[ARM]     [RUS]     [ENG]

Կա­րեն ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ. ՙՊԱՏԱՀԱԿԱՆ ՉԷ, ՈՐ ԱԴՐԲԵՋԱՆԸ ՆԱԽԻՋԵՎԱՆԻՆ ԹՈՂՆՈՒՄ Է ԻՆՔՆՈՒՐՈՒՅՆ ԶՈՐԱՎԱՐԺՈՒԹՅՈՒՆ ԱՆՑԿԱՑՆԵԼ՚

Ադր­բե­ջա­նը Նա­խիջևա­նում անց­կաց­նում է ռազ­մաու­սում­նա­կան վար­ժանք­ներ։ Բա­ցի այս, ու­սում­նա­կան վար­ժանք­ներ են սկս­վել Ադր­բե­ջա­նի բուն տա­րած­քում, ո­րոնց ան­ձամբ հետևում է Ադր­բե­ջա­նի ԶՈւ ղե­կա­վա­րու­թյու­նը, Նա­խիջևա­նի հատ­վա­ծում սա թողն­վել է ինք­նա­վար կա­ռա­վա­րու­թյա­նը։

Այ­սինքն՝ Նա­խիջևա­նի Ինք­նա­վար Հան­րա­պե­տու­թյունն իր նպա­տա­կա­հար­մա­րու­թյու­նից ել­նե­լով է ի­րա­կա­նաց­նում այս զո­րա­վար­ժու­թյուն­նե­րը։ 168.am-ի հետ զրույ­ցում նշեց տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին և ռազ­մա­կան հար­ցե­րով փոր­ձա­գետ
Կա­րեն ՀՈՎ­ՀԱՆ­ՆԻ­ՍՅԱ­ՆԸ։

-Սա, ըստ էու­թյան, մի­տում է՝ Թուր­քիա­յին բե­րել այս տա­րա­ծաշր­ջան։ Պա­տա­հա­կան չէ, որ Ադր­բե­ջա­նը թող­նում է Նա­խիջևա­նին ինք­նու­րույն զո­րա­վար­ժու­թյուն անց­կաց­նել։ Սա նշա­նա­կում է՝ կա ռազ­մա­կան մի ուժ, ո­րը վե­րահս­կում է այդ զո­րա­վար­ժու­թյու­նը։ Մեզ հա­մար գաղտ­նիք չէ՝ Թուր­քիան է այդ ու­ժը, ո­րով­հետև ան­ցած տա­րի սեպ­տեմ­բե­րի վեր­ջին տե­ղի ու­նե­ցած լայ­նա­մասշ­տաբ զո­րա­վար­ժու­թյուն­նե­րից հե­տո Թուր­քիան իր ամ­բողջ զին­տեխ­նի­կան թո­ղեց Նա­խիջևա­նում՝ նպա­տակ ու­նե­նա­լով հե­տա­գա­յում նմա­նա­տիպ զո­րա­վար­ժու­թյուն անց­կաց­նել։ Եվ այս ֆո­նին ակն­հայտ է դառ­նում, որ զո­րա­վար­ժու­թյուն­նե­րը կամ այդ ռազ­մա­կան ու­սում­նա­կան վար­ժանք­նե­րը Նա­խիջևա­նում Ադր­բե­ջա­նի վե­րահս­կո­ղու­թյու­նից ան­ցել են Թուր­քիա­յի վե­րահս­կո­ղու­թյա­նը։ Եվ սա Ադր­բե­ջա­նի կող­մից ար­ված այն բազ­մա­թիվ հայ­տա­րա­րու­թյուն­նե­րի ա­պա­ցույցն է, որ Թուր­քիա­յի հետ ոչ միայն գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րով, այլև մի շարք պայ­մա­նագ­րե­րով են հա­մա­գոր­ծակ­ցում։ Նա­խիջևա­նում ար­դեն իսկ ի­րա­կա­նու­թյուն է թուրք-ադր­բե­ջա­նա­կան հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թյու­նը զո­րա­վար­ժու­թյուն­նե­րի շր­ջա­նա­կում։ Ի­հար­կե, ի­րենք այս մա­սին պաշ­տո­նա­պես ո­չինչ չեն ա­սում։
-Հաշ­վի առ­նե­լով աս­վա­ծը, կա­րո՞ղ ենք են­թադ­րել, որ Նա­խիջևա­նի թե­ման այս տա­րի ևս Ադր­բե­ջա­նը, Թուր­քիան կամ թուրք-ադր­բե­ջա­նա­կան տան­դե­մը տե­ղե­կատ­վա­կան, քա­րոզ­չա­կան օ­րա­կար­գում ակ­տիվ կպա­հի։ Ին­չո՞ւ չէ՝ հնա­րա­վոր են սահ­մա­նա­յին լա­րում­ներ հայ-ադր­բե­ջա­նա­կան սահ­մա­նի նա­խիջևա­նյան հատ­վա­ծում։

