ­ՑԱ­ՀԱՆ­ԴԵ­ՍԻ ՀԵ­ՂԻ­ՆԱԿ­ՆԵ­ՐԸ ԶԻՆ­ՎՈՐ­ՆԵՐ ԵՆ http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/27958-2019-12-13-15-05-09 http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/27958-2019-12-13-15-05-09 ՑՈՒ­ՑԱ­ՀԱՆ­ԴԵ­ՍԻ ՀԵ­ՂԻ­ՆԱԿ­ՆԵ­ՐԸ ԶԻՆ­ՎՈՐ­ՆԵՐ ԵՆ
Նվարդ ՍՈ­ՂՈ­ՄՈ­ՆՅԱՆ

 Դեկ­տեմ­բե­րի 9-ին Ստե­փա­նա­կեր­տի պատ­կե­րաս­րա­հում բաց­վեց Հայկ Գա­լո­յա­նի և Դա­վիթ Բո­ցի­նյա­նի գե­ղան­կար­չա­կան ցու­ցա­հան­դե­սը, որ նա­խա­ձեռ­նել էր ՙՎիկ­տո­րիա՚ մի­ջազ­գա­յին բա­րե­գոր­ծա­կան հիմ­նադ­րա­մը։ Քա­նի որ տղա­նե­րի ա­նուն­նե­րը ո­չինչ չէին ա­սում, այդ իսկ պատ­ճա­ռով ցու­ցա­հան­դե­սը սա­կա­վա­մարդ էր, բայց ով­քեր ներ­կա էին, հե­տաք­րք­րու­թյամբ դի­տե­ցին ներ­կա­յաց­ված 3 տաս­նյա­կից ա­վե­լի աշ­խա­տանք­նե­րը։

Հայ­կը և Դա­վի­թը Երևա­նի Փա­նոս Թեր­լե­մե­զյա­նի ան­վան գե­ղար­վես­տի քո­լե­ջի 4-րդ կուրսն ա­վար­տած ու­սա­նող­ներ են, այժմ ծա­ռա­յում են Ար­ցա­խի պաշտ­պա­նու­թյան բա­նա­կում, յոթ ամ­սից կզո­րացր­վեն, կշա­րու­նա­կեն¬կա­վար­տեն ու­սու­մը, և դե­պի մեծ ար­վես­տը տա­նող ճա­նա­պար­հին ան­պայ­ման հա­ճե­լիո­րեն կհի­շեն և բա­նա­կա­յին ար­ցա­խյան ա­ռօ­րյան, և ստե­փա­նա­կեր­տյան ցու­ցա­հան­դե­սը, գե­ղան­կար­չա­կան ար­վես­տի եր­կր­պա­գու­նե­րի սերն ու հե­տաք­րք­րու­թյու­նը ի­րենց գոր­ծե­րի հան­դեպ։
ԱՀ նկա­րիչ­նե­րի միու­թյան նա­խա­գահ Հո­վիկ Գաս­պա­րյա­նը ող­ջույ­նի խոս­քում ըն­դգ­ծեց տղա­նե­րի կրկ­նա­կի ծա­ռա­յու­թյու­նը ժո­ղովր­դին, այն է` երկ­րի պաշտ­պա­նու­թյանն ու ար­վես­տին, ա­պա նշեց, որ ցու­ցա­հան­դե­սը վկա­յում է, որ տղա­նե­րը մաս­նա­գի­տա­կան ա­ռու­մով կանգ­նած են ա­մուր հիմ­քե­րի վրա, որ եր­կու­սի մոտ էլ կա գույ­նի, գծի, լույս ու ստ­վե­րի նուրբ զգա­ցո­ղու­թյուն։ Մնում է միայն, որ զին­վո­րա­կան ծա­ռա­յու­թյունն ա­վար­տե­լուց հե­տո հա­մառ ու նպա­տա­կաս­լաց աշ­խա­տեն։
Հայկ Գա­լո­յա­նը Ա­բո­վյա­նից է, Դա­վիթ Բո­ցի­նյա­նը՝ Աշ­տա­րա­կից։ Մտեր­մա­ցել են ու­սա­նո­ղա­կան տա­րի­նե­րին։ Զրույ­ցի ժա­մա­նակ ա­սա­ցին, որ ընդ­հատ­վել է ուս­ման¬ստեղ­ծա­գոր­ծա­կան գոր­ծըն­թա­ցը, բայց այժմ ա­ռա­վել կարևոր ու պա­տաս­խա­նա­տու ծա­ռա­յու­թյան մեջ են։
ՙՎիկ­տո­րիա՚ բա­րե­գոր­ծա­կան հիմ­նադ­րա­մի հիմ­նա­դիր տնօ­րեն Գա­յա­նե Գևոր­գյանն ա­սաց, որ ի­րենց նպա­տակն է հայ­կա­կան մշա­կույ­թը ծա­նո­թաց­նել մի­ջազ­գա­յին հան­րու­թյա­նը, վեր հա­նել նոր ա­նուն­ներ, տա­ղանդ­ներ, և որ Ար­ցա­խի հետ կապ­ված ծրագ­րեր ա­ռա­ջի­կա­յում շատ կլի­նեն։ Հիմ­նադ­րա­մի ա­ջակ­ցու­թյամբ ար­դեն ի­րա­կա­նաց­վել է ՙԴա­դի­վանք. վե­րածն­ված հրա­շա­լիք՚ գիր­քը, մեկ այլ ծրագ­րով Ստե­փա­նա­կեր­տից 5 ե­րե­խա մաս­նակ­ցել է մոս­կո­վյան փա­ռա­տո­նին, Ար­ցա­խի Հան­րա­պե­տու­թյան ա­նու­նից հան­դես ե­կել մեծ բե­մից։ՙՄար­դու կյան­քի կարևոր հիմ­քե­րից մեկն ա­րա­րե­լը, ստեղ­ծա­գոր­ծելն է, ո­րը տա­նում է դե­պի պայ­քար և հաղ­թա­նակ՚,¬ ա­սաց Գա­յա­նեն և պատ­մեց, որ Հայ­կի և Դա­վի­թի հետ ի­րեն ծա­նո­թաց­րել է ման­կա­վարժ Տաթևիկ Տա­տյա­նը, որ ին­քը ներ­կա է ե­ղել տղա­նե­րի երևա­նյան ցու­ցա­հան­դե­սին, գոր­ծե­րից զգաց­վել է նրանց տա­ղան­դը և նա­խա­ձեռ­նել է ար­ցա­խյան ցու­ցա­հան­դե­սը։

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Մշակույթ և կրթություն Fri, 13 Dec 2019 15:04:07 +0000
ՀԱՆԴԻՊՈՒՄ ԱԳՄ ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՑԻՉՆԵՐԻ ՀԵՏ http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/27957-2019-12-13-15-02-33 http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/27957-2019-12-13-15-02-33 ՀԱՆԴԻՊՈՒՄ ԱԳՄ ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՑԻՉՆԵՐԻ ՀԵՏ
Ար­մի­նե ԴԱ­ՆԻԵ­ԼՅԱՆ ք.…

 Ար­ցա­խի գրող­նե­րի միու­թյան ան­դամ, Մար­տու­նու ար­վես­տի դպ­րո­ցի փոխտ­նօ­րեն Սեր­գեյ Սա­ֆա­րյա­նի նա­խա­ձեռ­նու­թյամբ` օ­րերս Մար­տու­նու ար­վես­տի դպ­րո­ցում կազ­մա­կերպ­վեց հան­դի­պում ԱՀ ԳՄ նա­խա­գահ, բա­նա­սի­րա­կան գի­տու­թյուն­նե­րի դոկ­տոր, պրո­ֆե­սոր, ՀՀ մշա­կույ­թի վաս­տա­կա­վոր գոր­ծիչ Վար­դան Հա­կո­բյա­նի, բա­նա­սի­րա­կան գի­տու­թյուն­նե­րի թեկ­նա­ծու, դո­ցենտ, ՙԳրի­գոր Նա­րե­կա­ցի՚ հա­մալ­սա­րա­նի Արևմտա­հա­յե­րե­նի, հա­յա­գի­տու­թյան գի­տա­հե­տա­զո­տա­կան Լու­տո­վի­կա և Յա­կոբ Այն­թապ­լեան կենտ­րո­նի տնօ­րեն Ա­մա­լյա Գրի­գո­րյա­նի, Ար­ցա­խի գրող­նե­րի միու­թյան ե­րի­տա­սար­դա­կան բա­ժան­մուն­քի նա­խա­գահ Սո­նա Համ­բար­ձու­մյա­նի և լրագ­րող Նվարդ Ա­լեք­սա­նյա­նի հետ։ 

Հան­դիպ­մա­նը ներ­կա էին շրջ­կենտ­րո­նի հան­րակր­թա­կան դպ­րոց­նե­րի ու­սու­ցիչ­ներ, ե­րի­տա­սարդ ստեղ­ծա­գոր­ծող­ներ և շնոր­հա­շատ ա­շա­կերտ­ներ, գրա­կա­նա­սեր մար­դիկ։
Բաց­ման խոս­քում Վար­դան Հա­կո­բյանն ա­շա­կերտ­նե­րին խոր­հուրդ տվեց ըն­թեր­ցել հա­մաշ­խար­հա­յին գրա­կա­նու­թյուն, ին­չի պա­կա­սը նրանք շատ ու­նեն։
Հան­րակր­թա­կան դպ­րոց­նե­րի ստեղ­ծա­գոր­ծող ու­սու­ցիչ­ներն ու ա­շա­կերտ­նե­րը ներ­կա­յա­ցան հե­ղի­նա­կա­յին ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյուն­նե­րով, ո­րից հե­տո տե­ղի ու­նե­ցավ քն­նար­կում։
Ե­լույթ­նե­րով և հե­ղի­նա­կա­յին ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյուն­նե­րով հան­դես ե­կան նաև ԱԳՄ ան­դամ­նե­րը։ Ա.Գրի­գո­րյանն ող­ջու­նեց նմա­նօ­րի­նակ հան­դի­պում­նե­րը, կարևո­րեց պարզ, բայց գա­ղա­փար­նե­րով հա­րուստ ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյու­նը։
-Մի­ջո­ցա­ռու­մը, մա­նա­վանդ ա­շա­կերտ­նե­րի հա­մար, յու­րօ­րի­նակ գրա­կա­նու­թյան դաս է, որ կա­րող են անց­կաց­նել հար­ցադ­րում­ներ կա­տա­րե­լով։ Ստեղ­ծա­գոր­ծե­լու կայ­ծը, որ առ­կա է ա­շա­կեր­տի մոտ, պետք է զար­գաց­նել։ Կարևոր չէ` ա­շա­կեր­տը բա­նաս­տեղծ է դառ­նա­լու, թե ոչ, բայց ստեղ­ծա­գոր­ծե­լը կօգ­նի նրան կյան­քում հաղ­թա­հա­րե­լու դժ­վա­րու­թյուն­նե­րը։ Բա­նաս­տեղ­ծու­թյու­նը, ինչ­պես ե­րաժշ­տու­թյու­նը, հնա­րա­վո­րու­թյուն է տա­լիս ար­տա­հայ­տե­լու ապ­րում­ներդ,- իր ե­լույ­թում նշեց Նվարդ Ա­լեք­սա­նյա­նը և ող­ջու­նեց այն փաս­տը, որ ա­շա­կերտ­նե­րի ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյուն­նե­րում հայ­րե­նա­սի­րու­թյան շեշ­տադ­րում­ներ կան և դրանք հա­մա­րեց ազ­նիվ մղում­ներ, որ­պես օ­րի­նակ բե­րեց ծնն­դով շր­ջա­նի Թա­ղա­վարդ գյու­ղից Ա­շոտ Գրա­շու բա­նաս­տեղ­ծու­թյուն­նե­րը, ո­րոնք եր­գե­րի են վե­րած­վել։
Մի­ջո­ցառ­ման վե­րա­բե­րյալ խոս­քով հան­դես ե­կավ թո­շա­կա­ռու ման­կա­վարժ Քնար Բա­դա­լյա­նը։
Եզ­րա­փա­կիչ խոսք ա­սաց ԱԳՄ նա­խա­գահ Վար­դան Հա­կո­բյա­նը։ Նա ա­շա­կերտ­նե­րին խոր­հուրդ տվեց գիրք շատ կար­դալ, տե­ղե­կաց­րեց, որ ՙԳրի­գոր Նա­րե­կա­ցի՚ հա­մալ­սա­րա­նում կա գրա­դա­րան, որ­տեղ զե­տեղ­ված են հա­մաշ­խար­հա­յին և ժա­մա­նա­կա­կից գրող­նե­րի ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյուն­ներ, ցան­կա­ցող­նե­րը կա­րող են այ­ցե­լել, նաև օգտ­վել ին­տեր­նե­տա­յին տար­բե­րա­կից։
Վ.Հա­կո­բյա­նը շրջ­կենտ­րո­նի հան­րակր­թա­կան դպ­րոց­նե­րի գրա­դա­րա­նա­վար­նե­րին հանձ­նեց Ար­ցա­խի գրող­նե­րի միու­թյան ան­դամ­նե­րի հե­ղի­նա­կա­յին գր­քե­րից։
Մի­ջո­ցա­ռումն ա­վարտ­վեց Մար­տու­նու Ա­րամ Խա­չատ­րյա­նի ան­վան ար­վես­տի դպ­րո­ցի սա­նե­րի եր­գե­րի կա­տա­րում­նե­րով։

