comintour.net
stroidom-shop.ru
obystroy.com
Մշակույթ և կրթություն http://artsakhtert.com Sat, 19 Oct 2019 01:37:38 +0000 Joomla! - Open Source Content Management hy-am ՄԱԼԸՇԸ http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/27640-2019-10-18-11-44-36 http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/27640-2019-10-18-11-44-36 ՄԱԼԸՇԸ
Ալ­բերտ ՈՍ­ԿԱ­ՆՅԱՆ

Սամ­վե­լը մո­տե­ցավ գե­րեզ­մա­նին և ութ կար­միր մե­խակ դրեց։ Նո­յեմ­բե­րյան սո­ղոս­կուն քա­մուց տղա­մար­դը կուչ ե­կավ, բարձ­րաց­րեց օ­ձիքն ու գլա­նակ վա­ռեց...
Ա­մեն տա­րի նո­յեմ­բե­րի 27-ին նա գա­լիս էր հու­շա­հա­մա­լիր, որ ծա­ղիկ­ներ դնի Մա­լը­շի գե­րեզ­մա­նին։ Սո­վո­րույ­թի հա­մա­ձայն մտա­խոհ ծխում էր մի եր­կու գլա­նակ ու լուռ հե­ռա­նում...
Շիր­մա­քա­րից, հա­սա­կով մեկ կանգ­նած, նրան էր նա­յում պե­պեն­նե­րի մի­ջից ժպ­տա­ցող մի տղա՝ զին­վո­րա­կան հա­մազ­գես­տը հա­գին։ Տղա­մար­դը եր­կար նա­յում էր նրա ծի­ծաղ­կուն, չա­րաճ­ճի աչ­քե­րին ու մտո­վի գնում այն ժա­մա­նակ­նե­րը, երբ Ղա­րա­բա­ղում ա­րյու­նա­հեղ մար­տեր էին ըն­թա­նում, և մար­դու կյան­քը գրո­շի ար­ժեք չու­ներ...
Հա­յե­րը դի­մագ­րա­վել էին դե­պի Մար­տա­կերտ թշ­նա­մու անխ­նա հար­ձակ­մա­նը։ Հա­կա­մար­տող եր­կու կող­մե­րը դիր­քա­վոր­վել էին՝ չձեռ­նար­կե­լով որևէ ակ­տիվ ռազ­մա­կան գոր­ծո­ղու­թյուն։ ԼՂՀ պաշտ­պա­նու­թյան բա­նա­կի ստո­րա­բա­ժա­նու­մը, ո­րում ծա­ռա­յում էր Սամ­վե­լը, տե­ղա­կայ­վել էր ան­տա­ռում, Կի­չան գյու­ղից ոչ հե­ռու։ Մար­դիկ սկ­սել էին հան­գիստ շունչ քա­շել, և հրա­մա­նա­տա­րը զին­վոր­նե­րին հեր­թով բաց էր թող­նում տնե­րը՝ տեսն­վե­լու ըն­տա­նիք­նե­րի հետ, փո­խե­լու հա­գուստն ու հի­գիե­նան հո­գա­լու։
Մի քա­նի ա­միս ա­ռաջ նրանց էր միա­ցել ոչ բարձ­րա­հա­սակ, վտիտ մի պա­տա­նի՝ տասն­վեց տա­րե­կան։ Խոս­ված­քից հաս­կաց­վում էր, որ Ղա­րա­բա­ղի հար­թա­վայ­րա­յին գյու­ղե­րից է։ Հրա­մա­նա­տա­րը կան­չել էր նրան, խո­սել հե­տը ու խոս­տա­ցել, որ ե­թե տուն չվե­րա­դառ­նա, ա­պա ստիպ­ված կլի­նի ՙքայ­լեր ձեռ­նար­կել՚։ Բայց տղան գնա­լու տեղ չու­ներ. նրա գյու­ղը հա­կա­ռա­կոր­դը օ­կու­պաց­րել էր։ Իսկ հայ­րը ան­հետ կո­րել էր, երբ մի հա­մա­գյու­ղա­ցու հետ պաշտ­պա­նե­լիս էր ե­ղել գյու­ղի թի­կուն­քը, որ բնա­կիչ­նե­րը կա­րո­ղա­նան դուրս գալ ի­րենց տնե­րից։ Ծե­րու­նի­նե­րը, կա­նայք, ե­րե­խա­նե­րը հե­ռա­ցել էին ան­տա­ռի մի­ջով, որ փրկ­վեն սպառ­նա­ցող մա­հից։ Եվ տղա­յի մայրն ու եր­կու քույ­րը ա­պաս­տան էին գտել Ստե­փա­նա­կեր­տի մո­տա­կայ­քում տե­ղա­կայ­ված վրան­նե­րում։
Ֆի­դա­յի­նե­րից մե­կը ճա­նա­չել էր տղա­յի հո­րը, լսել ող­բեր­գա­կան պատ­մու­թյունն ու հաս­տա­տել տղա­յի պատ­մա­ծը։
Հրա­մա­նա­տա­րը ստիպ­ված էր ե­ղել թող­նել պա­տա­նուն՝ ամ­րակ­ցե­լով խո­հա­նո­ցին։ Կան­չել էր թի­կուն­քի գծով տե­ղա­կա­լին ու նրա պա­տաս­խա­նատ­վու­թյա­նը հանձ­նել։ Տղա­յին վերց­րել էին հո­գա­ծու­թյան տակ, ճա­րել նրա հա­գով ա­մե­նից փոքր հա­մազ­գես­տը, ու ե­րե­խա­յի ու­րա­խու­թյա­նը չկար։
Ոչ ոք չգի­տեր, թե ինչ է նրա իս­կա­կան ա­նու­նը. հաշ­վի առ­նե­լով ման­կա­հա­սակ տա­րիքն ու մարմ­նի կազմ­ված­քը՝ սկ­սել էին Մա­լըշ* կո­չել։
Մա­լը­շը ձեռ­նա­հաս պա­տա­նի էր. նրա ձայ­նը կա­րե­լի էր լսել ժա­մա­նա­կա­վոր ճամ­բա­րի բո­լոր ծայ­րե­րից. նա հասց­նում էր բե­րել ան­տա­ռի փայ­տը, կտ­րա­տել, դույ­լե­րով ջուր կրել, օգ­նել խո­հա­րա­րին... Բո­լո­րը գի­տեին, որ ե­թե մի բան խնդ­րեն Մա­լը­շին, մեր­ժում չի լի­նի...
Մի ան­գամ նա կո­րավ։ Բո­լորն ան­հան­գս­տա­ցան, հրա­մա­նա­տա­րը ան­տա­ռը, տե­ղան­քը սան­րե­լու հրա­ման տվեց, բայց ո­րո­նում­ներն ար­դյունք չտ­վե­ցին։ Հա­ղոր­դե­ցին վե­րա­դաս զին­ղե­կա­վա­րու­թյա­նը, ու հրա­ման ե­կավ՝ ինչ գնով էլ լի­նի գտ­նել ե­րե­խա­յին...
Ա­մե­նից շատ մտա­տանջ­վում էր Սամ­վե­լը, ո­րին ա­ռա­ջին օ­րից կապ­վել էր տղան ու ան­վա­նել քե­ռի Սամ­վել։ Ա­վե­լի ուշ բա­ցատ­րել էր, որ Սամ­վե­լը շատ նման է հո­րը։ Ու ժա­մա­նա­կի մեծ մա­սը Մա­լըշն անց էր կաց­նում Սամ­վե­լի կող­քին...
Ե­րեք օ­րից Մա­լը­շը հայ­տն­վեց ստո­րա­բա­ժան­ման տա­րած­քում՝ փո­շու մեջ կո­րած, ճղ­տոտ­ված հա­գուս­տով ու... ձիու վրա... Նրա տա­կի ձին ճեր­մակ էր, ա­ռանց թամ­բի ու պա­րա­նո­ցից թո­կի կտոր էր թրթ­ռում...
Պարզ­վեց, որ Մա­լը­շը վաղ ա­ռա­վո­տյան դուրս էր վա­զել ճամ­բա­րի տա­րած­քից ու ան­տա­ռի ա­րա­հետ­նե­րով հա­սել ա­զե­րի­նե­րի դիր­քեր։ Եր­կու օր նա ե­ղել էր թշ­նա­մուց մի քա­նի քայ­լի վրա, թաքն­վել ան­տա­ռում, սն­վել հա­տապ­տուղ­նե­րով և չգի­տես ինչ հնար­քով ՙգե­րե­վա­րել՚ ձին ու նույն անն­կատ ճա­նա­պար­հով հետ դար­ձել...
Պատ­մե­լով՝ նա բա­ցատ­րեց, որ ցան­կա­ցել էր ա­պա­ցու­ցել, որ հա­սուն է, ու ի­րեն կա­րե­լի է զենք վս­տա­հել...
Հրա­մա­նա­տարն ան­վս­տա­հու­թյամբ լսեց Մա­լը­շին, ին­չից հե­տո կան­չեց հե­տա­խու­զու­թյան ղե­կա­վա­րին, և ար­դեն միա­սին հար­ցաքն­նե­ցին նրան՝ խնդ­րե­լով քար­տե­զի վրա ցույց տալ տե­ղա­շարժ­ման ու­ղին։ Պա­տա­նին, բնա­կա­նա­բար, քար­տե­զից գլուխ չէր հա­նում, բայց նրա խոս­քից ան­մի­ջա­պես հաս­կա­ցան, թե ինչ­պես կա­րե­լի է հաս­նել հա­կա­ռակ կողմ ու վե­րա­դառ­նալ...
Սամ­վե­լը, ծա­ռի տակ նս­տած, քան­դել էր ՙԿա­լաշ­նի­կո­վը՚, մա­սե­րը շա­րել խո­տին ու լա­թով մաք­րում էր։ Հե­տա­խու­զու­թյու­նը հայտ­նել էր, որ ա­զե­րի­ներն ինչ-որ գոր­ծո­ղու­թյուն­ներ են նա­խա­պատ­րաս­տել, և հրա­մա­նա­տա­րը բո­լո­րին հրա­հան­գել էր պատ­րաստ պա­հել զեն­քե­րը։
Մա­լը­շը պառ­կել էր խո­տին, Սամ­վե­լի կող­քին։ Մի տե­սակ լռա­կյաց էր, նման չէր ի­րեն։
—Մա­լըշ, ի՞նչ է ե­ղել. ին­չո՞ւ ես էդ­պես նո­թերդ կի­տել,- մե­քե­նա­յի յու­ղով սր­բե­լով ինք­նա­ձի­գի մա­սը՝ հարց­րեց Սամ­վե­լը ու աչ­քե­րը շե­ղեց պա­տա­նու կող­մը։
Տղան լուռ էր, խո­տի պո­չը շուր­թե­րում պա­հած, ա­պա, չնա­յե­լով Սամ­վե­լի կող­մը, հա­զիվ ար­տա­բե­րեց.
— Ե­րազ եմ տե­սել... Հայ­րի­կը և ու­րիշ տղա­մար­դիկ, ո­րը՝ ինք­նա­ձի­գով, ո­րը՝ որ­սոր­դա­կան հրա­ցա­նով, կրա­կում էին, որ մենք հասց­նենք վա­զել փրկ­վել... Հայ­րի­կը, տես­նե­լով ինձ, բղա­վեց, որ փախ­չեմ... Իմ աչ­քի ա­ռաջ գն­դա­կը դի­պավ հայ­րի­կի գլ­խին... և նա ըն­կավ... Գո­ռա­ցի, վա­զե­ցի մո­տը... Հե­տո զարթ­նե­ցի...
Սամ­վե­լը, լսե­լով տղա­յին, թո­ղեց ինք­նա­ձի­գը մաք­րելն ու սկ­սեց հան­գս­տաց­նել նրան.
—Դա ըն­դա­մե­նը ե­րազ է, Մա­լըշ, մտ­քիցդ հա­նիր... Ողջ է հայրդ... ան­պայ­ման, կվե­րա­դառ­նա տուն... Վեր կաց, գնանք, քիչ հե­տո շա­րա­յին ենք կանգ­նե­լու...
—Քե­ռի Սամ­վել, դուք գնա­ցեք, կհաս­նեմ ձեր հետևից...
Տղա­յի ձայ­նը դո­ղում էր, զգաց­վում էր, որ հա­զիվ է զս­պում ար­ցունք­նե­րը...
Հա­վա­քե­լով ինք­նա­ձի­գը և գցե­լով ու­սից՝ Սամ­վե­լը գնաց ա­ռաջ, դե­պի ճամ­բա­րի կենտ­րոն, որ­տեղ մի քա­նի րո­պեից պետք է շար­վեին...
Չանց­նե­լով և հի­սուն մետր՝ նա լսեց ընկ­նող ա­կա­նի ա­կանջ ծա­կող ձայ­նը։ Բնազ­դո­րեն նետ­վեց գետ­նին։ Եր­կու ա­կան պայ­թեց թի­կուն­քում. այն­տեղ, որ­տեղ քիչ ա­ռաջ Մա­լի­շի հետ էր։ Շրջ­վե­լով՝ տե­սավ տղա­յին՝ ծա­ռի տակ պառ­կած, եր­կու թևե­րը անբ­նա­կա­նո­րեն տա­րա­ծած...
—Մա­լը՛շ...,- ճչաց Սամ­վե­լը, և ցատ­կե­լով վեր, նետ­վեց տղա­յի կող­մը. չնա­յած ճամ­բա­րի ռմ­բա­կո­ծումն ու­ժե­ղա­նում էր...
Հաս­նե­լով պա­տա­նու պառ­կած տե­ղին՝ Սամ­վե­լը կռա­ցավ, դրեց տղա­յի գլու­խը ծն­կին.
—Մի՛ փա­կիր աչ­քերդ, Մա­լը՛շ, հի­մա բու­ժա­կը կգա օգ­նե­լու,- ճչում էր՝ նա­յե­լով պա­տա­նու պե­պե­նա­գույն ե­րե­սին։
Մա­լըշի աչ­քե­րը փակ էին, դեմ­քին ցա­վի տա­րափ էր։ Հան­կարծ ուժ հա­վա­քեց և բա­ցեց կո­պե­րը.
—Հայ­րի՛կ... Քե­ռի՛ Սամ­վել... Ե­րազս...,- շշն­ջաց և, ժպ­տա­լով իր ման­կա­կան ժպի­տով, ջղաձգ­վեց ու... շուն­չը փչեց... Տղա­յի գլու­խը կախ ըն­կավ... Կրծ­քին շո­ղաց փոք­րիկ մե­տա­ղյա խա­չը...
— Մա­լը՛շ...,- ան­զուսպ հե­կե­կաց Սամ­վե­լը...
Տղա­յին հու­ղար­կա­վո­րե­ցին Ստե­փա­նա­կեր­տում, պա­տե­րազ­մում ըն­կած­նե­րի Հու­շա­հա­մա­լի­րում, ո­րով­հետև գյու­ղը, որ­տեղ ծն­վել ու ապ­րել էր Մա­լը­շը, թշ­նա­մու ձեռ­քում էր...
Պա­տե­րազմն ա­վարտ­վեց հրա­դա­դա­րի պայ­մա­նագ­րով։ Շատ ջրեր հո­սե­ցին այդ ժա­մա­նակ­վա­նից։ Սա­կայն Սամ­վե­լը չէր մո­ռա­նում տղա­յին ու ա­մեն տա­րի, նույն օ­րը, գա­լիս էր գե­րեզ­մա­նին այ­ցի, որ­տեղ, հա­սա­կով մեկ կանգ­նած, նրան էր նա­յում ծի­ծաղ­կուն պե­պե­նա­զարդ պա­տա­նին։ Զին­վո­րա­կան հա­մազ­գես­տը հա­գին...

