comintour.net
stroidom-shop.ru
obystroy.com
ՏԱ­ՐԱ­ԾԱՇՐ­ՋԱՆ ԵՎ ԱՐ­ՑԱ­ԽԻ ՀԱՆ­ՐԱ­ՊԵ­ՏՈՒ­ԹՅՈՒՆ. ԱՐ­ՏԱ­ՔԻՆ ԵՎ ՆԵՐ­ՔԻՆ ԽՆ­ԴԻՐ­ՆԵՐ
[ARM]     [RUS]     [ENG]

ՏԱ­ՐԱ­ԾԱՇՐ­ՋԱՆ ԵՎ ԱՐ­ՑԱ­ԽԻ ՀԱՆ­ՐԱ­ՊԵ­ՏՈՒ­ԹՅՈՒՆ. ԱՐ­ՏԱ­ՔԻՆ ԵՎ ՆԵՐ­ՔԻՆ ԽՆ­ԴԻՐ­ՆԵՐ

ՙԱԱ՚-ի հար­ցազ­րույ­ցը պ.գ.թ., դո­ցենտ, ԱրՊՀ դա­սա­խոս, ՄՄՀ կով­կա­սա­գի­տու­թյան կենտ­րո­նի Հա­րա­վա­յին Կով­կա­սի տա­րա­ծաշր­ջա­նի գի­տա­ճյու­ղի ղե­կա­վար Նել­լի ԲԱՂ­ԴԱ­ՍԱ­ՐՅԱ­ՆԻ հետ

- Ար­ցա­խի Հան­րա­պե­տու­թյան շուրջ ինչ­պի­սի՞ ար­տա­քին քա­ղա­քա­կան զար­գա­ցում­ներ ու­նենք վեր­ջին շր­ջա­նում։
-Ե­թե փոր­ձենք գնա­հա­տա­կան տալ ԱՀ-ի շուրջ ծա­վալ­վող ար­տա­քին քա­ղա­քա­կան զար­գա­ցում­նե­րին, ա­պա ներ­կա կտր­ված­քով կա­րե­լի է ա­սել, որ տա­րա­ծաշր­ջա­նում տե­ղի ու­նե­ցող գոր­ծըն­թաց­ներն ի­րենց հնա­րա­վոր հետևանք­նե­րով կա­րող են բարձ­րաց­նել Ար­ցա­խի Հան­րա­պե­տու­թյան աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան նշա­նա­կու­թյու­նը, ին­չին պետք է պատ­րաստ լի­նել։ Տա­րա­ծաշր­ջա­նում առ­կա է հետզ­հե­տե լար­վող ի­րա­վի­ճակ Ի­րան-ԱՄՆ, Ի­րան-Մեծ Բրի­տա­նիա հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րում։ Ճիշտ է՝ բա­վա­րար հիմ­քեր չկան ա­սե­լու, որ լար­վա­ծու­թյու­նը կա­րող է հան­գեց­նել լայ­նա­ծա­վալ ռազ­մա­կան գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րի, քա­նի որ զս­պող պատ­ճառ­նե­րի թվում ԱՄՆ նա­խա­գա­հա­կան ընտ­րու­թյուն­նե­րի շե­մին գտն­վե­լու փաստն է։ Սա­կայն լար­վա­ծու­թյան նման մա­կար­դակ­նե­րը սո­վո­րա­բար թե­լադ­րում են տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին հե­տաք­րք­րու­թյան օ­բյեկտ­նե­րի վե­րա­թար­մա­ցում։ Ըստ այդմ՝ բա­վա­կան է միայն ա­սել, որ հատ­կա­պես վեր­ջին ամ­սում ԱՄՆ-ի` ՀՀ-ի նկատ­մամբ հե­տաք­րք­րու­թյուն­ներն ա­ռար­կա­յա­կան ըն­թացք են ստա­նում, իսկ ԱՀ-ի դեպ­քում, ԵԱՀԿ Մինս­կի խմ­բի հա­մա­նա­խա­գա­հու­թյամբ պայ­մա­նա­վոր­ված, այդ մի­տում­ներն ան­մի­ջա­կա­նո­րեն հիմ­նա­վոր­ված պրո­յեկ­ցիա կա­րող են ու­նե­նալ։ Հատ­կան­շա­կան է, որ վեր­ջին զար­գա­ցում­նե­րում ա­մե­րի­կյան քա­ղա­քա­կա­նու­թյունն այս ուղ­ղու­թյամբ ո­րո­շա­կի շեշ­տադ­րում­ներ է ու­նե­ցել. որ­պես ԵԱՀԿ Մինս­կի խմ­բի հա­մա­նա­խա­գահ պե­տու­թյուն` ԱՄՆ Ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րի պա­լա­տի կող­մից հա­մա­նա­խա­գա­հու­թյամբ ստանձ­նած գոր­ծա­ռույթ­նե­րին օ­րեն­սդ­րա­կան մա­կար­դակ է հա­ղորդ­վել։ Այս ի­մաս­տով կարևոր ա­ռա­ջար­կու­թյուն պետք է հա­մա­րել Ար­ցա­խի Հան­րա­պե­տու­թյան հար­ցում ընդ­գծ­ված ա­վան­դա­կան դիր­քո­րո­շում ու­նե­ցող ԱՄՆ կոնգ­րե­սա­կան Ֆրենկ Փա­լոու­նի կող­մից ար­ված հայ­տա­րա­րու­թյունն ԱՄՆ պաշ­տո­նա­տար ան­ձանց հա­մար Ար­ցախ այ­ցե­լե­լու ար­գել­քի վե­րաց­ման անհ­րա­ժեշ­տու­թյան մա­սին։ Հար­ցի բարձ­րա­ցու­մը ե­թե ԱՄՆ գլո­բալ քա­ղա­քա­կա­նու­թյան հա­մա­տեքս­տում շատ մեծ տեղ չու­նի, ա­պա մեր՝ չճա­նաչ­ված պե­տու­թյան դիր­քե­րից մե­ծա­պես գնա­հա­տե­լի է և կա­րող է գո­նե խո­սույ­թի մա­կար­դա­կով ԱՀ-ի շուրջ ձևա­վոր­ված մի­ջազ­գա­յին շր­ջա­փակ­ման վե­րաց­ման միտ­ման հիմք հան­դի­սա­նալ։ Ա­մե­րի­կյան օ­րեն­սդ­րա­կան դաշ­տում շատ կարևոր էր նաև ՙԱզ­գա­յին պաշտ­պա­նու­թյան բյու­ջե­տա­յին հատ­կա­ցում­նե­րի մա­սին՚ օ­րեն­քում նախ­կի­նում ար­ված ՙՌոյս-Էն­գել նա­խա­ձեռ­նու­թյա­նը՚ հա­մա­հունչ կոնգ­րե­սա­կան Ջու­դի Չուի լրա­ցու­մը, ո­րը տե­ղա­վոր­վում է նա­խորդ տա­րի­նե­րին հա­մա­նա­խա­գահ­նե­րի ադր­բե­ջա­նա-ղա­րա­բա­ղյան հա­կա­մար­տու­թյան կար­գա­վոր­մանն ուղղ­ված հիմ­նա­կան ա­ռա­ջար­կու­թյուն­նե­րի՝ հրա­դա­դա­րի ամ­րապ­նդ­ման մե­խա­նիզմ­նե­րի տրա­մա­բա­նու­թյան մեջ՝ մաս­նա­վո­րա­պես դի­պու­կա­հար­նե­րի, ծանր զին­տեխ­նի­կա­յի և նոր զի­նա­տե­սակ­նե­րի հետ­քա­շում հա­կա­մար­տու­թյան շփ­ման գծից, ԵԱՀԿ գոր­ծող նա­խա­գա­հի անձ­նա­կան ներ­կա­յա­ցուց­չի գրա­սե­նյա­կի անձ­նա­կազ­մի