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Մշակույթ և կրթություն Fri, 13 Dec 2019 15:01:46 +0000
ՆՐԱ ԴԵՐՆ ՈՒ ՆՇԱՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆՆ ԱՐՑԱԽՅԱՆ ՇԱՐԺՄԱՆ ՄԵՋ ՈՒՐՈՒՅՆ ՏԵՂ ՈՒՆԵՆ http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/27956-2019-12-13-15-00-22 http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/27956-2019-12-13-15-00-22 ՆՐԱ ԴԵՐՆ  ՈՒ ՆՇԱՆԱԿՈՒԹՅՈՒՆՆ ԱՐՑԱԽՅԱՆ ՇԱՐԺՄԱՆ ՄԵՋ ՈՒՐՈՒՅՆ ՏԵՂ ՈՒՆԵՆ
Սու­սան­նա ԲԱ­ԼԱ­ՅԱՆ

 Դեկ­տեմ­բե­րի 11-ին ՙԵվ­րո­պա՚ հյու­րա­նո­ցում կա­յա­ցավ Ար­ցա­խյան ազ­գա­յին-ա­զա­տագ­րա­կան շարժ­ման ակ­նա­ռու գոր­ծիչ, ՙՂա­րա­բաղ՚ կո­մի­տեի հիմ­նա­դիր, հայտ­նի տն­տե­սա­գետ-քա­ղա­քա­գետ Ի­գոր Մու­րա­դյա­նի հրա­պա­րա­կա­խո­սա­կան, տն­տե­սա­գի­տա­կան, քա­ղա­քա­կան հոդ­ված­նե­րի հա­մա­հա­վաք ժո­ղո­վա­ծուի շնոր­հան­դե­սը: Շնոր­հան­դե­սին ներ­կա էին ԱՀ ՄԵՀԶ նա­խա­րար Լեռ­նիկ Հով­հան­նի­սյա­նը, ՀՅԴ Ար­ցա­խի ԿԿ ան­դամ­ներ, Ի­գոր Մու­րա­դյա­նի ըն­կեր­նե­րը, լրագ­րող­ներ:

Գիր­քը հրա­տա­րակ­վել է ՙԶբո­սաշր­ջու­թյան զար­գաց­ման գոր­ծա­կա­լու­թյուն՚ հա­սա­րա­կա­կան կազ­մա­կեր­պու­թյան նա­խա­ձեռ­նու­թյամբ ու մի­ջոց­նե­րով, տե­ղե­կաց­րեց ՀԿ հիմ­նա­դիր, ՀՅԴ Ար­ցա­խի ԿԿ ան­դամ Սեր­գեյ Շահ­վեր­դյա­նը, շեշ­տե­լով այն փաս­տը, որ գիր­քը հրա­տա­րա­կե­լու գա­ղա­փա­րը ծա­գել է Ի­գոր Մու­րա­դյա­նի հու­ղար­կա­վո­րու­թյան օ­րը՝ Ե­ռաբ­լու­րում, երբ ՙհս­տակ պատ­կե­րաց­րինք, թե ինչ ենք ու­նե­ցել և ինչ ենք կորց­րել՚, և, ան­շուշտ, նրա հի­շա­տա­կը հա­վեր­ժաց­նե­լու նպա­տա­կով:
Ժո­ղո­վա­ծուի լույ­սըն­ծայ­ման աշ­խա­տանք­նե­րին, նշեց Ս. Շահ­վեր­դյա­նը, օ­ժան­դա­կել է ՙԼրա­գիր՚ է­լեկտ­րո­նա­յին օ­րա­թեր­թի աշ­խա­տա­կազ­մը՝ խմ­բա­գիր Հայ­կազն Ղահ­րի­յա­նի ղե­կա­վա­րու­թյամբ: Նա խո­րին ե­րախ­տա­գի­տու­թյուն հայտ­նեց հատ­կա­պես Նաի­րա Հայ­րու­մյա­նին` հոդ­ված­ներն ի մի բե­րե­լու, խմ­բագ­րե­լու հա­մար, ինչ­պես նաև Ռազ­մա­վա­րա­կան և ազ­գա­յին հե­տա­զո­տու­թյուն­նե­րի հայ­կա­կան կենտ­րո­նին` ի դեմս քա­ղա­քա­գետ Ման­վել Սարգ­սյա­նի, հա­սա­րա­կա­կան գոր­ծիչ Սա­րո Սա­րյա­նի: Ժո­ղո­վա­ծուում ամ­փոփ­ված են Ի­գոր Մու­րա­դյա­նի հրա­տա­րակ­ված ու չհ­րա­տա­րակ­ված հոդ­ված­ներն ու հար­ցազ­րույց­նե­րը:
Մի­ջո­ցառ­մա­նը ներ­կա էին Ի­գոր Մու­րա­դյա­նի գա­ղա­փա­րա­կան, մար­տա­կան ըն­կեր­նե­րը, ով­քեր կիս­վել են ի­րենց հի­շո­ղու­թյուն­նե­րով: Նրանք ա­ռանձ­նաց­րին Ի. Մու­րա­դյա­նի քա­ղա­քա­կան, տն­տե­սա­գի­տա­կան միտ­քը, ա­պա­գա զար­գա­ցում­նե­րը կան­խա­տե­սե­լու բա­ցա­ռիկ ու­նա­կու­թյու­նը, մարդ­կա­յին հատ­կա­նիշ­նե­րը` ազն­վու­թյու­նը, հու­մո­րի զգա­ցու­մը, բա­րու­թյու­նը և այլն, որ միշտ ուղ­ղոր­դել է ան­սահ­ման սերն առ Ար­ցախ:
Ի­գոր Մու­րա­դյա­նի Գի­տա­կան ժա­ռան­գու­թյան հիմ­նադ­րա­մի կազ­մա­կեր­պիչ Ռաֆ­ֆի Հո­վա­կի­մյանն իր ե­լույ­թում նշեց նրա անգ­նա­հա­տե­լի դերն ու նշա­նա­կու­թյու­նը ոչ միայն Ար­ցա­խյան շարժ­ման ա­ռա­ջին տա­րի­նե­րի զար­գա­ցում­նե­րի, այլև հայ­կա­կան եր­կու պե­տու­թյուն­նե­րի կա­յաց­ման, զար­գաց­ման գոր­ծըն­թաց­նե­րի մեջ:
Ի­գոր Մու­րա­դյա­նը սերտ կա­պեր է ու­նե­ցել Հադ­րու­թի և Ստե­փա­նա­կեր­տի գոր­ծիչ­նե­րի հետ: Ար­ցա­խի Գե­րա­գույն խոր­հր­դի ա­ռա­ջին գու­մար­ման պաշտ­պա­նու­թյան հանձ­նա­ժո­ղո­վի նա­խա­գահ, Ար­ցա­խյան պա­տե­րազ­մի մաս­նա­կից Վա­լե­րի Բա­լա­յանն իր խոս­քում ա­սաց. ՙԱն­շուշտ, այն գոր­ծըն­թաց­նե­րը, որ տե­ղի են ու­նե­ցել Ար­ցա­խյան շարժ­ման ա­ռա­ջին տա­րի­նե­րին և տե­ղի են ու­նե­նում հի­մա, կըն­թա­նա­յին ա­ռանց Ի­գոր Մու­րա­դյա­նի: Բայց ա­մե­նա­մեծ բա­նը, որ նա տվել է մեզ, աշ­խար­հում կա­տար­վող գոր­ծըն­թաց­նե­րին պրո­ֆե­սիո­նալ աչ­քով նա­յելն ու ճիշտ ըն­կա­լելն էր: Այն, թե ինչ­պես է Ղա­րա­բա­ղը կապ­ված աշ­խար­հի հետ՚:
Ար­ցա­խյան շարժ­ման նախ­նա­կան փու­լում Հադ­րու­թում գոր­ծող ընդ­հա­տա­կյա խմ­բի ղե­կա­վար Գրի­շա Հայ­րա­պե­տյա­նի խոս­քով՝ Ի­գոր Մու­րա­դյա­նը ներ­կա­յաց­ման կա­րիք չու­նի, բայց, միա­ժա­մա­նակ, յու­րա­քան­չյու­րը յու­րո­վի է հի­շում նրան: ՙՆա ներ­կա­յաց­նում էր ազ­գի ին­տե­լի­գեն­ցիան` այն ի­մաս­տով, որ, ի­րոք, շա­հագր­գռ­ված էր ազ­գի ա­պա­գա­յով, կա­րո­ղա­նում էր գնա­հա­տել տվյալ պա­հին ազ­գի շա­հը և գրա­գետ ձևով պաշտ­պա­նում այն՚,-նշեց Գ. Հայ­րա­պե­տյա­նը:
Ար­ցա­խի ինք­նա­պաշտ­պա­նա­կան ու­ժե­րի ա­ռա­ջին հրա­մա­նա­տար Ար­կա­դի Կա­րա­պե­տյա­նի կար­ծի­քով, ահ­ռե­լի է Ի­գո­րի դերն Ար­ցա­խյան շարժ­ման մեջ:
Լևոն Հայ­րի­յանն ի­րեն այն եր­ջա­նիկ­նե­րից է հա­մա­րում, ում բախտ է վի­ճակ­վել լի­նել Ի­գոր Մու­րա­դյա­նի ժա­մա­նա­կա­կի­ցը: ՙԻ­գո­րի գոր­ծը հնա­րա­վոր չէ չա­փել: Շարժ­ման այս ա­ռա­ջա­մար­տիկ­նե­րը մեծ գործ են կա­տա­րել, դար­ձել մեր հս­կա եր­թի մի մա­սը: Այն եր­թի, որ դե­պի Ա­զատ, Ան­կախ, Միա­ցյալ Հա­յաս­տան է տա­նում՚,-նշեց Լևոն Հայ­րի­յա­նը՝ կոչ ա­նե­լով հա­վա­տա­րիմ մնալ այդ եր­թին:
Մի­ջո­ցառ­ման ներ­կա­նե­րը կարևո­րել են Ի­գոր Մու­րա­դյա­նի կյան­քի և գոր­ծու­նեու­թյան լիա­կա­տար ու­սում­նա­սի­րու­թյունն ու հրա­տա­րա­կու­մը: Եվ կոչ ա­րել վե­րաարժևո­րել նրա գոր­ծու­նեու­թյու­նը: Նրանք ա­ռա­ջար­կել են փո­ղոց­ներ, դպ­րոց­ներ ան­վա­նել մեծ հայ­րե­նա­սե­րի ան­վամբ:

;

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Մշակույթ և կրթություն Fri, 13 Dec 2019 14:59:09 +0000
ՄՇԱ­ԿՈՒՅ­ԹԸ՝ ՊԵՐ­ՍԵՎ­ՍՅԱՆ ՎԱ­ՀԱՆ http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/27929-2019-12-09-15-46-46 http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/27929-2019-12-09-15-46-46 ՄՇԱ­ԿՈՒՅ­ԹԸ՝ ՊԵՐ­ՍԵՎ­ՍՅԱՆ ՎԱ­ՀԱՆ
Սվետ­լա­նա ԽԱ­ՉԱՏ­ՐՅԱՆ

 ՀՀ ար­վես­տի վաս­տա­կա­վոր գոր­ծիչ, գրող, կի­նո­գետ, պրո­ֆե­սոր Դա­վիթ Մու­րա­դյա­նը ոչ ֆոր­մալ կր­թու­թյան ծրագ­րով հա­ճա­խա­կի է հյու­րըն­կալ­վում Ար­ցա­խի պե­տա­կան հա­մալ­սա­րա­նում, որ­տեղ նա հան­դես է գա­լիս հե­տաքր­քիր դա­սա­խո­սու­թյուն­նե­րով: Նրա հետ յու­րա­քան­չյուր հան­դի­պում պե­տա­կա­նաս­տեղծ­ման գոր­ծում մշա­կույ­թի դե­րի շուրջ մտո­րում­նե­րի ա­ռիթ են: Սույն հար­ցազ­րույ­ցում ամ­փո­փել ենք այդ հան­դի­պում­նե­րի ժա­մա­նակ հար­ցադ­րում­նե­րից բխած Դա­վիթ ՄՈՒ­ՐԱ­ԴՅԱ­ՆԻ դիր­քո­րո­շում­նե­րը:

-Եր­կի՞րն է ստեղ­ծում մշա­կույթ, թե՞ մշա­կույ­թը` եր­կիր:
- Շա­տե­րի կար­ծի­քով` տրա­մա­բա­նա­կան է, որ նախ եր­կիրն է լի­նում, հե­տո` մշա­կույ­թը: Ըստ իս` մշա­կույթն է տվյալ երկ­րի ներ­սում մթ­նո­լորտ ձևա­վո­րում, ըստ այդ մշա­կույ­թի էլ ձևա­վոր­վում է եր­կի­րը: Հայ մար­դու մի­ջից հա­նում ենք Թու­մա­նյան, ստա­նում ենք ու­րիշ հայ: Էթ­նի­կա­պես` ա­յո՜, հայ, բայց բո­լո­րո­վին ու­րիշ հայ: Մեր պատ­մա­հո­գե­բա­նա­կան հի­շո­ղու­թյան մի­ջից հա­նում ենք Զվարթ­նո­ցը, Գան­ձա­սա­րը, դար­ձյալ ստա­նում ենք ու­րիշ ժո­ղո­վուրդ, ո­րով­հետև սերն­դե­սե­րունդ ձևա­վոր­վե­լով Գան­ձա­սա­րի և Զվարթ­նո­ցի շուրջ, ու­նե­նա­լով դրանց մտա­պատ­կե­րը` որ­պես հոգևոր գոր­ծու­նեու­թյան վայր, ար­դեն այլ ժո­ղո­վուրդ է ձևա­վոր­վում:
Թա­մա­նյա­նի ստեղ­ծած օ­պե­րա­յի շենքն այն կարևո­րա­գույն գոր­ծոն­նե­րից է, ո­րը ձևա­վո­րեց 20-րդ դա­րի հայ մար­դուն: Ժո­ղովր­դի աչ­քի ա­ռաջ օր օ­րի բարձ­րա­նում էր մի շենք, ո­րը տես­նե­լու հա­մար մար­դը պետք է գլու­խը բարձ­րաց­ներ: Այս շեն­քի բա­ցա­կա­յու­թյամբ հա­յը մեկ մարդ էր, նրա ներ­կա­յու­թյամբ` մեկ այլ: Հե­տո դրան գու­մար­վեց Մա­տե­նա­դա­րա­նը և նույն դե­րա­կա­տա­րու­թյու­նը վերց­րեց իր վրա: Մի ժո­ղո­վուրդ, որ կռա­ցել էր պատ­մու­թյան ծան­րա­գույն հար­ված­նե­րի տակ, սկ­սեց գլու­խը բարձ­րաց­նել, մեջքն ուղ­ղել: Թա­մա­նյանն ի­րա­կա­նաց­նում է ոչ թե ճար­տա­րա­պե­տա­կան, շի­նա­րա­րա­կան աշ­խա­տանք, այլ ազ­գա­յին հոգևոր ծրա­գիր: Դրան նպաս­տել են մի շարք այլ գոր­ծոն­ներ: Վ. Տե­րյա­նը դեռևս ան­կախ պե­տու­թյուն չու­նե­ցած ժա­մա­նակ­նե­րում, այդ խա­ռը բեկ­ման` Ա­ռա­ջին հա­մաշ­խար­հա­յին պա­տե­րազ­մի և ռու­սա­կան հե­ղա­փո­խու­թյան ժա­մա­նա­կաշր­ջա­նում գրեց ՙՀոգևոր Հա­յաս­տան՚ իր ծրագ­րա­յին հոդ­վա­ծը, որ­տեղ նկա­րագ­րում է իր տես­լա­կա­նը, թե որ դեպ­քում հայ ժո­ղովր­դին հնա­րա­վոր է կազ­մա­կեր­պել ընդ­հա­նուր ազ­գա­յին նպա­տա­կի, գա­ղա­փա­րի շուրջ, որ­պես­զի կա­րո­ղա­նա ի­րեն 20-րդ դա­րում վե­րագտ­նել:
Եվ հա­յոց մշա­կույ­թը 20-րդ դա­րում կա­տա­րեց մի դեր, որ պատ­մու­թյան կող­մից զարկ­ված ժո­ղովր­դին նո­րից դարձ­րեց պատ­մու­թյան հետ հա­վա­սար քայ­լող ժո­ղո­վուրդ: Մեր ազ­գա­յին գո­յա­մար­տում հաղ­թա­նակ են տա­րել ոչ միայն հայ զին­վո­րը, հայ շի­նա­կա­նը, հայ բան­վո­րը, այդ պա­տե­րազ­մում հաղ­թել են նաև Մա­տեն­դա­րա­նը, Գան­ձա­սա­րը, ՙՌանչ­պար­նե­րի կան­չը՚ վե­պը, Շի­րա­զի, Սևա­կի պոե­զիան, Մեր­գե­լյան ինս­տի­տու­տը, մեր ազ­գա­յին եր­գե­րը:
-Ի՞նչն է ձևա­վո­րում, ամ­րապն­դում մեր ինք­նու­թյու­նը և մեր ինք­նու­թյան, ինք­նա­ճա­նաչ­ման ո՞ր բա­ղադ­րիչ­ներն են այ­սօր կա­ղում:

- Քա­ղա­քակր­թու­թյան մր­ցակ­ցու­թյան սահ­մա­նագլ­խին ապ­րե­լը կո­փում, թր­ծում է: Դի­մադ­րո­ղա­կա­նու­թյան մեծ պա­շար­նե­րը նույ­նիսկ պե­տա­կա­նու­թյան կորս­տի պայ­ման­նեում են ա­ռա­ջա­նում: Հա­յոց այ­բու­բե­նը ստեղծ­վեց պե­տա­կա­նու­թյու­նը կորց­նե­լուց հե­տո` որ­պես պա­տաս­խան պատ­մու­թյան մար­տահ­րա­վե­րին: Մար­տահ­րա­վե­րին պա­տաս­խա­նում ես ինք­նու­թյունդ ամ­րապն­դե­լով: Ստեղ­ծում ես գիր, այդ գրով` մշա­կույթ, այդ լեզ­վով ա­ղո­թում ես, Սուրբ Գիրքդ այդ լեզ­վով է դառ­նում, այ­սինքն` պե­տա­կա­նու­թյան կորս­տին պա­տաս­խա­նում ես հա­կընդ­դեմ մար­տահ­րա­վե­րով: Որ­պես­զի ազգդ չտար­րա­լուծ­վի ու վե­րա­նա, ստեղ­ծում ես մշա­կու­թա­յին ա­ռանցք:
Իսկ ի՞նչն է խան­գա­րում: Նույն հան­գա­ման­քը: Ինք­նու­թյու­նը ամ­րապն­դե­լուն խան­գա­րում է թե­րի­մա­ցու­թյու­նը: Երբ մարդ լավ է տի­րա­պե­տում իր ու­նե­ցա­ծին, հեշտ է լի­նում, երբ չի տի­րա­պե­տում, կորց­նում է: Միշտ ոգևո­րող է պատ­մու­թյան այս դր­վա­գը. Սա­հակ Պարթևի, Մես­րոպ Մաշ­տո­ցի ի­մաս­տուն հե­ռա­տե­սու­թյամբ 20-22 տա­րե­կան յոթ ե­րի­տա­սարդ` Խո­րե­նա­ցին, Կո­րյու­նը, մյուս պատ­միչ­ներն ու­ղարկ­վե­ցին Ա­լեք­սանդ­րիա­յի հա­մալ­սա­րան: Յոթ տա­րի սո­վո­րե­լուց հե­տո նրանք վե­րա­դար­ձան, և նրան­ցից սկս­վեց հայ գրա­կա­նու­թյան ոս­կե­դա­րը:
Աշ­խար­հում կա­րո­ղա­նում են գո­յատևել այն ազ­գե­րը, ո­րոնք մար­տահ­րա­վե­րին պա­տաս­խա­նում են մար­տահ­րա­վե­րով: Ե­թե ազ­գը գտ­նում է տվյալ ժա­մա­նա­կի մար­տահ­րա­վե­րի պա­տաս­խա­նը, հաղ­թա­հա­րում է այդ ճգ­նա­ժա­մը և գնում դե­պի ա­պա­գա: Այս ի­մաս­տով Ար­ցա­խյան շար­ժու­մը մար­տա­հար­վեր էր: Եվ այդ մար­տահ­րա­վե­րով մենք կա­րո­ղա­ցանք մտ­նել մեր պատ­մու­թյան հա­ջորդ փուլ: Ի դեպ, ա­սեմ, որ 88-ից 25 տա­րի ա­ռաջ այդ հա­վա­քա­կա­նու­թյան և մեկ գա­ղա­փա­րով ապ­րող ազ­գի կեր­պա­րը նշ­մար­վեց, երբ Տիգ­րան Պետ­րո­սյա­նը խա­ղում էր աշ­խար­հի գա­հի հա­մար: Հայ ժո­ղո­վուրդն սկ­սեց հա­վաք­վել օ­պե­րա­յի բա­կում, ո­րով­հետև այն­տեղ քայ­լերն էին ցույց տա­լիս: Գա­լիս էին ու նա­յում, ո­րով­հետև հայ մար­դը դուրս էր ե­կել աշ­խար­հի հետ չափ­վե­լու: Վա­ղուց այդ­պի­սի բան հայ ժո­ղովր­դի պատ­մու­թյան մեջ չէր ե­ղել, երբ հայ մար­դը ձեռ­նոց է նե­տում աշ­խար­հին: Վի­լյամ Սա­րո­յա­նը, Ռու­բեն Մա­մու­լյա­նը, Շառլ Ազ­նա­վու­րը, Ա­րամ Խա­չատ­րյա­նը Հա­յաս­տա­նի սահ­ման­ներն ըն­դար­ձա­կող երևույթ­ներ են: Դու քո ֆի­զի­կա­կան սահ­ման­նե­րից ա­վե­լի մեծ ժո­ղո­վուրդ ես դառ­նում քո աշ­խար­հա­տա­րածք մշա­կույ­թով: Գի­տու­թյու­նը նույն­պես մշա­կույթ է: Այն, ին­չը մարդն ա­վե­լաց­նում է ի­րա­կա­նու­թյա­նը` որ­պես սե­փա­կան ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյուն, մշա­կույթ է` մար­դու հա­վե­լու­մը ի­րա­կա­նու­թյա­նը:
- Մշա­կույթ, հայ­րե­նիք. թվում է հո­մա­նիշ բա­ռեր են…
- Մշա­կույ­թը հայ­րե­նի­քի շա­րու­նա­կու­թյունն է, հայ­րե­նի­քի լրա­ցումն է, ե­թե կու­զեք, հայ­րե­նի­քին բո­լո­րո­վին նոր չա­փում, բո­վան­դա­կու­թյուն տվո­ղը: Մշա­կույ­թը ՙմշա­կել՚ բա­ռից է, չէ՞: Որ­պես­զի հայ­րե­նիք դառ­նա, հո­ղը նախ պի­տի մշա­կես: Քոչ­վոր ցե­ղե­րը ին­չո՞ւ հայ­րե­նիք չու­նեին, ո­րով­հետև նրանք հող չէին մշա­կում: Այն հո­ղը, որ դու մշա­կում ես, կա­մաց-կա­մաց դառ­նում է հայ­րե­նիք: Այն հո­ղը, երբ փո­րե­լուց սկ­սում ես եր­գել, այ­սինքն` ծնում է իր եր­գը, այն հո­ղը, որ­տեղ դու տա­ճար ես կա­ռու­ցում, և այն­տեղ սկ­սում ես ա­ղո­թել, այդ հո­ղը, որ ծնում է լե­գենդ, կոչ­վում է հայ­րե­նիք:
Ե­րա­զը նույն­պես ապ­րեց­նում է ազ­գը: Ո­րով­հետև միայն ի­րա­կա­նու­թյա­նը նա­յե­լը մե­դու­զա­յի աչ­քե­րի մեջ նա­յե­լու պես բան է: Հի­շո՞ւմ եք ա­ռաս­պե­լը, մե­դու­զա­յի աչ­քե­րի մեջ նա­յո­ղը տե­ղում մոխ­րա­նում էր: Պերսևսը ինչ­պե՞ս հաղ­թեց մե­դու­զա­յին: Նա ար­ծա­թա­փայլ վա­հան պատ­րաս­տել տվեց և մե­դու­զա­յի հետ մե­նա­մար­տե­լիս ար­տա­ցո­լան­քին էր նա­յում, ոչ թե մե­դու­զա­յի աչ­քե­րին: Մշա­կույթն ա­հա այդ­պի­սի պերսևսյան վա­հան է` դր­ված ի­րա­կա­նու­թյան պատ­րան­քի, ռեալ ի­րա­կա­նու­թյուն­նե­րի և մարդ­կա­յին, ազ­գա­յին ձգ­տում­նե­րի միջև:
- Հի­մա մենք մտել ենք սահ­մա­նագ­ծա­յին ժա­մա­նա­կի մեջ: Մեր մշա­կույ­թը պատ­մա­կա­նո­րեն իր դե­րը կա­տա­րեց. ստեղ­ծեց 20-րդ դա­րի 2-րդ կե­սի Հա­յաս­տան, նա­խա­պատ­րաս­տեց, որ մտ­նենք 21-րդ դար, այժմ է՞լ կա­տա­րում է իր դե­րը:
-Այն իր ի­ներ­ցիա­յի ու­ժով դեռ ո­րոշ ժա­մա­նակ մեզ պա­հում է, բայց անհ­րա­ժեշ­տու­թյուն կա այս դա­րի լեզ­վով, այս դա­րի գա­ղա­փար­նե­րով, մտա­ծո­ղու­թյամբ, նոր շար­ժում­նե­րով 21-րդ դա­րի հայ մար­դու և 21-րդ դա­րի Հա­յաս­տա­նի կեր­պա­րը տալ և ըստ այդ կեր­պա­րի ևս մի հա­րյուր տա­րի ժո­ղովր­դին ա­ռաջ­նոր­դել, ինչ­պես որ ա­րեց հայ մշա­կույ­թը 20-րդ դա­րի ա­մե­նաս­կզ­բից և նույ­նիսկ ստա­լի­նիզ­մի մի­ջով անց­նե­լով` նա կա­րո­ղա­ցավ իր ժո­ղովր­դին բե­րել 21-րդ դար` աս­տի­ճա­նա­բար արթ­նաց­նե­լով և նրա մեջ ձևա­վո­րե­լով ազ­գա­յին ինք­նու­թյան, ազ­գա­յին և բա­րո­յա­կան ար­ժե­հա­մա­կար­գի մի գի­տակ­ցու­թյուն, որն այդ­քան տար­բեր­վեց խոր­հր­դա­յին ստան­դար­տից: Անդ­րեյ Բի­տո­վը ՙՀա­յաս­տա­նի դա­սե­րը՚ մեզ հա­մար չգ­րեց, նա գրեց խոր­հր­դա­յին ըն­թեր­ցո­ղի հա­մար, որ­պես­զի ցույց տա, որ խոր­հր­դա­յին ստան­դար­տի պայ­ման­նե­րում կա մի ժո­ղո­վուրդ, ո­րը կա­րո­ղա­նում է իր ար­ժե­հա­մա­կար­գով ապ­րել, կա­րո­ղա­նում է ստեղ­ծել իր ար­վես­տը պաշ­տո­նա­կան` խոր­հր­դա­յին ար­վես­տից այդ աս­տի­ճան տար­բեր­վող:
Ու­րեմն, ա­հա­վա­սիկ ե­կել է այդ սահ­մա­նագ­ծա­յին ժա­մա­նա­կը, որն ա­ռայժմ հար­ցա­կան­ներ ա­վե­լի շատ է տա­լիս մեզ մշա­կու­թա­յին այ­սօր­վա, վաղ­վա և ար­ժե­հա­մա­կար­գի կա­պակ­ցու­թյամբ, բայց հու­սանք, որ պա­տաս­խան­ներն էլ չեն ու­շա­նա:

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Մշակույթ և կրթություն Mon, 09 Dec 2019 15:40:55 +0000
ՇՐՋԱՆԻ ԴՊՐՈՑՆԵՐԻ ԱՌԱՋՆԱՅԻՆ ԽՆԴԻՐԸ ՄԱՍՆԱԳԵՏՆԵՐԻ ՊԱԿԱՍՆ Է http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/27928-2019-12-09-15-38-15 http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/27928-2019-12-09-15-38-15 ՇՐՋԱՆԻ ԴՊՐՈՑՆԵՐԻ ԱՌԱՋՆԱՅԻՆ ԽՆԴԻՐԸ ՄԱՍՆԱԳԵՏՆԵՐԻ ՊԱԿԱՍՆ Է
Թա­մար ԳՐԻ­ԳՈ­ՐՅԱՆ ք.…

 2019-2020 ու­սում­նա­կան տար­վա մեկ­նար­կին Շա­հու­մյա­նի շր­ջա­նի բո­լոր 16 դպ­րոց­նե­րում միա­սին հայ­տա­վոր­ված է ե­ղել 85 ա­ռա­ջին դա­սա­րան­ցի։

ՙՍա­կայն հաշ­վի առ­նե­լով այն փաս­տը, որ մեր շր­ջա­նից ո­րոշ ըն­տա­նիք­ներ ժա­մա­նա­կա­վոր բնակ­վում են այլ վայ­րե­րում, այս ու­սում­նա­կան տա­րում շր­ջա­նի դպ­րոց­ներ ենք ըն­դու­նել 74 ա­ռա­ջին դա­սա­րան­ցի՚,-մեզ հետ զրույ­ցում տե­ղե­կաց­րեց շրջ­վար­չա­կազ­մի աշ­խա­տա­կազ­մի կր­թու­թյան և սպոր­տի բաժ­նի վա­րիչ Խո­րեն Վար­դա­նյա­նը։
Ըստ մեր զրու­ցակ­ցի` շր­ջա­նի ո­րոշ դպ­րոց­ներ հիմ­նա­նո­րոգ­ման կա­րիք ու­նեն, ա­մառ­վա ա­միս­նե­րի ըն­թաց­քում, սա­կայն, նույն այդ դպ­րոց­նե­րում կա­տար­վել են միայն կոս­մե­տիկ նո­րո­գում­ներ։
ՙՆա­խա­տես­ված էր վե­րա­նո­րո­գել Նոր Բրա­ջուր և Նոր Գե­տա­շեն հա­մայ­նք­նե­րի դպ­րոց­նե­րի տա­նիք­նե­րը։ Աշ­խա­տանք­նե­րը, սա­կայն, ձգձգ­վել են, ըստ իմ ու­նե­ցած տե­ղե­կու­թյուն­նե­րի՝ շի­նա­րա­րա­կան կազ­մա­կեր­պու­թյան պատ­ճա­ռով՚,-տե­ղե­կաց­րեց Խո­րեն Վար­դա­նյա­նը: Նա­խա­տես­ված է շր­ջա­նի Քնա­րա­վա­նի դպ­րո­ցա­կան շեն­քում ջե­ռուց­ման հա­մա­կարգ անց­կաց­նել։ Նա­խա­տես­ված է այդ աշ­խա­տանք­ներն ա­վար­տել մինչև ջե­ռուց­ման սե­զո­նի սկիզբ՚,-նշեց կր­թու­թյան և սպոր­տի բաժ­նի վա­րի­չը։
Շր­ջա­նի Չա­րեք­տար հա­մայն­քում դպ­րո­ցի նոր շեն­քի կա­ռու­ցումն ըն­թաց­քի մեջ է. այն նա­խա­տես­ված է շա­հա­գործ­ման հանձ­նել հա­ջորդ ու­սում­նա­կան տար­վա մեկ­նար­կին։ Ակ­նա­բերդ հա­մայն­քի դպ­րո­ցի շեն­քի վե­րա­նո­րոգ­ման հարցն ար­դեն մի քա­նի տա­րի է ներ­կա­յաց­վում է կա­ռա­վա­րու­թյա­նը, սա­կայն դեռևս լու­ծում չի ստա­ցել։
Խո­սե­լով շր­ջա­նի դպ­րոց­նե­րի կա­րիք­նե­րից՝ մեր զրու­ցա­կի­ցը գե­րա­կա խն­դիր հա­մա­րեց դպ­րոց­նե­րում մաս­նա­գետ­նե­րի պա­կա­սը։ ՙՍա մեր ա­մե­նա­ցա­վոտ հարցն է։ Եվ ա­մե­նա­ցա­վա­լին այն է, որ տե­սա­նե­լի լու­ծում­ներ չկան՚,-ըն­դգ­ծեց Խո­րեն Վար­դա­նյա­նը։
Այս տա­րի ևս շր­ջա­նի դպ­րոց­նե­րում առ­կա թա­փուր աշ­խա­տա­տե­ղե­րի հա­մար մր­ցույթ­ներ են հայ­տա­րար­վել, էա­կան հա­մալ­րում­ներ, սա­կայն, չեն ե­ղել։ Հայ­տա­րար­ված մր­ցույ­թին մաս­նակ­ցել է ե­րեք մաս­նա­գետ, ո­րոն­ցից եր­կուսն ար­դեն իսկ դա­սա­վա­նող ու­սու­ցիչ­ներ են ե­ղել։ ՙՄյուս մր­ցույթ­նե­րը չեն կա­յա­ցել, նոր մր­ցույթ ենք հայ­տա­րա­րել, սա­կայն որևէ ար­ձա­գանք, որևէ դի­մող դեռևս չու­նենք՚,- տե­ղե­կաց­րեց մեր զրու­ցա­կի­ցը։
Շր­ջա­նի դպ­րոց­նե­րում` հատ­կա­պես մա­թե­մա­տի­կա, ֆի­զի­կա, քի­միա, կեն­սա­բա­նու­թյուն, ռու­սաց լե­զու և անգ­լե­րեն ա­ռար­կա­նե­րի մաս­նա­գետ­նե­րի խիստ կա­րիք կա։
Նոր ու­սու­մա­կա­նում շր­ջա­նի 16 հա­մայ­նք­նե­րից 8-ն ան­ցել են հն­գօ­րյա ռե­ժի­մի։ ՙՈ­րոշ դպ­րոց­նե­րում մի փոքր խն­դիր էր դա­սե­րը 08։30-ին սկ­սե­լու ռե­ժի­մը, սա­կայն դա հաղ­թա­հար­վում է՚,-նշեց Խո­րեն Վար­դա­նյանն ու ըն­դգ­ծեց, որ դա­սերը 08։30 սկ­սելն ինք­նան­պա­տակ չէ. ՙՓոր­ձել ենք այն­պես ա­նել, որ ե­րե­խա­նե­րը դա­սե­րից հե­տո ժա­մա­նակ ու­նե­նան մաս­նակ­ցե­լու ար­տա­դա­սա­րա­նա­կան, ար­տադպ­րո­ցա­կան սպոր­տա­յին, մշա­կու­թա­յին խմ­բակ­նե­րին ևս՚,-ամ­փո­փեց մեր զրու­ցա­կի­ցը։
;

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Մշակույթ և կրթություն Mon, 09 Dec 2019 15:37:14 +0000
ԱՐՑԱԽՅԱՆ ՇԱՐԺՄԱՆ ՊԱՏՄԱԳՐՈՒԹՅԱՆ ԿԱՐԵՎՈՐ ՀԻՄՆԱՀԱՐՑԵՐԸ… http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/27927-2019-12-09-15-30-38 http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/27927-2019-12-09-15-30-38 ԱՐՑԱԽՅԱՆ ՇԱՐԺՄԱՆ ՊԱՏՄԱԳՐՈՒԹՅԱՆ ԿԱՐԵՎՈՐ ՀԻՄՆԱՀԱՐՑԵՐԸ…
Սիր­վարդ ՄԱՐ­ԳԱ­ՐՅԱՆ

 Ըն­թեր­ցող­նե­րիս սե­ղա­նին է պատ­մա­բան, պատ­մա­կան գի­տու­թյուն­նե­րի թեկ­նա­ծու, Շու­շիի ՙԿա­ճառ՚ գի­տա­կան կենտ­րո­նի տնօ­րեն, ՊԲ պա­հես­տա­զո­րի մա­յոր Մհեր Հա­րու­թյու­նյա­նի ՙԱր­ցա­խյան շարժ­ման պատ­մագ­րու­թյան հիմ­նա­հար­ցե­րը՚ ու­սում­նա­սի­րու­թյու­նը։ Չհա­վակ­նե­լով խո­սել հե­տա­զո­տու­թյան պատ­մա­գի­տա­կան նշա­նա­կու­թյան ու ար­ժե­քի մա­սի, (դա թող­նենք պատ­մա­բան­նե­րին), կխո­սեմ ըն­թեր­ցո­ղի ա­նու­նից… Ըն­թեր­ցող, ով հե­ղի­նա­կի հետ ստեղ­ծա­գոր­ծա­կան¬ծա­ռա­յո­ղա­կան եր­կա­րա­մյա ճա­նա­պարհ է ան­ցել։ Մ. Հա­րու­թյու­նյա­նի տպա­գիր խոս­քի հան­դեպ պաշ­տա­մուն­քի հաս­նող սե­րը, փաս­տե­րի ճշ­տու­թյան ու ճշ­մար­տա­ցիու­թյան հան­դեպ նրա պա­տաս­խա­նատ­վու­թյու­նը, նյու­թե­րը խո­շո­րա­ցույ­ցի տակ դի­տե­լու ման­րազ­նին ու հետևո­ղա­կան վե­րա­բեր­մուն­քը հիմք են տա­լիս եզ­րա­հան­գե­լու, որ Ար­ցա­խյան շարժ­ման պատ­մագ­րու­թյու­նը հա­մալր­վել է լուրջ, ժա­մա­նա­կի քն­նու­թյա­նը դի­մա­կա­յող հե­տա­զո­տու­թյամբ։