Ռու­սե­րե­նից թարգ­մա­նեց
Ա­նուշ ՍԱՐԳՍՅԱՆԸ


* Մա­լը­շը (ռու­սե­րեն՝ малыш) թարգ­մա­նա­բար նշա­նա­կում է մա­նուկ, ե­րե­խա, քոր­փա (ծա­նո­թագ­րու­մը՝ թարգմ.)։

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Մշակույթ և կրթություն Fri, 18 Oct 2019 11:42:01 +0000
ՄԱՍ­ՆԱ­ԳԵ­ՏԸ http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/27639-2019-10-18-11-37-24 http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/27639-2019-10-18-11-37-24 Վարդ­գես Օ­ՎՅԱՆ

Մեր բնա­կա­րա­նի ջրա­տար խո­ղո­վա­կը փչա­ցել էր։ Դի­մե­ցինք ԲՇԳ, խոս­տա­ցան ան­մի­ջա­պես մաս­նա­գետ ու­ղար­կել։ Նս­տել ու ան­համ­բեր սպա­սում ենք։ Ան­ցավ մի ժամ, եր­կու, չորս, ան­ցավ հինգ ժամ, իսկ նա չկա։ Եվ երբ հույս­ներս ար­դեն կտ­րել էինք մաս­նա­գե­տից, հան­կարծ հն­չեց դռան զան­գը։ Կինս ան­մի­ջա­պես վեր թռավ, բա­ցեց շքա­մուտ­քի դուռն ու հիաս­թափ­ված նա­յեց ան­ծա­նո­թին։ Գե­ղե­ցիկ սև կոս­տյու­մով, կու­րա­ցու­ցիչ փայլ ար­ձա­կող փող­կա­պով մի ե­րի­տա­սարդ էր՝ ձեռ­քե­րը գր­պան­նե­րում, տո­նա­կան ու վեհ տես­քով։ Հարևան շեն­քում հար­սա­նիք կար, և կինս մտա­ծեց, որ երևի փե­սան է, փա­խել կամ տու­նը շփո­թել է։
- Տի­կին, դուք ԲՇԳ-ից մաս­նա­գետ եք հրա­վի­րե՞լ,- քա­ղա­քա­վա­րի ու հան­դի­սա­վոր հարց­րեց ան­ծա­նո­թը։
Կինս զվարթ ինչ-որ բան ա­սաց, ու մենք՝ ես ու ե­րե­խա­ներս, ու­րա­խու­թյու­նից վեր թռանք։ Լավ չեմ հի­շում, փոք­րիկ աղջ­նակս օ­ծա­նե­լիք թա­փե՞ց, թե՞ տղաս էր թա­քուն օ­դե­կո­լո­նի սր­վակ ջար­դել, բայց երբ ԲՇԳ-ի ե­րի­տա­սարդ մաս­նա­գետն իր սև կոս­տյու­մով ու շլա­ցու­ցիչ փող­կա­պով հայ­տն­վեց մեր բնա­կա­րա­նում, օ­ծա­նե­լի­քի այն­պի­սի սուր հոտ տա­րած­վեց, որ կար­ծես դե­րա­սա­նու­հի­նե­րի մի մեծ խումբ էր ժա­մա­նել մեր տուն։
Ե­րի­տա­սարդ մաս­նա­գետն ուղ­ղեց փող­կապն ու հարց­րեց, թե ինչն ին­չոց է։ Ես հա­մա­ռո­տա­կի պար­զա­բա­նե­ցի ի­րադ­րու­թյու­նը, և նա ան­մի­ջա­պես գոր­ծի ան­ցավ։
- Պետք է լվա­ցա­րա­նը վեր բարձ­րաց­նել ու հա­նել ծն­կաձև խո­ղո­վա­կը,- ա­սաց նա և, ձեռ­քե­րը գր­պան­նե­րում, սպա­սո­ղա­կան ինձ նա­յեց։
Տղա­յիս օգ­նու­թյամբ մի կերպ բարձ­րաց­րի լվա­ցա­րանն ու մեծ դժ­վա­րու­թյամբ հա­նե­ցի խո­ղո­վա­կը։
-Իսկ տա­նը մե­տա­ղա­լար չկա՞, որ­պես­զի խո­ղո­վա­կը մաք­րենք,- հան­գիստ շա­րու­նա­կեց մաս­նա­գե­տը։
Կինս ու աղ­ջիկս նետ­վե­ցին պատշ­գամբ, իսկ որ­դիս դուրս թռավ բակ՝ մե­տա­ղա­լար ո­րո­նե­լու։ Մի քա­նի րո­պե հե­տո տղաս կարմ­րա­տա­կած և, ու­րա­խու­թյու­նից շող­շո­ղա­լով, հևաս­պառ ներս խու­ժեց՝ մե­տա­ղա­լա­րը հետևից քարշ տա­լով։ Մաս­նա­գե­տի ցու­ցու­մով ես ու կինս սկ­սե­ցինք միա­ցյալ ու­ժե­րով մե­տա­ղա­լա­րը խո­ղո­վա­կի մեջ մտց­նել։ Շատ չար­չար­վե­ցինք, բայց ո­չինչ չս­տաց­վեց։ Լա­րը ոչ մի կերպ ա­ռաջ չէր գնում։
- Հ՛ըմ, այդ­պես էլ գի­տեի,- հա­մոզ­ված ա­սաց մաս­նա­գե­տը,- պետք է պա­տը թեթևա­կի քան­դել և խո­ղո­վա­կը հա­նել։
Տղաս ան­մի­ջա­պես մուրճ գտավ, և ես գոր­ծի ան­ցա։
- Ու­ժեղ խփի՜ր, այդ­պես ճնճ­ղու­կի բուն էլ չես քան­դի,- ուղ­ղու­թյուն տվեց մաս­նա­գե­տը, տե­ղա­վոր­վեց աղջ­կաս ա­ռա­ջար­կած ա­թո­ռին, ոտ­քը ոտ­քով գցեց ու շա­րու­նա­կեց.- մե­նակ չի ստաց­վի, մեկն էլ պի­տի խո­ղո­վա­կը ձգի։
Կինս ու տղաս օգ­նու­թյան նետ­վե­ցին, և մենք միա­ցյալ ու­ժե­րով ա­նի­ծյալ խո­ղո­վա­կը դուրս քա­շե­ցինք։ Հե­տո մաս­նա­գետն ա­թո­ռին նս­տած, հրո­վար­տա­կան­ման զա­նա­զան հրա­ման­ներ էր ար­ձա­կում, որն ակն­թար­թո­րեն ի­րա­գոր­ծում էինք։ Մենք մաք­րե­ցինք, լվա­ցինք խո­ղո­վա­կը, նրա ցու­ցում­նե­րով ցեխ ա­րե­ցինք...
Կինս ու տղաս խո­ղո­վակն են պա­հում, իսկ ես ցե­խով ամ­րաց­նում եմ այն (աղ­ջիկս այդ պա­հին մոխ­րա­մա­նը ձեռ­քին, սպա­սար­կում էր մաս­նա­գե­տին)։ Վեր­ջա­պես ա­մեն ինչ պատ­րաստ է։ Մաս­նա­գե­տը նս­տած տե­ղում հան­գիստ շունչ քա­շեց, և մենք ե­րախ­տա­գի­տու­թյամբ նա­յե­ցինք նրան։ Նա ա­ռա­ջին ան­գամ ձեռ­քե­րը հա­նեց գր­պան­նե­րից ու սկ­սեց ման­րա­մասն օ­ճա­ռել ու խնամ­քով լվալ։
- Եր­կու բա­ժա­կից ա­վե­լի չեմ խմե­լու,- հայ­տա­րա­րեց նա։
Կինս ու աղ­ջիկս ի­րա­րով ան­ցան, և շու­տով սե­ղա­նը պատ­րաստ էր։ Մաս­նա­գետն ա­սաց, որ ին­քը միայն կո­նյակ է խմում, և տղաս վա­զեց խա­նութ։
Երբ խմե­ցինք նրա ծանր ու դժ­վա­րին մաս­նա­գի­տու­թյան կե­նա­ցը, նա թույ­լտ­վու­թյուն խնդ­րեց ու ա­սաց, որ ու­զում է այդ կե­նա­ցը ծաղ­կեց­նել եր­գով։ Եվ այն­պի­սի փա­ռա­հեղ կեց­վածք ըն­դու­նեց, որ մենք հան­դի­սա­վոր պատ­րաստ­վե­ցինք լսել Ֆի­գա­րո­յի կա­վա­տի­նան կամ Սա­րո­յի ա­րիան... Ու մեր բնա­կա­րա­նով մեկ տա­րած­վեց հան­րա­հայտ ՙԱ­րա, վայ, վայ՚-ը։
Երկ­րորդ բա­ժա­կից հե­տո նա ա­սաց, որ հի­մա թթի օ­ղի կխ­մի։ Կինս վեր կա­ցավ ու, չգի­տեմ որ­տե­ղից, մի շիշ թթօ­ղի բե­րեց։ Վեր­ջա­պես նա տա­րեր­քի մեջ էր։ Սե­ղա­նի շուրջ նա ի­րեն զգում էր ինչ­պես ձու­կը ջրում։ Ինչ­պես ա­ռա­տու­թյան եղ­ջյու­րից, նրա բե­րա­նից մար­գար­տա­հա­տիկ­նե­րի պես թափ­վում էին կե­նաց­ներ կե­նաց­նե­րի հետևից։ Եվ երբ մենք հա­մա­տեղ ու­ժե­րով դա­տար­կել էինք կո­նյա­կի, օ­ղու և վեր­ջում սե­ղա­նին հայ­տն­ված գա­րեջ­րի, գի­նու և լի­մո­նա­դի շշե­րը, խմել իմ, կնոջս, ե­րե­խա­նե­րիս՝ ա­ռան­ձին-ա­ռան­ձին, Էյ­նշ­տեյ­նի ու Ա­թա­բեկ Խն­կո­յա­նի և սուրբ օ­ջա­խի կե­նաց­նե­րը, կինս մեզ հա­մար թեյ բե­րեց, իսկ մաս­նա­գետն ա­սաց, որ ին­քը սո­վո­րա­բար բա­լի մու­րա­բա­յով թե­յից հե­տո բրա­զի­լա­կան սուրճ խմե­լու սո­վո­րու­թյուն ու­նի...
Վեր­ջա­պես, երբ սե­ղանն ար­դեն լիո­վին մաք­րա­զարդ­վել էր, մաս­նա­գե­տը ե­րե­րա­լով ոտ­քի կանգ­նեց և ա­սաց, որ ժա­մա­նակն է, խնդ­րում է ի­րեն նե­րենք, գոր­ծեր շատ կան, պի­տի հրա­ժեշտ տա։
Նա հան­դի­սա­վոր սեղ­մեց բո­լո­րիս ձեռ­քը, երբ կինս հինգ­հա­զա­րա­նոց խո­թեց նրա ձեռ­քը, նա հա­վա­նու­թյուն տա­լու պես ժպ­տաց և, ծան­րու­մեծ ե­րե­րա­լով, շարժ­վեց դե­պի դու­ռը։ Իսկ օ­ծա­նե­լի­քի բույ­րը մի եր­կու ժամ էլ մնաց մեր բնա­կա­րա­նում և ու­շա­ցած դուրս ե­կավ տի­րոջ ետևից։

;

 

 

 

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Մշակույթ և կրթություն Fri, 18 Oct 2019 11:36:16 +0000
ԱՍՏՂԱՇԵՆՈՒՄ ԼԱՎԱՏԵՍ ԵՆ... http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/27637-2019-10-18-11-22-51 http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/27637-2019-10-18-11-22-51 ԱՍՏՂԱՇԵՆՈՒՄ ԼԱՎԱՏԵՍ ԵՆ...
Սր­բու­հի ՎԱ­ՆՅԱն

 Աստ­ղա­շե­նը նո­րա­կա­ռույց դպ­րոց ու­նի: Եր­կար տա­րի­ներ դա­սապ­րո­ցես­նե­րը կազ­մա­կերպ­վել են գյու­ղի դպ­րո­ցա­կան հին շեն­քում՝ հույ­սով, որ երբևէ նման կր­թօ­ջախ կու­նե­նան: Դրա հա­մար գյուղ մտ­նո­ղին հպար­տու­թյամբ են այն ցույց տա­լիս, ըն­դգ­ծե­լով, որ դպ­րո­ցը կա­հա­վո­րե­լու, գե­ղեց­կաց­նե­լու մեջ մեծ ներդ­րում են ու­նե­ցել նաև ի­րենք՝ ու­սու­ցիչ­ներն ու ա­շա­կերտ­նե­րը:

Սլա­վա Գրի­գո­րյա­նը դպ­րո­ցի տնօ­րենն է, ծն­վել ու մե­ծա­ցել է այս գյու­ղում, բարձ­րա­գույ­նի հա­մար քն­նու­թյուն­նե­րը հանձ­նել է Բա­քու քա­ղա­քում, սո­վո­րել ման­կա­վար­ժա­կա­նի Ստե­փա­նա­կեր­տի մաս­նա­ճյու­ղում: Միշտ վս­տահ է ե­ղել, որ վե­րա­դառ­նա­լու է գյուղ՝ իր գի­տե­լիք­ներն ի սպաս դնե­լու հայ­րե­նի գյու­ղի շե­նաց­մա­նը: Մաս­նա­գի­տու­թյամբ մա­թե­մա­տի­կա­յի ու­սու­ցիչ է, մեր օ­րե­րում ար­դեն բա­վա­կա­նին հազ­վա­դեպ ըն­տր­վող մաս­նա­գի­տու­թյուն, ո­րին Ս. Գրի­գո­րյա­նը նվիր­ված է ար­դեն ա­վե­լի քան 3 տաս­նա­մյակ: Ու­սուց­չի կա­րիե­րան սկ­սել է 1974 թվա­կա­նին՝ Դահ­րավ ու­թա­մյա դպ­րո­ցից: Այն­տեղ 12 տա­րի դա­սա­վան­դե­լուց հե­տո տե­ղա­փոխ­վել է Աստ­ղա­շեն: Բայց որ­պես ու­սու­ցիչ եր­կար չի աշ­խա­տել. ըն­դա­մե­նը եր­կու տա­րի հե­տո ըն­տր­վել է կոլ­տն­տե­սու­թյան վար­չու­թյան նա­խա­գահ:
Երբ ար­դեն ան­կախ Ար­ցա­խում ստեղծ­վե­ցին հա­մայ­նք­ներ, 1998 թվա­կա­նին, Ս. Գրի­գո­րյանն ըն­տր­վեց Աստ­ղա­շե­նի հա­մայն­քի ա­ռա­ջին ղե­կա­վա­րը: Սի­րե­լի աշ­խա­տան­քին՝ ու­սուց­չու­թյա­նը նո­րից ան­ցել է 2008 թվա­կա­նից: Նույն ժա­մա­նա­կա­հատ­վա­ծից ա­ռայ­սօր նաև դպ­րո­ցի տնօ­րենն է:
Դպ­րո­ցը 1989 թվա­կա­նից կրում է Ժան Անդ­րյա­նի ա­նու­նը: Նման ո­րո­շում կա­յաց­վել է դեռ այն ժա­մա­նակ, երբ նշում էին հայտ­նի մտա­վո­րա­կա­նի ու ման­կա­վար­ժի ծնն­դյան 70-ա­մյա­կը: ՙՀենց հան­դի­սա­վոր ա­րա­րո­ղու­թյան ժա­մա­նակ էլ նման ո­րո­շում կա­յաց­վեց, քա­նի որ այդ հե­ղի­նա­կա­վոր մտա­վո­րա­կա­նը, ման­կա­վարժն ու մե­ծա­տա­ռով Մար­դը՝ մեր հա­մա­գյու­ղա­ցին, ար­ժա­նի է, որ իր հայ­րե­նի գյու­ղի կր­թօ­ջախն իր ա­նու­նը կրի՚,-մեր զրույ­ցի ըն­թաց­քում ա­սաց Ս. Գրի­գո­րյա­նը:
ՙԴպ­րո­ցը մինչև 2014 թվա­կա­նը գոր­ծել է հին շեն­քում, ո­րը 1949 թվա­կա­նին է կա­ռուց­վել և չէր բա­վա­րա­րում ա­շա­կեր­տի ժա­մա­նա­կա­կից պա­հանջ­նե­րը, չէր հա­մա­պա­տաս­խա­նում կր­թու­թյան ար­դի չա­փա­նիշ­նե­րին՚,- շա­րու­նա­կում է տնօ­րե­նը` ե­րախ­տա­գի­տու­թյան խոսք ա­սե­լով պատ­կան մար­մին­նե­րին, որ ձեռ­նար­կել են նոր դպ­րո­ցի կա­ռու­ցու­մը:
Հի­շեց­նենք, որ այն կա­ռուց­վել է պե­տա­կան ծրագ­րե­րով և ար­դեն 5 տա­րի է աստ­ղա­շեն­ցի մա­նուկ­ներն այս գե­ղե­ցիկ, բա­րե­կարգ ու կա­հա­վոր­ված շեն­քում են սո­վո­րում: Դպ­րո­ցը կա­ռուց­վել է 120 ա­շա­կեր­տի հաշ­վար­կով, այն ժա­մա­նակ ա­շա­կերտ­նե­րի թի­վը 70 էր: Ցա­վոք, դրանց թի­վը գնա­լով նվա­զել է, այլ ոչ թե ա­ճել: Հի­մա Աստ­ղա­շե­նի նո­րա­կա­ռույց դպ­րո­ցում 57 ա­շա­կերտ կա: Հի­շա­տակ­ման է ար­ժա­նի այն հան­գա­ման­քը, որ դպ­րո­ցի ա­մեն ան­կյու­նում ձե­ռա­գործ աշ­խա­տանք­նե­րի ցու­ցադ­րու­թյուն և պլա­կատ­ներ ու պա­տի թեր­թեր կա­յին. երևում է, որ աստ­ղա­շեն­ցի­նե­րը ստեղ­ծա­րար գա­ղա­փար­նե­րի կրող­ներ են: ՙՊե­տու­թյու­նը, ճիշտ է, կա­հա­վո­րել է դպ­րո­ցը, տրա­մադ­րե­լով կա­հույք, այլ անհ­րա­ժեշտ պա­րա­գա­ներ: Բայց ընդ­հա­նուր կա­հա­վո­րու­մը կա­տար­վել է ա­շա­կերտ­նե­րի և ու­սու­ցիչ­նե­րի ճա­շա­կով և ձեռ­քի աշ­խա­տանք­նե­րով: Մեծ օգ­նու­թյուն է ցու­ցա­բեր­վել բա­րե­րար­նե­րի կող­մից: Հա­մա­գյու­ղա­ցի Կա­րեն Կա­րա­պե­տյա­նի ու նրա հոր՝ Վի­լեն Կա­րա­պե­տյա­նի ա­նուն­ներն այս­տեղ ա­ռան­ձին ջեր­մու­թյամբ են հի­շում:
Տնօ­րե­նի խոս­քով` դպ­րո­ցը, կա­րե­լի է ա­սել, ոչ մի բա­նի կա­րիք չու­նի: Մի­միայն ա­շա­կերտ­նե­րի: Ա­պա­հով­ված են մաս­նա­գետ­նե­րով բո­լոր ա­ռար­կա­նե­րի գծով: Ու­սու­ցիչ­նե­րը տե­ղա­ցի են: Դպ­րո­ցը գոր­ծում է կա­բի­նե­տա­յին հա­մա­կար­գով. ու­նեն պատ­մու­թյան, լեզ­վի-գրա­կա­նու­թյան, մա­թե­մա­տի­կա­յի ու ֆի­զի­կա­յի, աշ­խար­հագ­րու­թյան կա­բի­նետ­ներ, քի­միա­յի և ֆի­զի­կա­յի լա­բո­րա­տո­րիա­ներ: Վեր­ջինս մաս­նա­կի է կա­հա­վոր­ված, քի­միա­յի կա­բի­նե­տը դեռ կա­հա­վոր­ված չէ: Տնօ­րե­նը մտա­հոգ­ված է ա­շա­կերտ­նե­րի թվի նվազ­մամբ՝ դա­սա­րան­նե­րի կոմպ­լեկտ­նե­րի թիվն այս տա­րի կր­ճատ­վեց՝ հասց­վե­լով 10-ի: Այդ պատ­ճա­ռով ու­սու­ցիչ­նե­րի աշ­խա­տանք­նե­րը դժ­վա­րա­ցել են: ՙԱն­ցած ու­սում­նա­կան տա­րում թո­ղար­կել ենք 11 շր­ջա­նա­վարտ, դպ­րոց ենք ըն­դու­նել ըն­դա­մե­նը 7 հո­գու՚՝ տնօ­րե­նի խոսքն ար­դա­րաց­ման ե­րանգ ու­ներ: Ներ­քին միգ­րա­ցիա­յի ար­դյուն­քում գյու­ղից այլ վայ­րեր տե­ղա­փոխ­վող­ներ լի­նում են, ա­սենք, աշ­խա­տան­քի բե­րու­մով, կամ այլ նպա­տա­կով: Յու­րա­քան­չյուր ըն­տա­նիք, թող­նե­լով գյու­ղը, իր հետ կա­րող է մի քա­նի ա­շա­կերտ տա­նել, ինչն ան­չափ ցա­վա­լի է: ՙԺո­ղո­վուր­դը հո­ղի վրա ամ­րապ­նդ­վում է այն դեպ­քում, երբ ե­կա­մուտ ու­նի, սո­ցիա­լա­կան ու կեն­ցա­ղա­յին պայ­ման­նե­րը թույլ են տա­լիս նոր­մալ ապ­րե­լու,-ա­սում է Ս. Գրի­գո­րյա­նը:-Մեծ ու­շադ­րու­թյուն պի­տի դարձ­վի են­թա­կա­ռուց­վածք­նե­րին, հատ­կա­պես՝ ճա­նա­պարհ­նե­րին, ա­ռա­վե­լա­պես՝ մայ­րա­քա­ղա­քին ու շրջ­կենտ­րոն­նե­րին կա­պող ու­ղի­նե­րին: Մեր գյու­ղում այդ ճա­նա­պարհն ըն­դա­մե­նը 3 կմ է: Բազ­միցս ենք բարձ­րաց­րել այդ հար­ցը, գի­տենք, որ ֆի­նան­սա­կան խն­դիր­նե­րի հետ է կապ­ված, բայց անհ­րա­ժեշտ է լու­ծել՚:
Իսկ գյու­ղում աշ­խա­տա­տեղ ստեղ­ծե­լու հար­ցը վի­ճար­կե­լի է: Գյու­ղա­ցին ին­քը պի­տի աշ­խա­տա­տեղ ստեղ­ծի և՜ իր, և՜ իր ըն­տա­նի­քի ան­դա­մի հա­մար: Հա­մա­գյու­ղա­ցի բա­րե­րար­ներն էլ ա­ռա­ջարկ­ներ են ներ­կա­յաց­րել տու­րիզ­մի ո­լոր­տում: Բայց այդ ա­ռա­ջար­կը դեռևս գործ­նա­կան կի­րա­ռու­թյուն չի ստա­ցել: ՏԻՄ ընտ­րու­թյուն­նե­րից հե­տո սպաս­վում է նոր ակ­տի­վու­թյուն: Այն­պես որ՝ Աստ­ղա­շե­նում լա­վա­տես են ու պատ­րաստ ներգ­րավ­վե­լու գյու­ղի զար­գաց­ման, ա­սել է թե՝ սե­փա­կան բա­րե­կե­ցու­թյան մա­կար­դա­կի բարձ­րաց­ման ծրագ­րե­րին:

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Մշակույթ և կրթություն Fri, 18 Oct 2019 11:20:34 +0000
ԱՅՑ ՇՈՒ­ՇԻԻ ՏԵԽ­ՆՈ­ԼՈ­ԳԻԱ­ԿԱՆ ՀԱ­ՄԱԼ­ՍԱ­ՐԱՆ http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/27636-2019-10-18-11-11-56 http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/27636-2019-10-18-11-11-56 ԱՅՑ ՇՈՒ­ՇԻԻ ՏԵԽ­ՆՈ­ԼՈ­ԳԻԱ­ԿԱՆ ՀԱ­ՄԱԼ­ՍԱ­ՐԱՆ
Ա­լի­սա ՍԱՐԳ­ՍՅԱՆ

 Շու­շիի տեխ­նո­լո­գիա­կան հա­մալ­սա­րա­նի նիս­տե­րի դահ­լի­ճում օ­րերս ՙԱր­ցա­խի հել?ո­ֆի­կա­ցիան՚ թե­մա­յով դա­սա­խո­սու­թյամբ հան­դես ե­կավ տեխ­նի­կա­կան գի­տու­թյուն­նե­րի դոկ­տոր, Եր­կր­նե­րի հե­լիո­ֆի­կա­ցիա­յի ծրագ­րի հե­ղի­նակ Վա­հան Հա­մա­զաս­պյա­նը։