ընդ­լայ­նում, հրաձ­գու­թյուն­նե­րի տե­ղո­րոշ­ման հա­մա­կար­գե­րի ներդ­րում շփ­ման գծում։ Նույն օ­րեն­քի հեր­թա­կան ըն­դուն­ված լրա­ցու­մը կոնգ­րե­սա­կան Բրեդ Շեր­մա­նի հե­ղի­նա­կու­թյամբ էր, ո­րի հա­մա­ձայն կար­գե­լա­փակ­վի ԱՄՆ-ի կող­մից այն­պի­սի ռազ­մա­կան պաշտ­պա­նա­կան տեխ­նի­կա­յի փո­խան­ցումն Ադր­բե­ջա­նին, ո­րը կա­րող է օգ­տա­գործ­վել Ստե­փա­նա­կեր­տի քա­ղա­վիա­ցիան խո­ցե­լու նպա­տակ­նե­րով։

Ինչ վե­րա­բե­րում է Ադր­բե­ջա­նին և Հա­յաս­տա­նին ցու­ցա­բեր­ված խիստ ան­հա­մա­չափ ռազ­մա­կան օ­գու­թյան գու­մա­րի չա­փին, ա­պա սա ծա­վա­լուն քն­նարկ­ման թե­մա է, այս պա­հին սահ­մա­նա­փակ­վենք նրա­նով, որ պատ­ճառ­ներն ի­րա­նա­կան խնդ­րում պետք է ո­րո­նել։ Սա­կայն Ադր­բե­ջա­նի պես ան­կան­խա­տե­սե­լի պե­տու­թյա­նը տա­լով նման հնա­րա­վո­րու­թյուն, բո­լո­րո­վին չի կա­րե­լի ե­րաշ­խա­վոր­ված լի­նել, որ այն փաս­տաթղ­թա­յին հիմ­քով սահ­ման­ված նպա­տակ­նե­րի կա­րող է ծա­ռա­յել։ ԱՄՆ դիր­քե­րից բա­ցատ­րե­լու դեպ­քում պետք է ա­սել, որ այն հիմ­նա­վոր­վում է հա­րավ­կով­կա­սյան տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին քա­ղա­քա­կա­նու­թյամբ։
-Դուք նշե­ցիք, որ ԱՀ-ի աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան նշա­նա­կու­թյու­նը էա­պես կա­րող է փոխ­վել։ Իսկ ԱՀ-ն գտն­վում է բա­վա­կա­նին պա­տաս­խա­նա­տու ի­րո­ղու­թյուն­նե­րի՝ նա­խա­գա­հա­կան և խոր­հր­դա­րա­նա­կան հա­մա­ժա­մա­նա­կյա ընտ­րու­թյուն­նե­րի շե­մին։ Ընտ­րա­կան գոր­ծըն­թաց­նե­րին նա­խա­պատ­րաստ­վող քա­ղա­քա­կան ու­ժե­րի գոր­ծե­լա­կեր­պը և Սահ­մա­նադ­րու­թյան մեջ փո­փո­խու­թյուն մտց­նե­լու նպա­տա­կով կազ­մա­կերպ­ված ստո­րագ­րա­հա­վա­քը որ­քա­նով կա­րող է ազ­դել ԱՀ-ի մի­ջազ­գա­յին վար­կա­նի­շին։