Ար­ցա­խյան շարժ­ման պատ­մագ­րու­թյան ա­ռա­վել կարևոր հիմ­նա­հար­ցե­րը նե­րամ­փո­փող գի­տա­կան աշ­խա­տու­թյու­նը նա­խա­տես­ված է ըն­թեր­ցող լայն շր­ջան­նե­րի հա­մար։ Աշ­խա­տու­թյու­նը եր­կա­րա­մյա ու­սում­նա­սի­րու­թյան ար­դյունք է՝ հիմն­ված նո­րա­հայտ փաս­տաթղ­թե­րի, ժա­մա­նա­կի պար­բե­րա­կան մա­մու­լի ու­սում­նա­սի­րու­թյուն­նե­րի հի­ման վրա։ Գիր­քը հրա­տա­րա­կու­թյան է ե­րաշ­խա­վո­րել Ար­ցա­խի գի­տա­կան կենտ­րո­նի գիտ­խոր­հուր­դը։
Ըստ հե­տա­զո­տո­ղի` ա­ռա­վել քան հրա­տապ են Ար­ցա­խյան շարժ­ման պատ­մագ­րու­թյան հիմ­նա­հար­ցե­րի գի­տաքն­նա­կան վեր­լու­ծու­թյունն ու հա­մաշ­խար­հա­յին գի­տա­կան հա­մա­կար­գում ին­տեգ­րու­մը Ադր­բե­ջա­նի տե­ղե­կու­թա­յին պա­տե­րազ­մին հա­կազ­դե­լու հա­մա­կարգ­ված ու կազ­մա­կերպ­ված մե­խա­նիզմ­նե­րի կի­րառ­ման, ան­բա­րյա­ցա­կամ հարևան­նե­րի բա­ցա­սա­կան տե­ղե­կու­թա­հո­գե­բա­նա­կան ներ­գոր­ծու­թյու­նից պաշտ­պա­նու­թյան ե­ղա­նակ­նե­րի ար­դյու­նա­վետ կի­րառ­ման հա­մա­տեքս­տում։
Ըստ հե­տա­զո­տո­ղի` հա­կա­մար­տու­թյան ար­դա­րա­ցի լուծ­ման հա­մար դեռևս ան­հաղ­թա­հա­րե­լի խո­չըն­դոտ են Ադր­բե­ջա­նի կող­մից պե­տա­կան մա­կար­դա­կով ան­ցյա­լի, այդ թվում՝ Ար­ցա­խյան շարժ­ման պատ­մու­թյան նեն­գա­փո­խու­մը, մի­ջազ­գա­յին հան­րու­թյան մո­լո­րե­ցու­մը՝ Ար­ցա­խի դեմ նա­խա­պատ­րաստ­վող ռազ­մա­կան նա­խա­հար­ձակ­ման հա­մար կեղծ գի­տա­կան հիմ­նա­վո­րում­ներ գտ­նե­լու նպա­տա­կով։ Պատ­մու­թյան կեղ­ծա­րա­րու­թյուն­նե­րի ան­հե­ռան­կա­րա­յին հեր­քում­նե­րի փո­խա­րեն գե­րա­դա­սել է պատ­մա­կան ճշ­մար­տու­թյու­նը հան­րահռ­չա­կե­լու և հա­մաշ­խար­հա­յին գի­տա­կան մտ­քի սե­փա­կա­նու­թյու­նը դարձ­նե­լու ար­դյու­նա­վետ ու­ղին։ Հե­ղի­նա­կի կար­ծի­քով` անհ­րա­ժեշտ է ստեղ­ծել պատ­մա­կան ճշ­մար­տու­թյան այն­պի­սի կուռ և ան­խո­ցե­լի հա­մա­կարգ, որն ան­հաղ­թա­հա­րե­լի խո­չըն­դոտ կլի­նի ադր­բե­ջան­ցի ու նրանց վար­ձած օ­տա­րազ­գի այն գիտ­նա­կան­նե­րի հա­մար, ո­րոնք նպա­տա­կադր­վել են գտ­նել որևէ անզ­գույշ ՙվար­ժանք՚ կամ սայ­թա­քում, որ­պես­զի մեր դեմ խար­դա­խա­բար օգ­տա­գոր­ծեն կամ դարձ­նեն զա­նա­զան մա­նի­պու­լյա­ցիա­նե­րի նյութ։ Այդ իսկ պատ­ճա­ռով ա­վե­լի քան հրա­տապ են Շարժ­ման պատ­մագ­րու­թյան հիմ­նա­հար­ցե­րի գի­տաքն­նա­կան վեր­լու­ծու­թյունն ու հա­մաշ­խար­հա­յին գի­տա­կան հա­մա­կար­գում ին­տեգ­րու­մը Ադր­բե­ջա­նի տե­ղե­կու­թա­յին պա­տե­րազ­մին հա­կազ­դե­լու հա­մա­կարգ­ված ու կազ­մա­կերպ­ված մե­խա­նիզմ­նե­րի կի­րառ­ման հա­մա­տեքս­տում։ Ու­սում­նա­սի­րու­թյան հե­ղի­նակն իր առջև դրել է հետևյալ կոնկ­րետ խն­դիր­նե­րը.
ա) ոչ հե­ռու ան­ցյա­լի պատ­մա­գի­տա­կան վե­րաի­մաս­տա­վո­րու­մը զու­գոր­դել քա­ղա­քա­գի­տա­կան նկա­տա­ռում­նե­րով,
բ) պատ­մաքն­նա­կան վեր­լու­ծու­թյան են­թար­կել Ար­ցա­խյան շարժ­ման նա­խա­պատ­մու­թյան հիմ­նա­հար­ցե­րը,
գ) քն­նու­թյան առ­նել Ար­ցա­խյան շարժ­ման քա­ղա­քա­կան փու­լի պատ­մագ­րու­թյան հիմ­նա­հար­ցե­րը,
դ) նո­րո­վի մեկ­նա­բա­նել Շարժ­ման ռազ­մա­կան փու­լի պատ­մագ­րու­թյան հիմ­նա­հար­ցե­րը։

Հե­տա­զո­տու­թյան մեջ օգ­տա­գործ­վել են Ար­ցա­խյան շարժ­ման պատ­մու­թյան ար­խի­վը հա­մալր­ված` Շարժ­ման վե­րա­բե­րյալ ընդ­հա­տա­կի վա­վե­րագ­րե­րի, ա­ռան­ձին ան­հատ­նե­րի կող­մից պահ­վող բազ­մա­բո­վան­դակ նյու­թե­րի և ակ­տի­վիստ­նե­րի ու ղե­կա­վար­նե­րի վա­վե­րագր­ված վկա­յու­թյուն­նե­րի գի­տա­կան շր­ջա­նա­ռու­թյան ընդ­լայն­մամբ։
Անհ­րա­ժեշտ է նաև ըն­դգ­ծել ժա­մա­նա­կագ­րա­կան ա­ռու­մով աշ­խա­տու­թյան ընդ­գր­կու­նու­թյու­նը։ Այն նե­րա­ռում է 18-20¬րդ դա­րե­րը, սա­կայն ի­րա­դար­ձու­թյուն­նե­րի պատ­ճա­ռա­հետևան­քա­յին կա­պի վեր­հան­ման նպա­տա­կով առ­կա է անդ­րա­դարձ ա­վե­լի վաղ ժա­մա­նակ­նե­րին։
Աշ­խա­տան­քը բաղ­կա­ցած է նե­րա­ծու­թյու­նից, չորս գլուխ­նե­րից, վեր­ջա­բա­նից, ծա­նո­թագ­րու­թյուն­նե­րից և օգ­տա­գործ­ված գրա­կա­նու­թյան ցան­կից։ Հե­ղի­նա­կը նպա­տա­կա­հար­մար է գտել աշ­խա­տու­թյու­նը տպագ­րել եր­կու մա­սով՝ յու­րա­քան­չյու­րում ընդ­գր­կե­լով եր­կուա­կան գլուխ։
Երկ­րորդ՝ ՙԱր­ցա­խյան շարժ­ման նա­խա­պատ­մու­թյան պատ­մագ­րու­թյան հիմ­նա­հար­ցե­րը՚ գլ­խում նա անդ­րա­դառ­նում է խնդ­րո ա­ռար­կա հիմ­նա­հար­ցին` փոր­ձե­լով պատ­մա­կան հա­մադ­րում­նե­րի մի­ջո­ցով գտ­նել դրանց պա­տաս­խա­նը։ Ըստ պատ­մա­գի­տու­թյան` Ար­ցա­խի հայ ազ­գաբ­նակ­չու­թյունն ան­մասն չմ­նաց հա­յոց պե­տա­կա­նու­թյան վե­րա­կան­գն­ման հա­մար հա­մա­ժո­ղովր­դա­կան պայ­քա­րից և դար­ձավ Բագ­րա­տու­նյաց թա­գա­վո­րու­թյան արևե­լյան սահ­ման­նե­րի պատ­վա­րը։ Ա­կա­նա­վոր պատ­մա­բան Հա­կոբ Մա­նան­դյա­նը հարկ է հա­մա­րել նշե­լու, որ ՙԽա­չե­նը և նրա զին­վո­րա­կան ու­ժեղ ազն­վա­կա­նու­թյու­նը խիստ կարևոր ու խո­շոր դեր է կա­տա­րել Զա­քա­րյան­նե­րի ժա­մա­նակ՚։
Մեկ առ մեկ բա­ցե­լով պատ­մու­թյան գզ­րոց­նե­րը, անդ­րա­դառ­նա­լով հի­շար­ժան անց­քե­րին ու ի­րա­դար­ձու­թյուն­նե­րին` հե­ղի­նա­կի պրպ­տուն միտքն ու բե­ղուն գրի­չը հաս­նում է մինչև 20-րդ դա­րի 90-ա­կան­նե­րի սկզբ­նե­րին ար­ցա­խա­հա­յու­թյան հա­մա­ժո­ղովր­դա­կան պայ­քա­րի վե­րա­զար­թոն­քին։
Հե­ղի­նա­կի շա­րադր­մամբ` պաշտ­պա­նա­կան ու ա­զա­տագ­րա­կան մար­տե­րի շնոր­հիվ ար­ցախ­ցին վե­րա­հաս­տա­տեց իր բնօր­րա­նում ա­զատ ու ան­կախ ապ­րե­լու ան­կապ­տե­լի ի­րա­վուն­քը, ստանձ­նեց նախ­նյաց ո­րոշ սխալ­նե­րի ու բաց­թո­ղում­նե­րի սր­բագր­ման ա­ռա­քե­լու­թյու­նը՝ վերս­տին ի­րա­կան նա­խադ­րյալ­ներ ստեղ­ծե­լով ու հույ­սեր ա­ռա­ջաց­նե­լով պատ­մա­կան Հա­յաս­տա­նի տա­րած­քա­յին ամ­բող­ջա­կա­նու­թյան վե­րա­կան­գն­ման հա­մար։ Իսկ դրան հաս­նե­լու գրա­վա­կա­նը, ան­շուշտ, ներ­կա­յիս բո­լոր ձեռք­բե­րում­ներն ամ­րապն­դե­լը և հետևո­ղա­կա­նո­րեն ու անն­կուն կեր­պով պաշտ­պա­նելն է։

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Մշակույթ և կրթություն Mon, 09 Dec 2019 15:25:24 +0000
ՙԷԴԻԹ ՊՐԻՆՏԸ՚ ԱՇԽԱՏՈՒՄ Է ՆՈՐ ՆԱԽԱԳԾԻ ՎՐԱ http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/27926-2019-12-09-14-45-06 http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/27926-2019-12-09-14-45-06 ՙԷԴԻԹ ՊՐԻՆՏԸ՚ ԱՇԽԱՏՈՒՄ Է ՆՈՐ ՆԱԽԱԳԾԻ ՎՐԱ
Սվետլանա ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

 Ոչ ֆորմալ կրթության ծրագրի շրջանակում Արցախի պետական համալսարանում դասախոսությամբ հանդես եկավ Հայաստանի խոշոր հրատարակչություններից ՙԷդիթ պրինտի՚ հիմնադիր-տնօրեն, Հայաստանի հրատարակիչների միության նախագահ Մկրտիչ Կարապետյանը: Ողջունելով նախաձեռնությունը` ռեկտոր Արմեն Սարգսյանն ասաց, որ ոչ ֆորմալ կրթությունը համալսարանում մեծ հետաքրքրություն է ստացել շնորհիվ ԱրՊՀ պատվավոր դոկտոր Կարեն Օհանջանյանի: Վերջինիս հետ երեքամյա համագործակցության արդյունքում ամեն տարի իրենց բնագավառների 10-15 հեղինակավոր մասնագետներ են հանդես եկել համալսարանում: 

Մ. Կարապետյանի դասախոսության թեման էր ՙՆոր տեխնոլոգիաները հրատարակչության մեջ՚: Բանախոսը նախ որոշ տեղեկություններ հաղորդեց արդեն 26 տարի Հայաստանում հրատարակչական գործունեություն ծավալող ՙԷդիթ պրինտի՚ մասին: Քանի որ հրատարակչությունը առաջին հերթին տպագիր գիրքն է, նա խոսեց հայերեն առաջին տպագրիչի` Հակոբ Մեղապարտի կողմից տպագրված առաջին գրքի` ՙՈւրբաթագրքի՚ մասին՚: Աշխարհում այդ գրքից գոյութուն ունի տասը օրինակ, որից երեքը գտնվում է Երևանում: ՙԷդիթ պրինտը՚ ստեղծել է դրա լուսապատճենահանված օրինակը:
ՙԷդիթ պրինտի՚ առաջին ուղղությունը, որով սկսել է գործունեությունը, դպրոցական գրականությունն է` սկսած Այբբենարանից, ՙՄայրենի՚-ներից, ՙՄատենիկ՚-ներից մինչև հեքիաթներ և այլն: Կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ դասական գրողների ստեղծագործությունների տպագրությունը: ՙԴպրոցական գրադարան՚ մատենաշարով հայ դասական 50 գրողի ստեղծագործություններ տպագրվել են: Դրանք բոլորը կան Արցախի դպրոցների գրադարաններում:
ՙԷդիթ պրինտի՚ մի կարևոր ուղղությունն էլ թարգմանական գրականությունն է: Մ. Կարապետյանն ասաց, որ համաշխարհային գրողների ստեղծագործությունների թարգմանությունները իրենք կատարում են բնագրից, ի տարբերություն խորհրդային տարիների հրատարակած թարգմանությունների, որը, նախ` կատարվում էր ռուսերենից, ապա` բնագրի 10- 20 տոկոսը դուրս էր թողնվում գրաքննության նկատառումներով: Այսօր արդեն ընթերցողի սեղանին են Էքզյուպերիի, Ռեմարկի բոլոր ստեղծագործությունների հայերեն տարբերակները: Հրատարակչությունը տարեկան 25-30 անուն գիրք է թարգմանում:
ՙԷդիթ պրինտի՚ համար կարևոր ուղղություն է բիզնեսի ու մարդու առաջխաղացման հետ կապված գրքերի հրատարակումը: Այսպես, Սթիվեն Քովի ՙՅոթ արդյունավետ սովորույթներ՚ գիրքը, որն աշխարհում վաճառվել է ավելի քան 40 մլն օրինակով, առաջին անգամ թարգմանվել է հայերեն: Հայաստանում էլ մեծ պահանջարկ ունի, արդեն վաճառվել է չորս հազար օրինակով: Ջոն Գրինի գրքերն են թարգմանվել: Այս դեկտեմբերի 12-ին տեղի կունենա Գրեգորի Վ. Դիլի ՙԲրենդի հեղափոխությունը՚ հայերեն գրքի շնորհանդեսը, որին ՙԷդիթ պրինտի՚ հրավերով ներկա կլինի հեղինակը: Վերջինս Երևանի բիզնես-կենտրոնում հանդես կգա նաև դասախոսությամբ: Մ. Կարապետյանն ասաց, որ տպագրության համար ընտրում են այնպիսի գրքեր, որոնք կարող են զարգացնել մարդուն և օգուտ բերել երկրի տնտեսությանը:

ՙԷդիթ պրինտը՚ ինչ հրատարակում է, ստեղծում է նաև դրանց էլեկտրոնային տարբերակը: Մ. Կարապետյանը հատկապես հայերի համար դա շատ կարևոր է համարում, քանի որ 10 մլն հայից երեք միլիոնն է հայրենիքում, մնացածը սփռված է աշխարհով մեկ, հետևաբար, որպեսզի նրանց էլ հասանելի լինի հայ գրողների ստեղծագործությունները: Ի դեպ, դասագրքերի մի մասը ՙԷդիթ պրինտը՚ հրատարակում է արևմտահայերենով:
Էլեկտրոնային տարբերակի առումով հրատարակիչը նշեց նաև դրա մի քանի տարատեսակներ, ինչպես, օրինակ` երգող, խոսող գրքերն են: Մանկագիր Լիպարիտ Սարգսյանը գիրք է գրել երաժշտական 28 գործիքների մասին, դրանց հիման վրա երգեր են ստեղծվել: Այդ գիրքը շատ լավ ընդունվում է, և հրատարակչությունը ստեղծել է նաև դրա ինտերակտիվ տարբերակը: Թումանյանի հեքիաթներն են` մուլտիպլիկացոն ֆիլմերի սկավառակով և այլն: Ստեղծել են Այբբենարանի հավելված, ամեն տառի համար կան հանելուկներ, երեխան ինտերակտիվ ձևով մտնում է և դրանք լուծում: ՙԳրական ունկնդրում և խոսք՚-ը վաղուց է ստեղծվել դպրոցականների համար: Վաղուց նորություն չեն և աուդիոգրքերը: Դրանք հատկապես լավ են ընդունվում այն մարդկանց կողմից, ովքեր երկար ժամանակ են անցկացնում ճանապարհի վրա: Հրատարակչության նոր քայլերից է, երբ կարող ես գիրքը ոչ միայն պասիվ ձևով լսել, այլև հարցեր տալ նրան և պատասխան ստանալ:
Իսկ այժմ ՙԷդիթ պրինտի՚ նոր նախագծի մասին: Մ. Կարապետյանը տեղեկացրեց, որ հրատարակչությունում ստեղծվել է school.editprint.am ծրագիրը, որի տարբերակներից մեկը ուսումնական խաղերն են մանկապարտեզի, դպրոցի համար: Դրանք արդեն կան և անընդհատ հարստացվում են: Այժմ աշխատում են ուսուցչի էլեկտրոնային մեթոդական ձեռնարկների վրա: Դասագիրքը հրատարակվում է հնարավորինս փոքր ծավալով, որում գրվում է հիմնականը: Ուսուցչի ձեռնարկներն էլ ավելի փոքրածավալ են լինում, այն էլ հրատարակվում է 4-5 տարին մեկ: Ուսուցիչն այդ փոքրիկ ձեռնարկով չի կարողանում արդյունավետ ուսուցում տալ: Նա կարող է անընդհատ զարգանալ ինքնակրթությամբ` հետևելով այդ կայքին: Հաջորդը լինելու է ֆիզիկայի ձեռնարկը: Ընդգրկվելու են լաբորատոր փորձերը: Ու այդպես` հերթով մյուս առարկաները: Դա մեծ օգնություն է ուսուցչին: Ունենալով ծրագիրը և չափանիշները` նա ինքը կարող է ընտրել թեմային անհրաժեշտ նյութերը և հետաքրքիր մատուցել: Փաստորեն նոր սերնդի դասագրքերից ամենակարևորը ուսուցչի ձեռնարկն է, որպեսզի նա լինի շատ գրագետ և կարողանա ճիշտ ուղղորդել աշակերտներին:
Հրատարակչությունն այդ նպատակով համագործակցում է ոլորտի լավագույն մասնագետների, ուսուցիչների հետ: Այս պահի դրությամբ աշխատում է Երևանի 15 դպրոցների հետ, վերապատրաստում ուսուցիչներին: Ցանկացողները թեմայի վերաբերյալ կարող են իրենց առաջարկություններն ուղարկել կայքին, հրատակչությունում լավագույն մասնագետներից ստեղծված հանձնաժողովը կընտրի անհրաժեշտը: Մ. Կարապետյանն ասաց, որ Արցախի ուսուցիչներն էլ կարող են միանալ կամ էլ հարկ եղած դեպքում իրենք կարող են այստեղ նրանց հետ հանդիպել: Ավելորդ չհամարենք ասել, որ այս բոլոր աշխատանքները կատարվում են հրատարակչության հաշվին:

Ըստ Մ. Կարապետյանի` լուրջ հրատարակչությունները գիտակրթական հիմարկներ են և մշտապես արձագանքում են նորագույն տեխնոլոգիաներին:ՙԳիտական առաջընթացը և դպրոցի հնարավորությունները չեն համապատասխանում իրար, մեր կրթությունը դրա հետևից չի հասնում: Ինչ որ ստեղծվում է, պետք է մտնի դպրոց՚,-ասաց նա: Դրանում իր նպաստն է բերում ՙԷդիթ պրինտը՚: Ի դեպ, Արցախում առաջին համակարգչային դասարանը ստեղծվել է 1988թ. Ասկերանի միջնակարգ դպրոցում Մկրտիչ Կարապետյանի կողմից այն դեպքում, երբ այն Հայաստանում էլ չկար:
Վերջում տեղեկացնենք, որ եկող տարվա փետրվարի 19-ին` Ամենայն հայոց բանաստեղծի ծննդյան օրը, Արցախում կկազմակերպվի գրքի մեծ ցուցահանդես, որին կմասնակցեն Հայաստանի մի շարք հրատարակչություններ:

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Մշակույթ և կրթություն Mon, 09 Dec 2019 14:42:24 +0000
ՀՈՒ­ՇԵՐ ՀՐԱ­ՉՅԱ ՀՈՎ­ՀԱՆ­ՆԻ­ՍՅԱ­ՆԻ ՀԵՏ ՀԱՆ­ԴԻ­ՊՈՒՄ­ՆԵ­ՐԻՑ http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/27920-2019-12-06-15-45-40 http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/27920-2019-12-06-15-45-40 ՀՈՒ­ՇԵՐ ՀՐԱ­ՉՅԱ ՀՈՎ­ՀԱՆ­ՆԻ­ՍՅԱ­ՆԻ ՀԵՏ ՀԱՆ­ԴԻ­ՊՈՒՄ­ՆԵ­ՐԻՑ
Դա­վիթ ՄԻ­ՔԱ­ՅԵ­ԼՅԱՆ

 Լրա­ցավ հայ ան­վա­նի բա­նաս­տեղծ, հրա­պա­րա­կա­խոս, հա­սա­րա­կա­կան գոր­ծիչ Հրա­չյա Հով­հան­նի­սյա­նի ծնն­դյան 100-ա­մյա­կը: Նա ան­չափ մար­դա­մոտ էր, բա­րի և հյու­րա­սեր, անխ­զե­լիո­րեն կապ­ված էր Ար­ցա­խի գրա­կան ըն­տա­նի­քի ան­դամ­նե­րի հետ: Ստորև ներ­կա­յաց­վող հու­շերն աս­վա­ծի վառ ա­պա­ցույցն են: 


Ա­ռա­ջին իմ հան­դի­պու­մը բա­նաս­տեղ­ծի հետ կա­յա­ցել է 1988-ին, աշ­նա­նը, երբ նա ըն­տր­վել էր ՀԳՄ նա­խա­գահ: Ար­ցա­խի գրա­կան կազ­մա­կեր­պու­թյունն ընդ­հա­նուր ժո­ղո­վի ո­րոշ­մամբ ի­րեն դուրս էր հայ­տա­րա­րել Ադր­բե­ջա­նի գրող­նե­րի միու­թյու­նից և, որ­պես ա­ռան­ձին, ինք­նու­րույն գոր­ծող կա­ռույց, մտել ԽՍՀՄ գրող­նե­րի միու­թյան կազ­մի մեջ:
Նոր էի ըն­տր­վել Ար­ցա­խի ԳՄ քար­տու­ղար և Հա­յաս­տա­նի գոր­ծըն­կեր­նե­րի հա­րուստ փոր­ձին ծա­նո­թա­նա­լու նպա­տա­կով գոր­ծուղ­վել էի Երևան: ԳՄ եր­կա­րա­մյա քար­տու­ղար Սա­ղա­թել Հա­րու­թյու­նյա­նը, ով ան­չափ բա­րի անձ­նա­վո­րու­թյուն էր ու մեծ հե­ղի­նա­կու­թյուն էր վա­յե­լում գրող­նե­րի շր­ջա­նում, սի­րա­լիր ըն­դու­նեց ե­րի­տա­սարդ բա­նաս­տեղ­ծիս, սուրճ հյու­րա­սի­րեց և, ի­հար­կե, ան­մի­ջա­պես հե­տաքր­քր­վեց ար­ցա­խյան վեր­ջին ի­րա­դար­ձու­թյուն­նե­րով: Ի­մա­նա­լով այ­ցիս նպա­տա­կը` նա ինձ ու­ղեկ­ցեց գրող­նե­րի միու­թյան նա­խա­գահ Հրա­չյա Հով­հան­նի­սյա­նի մոտ և ծա­նո­թաց­րեց նրա հետ:
Նրա հա­մո­զիչ խոս­քից և պայ­ծառ դեմ­քից ի­մաստ­նու­թյուն և բա­րու­թյուն էր ծո­րում… Ջեր­մո­րեն ող­ջու­նեց նա­հա­պե­տը և հարց­րեց. ՙԻնչ­պես են տղա­նե­րը` Գուր­գե­նը, Մաք­սի­մը, Վար­դա­նը, Հրա­չյան, մյուս­նե­րը՚: Լավ են, ա­սա­ցի, պինդ են ու, հա­նուն ար­դա­րու­թյան վե­րա­կան­գն­ման, շա­րու­նա­կում են հա­մախմ­բել ժո­ղովր­դին, շարժ­ման ակ­տիվ գոր­ծիչ­նե­րի հետ ա­ռաջ տա­նել պայ­քա­րը: Ոգևո­րու­թյու­նը չթաքց­նե­լով` ա­սաց, որ ու­րախ է ժո­ղովր­դին միաս­նա­կան ու հա­մախ­մբ­ված տես­նե­լու հա­մար, ՙմիայն թե` Մոսկ­վա­յի ըն­դու­նած ո­րո­շում­նե­րից չհու­սա­հատ­վեն և պայ­քա­րը հան­կարծ կի­սատ չթող­նեն՚: Ա­պա հար­ցու­փորձ ա­րեց գրա­կան կյան­քից, և ա­նակն­կալ լուր հայտ­նեց, որ շու­տով ՙԽոր­հր­դա­յին գրող՚ հրա­տա­րակ­չու­թյու­նը լույս կըն­ծա­յի Ար­ցա­խի ե­րի­տա­սարդ գրող­նե­րի անդ­րա­նիկ ժո­ղո­վա­ծու­նե­րը: Շատ ու­րա­խա­ցա, մա­նա­վանդ որ Երևա­նում նաև իմ ա­ռա­ջին գիրքն էր հրա­տա­րակ­վե­լու:

Զրույ­ցի պա­հին մի­ջանց­քում աղ­մուկ լս­վեց և, քա­նի որ ԳՄ նա­խա­գա­հի աշ­խա­տա­սե­նյա­կի դու­ռը կի­սա­բաց էր, մի­ջանց­քում ՙըմ­բոս­տա­ցող՚ կնոջ ձայ­նը հա­սա­նե­լի էր և մեզ: Պարզ­վեց, որ հե­ռա­վոր շր­ջա­նից (կար­ծեմ` Տա­վու­շից) ե­կած ինչ որ սկս­նակ ստեղ­ծա­գոր­ծող, տետ­րը ձեռ­քին հա­մա­ռո­րեն ու­զում էր աշ­խա­տա­սե­նյակ խու­ժել, իսկ քար­տու­ղա­րու­հին հա­մա­ռո­րեն չէր թույ­լատ­րում` հոր­դո­րե­լով նրան ըն­դու­նա­րա­նում սպա­սել: Նկա­տե­լով, որ վեր­ջինս չի զի­ջում ՙդիր­քե­րը՚ և ի­րենն է պն­դում, Հրա­չյա Հով­հան­նի­սյա­նը քար­տու­ղա­րու­հուն խնդ­րեց ՙաղջ­կան բաց թող­նել՚: Հյու­րը ներս մտավ և, բա­նաս­տեղ­ծու­թյուն­նե­րի տետ­րը ձեռ­քում թա­փա­հա­րե­լով, գրե­թե հար­ձակ­վեց ԳՄ նա­խա­գա­հի վրա: ՙԷս ին­չի՞ չեք տպում ու միայն ձեր գր­քերն եք հրա­տա­րա­կում՚: Բո­լորս հան­կար­ծա­կի գա­լով` ոտ­քի կանգ­նե­ցինք և, կնոջ հա­մար­ձա­կու­թյան վրա զար­մա­ցած, հետևում էինք նրա հե­տա­գա քայ­լե­րին: Հրա­չյա Հով­հան­նի­սյանն ա­մենևին էլ չշ­փոթ­վեց և, ժպ­տա­դեմ ել­նե­լով տե­ղից, փոր­ձեց հան­գս­տաց­նել նրան: ՙԻն­չո՞ւ ես վր­դով­ված, աղ­ջիկ ջան: Բա ե­ղա՞վ, հլա մի նս­տիր, եր­կար ճա­նա­պարհ կլի­նես կտ­րած, մի գա­վաթ սուրճ խմիր շո­կո­լա­դով, մի քիչ հան­գս­տա­ցիր, հե­տո` կխո­սենք՚: ԳՄ ղե­կա­վա­րի խոս­քերն ունկ­նդ­րե­լուց ա­սես ե­րի­տա­սարդ կնոջ ուն­քա­մե­ջը բաց­վեց:
ՙՄի ա­սա տես­նենք` ինչ է ա­նունդ, աղ­ջիկ ջան, ներ­կա­յա­ցիր` ճա­նա­չենք՚,- հարց­րեց Հրա­չյա Հով­հան­նի­սյա­նը: Բա­նաս­տեղ­ծու­հին տետ­րը դրեց սե­ղա­նին ու թե` ՙա­նուշ բա­ներ, գրո­ղի ա­նունն ինչ պի­տի լի­նի, ի­հար­կե, Քիշ­միշ՚… ԳՄ նա­խա­գա­հը քահ-քահ ծի­ծա­ղեց: ՙԱյ աղ­ջիկ, էդ ա­սածդ շատ ա­նուշ բան է, բայց գրած­ներդ չգի­տեմ, թե ինչ են ի­րեն­ցից ներ­կա­յաց­նում՚: Կի­նը ե­լավ տե­ղից, սե­ղա­նից վերց­րեց տետրն ու թե, ՙՏե­ղո­վը լի ա­նու­շա­համ մեղր է,- ա­սաց,- կկար­դաք և կհա­մոզ­վեք՚: Հրա­չյա Հով­հան­նի­սյա­նը խոս­տա­ցավ ան­պայ­ման կար­դալ և մեկ շա­բաթ հե­տո հայտ­նել իր կար­ծի­քը: ՙՉէ, հա­մա­ռեց կի­նը,- էդ­քան չեմ համ­բե­րի, է­սօր գի­շե­րը կար­դա­ցեք` վա­ղը գյուղ պի­տի վե­րա­դառ­նամ, կգամ պա­տաս­խանն ի­մա­նա­լու՚… Գրող­նե­րի միու­թյան նա­խա­գա­հը ստիպ­ված էր չա­ռար­կել և ա­րագ ճա­նա­պար­հել նրան, ո­րով­հետև մեկ ժամ հե­տո Ռու­սաս­տա­նի գրող­նե­րի պատ­վի­րա­կու­թյա­նը պի­տի հյու­րըն­կա­լեր: Կնոջ հե­ռա­նա­լուն պես, հե­տաք­րք­րու­թյան հա­մար Սա­ղա­թել Հա­րու­թյու­նյա­նը Հրա­չյա Հով­հան­նի­սյա­նին խնդ­րեց բա­նաս­տեղ­ծու­հու տետ­րից թե­կուզև մի քա­նի տող կար­դալ: Նա չմեր­ժեց:

ՙԵս քիշ­միշ եմ,
Մի քիչ գիժ եմ,
Բայց չի­մա­նաք
Թե չոր խիճ եմ:
Թե­կուզ սև եմ դր­սից մի քիչ,
Բայց էու­թյամբ լույս եմ ու խիղճ…
Բար­ձիս վրա
Լոկ նն­ջո­ղը կհաս­կա­նա`
Դո­ղը սր­տիս…
Ես քիշ­միշ եմ՚…

Կար­դաց, ա­պա շրջ­վե­լով մեր կողմն ա­սաց. ՙՔիշ­միշն ի­րա­վա­ցի է: Նա ա­վե­լի շնորհ­քով բա­նաս­տեղ­ծու­հի է, քան մեր ո­րոշ ստեղ­ծա­գոր­ծող­ներ: Սա­ղա­թել Մա­մի­կո­նի, տուր տղա­նե­րից մե­կը խմ­բագ­րի, գու­ցե մի փոք­րիկ փունջ տպագ­րենք՚:

* * *
1990-ի գար­նանն էր: Մոսկ­վա­յում ԽՍՀՄ գրող­նե­րի միու­թյան պլե­նում պի­տի կա­յա­նար: Հա­յաս­տա­նից մեկ­նող պատ­վի­րա­կու­թյու­նը գլ­խա­վո­րում էր Հրա­չյա Հով­հան­նի­սյա­նը: Ար­ցա­խի գրա­կան կազ­մա­կեր­պու­թյու­նից Մոսկ­վա մեկ­նող­նե­րի շար­քում էին Վար­դան Հա­կո­բյա­նը, Հրա­չյա Բեգ­լա­րյանն ու ես: Մեզ տե­ղա­վո­րե­ցին ՙՌո­սիա՚ հյու­րա­նո­ցում: Երբ հար­ցում ա­րե­ցին, թե ով ում հետ է ո­րո­շել նույն սե­նյա­կում մնալ, Սա­ղա­թել Մա­մի­կո­նի­չը մի փոքր հա­պա­ղեց ու թե` ՙԵս Դա­վի­թի հետ, հա­վա­նա­բար, երկ­տե­ղա­նոց սե­նյա­կը զբա­ղեց­նեմ՚: Հրա­չյա Կար­պիչն ա­սաց. ՙԵս դեմ չեմ, Սա­ղա­թել: Բայց ին­չու չես ու­զում մենք նույն սե­նյա­կը վար­ձենք: Գի­շեր­նե­րը խռըմ­փաց­նում եմ, դրա հա­մա՞ր ես խու­սա­փում ինձ­նից: Է­գոիստ ես, հա՛, վա­խե­նում ես գի­շերն ան­քուն մնա՞ս՚,- կա­տա­կով նկա­տեց նա և խնդ­րեց, որ­պես­զի ՙԱր­ցա­խից ե­կած տղա­նե­րին, ա­ռանձ­նա­կի հո­գա­տա­րու­թյամբ վե­րա­բեր­վեն՚:

Հե­տաքր­քիր, ան­մո­ռա­նա­լի օ­րեր անց­կաց­րինք Մոսկ­վա­յում, և ար­ցա­խյան փոք­րիկ պատ­վի­րա­կու­թյունն ա­մե­նուր ու­շադ­րու­թյան կենտ­րո­նում էր: Մենք էինք հյու­րըն­կալ­վում բա­րե­կամ գրող­նե­րի կող­մից, մեկ-մեկ էլ` մեզ էին այ­ցե­լում, և Ստե­փա­նա­կեր­տից Հրա­չյա Բեգ­լա­րյա­նի բե­րած Կոլ­խո­զա­շե­նի թթի օ­ղին մեկ-եր­կու բա­ժակ վա­յե­լե­լուց` բո­լո­րի տրա­մադ­րու­թյունն իս­կույն բարձ­րա­նում էր, ու շա­տերն էին ձայ­նակ­ցում ՙՂա­րա­բաղ­ցին՚ եր­գին, գո­վես­տի խոս­քեր հն­չեց­նում:
Հայ գրող­նե­րի ա­նու­նից ԽՍՀՄ ԳՄ պլե­նու­մում ե­լույթ ու­նե­ցան Հրա­չյա Հով­հան­նի­սյա­նը, Զո­րի Բա­լա­յա­նը և Վար­դան Հա­կո­բյա­նը: Բո­լորն էլ ի­րենց խոս­քում անդ­րա­դար­ձան ար­ցա­խյան հիմ­նախ­նդ­րին և հա­մոզ­մունք հայտ­նե­ցին, որ Մոսկ­վան կունկ­նդ­րի Ար­ցա­խի ժո­ղովր­դի պա­հան­ջը և ար­դար վճիռ կկա­յաց­նի: Ադր­բե­ջա­նա­կան կող­մից մե­կը հա­կա­դար­ձեց (չեմ հի­շում ազ­գա­նու­նը) ՙՂա­րա­բաղն ադր­բե­ջա­նա­կան հող է, և ոչ ոք ի­րա­վունք չու­նի նրա­նից պո­կել՚: Զո­րի Բա­լա­յա­նը, Վար­դան Հա­կո­բյա­նը և ռուս գրող­նե­րից մի քա­նի հո­գի պատ­մա­կան փաս­տարկ­նե­րով ար­ժա­նի հա­կա­հար­ված տվին, և վեր­ջինս, որ պատ­րաստ­վում էր նույն ո­գով ե­լույ­թը շա­րու­նա­կել, սսկ­վեց: Մի­խա­յիլ Դու­դի­նը տե­ղից հայ­տա­րա­րեց. ՙՍում­գա­յի­թյան սպան­դից հե­տո դուք ընդ­հան­րա­պես ի­րա­վունք չու­նեք խո­սել՚: Դահ­լի­ճում քար լռու­թյուն տի­րեց, և հայ­կա­կան պատ­վի­րա­կու­թյան ան­դամ­նե­րը ռուս բա­րե­կամ­նե­րի հետ հաղ­թա­նա­կած դուրս ե­կան պլե­նու­մից:
Ե­րե­կո­յան, քա­նի որ հա­ջորդ օ­րը պի­տի մեկ­նեինք Երևան, ՀԳՄ նա­խա­գահ Հրա­չյա Հով­հան­նի­սյա­նը ՙՌո­սիա՚ հյու­րա­նո­ցի ռես­տո­րա­նում ճաշ­կե­րույթ կազ­մա­կեր­պեց ար­ցախ­ցի­նե­րի պատ­վին և փա­ռա­բա­նեց ա­զա­տագ­րա­կան շարժ­ման գոր­ծիչ­նե­րին, այդ թվում` գրող­նե­րին: Եվ բա­ժակ բար­ձաց­նե­լով Ար­ցա­խի, հայ ժո­ղովր­դի հա­մար` հուզ­ված ա­սաց. ՙԳի­տեմ, թուր­քե­րը չեն հաշտ­վե­լու Ար­ցա­խի կորս­տի հետ և ան­պայ­ման դա­ժան պա­տե­րազմ են սան­ձա­զեր­ծե­լու՚:
Հրա­չյա Կար­պի­չը հե­ռա­տես էր և կար­ծես գու­շա­կում էր մեր ժո­ղովր­դի հաղ­թա­նա­կը:
Ա­միս­ներ անց ճա­նաչ­ված գրող­նե­րի և ար­վես­տա­գետ­նե­րի մեծ խմ­բով Հրա­չյա Հով­հան­նի­սյա­նը Ստե­փա­նա­կերտ ե­կավ և Ար­ցա­խի գրա­կան ըն­տա­նի­քի ան­դամ­նե­րի ու­ղեկ­ցու­թյամբ գրե­թե մեկ շա­բաթ հյու­րըն­կալ­վեց սահ­մա­նա­մերձ գյու­ղե­րում: Հան­դի­պում­ներ ու­նե­ցան մարդ­կանց հետ և ի­րենց ե­լույթ­նե­րով գո­տեպն­դե­ցին ժո­ղովր­դին, համ­բե­րու­թյուն և տո­կու­նու­թյուն մաղ­թե­ցին:
Հա­մախ­մբ­վե­լով զին­ված թշ­նա­մու դեմ` պայ­քարն ու­ժե­ղաց­նե­լու անհ­րա­ժեշ­տու­թյունն ան­խու­սա­փե­լի էր դառ­նում: Ար­ցա­խա­հա­յու­թյա­նը նոր փոր­ձու­թյուն էր սպաս­վում:

 

ՀՐԱՉՈՅԻՆ
Ինչպես բոլորը, ես էլ եմ գնում
Իմ վերջին, վերջին, վերջին կայանը,
Իմ օրվա մուտը, որ շառագունում,
Եվ պիտի անցնի մթին սահմանը:

Բայց թվում է ինձ հավատալու չափ,
Որ ես չեմ կորչի մայրամուտի հետ,
Չեմ անէանա, և ինչ-որ մի ափ
Պիտի նորոգի ուղիս այնուհետ:

Թվում է դարձյալ վերապրած ու նոր
Պատանեկության խանդավառ ճիչով,
Ես պիտի քայլեմ ապագա բոլոր
Արշալույսների շողերի միջով:

Քո մեջ ու քեզնով ես պիտի գնամ
Կյանքի անծանոթ ուղեծրերով,
Պիտի ողջ մնամ, մարգարեանամ `
Քո խոսքերի մեջ հոգիս ցրելով:

ՎԱՅՐԿՅԱՆԸ
Այս վայրկյանին ծերանում եմ մի վայրկյանով,
Այս վայրկյանին դեպի մահն եմ մի քայլ անում,
Այս վայրկյանին գուցե մի նոր ախոյանով
Իմ հների հայտնի շարքն է ավելանում։