Բա­նա­խոսն անդ­րա­դար­ձել է արևա­յին ու սո­վո­րա­կան է­ներ­գիա­յի տար­բե­րու­թյուն­նե­րին, արևա­յին տեխ­նի­կա­յի և տեխ­նո­լո­գիա­նե­րի զանգ­վա­ծա­յին կի­րա­ռու­թյա­նը գյու­ղա­կան բնա­կա­վայ­րե­րում (բնա­կա­րան­նե­րի ջե­ռու­ցում, կեն­ցա­ղա­յին տաք ջրով ա­պա­հո­վում, արևա­յին տեխ­նո­լո­գիա­նե­րով գյուղմ­թերք­նե­րի վե­րամ­շա­կում), է­կո­լո­գիա­պես մա­քուր սնն­դամ­թեր­քի ար­տադ­րու­թյան կազ­մա­կերպ­մա­նը, նշել, թե որն է եր­կր­նե­րի հե­լիո­ֆի­կա­ցիա­յի ծրագ­րի բո­վան­դա­կու­թյու­նը, ինչ­պի­սի հնա­րա­վո­րու­թյուն­ներ է այն պա­րու­նա­կում, ինչ­պես կա­րե­լի է օգտ­վել դրա­նից և ինչ կտա այն Ար­ցա­խին։ ՙԱրևա­յին տեխ­նի­կան մարդ­կանց հնա­րա­վո­րու­թյուն կըն­ձե­ռի է­կո­լո­գիա­պես մա­քուր սնունդ ար­տադ­րել, գյու­ղա­կան բնա­կա­վայ­րե­րում փոքր և մի­ջին բիզ­նե­սը զար­գաց­նել: Դպ­րոց­նե­րի, ման­կա­պար­տեզ­նե­րի, հի­վան­դա­նոց­նե­րի, գոր­ծա­րան­նե­րի, ձկ­նա­բու­ծա­րան­նե­րի, ջեր­մոց­նե­րի, չո­րա­նոց­նե­րի, ա­ռանձ­նատ­նե­րի և այլ­նի հա­մար մշակ­ված են մի­ջին և բարձր հզո­րու­թյան ան­հա­տա­կան արևա­յին ջրա­տա­քա­ցու­ցիչ­ներ, ո­րոնք ան­հա­մե­մատ ա­վե­լի է­ժան ու հու­սա­լի են, կա­րող են հեշ­տու­թյամբ սպա­սարկ­վել և ծա­ռա­յել մինչև 50 տա­րի։ Այն էա­պես կբարձ­րաց­նի ֆեր­մե­րա­յին տն­տե­սու­թյուն­նե­րի շա­հու­թա­բե­րու­թյու­նը, ին­չը մարդ­կանց կշա­հագ­րգ­ռի ձեռք բե­րել DVH տի­պի արևա­յին տեխ­նի­կա, ո­րի զար­գա­ցումն ու տա­րա­ծու­մը կն­պաս­տեն նաև Եր­կիր մո­լո­րա­կի է­կո­լո­գիա­կան մաք­րու­թյա­նը։ Հե­լիո­ֆի­կա­ցիա­յի խն­դի­րը լու­ծե­լու հա­մար անհ­րա­ժեշտ է պատ­րաս­տել ին­ժե­նե­րա­կան և գի­տա­կան կադ­րե­րի մի ստ­վար բա­նակ, տեխ­նի­կա­կան և տե­սա­կան գի­տու­թյուն­նե­րը զար­գաց­նել մի շարք կարևոր ուղ­ղու­թյուն­նե­րով՝ ջեր­մա­տեխ­նի­կա, նյու­թե­րի դի­մադ­րու­թյուն, մե­քե­նա­շի­նու­թյուն, կի­րա­ռա­կան օպ­տի­կա, ծրագ­րա­վո­րում, է­լեկտ­րո­նի­կա, սնն­դի ար­տադ­րու­թյուն, այլ հա­րա­կից գի­տու­թյուն­ներ՚,-իր խոս­քում ըն­դգ­ծել է Վ. Հա­մա­զաս­պյա­նը։
Դա­սա­խո­սու­թյան ըն­թաց­քում նա նաև ցու­ցադ­րել է տե­սա­նյութ, բնու­թագ­րել ան­հա­տա­կան հե­լիո­հա­մա­կար­գե­րի նմուշ­նե­րի կա­ռուց­վածքն ու կի­րա­ռու­թյու­նը, հնա­րա­վո­րու­թյուն­ներն ու ա­ռա­վե­լու­թյուն­նե­րը։
Դա­սա­խո­սու­թյա­նը ներ­կա տեխ­նի­կա­կան գի­տու­թյուն­նե­րի դոկ­տոր, պրո­ֆե­սոր, բու­հի ռեկ­տոր Հով­հան­նես Թոք­մա­ջյա­նը ող­ջու­նել է նմա­նա­տիպ դա­սա­խո­սու­թյուն­նե­րի անց­կա­ցու­մը հա­մալ­սա­րա­նում և նշել, որ Վ. Հա­մա­զաս­պյա­նը դա­սա­խո­սու­թյուն­նե­րով կր­կին հան­դես կգա բու­հում, նրա հետ կհա­մա­գոր­ծակ­ցեն արևա­յին տեխ­նի­կա ձեռք բե­րե­լու և այն փորձ­նա­կան կի­րա­ռե­լու հա­մալ­սա­րա­նի ու­սում­նա­փոր­ձա­րա­րա­կան լա­բո­րա­տո­րիա­յում ար­տադր­վող տար­բեր սնն­դամ­թերք­նե­րի մշակ­ման հա­մար։
Վեր­ջում Վ. Հա­մա­զաս­պյա­նը ներ­կա­նե­րին հյու­րա­սի­րել է արևա­յին սար­քե­րի մի­ջո­ցով պատ­րաստ­ված քաղց­րե­ղե­նով։
;

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Մշակույթ և կրթություն Fri, 18 Oct 2019 11:06:14 +0000
ԹԱՏԵՐԱԿԱՆ ՄՐՑՈՒՅԹ` ՆՎԻՐՎԱԾ Վ. ՎԱՂԱՐՇՅԱՆԻ ԾՆՆԴՅԱՆ 125-ԱՄՅԱԿԻՆ http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/27627-125 http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/27627-125 ԹԱՏԵՐԱԿԱՆ ՄՐՑՈՒՅԹ` ՆՎԻՐՎԱԾ  Վ. ՎԱՂԱՐՇՅԱՆԻ ԾՆՆԴՅԱՆ 125-ԱՄՅԱԿԻՆ
Հոկ­տեմ­բե­րի 11-ին Հադ­րու­թի…

Ու­շագ­րավն այն էր, որ մր­ցույ­թին ներ­կա էին Վ. Վա­ղար­շյա­նի թոռ Գա­րիկ Վա­ղար­շյա­նը դս­տեր` Ին­գա­յի հետ:

Մր­ցույ­թի նպա­տակն էր, ըն­դգ­ծում է բաժ­նի պետ Ե­րա­զիկ Հայ­րի­յա­նը, աշ­խու­ժաց­նել թա­տե­րա­կան կյան­քը Հադ­րու­թի շր­ջա­նում, թա­տե­րա­սեր հան­րու­թյա­նը հա­ղոր­դա­կից դարձ­նել թա­տե­րար­վես­տի զար­գաց­մա­նը, մա­տաղ սերն­դի ու­շադ­րու­թյու­նը սևե­ռել դե­պի թատ­րոն, նպաս­տել ե­րե­խա­նե­րի թա­տե­րա­կան ճա­շա­կի զար­գաց­մա­նը, նոր տա­ղանդ­նե­րի հայտ­նա­բեր­մանն ու նրանց հե­տա­գա ստեղ­ծա­գոր­ծա­կան ա­ճի ա­պա­հով­մա­նը, դրա­նով իսկ արժևո­րել ոչ միան նշա­նա­վոր դի­զակ­ցի­նե­րի հան­րահռ­չա­կու­մը, այլև հայ մե­ծա­նուն գրող­նե­րի ժա­ռան­գու­թյու­նը: Պա­տա­հա­կան չէր, որ մր­ցույ­թի լե­զուն գրա­կան հա­յե­րենն էր, իսկ բե­մադ­րե­լու նյու­թը` հայ գրող­նե­րի ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյուն­նե­րը:
Հադ­րութ քա­ղա­քի և շր­ջա­նի հա­մայ­նք­նե­րի մաս­նա­կից թա­տե­րախմ­բե­րից, պար­զա­բա­նում է Ե. Հայ­րի­յա­նը, ա­ռա­ջարկ­վում էր անդ­րա­դարձ կա­տա­րել հայ գրա­կան ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյուն­նե­րին, դրանց գա­ղա­փա­րա­կան հեն­քում շա­ղա­խել ժո­ղովր­դա­կան ի­մաս­տա­սի­րու­թյու­նը, ա­պա­հո­վել թա­տե­րա­կան ար­վես­տի մատ­չե­լիու­թյու­նը:
Նշենք` շր­ջա­նի հա­մայ­նք­նե­րը բա­վա­կա­նին ակ­տիվ մաս­նակ­ցե­ցին մր­ցույ­թին: Շր­ջա­նի 17 հա­մայ­նք­նե­րի թա­տե­րախմ­բեր ներ­կա­յաց­րին Թու­մա­նյա­նի թե՜ հե­քիաթ­նե­րը և թե՜ հան­րա­հայտ հե­քիաթ­նե­րի նրա փո­խադ­րու­թյուն­նե­րը: Ներ­կա­յա­ցում­ներն ա­նա­չառ և մաս­նա­գի­տո­րեն գնա­հա­տե­լու հա­մար մայ­րա­քա­ղա­քից հրա­վիր­ված էին Ստե­փա­նա­կեր­տի Վահ­րամ Փա­փա­զյա­նի ան­վան դրա­մա­տի­կա­կան թատ­րո­նի ար­տիստ­ներ, ԱՀ վաս­տա­կա­վոր ար­տիստ Սամ­վել Եվ­րի­յա­նը (հանձ­նա­ժո­ղո­վի նա­խա­գահ) և դե­րա­սան Սամ­վել Մկրտ­չյա­նը:
Եվ այս­պես, հանձ­նա­ժո­ղո­վի գնա­հատ­մամբ` 1-ին մր­ցա­նա­կա­յին տե­ղը զբա­ղեց­րեց Հադ­րու­թի ար­վես­տի դպ­րո­ցի թա­տե­րա­խում­բը` Հ. Թու­մա­նյա­նի ՙԹմ­կա­բեր­դի ա­ռու­մը՚ պոե­մի մո­տիվ­նե­րով` ՙԹե չլի­նեն կինն ու գի­նին…՚ բե­մադ­րու­թյամբ: 2-րդ տե­ղին ար­ժա­նա­ցավ Դրախ­տիկ հա­մայն­քի հան­րակր­թա­կան դպ­րո­ցի թա­տե­րա­խում­բը` Հ. Թու­մա­նյա­նի ՙՍուտ­լիկ որս­կա­նը՚ հե­քիա­թի բե­մադ­րու­թյամբ: 3-րդ հո­րի­զո­նա­կա­նը զբա­ղեց­րեց Ա­զոխ հա­մայն­քի թա­տե­րա­խում­բը` Հ. Թու­մա­նյա­նի ՙՔաջ Նա­զար՚ հե­քիա­թի բե­մադ­րու­թյամբ:
Բո­լոր մր­ցա­նա­կա­յին տե­ղեր զբա­ղեց­րած մաս­նա­կից թա­տե­րախմ­բե­րը պարգևատր­վել են հա­մա­պա­տաս­խան պատ­վոգ­րե­րով և նվեր­նե­րով:
Մր­ցույթն ա­վարտ­վեց Տո­ղի ար­վես­տի դպ­րո­ցի ու­սուց­չա­կան կո­լեկ­տի­վի կող­մից մա­տու­ցած գե­ղե­ցիկ ա­նակն­կա­լով? Ա­լեք­սանդր Մա­նա­սյա­նի ՙԱ­րա, պա ստի պեն կի­նի՚ պոե­մի բե­մադ­րու­թյամբ:
Վա­ղարշ Վա­ղար­շյա­նի թոռ Գա­րիկ Վա­ղար­շյա­նի խոս­տո­վա­նու­թյամբ, մր­ցույթն իր հա­մար ան­վա­նի իր պա­պին նվիր­ված հրա­շա­լի ա­նակն­կալ էր: Շնոր­հա­շատ շատ ե­րե­խա­ներ կա­յին ընդգրկված բո­լոր հա­մայ­նք­նե­րի ներ­կա­յա­ցում­նե­րի մեջ, սա­կայն ցան­կա­լի է, ան­կեղ­ծա­նում է նա, որ խմ­բե­րի ղե­կա­վար­ներն ա­վե­լի պատ­շաճ ու հա­մա­կող­մա­նի աշ­խա­տանք տա­նեն ե­րե­խա­նե­րի հետ: Չէ՞ որ թա­տե­րար­վես­տը, նկա­տում է նա, մի քա­նի ար­վեստ­նե­րի հա­մադ­րու­թյուն է, և այդ ար­վեստ­նե­րի մտած­ված ու հա­մո­զիչ հա­մադ­րու­թյու­նից է ծն­վում հա­ջող բե­մադ­րու­թյու­նը:
Հադ­րու­թի շրջ­վար­չա­կազ­մի աշ­խա­տա­կազ­մի մշա­կույ­թի և ե­րի­տա­սար­դու­թյան հար­ցե­րի բաժ­նի վա­րիչ Ե. Հայ­րի­յա­նը, եզ­րա­փա­կե­լով մր­ցույ­թը, խոս­տո­վա­նեց, որ ա­ռա­ջին ան­գամ կազ­մա­կեր­պած թա­տե­րա­կան այս մր­ցույ­թը շա­րու­նա­կա­կան բնույթ կու­նե­նա, և այս ուղ­ղու­թյամբ բաժ­նի կող­մից մեծ աշ­խա­տանք կտար­վի:

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Մշակույթ և կրթություն Wed, 16 Oct 2019 11:59:43 +0000
ՙՄԵՆՔ ՀՈՒՇԱՐՁԱՆՆԵՐ ՈՉՆՉԱՑՆՈՂ ԱԶԳ ՉԵՆՔ՚ http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/27622-2019-10-15-12-14-21 http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/27622-2019-10-15-12-14-21 ՙՄԵՆՔ ՀՈՒՇԱՐՁԱՆՆԵՐ ՈՉՆՉԱՑՆՈՂ ԱԶԳ ՉԵՆՔ՚
Նունե ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