-Փաս­տա­ցի ու­նենք նա­խա­դե­պը չու­նե­ցած ի­րա­վի­ճակ՝ ընտ­րա­կան գոր­ծըն­թաց­նե­րին նա­խա­պատ­րաստ­վե­լու հա­մար հա­սա­րա­րա­կա­կան նա­խա­ձեռ­նու­թյան հիմ­քով ստո­րագ­րա­հա­վաք։ ԱՀ Սահ­մա­նադ­րու­թյամբ ամ­րագր­ված է հա­սա­րա­կա­կան նման հնա­րա­վո­րու­թյուն, ինչ­պես նաև օ­րենս­դիր, գոր­ծա­դիր և դա­տա­կան մա­կար­դա­կով սահ­ման­ված ըն­թա­ցա­կար­գեր, հետևա­բար, յու­րա­քան­չյուր նման գոր­ծըն­թաց պետք է լու­ծում ստա­նա օ­րեն­քի շր­ջա­նակ­նե­րում։ Հատ­կան­շեմ, որ մշ­տա­պես բա­ցա­սա­բար եմ վե­րա­բեր­վել ԱՀ-ն որ­պես մի­ջազ­գայ­նո­րեն չճա­նաչ­ված պե­տու­թյուն ՙգորշ գո­տի՚ հաս­կա­ցու­թյան հետ նույ­նա­կա­նաց­նե­լու փոր­ձա­գի­տա­կան շր­ջա­նակ­նե­րի ձևա­կեր­պում­նե­րին կամ մի­ջազ­գա­յին մա­կար­դա­կի բա­նաձևե­րին։ Պետք է ա­մեն կերպ խու­սա­փել ի­րո­ղու­թյուն­նե­րի զար­գաց­ման ոչ ի­րա­վա­կան ըն­թաց­քից, լու­ծում տալ պե­տա­կան ինս­տի­տու­ցիո­նալ կա­ռույց­նե­րի ի­րա­վա­սու­թյուն­նե­րի շր­ջա­նա­կում, ցան­կա­ցած այլ ըն­թացք կա­րող է տա­նել հենց ՙգորշ գո­տու՚ տրա­մա­բա­նու­թյա­նը՝ ա­նիշ­խա­նու­թյան և մի շարք այլ ան­ցան­կա­լի երևույթ­նե­րի գլուխ բարձ­րաց­նե­լուն, ին­չը, բա­ցի ներ­քին խն­դիր­նե­րից, մեծ խն­դիր­ներ կա­րող է ա­ռա­ջաց­նել ԱՀ-ի մի­ջազ­գա­յին վար­կա­նի­շի հար­ցում ։ Առ­կա ի­րո­ղու­թյուն­նե­րի հետ կապ­ված պետք է ա­սել, որ այս ա­ռի­թով շատ կարևոր էր ԱՀ ԱԺ և ՀՀ ԱԺ պե­տա­կան-ի­րա­վա­կան հար­ցե­րի մշ­տա­կան հանձ­նա­ժո­ղով­նե­րի հա­մա­տեղ նիս­տին հա­ջոր­դած ճե­պազ­րույ­ցում ար­տա­հայտ­ված տե­սա­կե­տը, ո­րը հատ­կան­շում էր ստո­րագ­րա­հա­վա­քի հնա­րա­վոր վտանգ­նե­րը սահ­մա­նադ­րա­կա­նու­թյան տե­սան­կյու­նից, ռիս­կե­րը՝ բա­նակ­ցա­յին գոր­ծըն­թա­ցում և հետևանք­նե­րը։ Մյուս կարևոր հան­գա­մանքն այն է, որ ԱՀ քա­ղա­քա­կան կու­սակ­ցու­թյուն­նե­րը ևս ի­րենց վե­րա­բեր­մուն­քը տար­բեր ձևա­չա­փե­րով հայ­տա­րա­րել են, հետևա­բար, պետք է սպա­սել ի­րա­վա­կան ըն­թա­ցա­կար­գե­րով սահ­ման­ված հե­տա­գա գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րին։
-Ի՞նչ ակն­կա­լել առ­կա ի­րո­ղու­թյուն­նե­րից։