Այս վայրկյանին գուցե քամին սանձակոտոր
Հին տնակիս դուռն է ծեծում, վայում բակում,
Այս վայրկյանին գուցե անհայտ ու սև բոթով
Փոստատարն է իմ հասցեով ճամփան թեքում։

Այս վայրկյանին գուցե մեկը թունոտ ու չար՝
Զրպարտում է ինձ նամակով մի անանուն,
Այս վայրկյանին ուրիշ մի տեղ, հավանաբար,
Ոտքի տակ են սերս տալիս, ամբաստանում։

Այս վայրկյանին գուցե այնտեղ, սրտիս խորքում
Լուռ ծնվում է իմ քաղցկեղը դարանակալ.
Այս վայրկյանին, ի՞նչ իմանամ, գուցե թաքուն
Պատրաստվում է սրտիս վերջին բաբախը տալ։

ԱՎԵԼԻ ԼՈՒՅՍ
Ավելի լու՛յս, ավելի լու՛յս, ավելի լու՛յս,
Ավելի լույս մեռնող հզոր օլիմպիացուն,
Լույսի հետ բախտ, լույսի հետ կյանք, լույսի հետ հույս
Ամեն անշունչ-շնչավորին, ամենեցուն:

Ավելի՛ լույս ճանապարհը մոլորածին,
Հիվանդներին, տենդից հետո` ավելի լույս,
Ավելի՛ լույս տասնութ տարին բոլորածին
Եվ մանավանդ ավելի՛ լույս խեղճին անլույս:

Ավելի՛ լույս բողբոջներին նոր ու կանաչ,
Ավելի՛ լույս արտասվալի, ծեր աչքերին,
Ավելի՛ լույս արանց մտքին, սրտին կանանց,
Մանչուկների համար ծնվող հրաշքներին:

Ավելի՛ լույս մութ ծովերի փարոսներին,
Մայրիկներին տարալեզու, բայց համասիրտ,
Ավելի՛ լույս ճշմարտության քարոզներին,
Խոստումներին ավելի լույս, լու՛յս անբասիր:

Աշխարհով մեկ, ուր մի մռայլ սիրտ է մնում,
Ուր կա մի խորշ, կա մի երազ խավարասույզ,
Հողագնդին և աստղերին հազարանուն
Ավելի լու՛յս, ավելի լու՛յս, ավելի լու՛յս:

Հրաչյա ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Մշակույթ և կրթություն Fri, 06 Dec 2019 15:38:26 +0000
ՂԱ­ՐԱ­ԲԱ­ՂՅԱՆ ԳՈՐ­ԳԵ­ՐԻ ԱՆ­ՑՅԱԼՆ ՈՒ ՆԵՐ­ԿԱՆ http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/27919-2019-12-06-14-51-27 http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/27919-2019-12-06-14-51-27 ՂԱ­ՐԱ­ԲԱ­ՂՅԱՆ ԳՈՐ­ԳԵ­ՐԻ ԱՆ­ՑՅԱԼՆ ՈՒ ՆԵՐ­ԿԱՆ
Կա­րեն ԶԱ­ԽԱ­ՐՅԱՆ

 Ղա­րա­բա­ղի պատ­մու­թյունն ան­վերջ խե­ղա­թյու­րող ադր­բե­ջա­նա­կան քա­րոզ­չու­թյան պա­տե­րազ­մա­կան գոր­ծիք­նե­րից մե­կը հայ­կա­կան նյու­թա­կան ժա­ռան­գու­թյան նմուշ­նե­րի յու­րա­ցումն է: Դա վե­րա­բե­րում է և հայ­կա­կան գոր­գե­րին, ո­րոնք աշ­խար­հին հայտ­նի էին շատ ա­վե­լի վաղ, քան քար­տե­զի վրա ՙԱդր­բե­ջան՚ ա­նու­նով պե­տա­կան կազ­մա­վոր­ման ի հայտ գա­լը: Ի­հար­կե, պա­տե­րազ­մը մնում է պա­տե­րազմ։ Իսկ պա­տե­րազ­մում՝ ինչ­պես պա­տե­րազ­մում. զեղ­ծա­րա­րու­թյուն­նե­րի մեր­կա­ցու­մը ոչ դյու­րին, բայց անհ­րա­ժեշտ խն­դիր­նե­րից է։

Նման խնդ­րի լուծ­մանն է ծա­ռա­յում Շու­շիի գոր­գե­րի թան­գա­րա­նը։ Դեռևս խոր­հր­դա­յին ժա­մա­նակ­նե­րից Ադր­բե­ջա­նի կող­մից ու­ղարկ­ված հա­տուկ մար­դիկ շր­ջում էին ղա­րա­բա­ղյան գյու­ղե­րով և հնա­գույն ձե­ռա­գործ գոր­գե­րը փո­խա­նա­կում լայն գոր­ծա­ծու­թյան գոր­ծա­րա­նա­յին ապ­րանք­նե­րով։ Ո­մանք հա­մա­ձայ­նում էին, ո­մանք՝ ոչ, բայց իս­կա­կան ձե­ռա­գործ գոր­գե­րի թի­վը հայ­կա­կան գյու­ղե­րում սկ­սեց պա­կա­սել, փո­խա­րե­նը Բաք­վի պե­տա­կան թան­գա­րան­նե­րում ա­վե­լա­ցան ՙադր­բե­ջա­նա­կան դե­կո­րա­տիվ-կի­րա­ռա­կան ար­վես­տի գլուխ­գոր­ծոց­նե­րը՚։ Դեռ այն ժա­մա­նակ­նե­րից պե­տա­կան մա­կար­դա­կով սկս­վեց մշակ­վել ու կյան­քի կոչ­վել ՙՀին Ադր­բե­ջան՚ ա­նու­նով նա­խա­գի­ծը։ Իսկ ա­հա հետ­խոր­հր­դա­յին շր­ջա­նում Ադր­բե­ջա­նին ան­գամ հա­ջող­վեց ար­ցա­խյան ազ­գա­յին գոր­գե­րը սե­փա­կան ան­վան տակ ՅՈՒ­ՆԵՍ­ԿՕ հասց­նել, ինչն անհ­նար կլի­ներ ա­ռանց Ադր­բե­ջա­նի ա­ռա­ջին տիկ­նոջ ջան­քե­րի, ով դեռևս 2004թ. օ­գոս­տո­սին ար­ժա­նա­ցավ (դժ­վար չէ կռա­հել՝ ինչ ճա­նա­պարհ­նե­րով) ՅՈՒ­ՆԵՍ­ԿՕ-ի բա­րի կամ­քի դես­պա­նի տիտ­ղո­սին։
Մինչ­դեռ Շու­շիի թան­գա­րա­նում ղա­րա­բա­ղյան գոր­գե­րի թի­վը տա­րեց­տա­րի ա­վե­լա­նում է։ Ու ա­մենևին էլ` ոչ ի նշան բո­ղո­քի։ Հա­ճախ հեգ­նանքն ա­վե­լի մեծ ներ­գոր­ծու­թյուն է ու­նե­նում, քան ցա­սումն ու վր­դով­մուն­քը։ Այ­դօ­րի­նակ հեգ­նանք է ցու­ցա­բե­րել Լոն­դո­նի ՙHALI՚ մաս­նա­գի­տաց­ված պար­բե­րա­կա­նը. նրա է­ջե­րում հրա­պա­րակ­վել էր հոդ­ված ՙXVIIդ. ցու­ցան­մու­շի մա­սին, ո­րը գտն­վում է Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղի Հան­րա­պե­տու­թյան Շու­շի քա­ղա­քի թան­գա­րա­նում՚։ Հոդ­վա­ծում հատ­կա­պես շեշտ­վում էր ՙնման գոր­ծերն ադր­բե­ջա­նա­կան մշա­կույ­թին վե­րագ­րե­լու ոչ օ­րի­նա­չափ լի­նե­լը՚, ինչ­պես նաև Ար­ցա­խը հի­շա­տակ­վում էր որ­պես պե­տու­թյուն՝ Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղի Հան­րա­պե­տու­թյուն։ Ի՞նչ է սա, ե­թե ոչ ճա­նա­չում։
Դեռևս հնա­գույն ժա­մա­նակ­նե­րից ղա­րա­բա­ղյան գոր­գերն Ար­ցա­խի պատ­մու­թյան ու կեն­ցա­ղի օր­գա­նա­կան մասն էին կազ­մում, իսկ գոր­գա­գոր­ծու­թյունն ազ­գա­յին ար­հեստ էր։ Ի սկզ­բա­նե գոր­գե­րը գոր­ծում էին տնա­յին պայ­ման­նե­րում, հե­տա­գա­յում գոր­գա­գոր­ծու­թյունն աս­տի­ճա­նա­բար կա­տա­րե­լա­գործ­վեց ար­հես­տա­նոց­նե­րում։ Ա­ռաջ ե­կան դպ­րոց­ներ։ Կա­րե­լի է ան­գամ ա­սել, որ Ղա­րա­բա­ղի գրե­թե յու­րա­քան­չյուր գյուղ ու­ներ իր դպ­րո­ցը։ Դա բա­ցատր­վում է նրա­նով, որ յու­րա­քան­չյուր գյուղ գոր­գի նախ­շա­զար­դա­յին ո­ճա­բա­նու­թյան մեջ ու նրա թե­մա­տի­կա­յում իր ու­րույն ուղղ­վա­ծու­թյունն ու­ներ։ Ղա­րա­բա­ղյան գոր­գե­րի ա­ռանձ­նա­հատ­կու­թյու­նը, սա­կայն, նրա ՙգյու­ղա­կան ինք­նա­տի­պու­թյան՚ մեջ չէ միայն։ Կան նաև ո­րոշ ընդ­հա­նուր հատ­կա­նիշ­ներ, ո­րոն­ցով նրանք ընդ­հան­րա­պես տար­բեր­վում են բո­լոր մյուս գոր­գե­րից։ Մաս­նա­գետ­նե­րի՝ գոր­գար­վես­տի ո­լոր­տի փոր­ձա­գետ­նե­րի կար­ծի­քով, ղա­րա­բա­ղյան գոր­գե­րում պատ­կեր­ված են աստ­վա­ծա­յին, ինչ­պես նաև բնու­թյան երևույթ­ներ։ Գոր­գի ամ­բող­ջա­կան պատ­կե­րում միշտ կա­րե­լի է զա­նա­զա­նել աշ­խար­հի ու գո­յի խոր­հուրդ­նե­րը։ Պատ­կեր­նե­րի թե­մա­յի հար­ցում խս­տիվ պահ­պան­վում էին դա­սա­կան ձևե­րը, գո­յու­թյուն ու­նեին ՙկա­նո­նադ­րա­կան՚ պա­հանջ­ներ, ո­րոնք բա­ցա­ռում էին կա­մա­յա­կան մո­տե­ցու­մը` ոչ միայն նախ­շի, այլև գույ­նի ընտ­րու­թյան հար­ցում։ Յու­րա­քան­չյուր նախշ և կի­րառ­վող գու­նա­յին գամ­մա ու­ներ իր նշա­նա­կու­թյու­նը։ Մի խոս­քով, ղա­րա­բա­ղյան գորգն ար­դեն հնուց ներ­կա­յաց­նում էր սե­փա­կան ՙբրեն­դը՚՝ հա­մաշ­խար­հա­յին շու­կա­յում չզի­ջե­լով պարս­կա­կան ու թուրք­մե­նա­կան գոր­գե­րին։ Ի­հար­կե, կան ընդ­հա­նուր չա­փա­նիշ­ներ, ո­րոն­ցով գնա­հատ­վում է ձե­ռա­գործ գոր­գե­րի ար­ժե­քը։ Ինք­նա­տի­պու­թյու­նից, այս կամ այն դպ­րո­ցի պատ­կա­նե­լու­թյու­նից զատ հաշ­վի է առն­վում նաև օգ­տա­գործ­ված թե­լի ո­րա­կը, գու­նա­վոր­ման, ինչ­պես նաև հենց գոր­գի պատ­րաստ­ման տեխ­նո­լո­գիան։ Եվ, ի վեր­ջո, դի­մաց­կու­նու­թյու­նը, ո­րը հաշվ­վում է դա­րե­րով։ Դժ­բախ­տա­բար, ղա­րա­բա­ղյան գոր­գար­վես­տի շատ հմ­տու­թյուն­ներ մո­ռա­ցու­թյան են մատն­վել և ան­գամ մա­սամբ վե­րաց­վել խոր­հր­դա­յին շր­ջա­նում։ Այ­սօր Շու­շիում ստեղծ­ված թան­գա­րա­նը նպա­տակ է հե­տապն­դում զարկ տալ եր­բեմ­նի ա­վան­դա­կան ար­հես­տի զար­գաց­մա­նը, այն կր­կին կի­րա­ռա­կան ար­վես­տի մա­կար­դա­կին հասց­նել, որ այդ ժա­ռան­գու­թյու­նը փո­խանց­վի սե­րունդ­նե­րին` հին ա­վան­դույթ­նե­րի հեն­քի վրա ա­պա­հո­վե­լով ար­դեն ժա­մա­նա­կա­կից գոր­գա­գոր­ծու­թյան զար­գա­ցու­մը …
nashasreda.ru

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Մշակույթ և կրթություն Fri, 06 Dec 2019 14:49:16 +0000