comintour.net
stroidom-shop.ru
obystroy.com
Խճանկար http://artsakhtert.com Wed, 17 Jul 2019 22:58:29 +0000 Joomla! - Open Source Content Management hy-am ՙ...ՄԻ ԳՈ­ՂԱ­ՆԱ...՚ http://artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27122-2019-07-15-16-20-18 http://artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27122-2019-07-15-16-20-18 Մառ­լեն ՇԱՀ­ՆԱ­ԶԱ­ՐՅԱՆ

 Ա­ռա­վոտ էր։ Բան­ջա­րա­նո­ցից ե­կել, լվաց­վում էի, երբ դու­ռը ծե­ծե­ցին։ Լվաց­վելս կի­սատ թո­ղած, օ­ճա­ռա­թա­թախ ձեռ­քե­րով դուրս ե­կա լվա­ցա­րա­նից։ Ան­ծա­նոթ տղա էր կանգ­նած, կլի­նի 15-16 տա­րե­կան։ Ինձ տես­նե­լով` քիչ շփոթ­ված ու ա­մոթ­խած հարց­րեց.


-Հո­պար, ա­լյու­մին, պղինձ ու­նե՞ք:


Ջղայ­նու­թյունս մի կերպ զս­պե­լով, ա­վե­լի ճիշտ, թաքց­նե­լով` հար­ցին հար­ցով պա­տաս­խա­նե­ցի. ՙԻսկ քա­նի­սո՞վ եք վերց­նում՚։


-Ա­լյու­մի­նը՝ 200, պղին­ձը՝ 1000 դրա­մով։


-Իսկ քա­նի­սո՞վ եք հանձ­նում մե­տա­ղի հան­ձն­ման կետ։


-Չգի­տեմ, խա­զա­յինն է ի­մա­նում և մա­տով ցույց է տա­լիս դար­պա­սի մոտ կանգ­նած շքեղ մե­քե­նան, ո­րի ղե­կին բազ­մած էր ճար­պա­կա­լած, ամ­րա­կազմ տղա­մար­դը, ո­րը, ինձ տես­նե­լով, տե­ղից էլ չշարժ­վեց: Ա­ռանց հարց­նե­լու ով լի­նե­լը, հարց­րի. ՙՔա­նի­սո՞վ եք հանձ­նում մե­տա­ղը ըն­դուն­ման կետ՚: Իսկ նա, աչ­քե­րը չռած, շպր­տում է. ՙՔո ի՞նչ գործն է, ու­նես, տուր, չու­նես, էլ ին­չո՞ւ ես գլուխ ցա­վեց­նում՚։ Ի՞նչ ա­րած։ Ես այն ու­ժը չու­նեմ, որ օ­ձի­քից բռ­նեմ, մի լավ թա­փա­հա­րեմ, բա­ռա­պա­շարս էլ չի հե­րի­քում,որ այդ մե­ծագ­լու­խին մի լավ դաս տամ, միայն ա­սում եմ, որ շուտ մեր բա­կի շե­մից փա­սա¬փու­սան քա­շի, գնա, թե չէ...
Բանն այն է, որ եր­կու օր ա­ռաջ գնա­ցել էի ըն­կե­րոջս մոտ` ի­մա­նա­լու, թե ինչ է պա­տա­հել, որ ծնն­դյանս օր­վա կա­պակ­ցու­թյամբ չի ներ­կա­յա­ցել։ Ըն­կե­րոջս չա­փա­զանց հիաս­թափ­ված տե­սա։


-Ի՞նչ տրա­մադ­րու­թյամբ գա­յի քո ծնն­դյան ա­րա­րո­ղու­թյա­նը, երբ...: Հե­տաք­րք­րու­թյունս ա­վե­լի մե­ծա­ցավ և ստի­պե­ցի, որ պատ­մի թե ինչ է պա­տա­հել: Եվ նա սկ­սեց պատ­մել.