-Այս պա­հին ա­ռա­ջադր­ված հիմ­նա­կան խն­դիր­ներն են քա­ղա­քա­կիրթ և ի­րա­վա­կան ե­ղա­նակ­նե­րով ի­րո­ղու­թյուն­նե­րի լար­ման կան­խու­մը, ներ­քին պարպ­ման բա­ցա­ռու­մը, հա­կա­ռակ դեպ­քում դրանք ա­մե­նաան­դառ­նա­լի հետևանք­ներ կա­րող են ու­նե­նալ։Այս խն­դիր­նե­րի լուծ­ման ճա­նա­պար­հին մեր­ժե­լի են քա­ղա­քա­կան շան­տա­ժը, վերջ­նագ­րե­րի լեզ­վով խո­սե­լը, այս կամ այն ու­ժի կող­մից կի­րառ­վող քա­ղա­քա­կան ճն­շումն ու ագ­րե­սիվ պահ­ված­քը։ Հար­գե­լով հան­դերձ ԱՀ յու­րա­քան­չյուր քա­ղա­քա­ցու կար­ծի­քը` գտ­նում եմ, որ, ա­մեն դեպ­քում, պե­տա­կան շահն ա­ռաջ­նա­հեր­թե­լու պահն է։
Ինչ վե­րա­բե­րում է ԱՀ հա­սա­րա­կա­կան–քա­ղա­քա­կան դաշ­տի մյուս խն­դիր­նե­րին, ա­պա պետք է ա­սել, որ քա­նի դեռ ակ­տիվ ընտ­րա­կան քա­րո­զար­շա­վի փու­լում չենք, հետևա­բար, ժա­մա­նա­կա­հատ­վա­ծը ցան­կա­լի է օգ­տա­գոր­ծել նա­խընտ­րա­կան փորձ­ված և ա­ռա­ջա­դեմ գոր­ծըն­թաց­նե­րի տի­րա­պետ­ման և ներ­մուծ­ման հա­մար, նա­խոր­դից ՙմեկ քայլ ա­ռաջ՚ սկզ­բուն­քը պետք է գոր­ծի։ Քա­նի որ ա­մեն դեպ­քում ընտ­րո­ղի հա­սա­րա­կա­կան գի­տակ­ցու­թյան մա­կար­դակն է օ­րա­կարգ թե­լադ­րե­լու, հետևա­բար, այս­տեղ ևս մեծ աշ­խա­տան­քի անհ­րա­ժեշ­տու­թյուն կա։ Մյուս կող­մից՝ անհ­րա­ժեշտ են նոր ի­րո­ղու­թյուն­ներ, նոր դեմ­քեր, նոր ե­ռան­դուն, ազ­գա­յին մտա­ծե­լա­կերպ ու­նե­ցող գոր­ծիչ­նե­րի ակ­տի­վա­ցում։ 21-րդ դա­րում ի­րո­ղու­թյուն­նե­րը շատ ա­րագ են զար­գա­նում, իսկ առ­կա կադ­րա­յին գոր­ծող նե­րու­ժի ոչ մեծ տո­կոսն է այդ ի­րո­ղու­թյուն­նե­րին տի­րա­պե­տում, սա խն­դիր է, որն առ­կա է հա­սա­րա­կա­կան կյան­քի բո­լոր ո­լորտ­նե­րում։ Այ­սինքն, նոր ի­րո­ղու­թյուն­նե­րը թե­լադ­րում են բա­ցաս­ման բա­ցաս­ման ա­րագ տեմ­պեր, հեր­թա­կան ընտ­րու­թյու­նե­րին դա չա­պա­հո­վե­լու դեպ­քում խո­րը հա­կադ­րու­թյան խն­դիր կա­ռա­ջա­նա։
Պրո­ֆե­սիո­նա­լիզմ, դի­նա­մի­կա, հե­տաք­րք­րու­թյան նոր օ­բյեկտ­ներ չա­պա­հո­վող հին ի­րո­ղու­թյուն­նե­րի հա­մար խաղն ա­վարտ­ված է։