-Այն, որ Նա­խիջևա­նի թե­ման այս տա­րի բա­վա­կա­նին ակ­տիվ է լի­նե­լու, միան­շա­նակ է։ Եվ պարզ է, որ Նա­խիջևա­նում, ան­ցած տար­վա հա­մե­մատ, լի­նե­լու են շատ ա­վե­լի մեծ զո­րա­վար­ժու­թյուն­ներ, ընդ ո­րում` դրանք լի­նե­լու են ոչ թե երկ­կողմ՝ Ադր­բե­ջան-Թուր­քիա, այլ ե­ռա­կողմ՝ Ադր­բե­ջան-Թուր­քիա-Վրաս­տան, քա­նի որ կան կնք­ված մի շարք պայ­մա­նագ­րեր։ Ընդ­հա­նուր առ­մամբ, ա­յո, 2020 թվա­կա­նին պետք է ակն­կա­լենք Նա­խիջևա­նի հատ­վա­ծից սահ­մա­նա­յին լար­վա­ծու­թյան ա­վե­լա­ցում։ Սրա մա­սին են վկա­յում նաև այն ին­ժե­նե­րա­տեխ­նի­կա­կան աշ­խա­տանք­նե­րը, ո­րոնք ի­րա­կա­նաց­վում են սահ­մա­նի ամ­բողջ եր­կայն­քով։

-Նա­խիջևա­նի ա­ռան­ձին հա­մա­զո­րա­յին բա­նա­կի ի՞նչ վե­րա­զի­նում­ներ են ար­վում, դիր­քե­րում՝ ին­ժե­նե­րա­տեխ­նի­կա­կան ի՞նչ տե­սակ աշ­խա­տանք­ներ։ Եվ հայ­կա­կան կող­մից հա­կազ­դող գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րը հա­մա­չա՞փ են։ Այ­սինքն՝ այ­սօր­վա դրու­թյամբ դիր­քա­յին ի՞նչ աս­տի­ճա­նի ա­ռա­վե­լու­թյան մա­սին կա­րող ենք խո­սել և հօ­գուտ ո՞ր կող­մի։
-Այս հատ­վա­ծում ադր­բե­ջա­նա­կան կող­մից ին­ժե­նե­րա­կան աշ­խա­տանք­նե­րի գոր­ծըն­թա­ցը սկս­վեց 2018-ի հուն­վա­րից, որն ամ­բող­ջու­թյամբ կար­ծես թե ա­վար­տին հա­սավ 2019-ի սեպ­տեմ­բե­րին։ Ի­հար­կե, ՙամ­բող­ջու­թյամբ՚ բառն այս դեպ­քում վե­րա­պա­հու­մով պետք է օգ­տա­գոր­ծենք, ո­րով­հետև ադր­բե­ջա­նա­կան կամ նա­խիջևա­նյան կող­մը հայ­տա­րա­րեց՝ Նա­խիջևա­նում ա­վար­տին են հասց­վել միջ­դիր­քա­յին տա­րա­ծու­թյուն­նե­րում ին­ժե­նե­րա­կան աշ­խա­տանք­նե­րը, մինչ­դեռ դրանք հենց հի­մա էլ ի­րա­կա­նաց­վում են։ Այ­սինքն՝ այդ ին­ժե­նե­րա­կան աշ­խա­տանք­նե­րը, ո­րոն­ցով, ըստ էու­թյան, դիր­քի ճա­նա­պարհ­ներն են բա­րե­լավ­վում, միջ­դիր­քա­յին ո­րոշ հատ­ված­ներ, կամ ի­րենց հա­մար փոր­ձում են տե­սա­նե­լիու­թյան դաշտ բա­ցել, հի­մա տե­ղի են ու­նե­նում։
Այդ գոր­ծո­ղու­թյուն­ներն ա­նընդ­հատ կա­տար­վում են։ Եվ այս ֆո­նի վրա ա­սել, թե ի­րենք ա­վե­լի լավ գոր­ծո­ղու­թյուն­ներ են ի­րա­կա­նաց­նում կամ մենք թե­րա­ցել ենք, այդ­քան էլ ճիշտ չէ, ո­րով­հետև ռազ­մա­կան գոր­ծի մեջ սրանք մշ­տա­կան գոր­ծըն­թաց­ներ են, մշ­տա­պես կա­տար­վող գոր­ծո­ղու­թյուն­ներ։ Ադր­բե­ջա­նի՝ Թուր­քիա­յի հետ հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թյան ար­դյուն­քում, ո­րի մա­սին, ի­հար­կե, բա­ցա­հայտ չի խոս­վում, նա­խիջևա­նյան կողմն այ­սօր ու­նի ո­րա­կա­պես շատ ա­վե­լի է­ֆեկ­տիվ և ո­րա­կյալ դիր­քա­յին պայ­ման­ներ, քան եր­կու տա­րի ա­ռաջ էր։ Ինչ վե­րա­բե­րում է մեր գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րին, դրանք գնա­հա­տում եմ շատ ա­վե­լի ա­ռաջ գնա­ցող, քան կա­րե­լի էր են­թադ­րել։ Մեր գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րը ոչ միայն հա­մա­չափ են, այլև ա­վե­լի ա­ռաջ, ո­րով­հետև ո­րո­շա­կի հատ­ված­նե­րում մենք նույ­նիսկ դիր­քա­յին ա­ռա­վե­լու­թյուն­ներ ու­նենք. ու­ղիղ նշա­նա­ռու­թյան տակ ենք պա­հում այն ճա­նա­պարհ­նե­րը, հատ­ված­նե­րը, ո­րոնք նրանց դիր­քերն ի­րար են կա­պում։
Սա լուրջ կո­մու­նի­կա­ցիոն հարց է մեզ նման հա­կա­մար­տու­թյուն ու­նե­ցող եր­կր­նե­րի պա­րա­գա­յում։ Գոր­ծո­ղու­թյուն­ներ տե­ղի են ու­նե­նում` ել­նե­լով գաղտ­նիու­թյան սկզ­բուն­քից, շատ փա­կագ­ծեր չեմ ու­զում բա­ցել։ Մի բան պարզ է՝ կո­մու­նի­կա­ցիոն ճա­նա­պարհ­նե­րը վե­րահս­կե­լի դարձ­նե­լու, դիր­քե­րը նշա­նա­ռու­թյան տակ վերց­նե­լու ա­ռու­մով գոր­ծո­ղու­թյուն­ներ տե­ղի են ու­նե­նում, հս­տակ աշ­խա­տանք­ներ ի­րա­կա­նաց­վում են՝ ան­գամ ձմե­ռա­յին պայ­ման­նե­րում։
-Եր­բեմն կան­խա­տե­սում­ներ են հն­չում Նա­խիջևա­նի հատ­վա­ծում ռազ­մա­կան լայ­նա­ծա­վալ գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րի հնա­րա­վո­րու­թյան մա­սին։ Ի­հար­կե, դրանք բա­ցա­ռող դի­տար­կում­ներ ևս լի­նում են՝ հաշ­վի առ­նե­լով աշ­խար­հագ­րա­կան, տե­ղան­քա­յին դիր­քը և ռու­սա­կան գոր­ծո­նը։ Դուք ի՞նչ եք կար­ծում այս ա­ռու­մով, ձեր հաշ­վարկ­ներն ի՞նչ են հու­շում։