ՙԻնչ­պես գի­տես, 2010¬ին հողս են գո­ղա­ցել, այն էլ ա­մե­նա­մոտ հարևանս, ո­րը ա­վա­գա­նու ան­դամ էր և գյու­ղա­պե­տի ու հաշ­վա­պա­հի հետ խոսք­նե­րը մեկ ա­ռած` ինձ­նից ծա­ծուկ կեղծ ա­ճուր­դով տնա­մեր­ձիս մի մա­սը սե­փա­կա­նաց­րել է և ու­ղիղ ե­րեք տա­րի հե­տո սե­փա­կա­նու­թյան վկա­յա­կա­նը՚ բե­րել ու աչքս խո­թել` ա­սե­լով. Այս հողն իմն է, այս ծա­ռե­րը իմն են, որ­տեղ ու­զում ես բո­ղո­քիր...՚: Քաշք­շու­կի մեջ չընկ­նե­լու պատ­ճա­ռով թքել եմ ադ տա­րած­քի և հարևա­նու­թյան վրա և ար­դեն վեց տա­րի է` մենք ոչ մի հա­րա­բե­րու­թյուն չու­նենք, կար­ծես ի­րար չենք ճա­նա­չում։ Իսկ այ­սօր էլ չգի­տեմ ով է մտել մեր բա­կը և ինչ¬որ ու­նենք պղն­ձե, ա­լյու­մի­նե, սր­բել- տա­րել է: Օ­ղի թո­րե­լու սար­քը 150 հա­զա­րով Քո­լա­տա­կից եմ գնել, այդ ա­նաստ­վա­ծը օ­ջա­խից վերց­րել է պղն­ձե ղըզ­ղա­նը, չի բա­վա­րար­վել, ա­լյու­մի­նե բի­դոնն էլ, որ լց­ված է ե­ղել փա­սո­յով, գե­տին է թա­փել ու տա­րել, դրա­նով էլ չի բա­վա­րար­վել, ա­լյու­մի­նից ինչ­քան սարք է ե­ղել, հա­վա­քել է ու ինք­նաե­ռի հետ միա­սին տա­րել:

Պատ­կե­րաց­նո՞մ եք, մար­դը շքեղ մե­քե­նա ու­նի, ար­տաք­նա­պես հաղ­թան­դամ, ամ­րա­կազմ տղա­մարդ է, փո­խա­նակ աշ­խա­տի, ազ­նիվ քր­տին­քով ապ­րի, գո­ղու­թյամբ է զբաղ­վում, ապ­րուս­տի հեշտ ճա­նա­պարհ է գտել: Աստ­ծուց էլ չի վա­խե­նում։ Խոր­հր­դա­յին տա­րի­նե­րին ե­կե­ղե­ցին կար, բայց բո­լորս ա­թեիստ­ներ էինք, իսկ այ­սօր, փա~ռք Աստ­ծո, ե­կե­ղե­ցին է իշ­խում, ո­րը քա­րո­զում է. ՙՏի­րոջ՝ Աստ­ծո պատ­վի­րան­նե­րը, կա­նոն­ներն ու ո­րո­շում­նե­րը, ո­րոնք նա ձեզ պատ­վի­րել է, ա­մուր պա­հե­ցեք, վա­խե­ցեք Տեր Աստ­ծուց... Մի գո­ղա­նա... Քո հարևա­նի տու­նը մի ցան­կա... Քո հարևա­նի ոչ մի բա­նը մի ցան­կա...՚: Լսում եմ ու մտ­քե­րով սուզ­վում ան­ցյա­լի մեջ. հի­շում, թե ինչ­պես մեր գյու­ղա­ցի Թար­խան ա­մին, որ 1920 թվա­կա­նից կո­մու­նիստ էր, խո­զը խա­ղո­ղի այ­գուց դուրս հա­նե­լու ժա­մա­նակ մի ող­կույզ խա­ղող է պո­կել և համ­տե­սե­լով դուրս ե­կել, պա­հա­կը բռ­նել և տա­րել է կոլ­վար­չու­թյան գրա­սե­նյակ: Դա­տի են տվել և 10 տա­րով ա­զա­տազր­կել։ Որ­պես պրո­պա­գան­դիստ` ուն­կն­դիր­նե­րիս պատ­մում էի մի դեպ­քի մա­սին. ՏԱՍՍ¬ի թղ­թա­կի­ցը Կո­պեն­հա­գե­նում հե­ծան­վով գնա­ցել է վար­սա­վի­րա­նոց, դեռ սափր­վե­լը չվեր­ջաց­րած` մո­տե­նում է մյուս թղ­թա­կի­ցը ու հայտ­նում, որ Մոսկ­վան շտապ հետ է կան­չել, եր­կու­սով նս­տում են ՙտաք­սի՚, հաս­նում օ­դա­նա­վա­կա­յան: Տա­րի­ներ անց այդ նույն թղ­թա­կի­ցը, վե­րա­դառ­նա­լով Կո­պեն­հա­գեն` տես­ել է հե­ծա­նի­վը նույն տե­ղում։ Այս­պի­սի օ­րի­նակ­ներ ես շատ էի հասց­նում և’ ա­շա­կերտ­նե­րիս, և’ հա­սա­րա­կու­թյա­նը։
Ար­դեն եր­րորդ տաս­նա­մյակն է ա­վարտ­վում, ինչ մենք նոր հա­սա­րա­կու­թյուն ենք ձևա­վո­րում, հաս­կա­նա­լի է, որ պետք է դաս­տիա­րա­կենք նոր մարդ` գի­տա­կից, ազ­նիվ, աշ­խա­տա­սեր ու հայ­րե­նա­սեր, մինչ­դեռ մեզ ա­սում են. ՙԴու­ռը կող­պե­քով փա­կե­ցեք, որ գող չմտ­նի՚։ Մենք մար­դու հետ դաս­տիա­րակ­չա­կան բա­վա­րար աշ­խա­տանք չենք տա­նում, ա­մեն ինչ թո­ղել ենք հե­ռուս­տա­ցույ­ցին կամ հա­մա­ցան­ցին…, իսկ գո­ղի հա­մար Աստ­ված չկա։ Այս­պես վր­դով­ված պատ­մում եմ տնե­ցի­նե­րիս: Թոռ­նու­հիս` Թա­մա­րան, ով աշ­խա­տում է Շու­շիում, ինձ հան­գս­տաց­նում է. ՙՊա­պի, մեզ մոտ հա­րյու­րա­վոր զբո­սաշր­ջիկ­ներ են գա­լիս, ո­րոնք մեր մա­սին շատ լավ կար­ծիք ու­նեն: Եվ պատ­մում է մի տա­րեց զբո­սաշր­ջի­կի մա­սին, ո­րը հիա­ցած է ղա­րա­բաղ­ցի­նե­րով: Նա մի քա­նի ան­գամ տար­բեր վայ­րե­րում դի­տա­վո­րյալ գր­պա­նից թաշ­կի­նա­կը հա­նե­լիս դրամ կամ դո­լար է գետ­նին գցել և ա­մեն ան­գամ ետևից ե­կո­ղը` ծեր թե փոքր, ըն­կած փո­ղը վերց­րել և վա­զե­լով բե­րել- տվել են ի­րեն կամ սև ակ­նոց հա­գած` ի­րեն կույր է ձևաց­րել և 10 000-ո­ցը տվել խա­նու­թի աշ­խա­տո­ղին`խնդ­րե­լով, որ այդ ՙհա­զա­րա­նո­ցի՚ դի­մաց ի­րեն մի շիշ օ­ղի տա, իսկ խա­նու­թի աշ­խա­տողն ա­սել է. ՙՀայ­րիկ, սա հա­զա­րա­նոց չի, այլ տես­հա­զա­րա­նոց է՚: Եվ թոռ­նու­հիս այս­պես բազ­մա­թիվ օ­րի­նակ­ներ է բե­րում ու ինձ հան­գս­տաց­նում: Այն­պես որ` մեր հա­սա­րա­կու­թյու­նը կա­րոտ է կեն­դա­նի խոս­քի: Իսկ ե­թե Մեծն Թու­մա­նյա­նը հրաշ­քով արթ­նա­նա և լի­նի մեզ մոտ, ան­պայ­ման կա­սի.ՙԵ­թե Ար­ցա­խում կա թե­կուզ մի գող կամ ա­վա­զակ, չի լի­նե­լու երկ­րի վրա ոչ հան­գիստ քուն, ոչ կյանք, ոչ սեր…