Վերանորոգվել է Շուշիի մզկիթը

Հոկտեմբերի 14-ին Շուշիում կայացել է Հայ-իրանական գիտամշակութային կենտրոնի բացման արարողությունը, որով ազդարարվել է մի քանի տարի առաջ Արցախի կառավարության նախաձեռնությամբ սկսված և ՙԱրևելյան պատմական ժառանգության վերածնունդ՚ (Revival of Oriental Historical Heritage Foundation) հիմնադրամի օգնությամբ ընթացած Վերին մզկիթի վերականգնման ծրագիրը: Այն իրականացվել է ՙՀայաստանի զարգացման նախաձեռնություններ՚ (IDeA) հիմնադրամի՝ Արցախի զարգացման ծրագրի շրջանակում: Միջոցառմանը ներկա էին հանրապետության նախագահ Բակո Սահակյանը, Հայ Առաքելական եկեղեցու Արցախի թեմի առաջնորդ Պարգեւ արքեպիսկոպոս Մարտիրոսյանը, ԱՀ ԱԺ նախագահ Աշոտ Ղուլյանը, պետնախարար Գրիգորի Մարտիրոսյանը, ՀՀ ԿԳՄՍ նախարար Արայիկ Հարությունյանը, բարձրաստիճան այլ պաշտոնյաներ, հյուրեր սփյուռքից: Ողջունելով ներկաներին՝ ԱՀ մշակույթի նախարար Լեռնիկ Հովհաննիսյանը նշել է, որ վերականգնվել է Շուշիի պատմամշակութային շերտի ևս մեկ հուշարձան, որը կարևոր նշանակություն ունի հայ-իրանական կապերի ամրապնդման տեսանկյունից: ՙԻրանի Իսլամական Հանրապետությունում վերականգնվում են մեր վանքերն ու եկեղեցիները: Իրանական մշակույթի այն հուշարձանները, որոնք գտնվում են Արցախի տարածքում, մասնավորապես Շուշիում, նույնպես արժանացել են մեր հոգածությանը, քանի որ հայ-իրանական բարեկամությունը բավական խոր արմատներ ունի՚,-ասել է նա: Պատմամշակութային հուշարձանն ամբողջովին վերականգնվել է՝ պահպանելով նրա սկզբնական տեսքը: Հիմնովին վերականգնվել է նաև հարևանությամբ գտնվող մեդրեսեի՝ հոգևոր վարժարանի շենքը, բարեկարգվել հարակից տարածքը, կառուցվել պուրակ: ՙՀայաստանի զարգացման նախաձեռնություններ՚ (IDeA) հիմնադրամի Արցախի զարգացման ծրագրերի ղեկավար Սուրեն Ամիրբեկյանն իր խոսքում երախտագիտությամբ ընդգծել է ԱՀ կառավարության ու հայտնի գործարար, Ավրորա մարդասիրական նախաձեռնության հեղինակ Ռուբեն Վարդանյանի մասնակցությունը ծրագիրը կյանքի կոչելու գործում: ՙՄզկիթի վերականգնումը խորհրդանշական է. այս միջոցառմամբ տրվում է ՙԱվրորա՚ մարդասիրական հերթական ծրագրի մեկնարկը: Հուսով եմ, որ այս կենտրոնը կդառնա զբոսաշրջային հերթական բարեկարգ վայր Արցախի քարտեզին: Տեղեկացնեմ, որ ունենք մեծաթիվ զբոսաշրջիկներ, որոնք շատ են ուզում տեսնել իրանական մզկիթը՚,- նշել է Ս. Ամիրբեկյանը: ՀՀ կրթության նախարար Արայիկ Հարությունյանը Արցախի համար ընթացող տարին կրթական ու մշակութային առումով աննախադեպ ակտիվ որակեց, իսկ գիտամշակութային կենտրոնի բացումը կարևորեց մի քանի առումներով` ընդգծելով, որ այն կարող է դառնալ տարածաշրջանում իսլամական մշակույթի հետազոտության կարևոր կենտրոններից մեկը: Նա տեղեկացրեց, որ այդ ուղղությամբ իրենց գերատեսչությունում արդեն որոշակի քայլեր են արվում, մասնավորապես, ծրագրված է ապագայում շիայական մշակույթի նմուշների ցուցադրություն կազմակերպել կենտրոնում: ՙԿարևոր է, որ մասնագետները ձգտել են պահպանել մզկիթի նախնական տեսքը: Նման քայլերով մենք ևս մեկ անգամ ի ցույց ենք դնում մեր խաղաղասեր բնույթը և ազատ ու անկաշկանդ շփումը այլ մշակույթների հետ՚,-ասել է նա: Երևանի պետական համալսարանի արևելագիտության ֆակուլտետի դեկան, պրոֆեսոր Ռուբեն Մելքոնյանը տեղեկացրել է, որ իրանական շիայական մզկիթի վերականգնումն իրականացվել է գիտական օբյեկտիվ հետազոտության հիման վրա, ստեղծվել է համապատասխան մասնագետների խումբ, ուսումնասիրվել են կառույցի պատմությունն ու գործունեությունը: ՙԱյս ժառանգության ուսումնասիրությունը ևս մեկ անգամ ապացուցեց, որ մենք հանգիստ ու վստահ ենք նայում անցյալին, մեր պատմությանը,-նշել է նա: - Մենք ոչինչ ժխտելու կամ վերափոխելու անհրաժեշտություն չունենք, այնպես, ինչպես մեր հարևանն է անում՚: Նա նաև տեղեկացրել է, որ հետազոտությունների ընթացքում մզկիթի արձանագրություններում որևէ ադրբեջանական ու թուրքական տառ անգամ չեն հայտնաբերել, իսկ մզկիթի հարակից տարածքներում գտած փամփուշտների պարկուճները վկայում են, որ այս տեղանքը պատերազմի ընթացքում հարմար վայր է ծառայել դիպուկահարների համար: 1920-ականներին ևս` հայ-թաթարական բախումների ժամանակ` մզկիթն օգտագործվել է ընդդեմ հայ բնակչության: Մզկիթի պատերին պահպանվել են Ղուրանից վերցված գրություններ, որոնց մի մասն արաբերեն է: ՙՀայաստանի զարգացման նախաձեռնություններ՚ (IDeA) հիմնադրամի համահիմնադիր, գործարար Ռուբեն Վարդանյանը երախտագիտություն է հայտնել բոլոր այն մարդկանց, ովքեր մասնակցել են ծրագրի իրականացմանը: ՙՄտահղացումն առաջացել է, երբ մենք ընկերներով հերթական անգամ այցելել ենք Շուշի: Շուշին Արցախի կարևոր մշակութային կենտրոնն է, որը պետք է պահպանվի և զարգանա: Մենք պետք է պահպանենք մեր ունեցածը և հարգենք մեր պատմությունը: Ունենք բազմաթիվ այլ ծրագրեր, որոնք պետք է իրականացնենք ըստ հերթականության՚,-ասել է նա:
Արցախի թեմի առաջնորդ Պարգև արքեպիսկոպոս Մարտիրոսյանը լրագրողների հետ ճեպազրույցում հատկանշել է, որ բարձր է գնահատում Շուշիի մզկիթի վերականգնումը: ՙԴեռ 1992թ. ես ասել եմ, որ Շուշիում և Ակնայում որևէ մզկիթի ոչ ոք ձեռք չպետք է տա: Սա մեր պատմության անբաժանելի մասն է, և մենք սիրով ենք առերեսվում մեր պատմությանը` ի տարբերություն հարևան երկու ժողովուրդների, որոնք ամբողջ պատմության ընթացքում ջնջում են այլ մշակույթների հետքերն իրենց հողում: Այս մզկիթը կրոնական մշակութային կոթող է, որը մեր դրացի պարսիկ ժողովուրդն է կառուցել: Նրանք մեր վանքերը պահպանում ու նորոգում են, և նույնն էլ մենք պետք է անենք: Մենք հուշարձաններ ոչնչացնող ազգ չենք՚,-ասել է Սրբազանը:

 

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Մշակույթ և կրթություն Tue, 15 Oct 2019 12:03:16 +0000
ՕՐԱԽՆԴԻՐ ՀԱՐՑԵՐ՝ ՀԵՐԹԱԿԱՆ ԳԻՏԱԺՈՂՈՎԻ ՕՐԱԿԱՐԳՈՒՄ http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/27620-2019-10-14-17-19-58 http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/27620-2019-10-14-17-19-58 ՕՐԱԽՆԴԻՐ ՀԱՐՑԵՐ՝  ՀԵՐԹԱԿԱՆ ԳԻՏԱԺՈՂՈՎԻ ՕՐԱԿԱՐԳՈՒՄ
Նու­նե ՀԱՅ­ՐԱ­ՊԵ­ՏՅԱՆ

 ՙԱր­ցա­խի ե­րի­տա­սարդ գիտ­նա­կան­նե­րի և մաս­նա­գետ­նե­րի միա­վո­րում՚ (ԱԵԳՄՄ) հա­սա­րա­կա­կան կազ­մա­կեր­պու­թյու­նը հոկ­տեմ­բե­րի 11-13-ը Ստե­փա­նա­կեր­տում կազ­մա­կեր­պել էր ՙԿոր­պո­րա­տիվ սո­ցիա­լա­կան պա­տաս­խա­նատ­վու­թյու­նը հան­քար­դյու­նա­բե­րու­թյան ո­լոր­տում՚ խո­րագ­րով գի­տա­գործ­նա­կան կոն­ֆե­րանս, ո­րին որ­պես հա­մա­հե­ղի­նակ մաս­նակ­ցել է նաև ՙՎալ­լեքս՚ բա­րե­գոր­ծա­կան հիմ­նադ­րա­մը: Հիմ­նա­կան մի­ջո­ցա­ռու­մը ԱՀ նա­խա­գա­հի խոր­հր­դա­կան, ՌԴ բնա­կան գի­տու­թյուն­նե­րի ա­կա­դե­միա­յի ա­կա­դե­մի­կոս Գրի­գո­րի Գաբ­րիե­լյան­ցի նա­խա­գա­հու­թյամբ կա­յա­ցել է հոկ­տեմ­բե­րի 12-ին, ո­րին նաև հան­րա­պե­տու­թյան նա­խա­գահ Բա­կո Սա­հա­կյանն է մաս­նակ­ցել և հան­դես ե­կել բաց­ման խոս­քով:

Նա­խա­գա­հը հատ­կան­շել է, որ հան­քար­դյու­նա­բե­րու­թյու­նը հան­դի­սա­նում է հան­րա­պե­տու­թյան դի­նա­միկ զար­գա­ցումն ա­պա­հո­վող ճյու­ղե­րից մե­կը: Նա հա­մոզ­մունք է հայտ­նել, որ կազ­մա­կերպ­ված մի­ջո­ցա­ռու­մը ևս կն­պաս­տի, որ­պես­զի ա­պա­հով­վի հան­քար­դյու­նա­բե­րա­կան ըն­կե­րու­թյուն­նե­րի կող­մից ի­րա­կա­նաց­վող կոր­պո­րա­տիվ սո­ցիա­լա­կան պա­տաս­խա­նատ­վու­թյան (ԿՍՊ) գոր­ծա­ռույթ­նե­րի և հան­րա­յին ակն­կա­լիք­նե­րի հա­մա­պա­տաս­խա­նու­թյու­նը: ՙՄենք փոք­րա­թիվ եր­կր­նե­րի շար­քում ենք, որ­տեղ հան­քար­դյու­նա­բե­րու­թյու­նը տա­րեց­տա­րի աճ է ար­ձա­նագ­րում՝ մշ­տա­պես դի­տարկ­վե­լով որ­պես տն­տե­սու­թյան ա­մե­նաա­րագ զար­գա­ցող ճյու­ղե­րից մե­կը: Իմ պատ­կե­րաց­մամբ` սո­ցիա­լա­կան պա­տաս­խա­նատ­վու­թյունն այս ո­լոր­տում պա­րու­նա­կում է և՜ ներ­տն­տե­սա­կան, և՜ ար­տատն­տե­սա­կան բա­ղադ­րիչ­ներ: Հան­քար­դյու­նա­բե­րու­թյունն այ­սօր աշ­խար­հում ա­մե­նա­շատ քն­նա­դա­տու­թյան են­թարկ­վող տն­տե­սա­կան ճյու­ղե­րից մեկն է: Պետք է ա­սել, սա­կայն, որ մեզ հա­ջող­վել է կի­րա­ռել ի­րա­վա­կան ու ինս­տի­տու­ցիո­նալ այն­պի­սի կա­նո­նա­կար­գում­ներ, ո­րոնց ար­դյուն­քում անհ­նա­րին է դար­ձել հան­րա­յին շա­հե­րին հա­կա­սող ու վնա­սող հան­քե­րի շա­հա­գոր­ծու­մը՚,-նշել է Բ. Սա­հա­կյա­նը: Նա­խա­գա­հը բարձր է գնա­հա­տել ա­կա­դե­մի­կոս Գրի­գո­րի Գաբ­րիե­լյան­ցի դե­րը ո­լոր­տում առ­կա տար­բեր խն­դիր­նե­րի վեր­հան­ման ու հաղ­թա­հար­ման գոր­ծում և ա­ռիթն օգ­տա­գոր­ծե­լով` ե­րախ­տա­գի­տու­թյուն հայտ­նել նրան:
Գի­տա­գործ­նա­կան կոն­ֆե­րան­սի նա­խա­գահ Գ. Գաբ­րիե­լյան­ցը ևս ող­ջու­նել է մաս­նա­կից­նե­րին և հյու­րե­րին՝ նշե­լով, որ ըն­կե­րու­թյուն­նե­րի բիզ­նես-ծրագ­րի մեջ հա­ճա­խա­կի նե­րառ­վող Կոր­պո­րա­տիվ սո­ցիա­լա­կան պա­տաս­խա­նատ­վու­թյուն հաս­կա­ցու­թյունն աշ­խար­հում հա­ճախ նաև կոր­պո­րա­տիվ խիղճ են ա­վա­նում: ՙԿՍՊ-ն միայն խո­շոր բիզ­նե­սին վե­րա­բե­րող հաս­կա­ցու­թյուն չէ։ Ճիշտ է, ո­րոշ դեպ­քե­րում ԿՍՊ-ն գու­մա­րա­յին ներդ­րում­ներ է պա­հան­ջում, բայց ան­գամ նվա­զա­գույն բյու­ջեով կա­րե­լի է մշա­կել և ի­րա­կա­նաց­նել այն­պի­սի ԿՍՊ ռազ­մա­վա­րու­թյուն, որն օգ­տա­կար ու շա­հա­վետ կլի­նի և՜ ըն­կե­րու­թյան, և՜ հա­սա­րա­կու­թյան հա­մար՚,- ա­սել է նա։ Մի­ջո­ցառ­ման հյու­րե­րի մեջ էր Հա­րա­վա­յին Օ­սիա­յի Հան­րա­պե­տու­թյան արտ­գործ­նա­խա­րար Դմիտ­րի Մե­դոևը: Նա նշել է, որ հա­ճե­լիո­րեն զար­մա­ցած է Ար­ցա­խում մի քա­նի օր­վա ըն­թաց­քում կազ­մա­կերպ­ված հե­տաքր­քիր ու կարևոր մի­ջո­ցա­ռում­նե­րի բազ­մա­զա­նու­թյամբ: Դ. Մե­դոևը ող­ջու­նել է նման գի­տա­ժո­ղով­նե­րի կազ­մա­կեր­պու­մը՝ շեշ­տե­լով, որ մի­ջո­ցառ­ման օ­րա­կար­գը հաս­տա­տում է, որ Ար­ցա­խում հան­քար­դյու­նա­բե­րու­թյան օ­րի­նա­կե­լի մո­դել է կի­րառ­վում, որ­տեղ հա­սա­րա­կու­թյու­նը ձգ­տում է մաս­նակ­ցել ո­լոր­տի կար­գա­վոր­մանն ու թա­փան­ցի­կու­թյան ա­պա­հով­մա­նը:
ՙԿոր­պո­րա­տիվ սո­ցիա­լա­կան պա­տաս­խա­նատ­վու­թյուն. Ռազ­մա­վա­րա­կան մո­տե­ցում­ներ հայ­կա­կան կազ­մա­կեր­պու­թյուն­նե­րի հա­մար՚ ըն­դար­ձակ զե­կուց­մամբ գի­տա­ժո­ղո­վին հա­դես է ե­կել ՙԲի էս Սի՚ (BSC) Բիզ­նե­սի ա­ջակց­ման կենտ­րո­նի հիմ­նա­դիր տնօ­րեն Սամ­վել Գևոր­գյա­նը: Բա­նա­խո­սի դի­տարկ­մամբ` վեր­ջին շր­ջա­նում էա­կա­նո­րեն բարձ­րա­ցել են ԿՍՊ նշա­նա­կու­թյունն ու դե­րը բիզ­նես մի­ջա­վայ­րում: Ըստ բա­նա­խո­սի` ԿՍՊ-ի վե­րա­բե­րյալ ըն­կա­լումն ա­ճել է, իսկ նրա տե­սակ­նե­րը և կի­րա­ռու­թյան շր­ջա­նակ­նե­րը` լայ­նա­ցել: Այդ գոր­ծո­նի կարևո­րու­թյու­նը հաս­կա­նում են ինչ­պես ըն­կե­րու­թյուն­նե­րի ղե­կա­վար­ներն ու հան­րա­յին հատ­վա­ծը, այն­պես էլ սպա­ռող­նե­րը: ԿՍՊ-ն կա­րող է ներդ­րում ու­նե­նալ բիզ­նես­նե­րի կա­յուն զար­գաց­ման գոր­ծիք­նե­րի կի­րառ­ման, նոր սպա­ռող­նե­րի ձեռք­բեր­ման, ապ­րան­քա­յին նշա­նի ճա­նաչ­ման, եր­կա­րա­ժամ­կետ ռազ­մա­վա­րու­թյան ի­րա­կա­նաց­ման և աշ­խա­տա­կից­նե­րի ու հա­ճա­խորդ­նե­րի ա­վե­լի լայն ներգ­րավ­ման գոր­ծըն­թաց­նե­րում, ինչ­պես նաև նպաս­տել ըն­կե­րու­թյուն­նե­րի դրա­կան համ­բա­վի ձևա­վոր­մա­նը: ԱրՊՀ և ՄՄՀ դա­սա­խոս Եվ­գե­նյա Հայ­րի­յա­նի ե­լույթն առ­նչ­վում էր ԿՍՊ մի­ջազ­գա­յին չա­փո­րո­շիչ­նե­րի` Ար­ցա­խում տե­ղայ­նաց­նե­լու հե­ռան­կար­նե­րին:
Գի­տա­ժո­ղո­վին ՙՎալ­լեքս՚ բա­րե­գոր­ծա­կան հիմ­նադ­րա­մի տնօ­րեն Վահ­րամ Ա­վա­գյանն անդ­րա­դար­ձել է հան­քար­դյու­նա­բե­րու­թյան ո­լոր­տում ըն­կե­րու­թյան ԿՍՊ ռազ­մա­վա­րա­կան պլա­նա­վոր­մա­նը: Նա հատ­կան­շել է, որ ՙՎալ­լեքս՚ խմ­բի ըն­կե­րու­թյուն­ներն ա­ռաջ­նորդ­վում են բնա­պահ­պա­նա­կան և սո­ցիա­լա­կան քա­ղա­քա­կա­նու­թյան՝ աշ­խար­հում ըն­դուն­ված սկզ­բունք­նե­րով, ո­րը են­թադ­րում է ո­լոր­տը կար­գա­վո­րող օ­րեն­սդ­րու­թյան պա­հանջ­նե­րի լիա­կա­տար բա­վա­րա­րում, բնա­պահ­պա­նա­կան ար­դյու­նա­վետ կա­ռա­վա­րում և հա­մա­պա­տաս­խան հա­մա­կար­գե­րի շա­րու­նա­կա­կան կա­տա­րե­լա­գոր­ծում: Ըն­կե­րու­թյու­նը հա­տուկ ու­շադ­րու­թյուն է դարձ­նում ազ­դա­կիր հա­մայ­նք­նե­րի սո­ցիա­լա­կան ի­րադ­րու­թյան բա­րե­լավ­մանն ու շր­ջա­կա սո­ցիա­լա­կան մի­ջա­վայ­րի վե­րըն­թաց զար­գաց­ման նա­խադ­րյալ­նե­րի ա­պա­հով­մա­նը: Բա­նա­խոսն անդ­րա­դար­ձել է հան­րա­պե­տու­թյու­նում ի­րա­կա­նաց­ված սո­ցիա­լա­կան մի շարք ծրագ­րե­րի, ո­րոնք կազ­մա­կերպ­վել ու ի­րա­կա­նաց­վել են ըստ հա­մայ­նք­նե­րի պա­հանջ­նե­րի:
Գի­տա­ժո­ղո­վին ե­լույթ­ներ են ու­նե­ցել նաև ՀՀ-ում գոր­ծող սո­ցիա­լա­կան ձեռ­նե­րեց­նե­րի դպ­րո­ցի հիմ­նա­դիր Գո­հար Մկո­յա­նը, ԱՀ նա­խա­գա­հի խոր­հր­դա­կան, տն­տե­սա­կան վար­չու­թյան պետ Կա­րեն Ներ­սի­սյա­նը, ԱԵԳՄՄ նա­խա­գահ Ա­վե­տիք Հա­րու­թյու­նյա­նը և այ­լոք: Հա­ջորդ օ­րը գի­տա­ժո­ղո­վի մաս­նա­կից­նե­րը ճա­նա­չո­ղա­կան շր­ջայց են կա­տա­րել Կա­շե­նի լեռ­նա­հան­քա­յին հա­մա­լի­րի տա­րած­քում:
;

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Մշակույթ և կրթություն Mon, 14 Oct 2019 17:18:26 +0000
ՀՈԳԱԲԱՐՁՈՒՆԵՐԻ ԽՈՐՀՐԴԻ ՆԻՍՏ, ՀԱՄԱՁԱՅՆԱԳՐԻ ՍՏՈՐԱԳՐՈՒՄ http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/27619-2019-10-14-17-11-21 http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/27619-2019-10-14-17-11-21 ՀՈԳԱԲԱՐՁՈՒՆԵՐԻ ԽՈՐՀՐԴԻ ՆԻՍՏ, ՀԱՄԱՁԱՅՆԱԳՐԻ ՍՏՈՐԱԳՐՈՒՄ
Սվետ­լա­նա ԽԱ­ՉԱՏ­ՐՅԱՆ

 Հոկ­տեմ­բե­րի 12-ին ՙԱր­մե­նիա՚ հյու­րա­նո­ցում գու­մար­վեց ՙՊոլ Է­լյուա­րի տուն Ֆրան­կո­ֆո­նիա­յի կենտ­րոն՚ հիմ­նադ­րա­մի հո­գա­բար­ձու­նե­րի խոր­հր­դի հեր­թա­կան նիս­տը: Ինչ­պես հայտ­նի է, հիմ­նադ­րա­մը ստեղծ­վել է 2015թ. դեկ­տեմ­բե­րի վեր­ջին` ԱՀ կա­ռա­վա­րու­թյան նա­խա­ձեռ­նու­թյամբ: Խոր­հր­դի նիս­տը վա­րեց ԱՀ կր­թու­թյան, գի­տու­թյան և սպոր­տի նա­խա­րար Նա­րի­նե Ա­ղա­բա­լյա­նը, որն ի պաշ­տո­նե հիմ­նադ­րա­մի հո­գա­բար­ձու­նե­րի խոր­հր­դի նա­խա­գահն է:

Ներ­կա էին ԱՀ պե­տա­կան նա­խա­րար Գրի­գո­րի Մար­տի­րո­սյա­նը, հո­գա­բար­ձու­նե­րի խոր­հր­դի ան­դամ­ներ` ԱՀ ար­տա­քին գոր­ծե­րի նա­խա­րար Մա­սիս Մա­յի­լյա­նը, ֆրան­սիա­կան բա­րե­կամ քա­ղաք­նե­րի քա­ղա­քա­պետ­նե­րին միա­վո­րող միու­թյան նա­խա­գահ Ֆրան­սուա Ռոշբ­լուա­նը: Օ­րա­կար­գի ա­ռա­ջին հար­ցը հո­գա­բար­ձու­նե­րի խոր­հր­դի կազ­մի փո­փո­խու­թյան վե­րա­բե­րյալ էր: Խոր­հր­դի նա­խա­գահ Ն. Ա­ղա­բա­լյա­նը հայ­տա­րա­րեց, որ ըն­դա­ռա­ջե­լով ֆրան­սիա­կան կող­մի ցան­կու­թյա­նը` ԱՀ կա­ռա­վա­րու­թյան 2019-ի հու­լի­սի 31-ի ո­րոշ­մամբ փո­փո­խու­թյուն է կա­տար­վել խոր­հր­դի կազ­մում` նպա­տակ ու­նե­նա­լով ա­վե­լի մեծ թափ հա­ղոր­դել Պոլ Է­լյուա­րի տուն Ֆրան­կո­ֆո­նիա­յի կենտ­րո­նի շի­նա­րա­րու­թյան և նրա գոր­ծու­նեու­թյան աշ­խա­տանք­նե­րին: Ընդ­հան­րա­պես հիմ­նադ­րա­մի ան­դամ­ներ են հան­դի­սա­նում նաև նրա գոր­ծա­դիր տնօ­րե­նը, Ստե­փա­նա­կերտ, Շու­շի, Ֆրան­սիա­յի Վա­լանս և Ար­ֆոր­վիլ քա­ղաք­նե­րի քա­ղա­քա­պետ­նե­րը, Ֆրան­սիա­յում ԱՀ, ՙՀա­յաս­տան՚ հա­մա­հայ­կա­կան հիմ­նադ­րա­մի Ֆրան­սիա­յի տե­ղա­կան մարմ­նի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րը:
Նիս­տում լս­վեց տե­ղե­կատ­վու­թյուն 2016-2019թթ. հիմ­նադ­րա­մի ընդ­հա­նուր գոր­ծու­նեու­թյան մա­սին, ո­րը ներ­կա­յաց­րեց գոր­ծող գոր­ծա­դիր տնօ­րեն Նել­լի Ա­վա­նե­սյա­նը:
Կենտ­րո­նի ղե­կա­վա­րու­թյու­նը հա­մա­տեղ աշ­խա­տում է ԱՀ ԱԳ, ա­ռող­ջա­պա­հու­թյան, ԿԳՍ նա­խա­րա­րու­թյուն­նե­րի և տար­բեր ու­սում­նա­կան հաս­տա­տու­թյուն­նե­րի հետ:
ԱՀ ԱԳ նա­խա­րար Մ. Մա­յի­լյա­նը Կենտ­րո­նի կա­տա­րած աշ­խա­տանք­նե­րը հա­մա­րեց բա­վա­րար և այդ կա­պակ­ցու­թյամբ շնոր­հա­կա­լու­թյուն հայտ­նեց Նել­լի Ա­վա­նե­սյա­նին` գտ­նե­լով, որ վեր­ջինս պետք է շա­րու­նա­կի իր տեղն ու­նե­նալ հիմ­նադ­րա­մի կր­թա­կան ծրագ­րե­րում:
Ֆրան­սիա­կան բա­րե­կամ քա­ղաք­նե­րի քա­ղա­քա­պետ­նե­րին միա­վո­րող միու­թյան նա­խա­գահ Ֆրան­սուա Ռոշբ­լուա­նը, անդ­րա­դառ­նա­լով հիմ­նադ­րա­մի նպա­տակ­նե­րին, ա­սաց, որ գլ­խա­վո­րը Ար­ցա­խի և Ֆրան­սիա­յի քա­ղաք­նե­րի միջև բա­րե­կա­մու­թյան հաս­տա­տումն է: ՙԲո­լորդ էլ գի­տեք, թե այս հռ­չա­կագ­րե­րի ըն­դու­նումն ինչ­քան դժ­վար է, ո­րով­հետև դա­տա­կան պրո­ցես­ներ են ըն­թա­նում: Ֆրան­սիա­կան քա­ղա­քա­պետ­նե­րը շատ ա­մուր դիր­քո­րո­շում ու­նեն այս հար­ցի կա­պակ­ցու­թյամբ և մեծ ցան­կու­թյուն ու­նեն Ար­ցա­խի հետ հա­մա­գոր­ծակ­ցե­լու: Բայց դրա հա­մար անհ­րա­ժեշտ է ի­մա­նալ, թե Ար­ցա­խում, նրա քա­ղաք­նե­րում ինչ կա­րիք­ներ կան, որ­պես­զի ֆրան­սիա­ցի քա­ղա­քա­պետ­նե­րը ծրագ­րե­րի տես­քով հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թյան ա­ռա­ջարկ­ներ ներ­կա­յաց­նեն: ՙՊոլ Է­լյուա­րի տուն Ֆրան­կո­ֆո­նիա­յի կենտ­րոն՚ հիմ­նադ­րա­մի ստեղծ­ման գլ­խա­վոր նպա­տա­կը դա է: Ի­հար­կե, այն, ինչ ար­վել է, շատ-շատ լավ է, բայց ես կու­զե­նա­յի ժի­րայր Գեր­գե­րյա­նին, որն այ­սու­հետ պետք է ղե­կա­վա­րի Կենտ­րո­նը, խնդ­րել, որ այս նպա­տա­կը չմո­ռաց­վի ա­ռա­ջի­կա­յում՚:
ԱՀ ԿԳՍ նա­խա­րար Ն. Ա­ղա­բա­լյա­նը ներ­կա­յաց­րեց հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թյան հա­մա­ձայ­նա­գի­րը, ո­րի կող­մե­րը` ԱՀ կա­ռա­վա­րու­թյու­նը, ՙՀա­յաս­տան՚ հա­մա­հայ­կա­կան հիմ­նադ­րա­մի Ֆրան­սիա­յի մար­մի­նը և ՙՖրան­սա­խո­սու­թյու­նը Ար­ցա­խում՚ կազ­մա­կեր­պու­թյու­նը, հիմք ըն­դու­նե­լով նախ­կի­նում ձեռք­բեր­ված պայ­մա­նա­վոր­վա­ծու­թյուն­նե­րը` պար­տա­վոր­վե­ցին ի­րա­կա­նաց­նել շի­նա­րա­րա­կան հա­մա­լի­րի կա­ռուց­ման ծրա­գի­րը, որ­տեղ տե­ղա­կայ­ված կլի­նի Պոլ է­լյուա­րի տուն Ֆրան­կո­ֆո­նիա­յի կենտ­րո­նը, ցան­կու­թյուն հայտ­նե­ցին ճշ­տել նոր ծրագ­րի ի­րա­գործ­ման պայ­ման­նե­րը:
ԱՀ կա­ռա­վա­րու­թյան ա­նու­նից պե­տա­կան նա­խա­րար Գրի­գո­րի Մար­տի­րո­սյա­նը ող­ջու­նեց Կենտ­րո­նի կա­ռուց­ման ծրա­գի­րը` հա­մոզ­ված լի­նե­լով, որ այն մեծ ներդ­րում կու­նե­նա Ար­ցա­խի մշա­կու­թա­յին և կր­թա­կան կյան­քում, ինչ­պես նաև գե­ղե­ցիկ ճար­տա­րա­պե­տա­կան տես­քով, ան­կաս­կած, իր ար­ժա­նի տե­ղը կգ­րա­վի Ստե­փա­նա­կեր­տի ճար­տա­րա­պե­տա­կան հա­մա­լի­րում:
Հա­մա­ձայ­նա­գի­րը ստո­րագ­րե­ցին Ֆրան­սուա Ռոշբ­լուա­նը և Գրի­գո­րի Մար­տի­րո­սյա­նը:
Հիմ­նադ­րա­մի նոր գոր­ծա­դիր տնօ­րեն Ժ. Գեր­գե­րյա­նը ներ­կա­յաց­րեց շի­նա­րա­րա­կան ծրա­գի­րը, 2020-2021թթ. կա­տա­րո­ղա­կա­նի բյու­ջեն:
Պոլ է­լյուա­րի տուն Ֆրան­կո­ֆո­նիա­յի կենտ­րո­նի բա­ցու­մը տե­ղի կու­նե­նա ե­կող տար­վա սեպ­տեմ­բե­րի 2-ին` ԼՂՀ հռ­չակ­ման օ­րը:

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Մշակույթ և կրթություն Mon, 14 Oct 2019 17:07:21 +0000
ՙԵ­ՐԻ­ՏԱ­ՍԱՐԴ ՎՐ­ՁԻՆ­ՆԵՐ՚ ՑՈՒ­ՑԱ­ՀԱՆ­ԴԵ­ՍԸ http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/27617-2019-10-14-16-52-12 http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/27617-2019-10-14-16-52-12 ՙԵ­ՐԻ­ՏԱ­ՍԱՐԴ ՎՐ­ՁԻՆ­ՆԵՐ՚ ՑՈՒ­ՑԱ­ՀԱՆ­ԴԵ­ՍԸ
Էմ­մա ԲԱ­ԼԱ­ՅԱՆ

 Օ­րերս ՙԱր­մատ­ներ՚ մշա­կու­թա­յին կեն­սա­կենտ­րո­նում տե­ղի է ու­նե­ցել ցու­ցա­հան­դես` ՙԵ­րի­տա­սարդ վր­ձին­ներ՚ վեր­տա­ռու­թյամբ: Ներ­կա­յաց­ված էին ՙԳյուր­ջյան՚ կի­րա­ռա­կան ար­վես­տի ինս­տի­տու­տի ու­սա­նող­նե­րի աշ­խա­տանք­նե­րը:

Բաց­ման և ող­ջույ­նի խոս­քով հան­դես ե­կավ Սա­րի­նե Հայ­րի­յա­նը, ով նաև ներ­կա­յաց­րեց ե­րի­տա­սարդ նկա­րիչ­նե­րին, ո­րից հե­տո խոս­քը փո­խան­ցեց ՙԳյուր­ջյան՚ ինս­տի­տու­տի ռեկ­տոր Յու­րի Հով­հան­նի­սյա­նին:

Որ­պես ե­րի­տա­սարդ նկա­րիչ­նե­րի և հա­սա­րա­կու­թյան ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րի շփ­ման հար­թակ` Յու. Հով­հան­նի­սյա­նը կարևո­րեց մի­ջո­ցա­ռու­մը, քա­նի որ ար­վեստն ըն­կա­լե­լու հա­մար անհ­րա­ժեշտ է հա­մա­պա­տաս­խան մի­ջա­վայր, ո­րոշ գա­ղա­փար­նե­րի պատ­կե­րա­ցում, ո­րը ստեղծ­վում է նաև ար­վես­տա­գե­տի հետ շփ­ման մի­ջո­ցով, ար­վես­տա­գետն էլ իր հեր­թին հարս­տա­նում է նոր գա­ղա­փար­նե­րով, և ծա­գում են նոր ու հե­տաքր­քիր մտ­քեր:
-Երբ 23 տա­րի ա­ռաջ ե­կա և բա­ցե­ցի ՙԳյուր­ջյան՚ կի­րա­ռա­կան ար­վես­տի ինս­տի­տու­տը, սկ­սե­ցինք կազ­մա­կեր­պել ցու­ցա­հան­դես­ներ, դի­զայ­նե­րա­կան շոու­ներ, գրե­թե չկար հա­մա­պա­տաս­խան մի­ջա­վայր, պատ­րաստ­ված հան­դի­սա­տես՝ հա­մար­ժեք գնա­հատ­վե­լու հա­մար: Դա հաս­կա­նա­լի էր. ինք­նա­պաշտ­պա­նա­կան նկա­տա­ռում­նե­րով տա­ղան­դա­վոր ար­ցախ­ցին տվել է գե­նե­րալ­ներ, մար­շալ­ներ. դա էր պա­հան­ջը: Գե­ղան­կար­չու­թյան դաշ­տը, չնա­յած աշ­խար­հահռ­չակ նկա­րիչ­նե­րին, քան­դա­կա­գործ­նե­րին, մնա­ցել էր չպա­հանջ­ված, զար­գա­ցում չէր ապ­րել: Ինս­տի­տու­տի այս տա­րի­նե­րի գոր­ծու­նեու­թյու­նը բա­վա­կա­նին դրա­կան է ազ­դել թե՜ ար­վես­տա­գետ սե­րունդ­ներ, թե՜ ար­վեստն ըն­կա­լող մի­ջա­վայր ստեղ­ծե­լու գոր­ծին: Ան­շուշտ, նկար­չու­թյունն իր մո­գա­կան գույ­նե­րով, փի­լի­սո­փա­յու­թյամբ ազ­դե­ցու­թյան մեծ ուժ ու­նի: Այ­նուա­մե­նայ­նիվ, դա էլ իր հա­նե­լու­կա­յին տար­րերն ու­նի, ո­րը բա­ցա­հայտ­վում է ար­վես­տի հետ շփ­վե­լուց, ու­սու­ցա­նե­լուց: Ա­սածս լիար­ժեք պատ­կե­րաց­նե­լու հա­մար բե­րեմ ար­վես­տի մյուս ճու­ղի՝ ե­րաժշ­տու­թյան օ­րի­նա­կը, որ­տեղ ու­նենք բա­վա­կա­նին տե­սա­նե­լի հա­ջո­ղու­թյուն­ներ թե՜ ան­հատ կա­տա­րող­նե­րի, թե՜ հաս­կա­ցող, ըմ­բռ­նող հան­դի­սա­տե­սի ա­ռու­մով: Տար­բեր հար­թակ­նե­րում կազ­մա­կերպ­վող ցու­ցա­հան­դես­ներն, ի վեր­ջո, ծա­ռա­յում են նաև այդ նպա­տա­կին: Բա­վա­կա­նին ող­ջու­նե­լի է մշա­կույ­թը կեն­ցա­ղի մի մաս դարձ­նե­լու ՙԱր­մատ­ներ՚-ի այս նկա­տա­ռում­նե­րը,-շեշ­տեց Յու. Հով­հան­նի­սյա­նը:
Զրու­ցե­ցինք ե­րի­տա­սարդ նկա­րիչ­նե­րի, դի­զայ­ներ­նե­րի հետ, հե­տաքր­քր­վե­ցինք՝ թե որ­քա­նով են հաս­տա­տա­կամ նկար­չու­թյունն ի­րենց ճա­կա­տագ­րի մաս­նա­գի­տա­կան մա­սը դարձ­նե­լու` նկա­տի առ­նե­լով, որ պատ­շաճ գնա­հատ­ված չեն այդ ար­վես­տա­գետ­նե­րը: Ա­սենք, որ բա­վա­կա­նին հու­սադ­րող էին պա­տաս­խան­ներն ընտ­րած մաս­նա­գի­տու­թյուն­նե­րի շա­րու­նակ­ման գոր­ծում:
Հա­վե­լենք, որ ցու­ցա­հան­դե­սը կտևի մինչև նո­յեմ­բե­րի վեր­ջը:

;

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Մշակույթ և կրթություն Mon, 14 Oct 2019 16:45:08 +0000
ՙԵՍ ՓՈՐ­ձԵԼ ԵՄ ՓՈ­ԽԱՆ­ՑԵԼ ԱՐ­ՑԱ­ԽՅԱՆ ԿՈ­ԼՈ­ՐԻ­ՏԸ՚ http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/27579-2019-10-09-12-16-41 http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/27579-2019-10-09-12-16-41 ՙԵՍ ՓՈՐ­ձԵԼ ԵՄ ՓՈ­ԽԱՆ­ՑԵԼ ԱՐ­ՑԱ­ԽՅԱՆ ԿՈ­ԼՈ­ՐԻ­ՏԸ՚
Նվարդ ՍՈ­ՂՈ­ՄՈ­ՆՅԱՆ

 Նկա­րիչ և քան­դա­կա­գործ Ռո­բերտ ԱՍԿԱՐՅԱՆԸ ծն­վել է 1956թ. Ստե­փա­նա­կեր­տում։ 1980-ին ա­վար­տել է Երևա­նի Մ. Սա­րյա­նի ան­վան գե­ղար­վես­տի ու­սում­նա­րա­նը։ 1980-83 թթ. ապ­րել և ստեղ­ծա­գոր­ծել է Մոսկ­վա­յում։ Գե­ղան­կար­չա­կան ու քան­դա­կա­գոր­ծա­կան բազ­մա­թիվ ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյուն­նե­րի հե­ղի­նակ է։ Նրա մի շարք գոր­ծեր գտն­վում են Հա­յաս­տա­նի մշա­կույ­թի ֆոն­դում և տե­ղի ու ար­տա­սահ­մա­նյան մաս­նա­վոր հա­վա­քա­ծու­նե­րում։

2016 թվա­կա­նից ՙԳԱՄ-ԱՐՏ՚ Ար­ցա­խի նկա­րիչ­նե­րի մի­ջազ­գա­յին միու­թյան նա­խա­գահն է: 2004թ. ար­ժա­նա­ցել է Ե­ղի­շեի ան­վան ա­մե­նա­մյա մր­ցա­նա­կի։

Աս­կա­րյա­նը զա­նա­զան դի­տան­կյուն­նե­րից է պատ­կե­րում մեր բարդ ժա­մա­նա­կաշր­ջա­նի հո­գե­բա­նա­կան էք­սպ­րե­սիվ դի­ման­կա­րը, ո­րը, սա­կայն, ա­վար­տուն լի­նել չի կա­րող, այն կեն­դա­նի ապ­րու­մի պես ան­վերջ փո­փոխ­վում է։ Նրան ա­ռանձ­նա­կիո­րեն հո­գե­հա­րա­զատ է ար­ցա­խյան մի­ջա­վայ­րը, ո­րի բնաշ­խար­հիկ կո­լո­րի­տի վա­վե­րաց­նողն է հատ­կա­պես իր կեր­տած կեր­պա­րի ինք­նա­տի­պու­թյամբ։ Գե­ղան­կար­չի ու քան­դա­կա­գոր­ծի մշ­տա­պես ան­հան­գիստ ու պրպ­տուն խառն­ված­քը շա­րու­նակ կռա­հել է տա­լիս նո­րա­նոր ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյուն­նե­րի ծնուն­դը, ո­րոնք սո­վո­րա­բար հա­գե­ցած են լի­նում գե­ղար­վես­տա­կան թարմ ու ա­նակն­կալ լու­ծում­նե­րով։ Քան­զի տա­ղան­դա­վոր ար­վես­տա­գե­տի մյուս տի­պա­կան ա­ռանձ­նա­հատ­կու­թյունն է գոր­ծել ար­գա­սա­վոր և ստեղ­ծա­գոր­ծա­կան դի­նա­միկ օ­րենք­նե­րով։
Ան­հա­տա­կան ցու­ցա­հան­դես­ներ է ու­նե­ցել Ստե­փա­նա­կեր­տում (1994), Թեհ­րա­նում (1996), Բեռ­լի­նում(2001), Կաու­նա­սում (2004):
Խմ­բա­կա­յին ցու­ցա­հան­դես­նե­րի է մաս­նակ­ցել Երևա­նում, Մոսկ­վա­յում, Գո­րի­սում, Լե­նինգ­րա­դում, Տալ­լի­նում, Նյու Յոր­քում, Բեռ­լի­նում, Վեյ­մա­րում, Սան-Պաու­լո­յում, Ֆին­լան­դիա­յում, Շվե­դիա­յում…
Մաս­նակ­ցել է մի­ջազ­գա­յին սիմ­պո­զիում­նե­րի Երևա­նում, Բրա­զի­լիա­յում, Շու­շիում:
Նրա տե­ղադր­ված աշ­խա­տանք­նե­րից են Ար­ցա­խի պատ­մաերկ­րա­գի­տա­կան թան­գա­րա­նի դու­ռը (Ստե­փա­նա­կերտ), Գան­ձա­սա­րի մուտ­քի դու­ռը, Շու­շիի Ս. Ղա­զան­չե­ցոց ե­կե­ղե­ցու մուտ­քի դու­ռը,
Գրի­գոր Նա­րե­կա­ցու ՙՄա­տյան ող­բեր­գու­թյան՚ ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյան 1000-ա­մյա­կին նվիր­ված խաչ­քա­րը (Կաու­նաս),
Գրե­րի գյու­տի 1600-ա­մյա­կի առ­թիվ դե­կո­րա­տիվ աշ­խա­տանք­նե­րը (Ա­մա­րաս), Ստե­փա­նա­կեր­տի Աստ­վա­ծա­մոր Սուրբ Հո­վա­նի Մայր Տա­ճա­րի մուտ­քի դու­ռը և այլն:
Ներ­կա­յաց­նում ենք մեր զրույ­ցը գե­ղան­կա­րիչ-քան­դա­կա­գոր­ծի հետ:

-Քա­նի որ մեր զրույ­ցի ա­ռի­թը հան­րա­պե­տու­թյան վաս­տա­կա­վո­րի կո­չում ստա­նալն է, ա­պա ինչ­պե՞ս եք վե­րա­բեր­վում կո­չում­նե­րին, մր­ցա­նակ­նե­րին։
-Ար­վես­տա­գե­տի հա­մար, կա­սեի, որ կո­չու­մը ոչ մի բան չի ա­վե­լաց­նում, բայց չի էլ պա­կա­սեց­նում, ստեղ­ծա­գոր­ծա­կան ճա­նա­պար­հի մա­սին է խոս­քը։ Դա գնա­հա­տա­կան է քո ան­ցած ճա­նա­պար­հի: Ար­ցա­խում շատ չեն այն ար­վես­տա­գետ­նե­րը, որ ա­մեն օր ստեղ­ծա­գոր­ծում են: Խոսքս միայն նկա­րիչ­նե­րի մա­սին չէ։
-Ար­վես­տա­գե­տի ա­ռա­քե­լու­թյու­նը...
-Հայ­րե­նի­քին ծա­ռա­յե­լը։ Երկ­րին, հո­ղին ծա­ռա­յե­լը։ Կա­րող ես քան­դա­կել, նկա­րել, գրել, բայց կարևորն այն է, թե քեզ հե­տաք­րք­րո՞ւմ են ժո­ղովր­դի ցա­վը, հոգ­սը, ազ­գի խն­դի­րը։ Կյան­քի լույսն ու ստ­վե­րը... Ար­վես­տա­գե­տին խորթ պի­տի լի­նի ան­տար­բե­րու­թյու­նը։ Իմ ՙՃա­նա­պարհ՚ շար­քը շա­րու­նակ­վում է։ Հիմ­քում ազ­գա­յին ցավն է, ող­բեր­գու­թյու­նը, ջար­դե­րը, կո­տո­րած­նե­րը... Ա­սեմ, որ ՙՃա­նա­պարհ՚ շարքն սկ­սել եմ Ար­ցա­խյան շարժ­ման և պա­տե­րազ­մի ժա­մա­նակ։ Իմ ար­մատ­նե­րը Գյու­լիս­տա­նից են։ Երբ սկս­վեց Շա­հու­մյա­նի ար­տա­գաղ­թը, ես լսում էի նրանց պատ­մու­թյուն­նե­րը, և ստեղծ­վել են այդ շար­քի տաս­նյակ նկար­ներ։ Այդ շարքն ընդ­գր­կում է 50-ից ա­վե­լի գործ։ Ու­րիշ շար­քեր էլ ու­նեմ, ա­սենք՝ ՙՄունք՚-ը։ Ես ցան­կա­ցել եմ ցույց տալ հա­յի մեր տե­սա­կը։ Ինձ ան­հան­գս­տաց­նում է ազ­գի, այս հո­ղի, երկ­րա­մա­սի ճա­կա­տա­գի­րը։ Ես ե­րա­զում եմ միաս­նա­կան և հզոր եր­կիր։ Ար­վես­տա­գե­տը զգա­յուն մարդ է, ցա­վը, տա­ռա­պան­քը հետք է թող­նում։ 1988-ը մեծ հետք է թո­ղել իմ հո­գում. ՙԲռուն­ցք­ներ՚, ՙՊայ­քար՚ և այլն, շար­քը կոչ­վում է ՙԱր­ցախ՚։ Դա մեր զար­թոն­քի պահն էր։ Այս շար­քում մի 20 գործ կա ար­ված։ Մի շարք էլ ու­նեմ, կոչ­վում է ՙՍում­գա­յիթ՚։ Սա­ֆո­նո­վյան շր­ջա­նում բա­վա­կա­նին գոր­ծեր ստեղ­ծե­ցի, որ­տեղ երևում են օ­մո­նի դա­ժա­նու­թյուն­նե­րը և մեր դի­մագ­րա­վու­մը։ Այդ ող­բեր­գա­կան շր­ջանն ար­տա­ցոլ­ված է մի չորս տաս­նյակ գոր­ծե­րում։

-Ստեղ­ծա­գոր­ծող Ռո­բերտ Աս­կա­րյանն այ­սօր ին­չո՞վ է ապ­րում։
-Ինչ­պես միշտ, այ­սօր էլ այն, ինչն ինձ հու­զում է, տե­ղա­փո­խում եմ նկա­րի կամ քան­դա­կի մեջ։ Վեր­ջին տա­րի­նե­րին Մար­տու­նու շր­ջա­նի Մյու­րի­շեն գյու­ղում Ար­ցա­խյան պա­տե­րազ­մում զոհ­ված­նե­րի հի­շա­տա­կին հու­շար­ձան եմ ստեղ­ծել, մեկն էլ` Հադ­րու­թի շր­ջա­նի Աղ­բու­լաղ գյու­ղում, մի գործ էլ՝ Ստե­փա­նա­կեր­տում։ Ե­րեքն էլ քան­դակ­ներ են։ Սրանք 4-5 տար­վա կտր­ված­քով ար­ված գոր­ծեր են։ 3 տա­րի ա­ռաջ մեր մայ­րա­քա­ղա­քի հան­րա­պե­տա­կան հի­վան­դա­նո­ցի բա­կում տե­ղադր­վել է իմ քան­դա­կը, ո­րը կոչ­վում է ՙԸն­տա­նիք՚։ Մինչև էս­քիզ ա­նե­լը եր­կար մտո­րում­նե­րի մեջ էի. պետք է այն­պի­սի գործ ստեղ­ծեի, որ մարդ­կանց հա­մո­զեր։ Եվ քան­դա­կե­ցի հայ­կա­կան ըն­տա­նիք, ծնող­նե­րը ե­րե­խա­նե­րի հետ։
Ես ա­մեն օր աշ­խա­տում եմ։ Դա իմ ա­մե­նօ­րյա գործն է, ինչ­պես զին­վորն է իր պա­հա­կա­կե­տում։ Ար­վես­տա­գետն էլ զին­վոր է։ Նկար­չի ներ­կապ­նա­կը միշտ պի­տի ՙթաց՚ լի­նի։ Դա ար­վես­տա­գե­տի բնա­կան վի­ճա­կը պետք է դառ­նա։ Կապ չու­նի` վաս­տա­կա­վոր ես, թե ան­վաս­տակ։ Իմ ար­վես­տա­նո­ցում մո­տա­վո­րա­պես 100 նկար կա կախ­ված, մի 2 հա­րյուրն էլ չկախ­ված վի­ճա­կում, մի 5 հա­րյուրն էլ աշ­խար­հի տար­բեր ան­կյուն­նե­րում,- ես որ 63-ա­մյա տա­րի­քում եմ, դա քիչ եմ հա­մա­րում։ Հե­տո էլ` քա­նա­կը չէ կարևոր։ Ես սրա­նով ու­զում եմ շեշ­տել ար­վես­տա­գե­տի ա­մե­նօ­րյա տք­նա­ջան աշ­խա­տան­քը։ Միա­ժա­մա­նակ ես գտ­նում եմ, որ ար­վես­տա­գե­տը պետք է ա­պա­հով­ված լի­նի, կեն­ցա­ղը ար­վես­տա­գե­տին չպի­տի ճն­շի, ի տար­բե­րու­թյուն այն կար­ծի­քի, թե ար­վես­տա­գե­տը ՙսո­ված պի­տի լի­նի՚։ Սա սխալ մո­տե­ցում է։ Վան Գո­գը սո­ված չի ե­ղել։ Իմ կար­ծի­քով` ա­մե­նա­կուշ­տը ար­վես­տա­գե­տը պի­տի լի­նի։
-Բայց ար­վես­տը զո­հա­բե­րու­թյուն է պա­հան­ջում։
-Ա­յո՜։ Եվ ոչ միայն՝ ֆի­նան­սա­կան։ Ընդ­հան­րա­պես ներ­կե­րը, կտավ­նե­րը շատ թանկ են։ Զո­հա­բե­րու­թյու­նը քրիս­տո­նեա­կան գա­ղա­փար է։ Պա­տա­հա­կան չէ, որ շատ ար­վես­տա­գետ­ներ նկա­րել են Քրիս­տո­սին։ Ես էլ եմ նկա­րել։ Զո­հա­բե­րու­թյան, նվի­րու­մի գա­ղա­փա­րը հա­րա­զատ է ինձ։ Պի­տի կա­րո­ղա­նաս լույս վա­ռել։ Մեր­ձա­վո­րիդ պի­տի տաս քո հո­գու լույ­սը։ Պի­տի կի­սես քո մի կտոր հա­ցը։ Շեղ­վա­ծին պի­տի ճա­նա­պարհ ցույց տաս։ Այս գա­ղա­փարն է դր­ված իմ ՙԼույս՚ շար­քի գոր­ծե­րի հիմ­քում։ Ա­սեմ, որ իմ ե­րեք շար­քերն էլ շա­րու­նակ­վում են, դա իմ ճա­նա­պարհն է, ազ­գիս ճա­նա­պարհն է։
-Ռո­բերտ, քո գոր­ծե­րը վա­ճառ­վո՞ւմ են։
-Ո­չինչ։ Դժ­գոհ չեմ։
-Ստեղ­ծա­գոր­ծե­լու հա­մար տար­վա ո՞ր ե­ղա­նակն է հո­գուդ հա­րա­զատ։
-Գա­րու­նը։ Գու­ցե գար­նան ծնունդ եմ, դա է պատ­ճա­ռը։ Իմ գոր­ծե­րի 30-40 տո­կո­սը գար­նանն է ծն­վել։ Գա­րունն իմ ո­գեշ­նչ­ման աղ­բյուրն է։ Տար­վա այդ ե­ղա­նա­կին նվիր­ված շարք ու­նեմ։
Իմ ա­մեն մի գործ մի փոք­րիկ ակ­նարկ է, մի բա­նաս­տեղ­ծու­թյուն է։ Ծն­վում է պա­հի ազ­դե­ցու­թյան տակ։ Մար­դը բնու­թյան ծնունդ է, պի­տի ներ­դաշ­նակ ապ­րի բնու­թյան հետ։
-Դու կար­ծեմ, շատ ես ցու­ցադր­վել ար­տերկ­րում։
-Ա­յո։ Եր­կու ան­գամ ցու­ցադր­վել եմ Բրա­զի­լիա­յում, Եվ­րո­պա­յի տար­բեր եր­կր­նե­րում։ Ա­մեն տեղ իմ գոր­ծե­րով Ար­ցախն եմ ներ­կա­յաց­րել։ Բայց դա քիչ է։ Ա­մեն տա­րի մեր ար­վես­տը, գրա­կա­նու­թյու­նը, գե­ղան­կար­չու­թյու­նը, մեր մշա­կու­թա­յին ար­ժեք­նե­րը, հոգևոր թե նյու­թա­կան ժա­ռան­գու­թյու­նը, պի­տի ներ­կա­յաց­վեն աշ­խար­հին։ Մշա­կույ­թի ա­ռու­մով մեր հո­ղը պա­րարտ է, տա­ղանդ­ներ է ծնում։
-Դու ստեղ­ծա­գոր­ծում ես տար­բեր ժան­րե­րում...
-Ա­յո։ Գան­ձա­սա­րի դու­ռը փայ­տա­փո­րագ­րու­թյուն է։ ԻՆձ հա­մար նյու­թը կապ չու­նի։ Նա­յած ինձ ինչն է ոգևո­րում, ինչ խն­դիր եմ լու­ծում։ Խն­դիր կա, որ քան­դա­կով հեշտ է փո­խանց­վում։ Կարևո­րը ա­սե­լիք ու­նե­նալն է և ձևը գտ­նե­լը։ Քո ձևը պի­տի գտ­նես, քո լե­զուն պի­տի ստեղ­ծես։ Ես միշտ փոր­ձել եմ փո­խան­ցել ար­ցա­խյան կո­լո­րի­տը, մեր տե­սա­կի ու­ժը, նկա­րա­գի­րը։ Ար­վեստն ստեղծ­վում է ան­կեղծ պոռթ­կու­մից։
-Ար­վես­տի էլ ո՞ր ճյուղն է քեզ գրա­վում։
-Գրա­կա­նու­թյու­նը։ Սի­րում եմ Հա­մո Սա­հյան կար­դալ։ Բա­կուն­ցը բա­ռե­րով, խոս­քով... նկա­րում է։
Ար­վես­տը պի­տի պարզ լի­նի, ես փոր­ձում եմ իմ ար­վես­տի մեջ հաս­նել պար­զու­թյան։
-Դու զբաղ­վել ես նաև ման­կա­վար­ժու­թյամբ։
-35 տա­րի դա­սա­վան­դել եմ։ Ե­րե­խա­նե­րին սո­վո­րեց­րել եմ ան­կեղծ ու ազ­նիվ լի­նել ինքն իր և շր­ջա­պա­տի հետ։ Իմ սա­նե­րը հո բո­լո­րը ար­վես­տի ճա­նա­պար­հը չեն բռ­նել, բայց գե­ղա­գի­տա­կան դաս­տիա­րա­կու­թյուն են ստա­ցել, ո­րը կր­թում է մար­դու միտքն ու հո­գին։ Իսկ դա ա­ռա­վել քան անհ­րա­ժեշտ է:

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Մշակույթ և կրթություն Wed, 09 Oct 2019 12:07:26 +0000