-Մեր տա­րա­ծաշր­ջանն այն­պի­սին է, որ կա­րող է ա­ռա­վո­տյան արթ­նա­նաս և բո­լո­րո­վին այլ ի­րա­վի­ճա­կում հայ­տն­վես։ Եվ ե­թե մինչ այժմ զս­պող գոր­ծո­նը Ռու­սաս­տանն է ե­ղել՝ Նա­խիջևա­նի ուղ­ղու­թյամբ ակն­կալ­վող կամ սպաս­վող լայ­նա­մասշ­տաբ գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րի դեպ­քում, ա­պա այ­սօր կա­րող ենք ա­սել, որ զս­պող գոր­ծո­նը բա­ցա­ռա­պես կախ­ված է աշ­խար­հի քա­ղա­քա­կա­նու­թյու­նից տա­րա­ծաշր­ջա­նում։ Այ­սօր այլևս մենք չենք կա­րող ա­սել, որ Ռու­սաս­տա­նը Թուր­քիա­յին կա­րող է Նա­խիջևա­նում զս­պել, ո­րով­հետև դեպ­քեր կան, որ ՌԴ-ի և Թուր­քիա­յի շա­հե­րը հա­մընկ­նում են, դեպ­քեր էլ կան, երբ Թուր­քիա­յի և ԱՄՆ-ի շա­հերն են հա­մընկ­նում տա­րա­ծաշր­ջա­նում։ Եվ այս­տեղ, կար­ծես, ոչ ոք ոչ մի բան չի կա­րող ա­նել։ Այն­պես որ՝ հատ­կա­պես այս ժա­մա­նա­կաշր­ջա­նում, երբ տա­րա­ծաշր­ջա­նում գեր­տե­րու­թյուն­նե­րի շա­հե­րը մի կող­մից հա­մընկ­նում են, մյուս կող­մից՝ բախ­վում, չենք կա­րող ա­սել, թե ինչ տե­ղի կու­նե­նա, ե­թե լայ­նա­մասշ­տաբ գոր­ծո­ղու­թյուն­ներ լի­նեն՝ ար­դյո՞ք Թուր­քիա­յի և ՌԴ-ի շա­հե­րը կբախ­վեն։ Սա հի­մա միան­շա­նակ չենք կա­րող ա­սել։
Հի­մա Թուր­քիա­յի ներ­սում քր­դե­րի հետ լար­վա­ծու­թյու­նը փոք­րի­շա­տե թու­լա­ցած է, և սա ձեռք չի տա­լիս ՌԴ-ին։ Ռու­սաս­տա­նին պետք է, որ Թուր­քիան որևէ կերպ լար­վա­ծու­թյան մեջ մտ­նի տա­րա­ծաշր­ջա­նի որևէ երկ­րի հետ։ Սա, ի­հար­կե, են­թադ­րու­թյուն է, վեր­լու­ծում եմ, բայց մի բան հաս­տատ է՝ եր­կու տա­րի ա­ռաջ ես կպն­դեի, որ ՌԴ-ին ձեռն­տու չէ տա­րա­ծաշր­ջա­նում որևէ լար­վա­ծու­թյուն, իսկ հի­մա բո­լո­րո­վին այլ ի­րա­վի­ճակ է, այլ խա­ղա­ցող­ներ են հայ­տն­վել։ Եվ հի­մա մի այն­պի­սի վի­ճակ է, որ բո­լո­րին և՜ ձեռն­տու է լար­վա­ծու­թյու­նը, և՜ ձեռն­տու չէ։ Պար­զա­պես ձեռք չեն տա­լիս լայ­նա­մասշ­տաբ ռազ­մա­կան գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րը, իսկ փոքր օ­ջախ­նե­րով պար­տի­զա­նա­կան գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րը, միան­շա­նակ, ձեռն­տու են խա­ղա­ցող եր­կր­նե­րին։