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Խճանկար Mon, 15 Jul 2019 16:16:34 +0000
ՈՐ­ՔԱ­ՆՈՎ Է ԱՆՀ­ՐԱ­ԺԵՇՏ ԻՆՔ­ՆԱԳ­ՆԱ­ՀԱ­ՏԱ­ԿԱ­ՆԸ http://artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27103-2019-07-12-11-30-44 http://artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27103-2019-07-12-11-30-44 ՈՐ­ՔԱ­ՆՈՎ Է ԱՆՀ­ՐԱ­ԺԵՇՏ ԻՆՔ­ՆԱԳ­ՆԱ­ՀԱ­ՏԱ­ԿԱ­ՆԸ
Սո­ֆի ԲԱ­ԲԱ­ՅԱՆ

Հո­գե­բան

Հա­ջո­ղակ լի­նել և հաս­նել ո­րո­շա­կի ձեռք­բե­րում­նե­րի ցան­կա­նում են շատ-շա­տե­րը, ին­չը բնա­կան է: Մինչ­դեռ ցա­վով պետք է ար­ձա­նագ­րել, որ քիչ չեն թույլ ու կա­մա­զուրկ մար­դիկ, ով­քեր ոչ միայն չեն հաս­նում ի­րենց նպա­տակ­նե­րին, այլև ի­րենց ան­հա­ջո­ղու­թյուն­նե­րի մեջ մե­ղադ­րում են ու­րիշ­նե­րին, ար­տա­քին հան­գա­մանք­նե­րը, նույ­նիսկ ճա­կա­տագ­րին:

Այս մար­դիկ հա­մոզ­ված են, որ ի­րենց մշ­տա­կան ըն­կճ­վա­ծու­թյունն ան­հա­ջո­ղու­թյուն­նե­րի հետևանք է, մինչ­դեռ ի­րա­կա­նում հա­կա­ռակն է: Ան­հա­ջո­ղու­թյուն­նե­րի հա­մար պատ­ճառ են հան­դի­սա­նում տվյալ անձ­նա­վո­րու­թյան մշ­տա­կան բա­ցա­սա­կան հույ­զե­րը, ու­րիշ­նե­րին քն­նա­դա­տելն ու դա­տե­լը, հա­կա­սա­կան մտ­քե­րը: Այ­սօ­րի­նակ տրա­մադր­վա­ծու­թյուն­նե­րից խու­սա­փե­լու կամ դրան­ցից ա­զատ­վե­լու հա­մար նախևա­ռաջ մարդ պետք է սի­րի ու հար­գի և՜ ինքն ի­րեն, և՜ մեր­ձա­վո­րին: Նա, ով չի սի­րում մարդ­կանց, այլ միայն ինքն ի­րեն, ի­րա­կա­նում զուրկ է ճշ­մա­րիտ սի­րուց: Ամ­բողջ կյան­քում ինքն ի­րեն մե­ղադ­րել ան­ցյա­լի վրի­պում­նե­րի հա­մար առն­վազն անմ­տու­թյուն է: Պետք է ուղ­ղա­կի դա­սեր քա­ղել ան­ցյա­լից, հնա­րա­վո­րինս ճիշտ գնա­հա­տել ներ­կան, նույ­նիսկ ա­մե­նա­վատ­թար ի­րա­վի­ճա­կում փոր­ձել տես­նել դրա­կանն ու կենտ­րո­նա­նալ դրա վրա: Քան­զի հաս­նել հա­ջո­ղու­թյուն­նե­րի հնա­րա­վոր չէ` ու­սե­րին կրե­լով մեղ­քի զգա­ցումն ու ան­հա­ջո­ղակ մար­դու պատ­րան­քը:
Մար­դու ինք­նագ­նա­հա­տա­կա­նը ժա­մա­նակ առ ժա­մա­նակ փո­փո­խու­թյան է են­թարկ­վում, ին­չի ուղ­ղու­թյամբ պետք է ա­նընդ­մեջ աշ­խա­տել, փոր­ձել վեր կանգ­նել ոչ ցան­կա­լի ի­րա­վի­ճակ­նե­րից ու ի­րա­դար­ձու­թյուն­նե­րից: Նկա­տե­լի է, որ ո­րոշ ան­ձինք, ու­նե­նա­լով և՜ տա­ղանդ, և՜ գի­տե­լիք­ներ, և՜ այլ հնա­րա­վո­րու­թյուն­ներ, եր­բեմն հա­ջո­ղու­թյուն­նե­րի հաս­նե­լու հա­մար զգա­լի ջան­քեր են գոր­ծադ­րում: Ո­րոշ­ներն էլ, չու­նե­նա­լով ա­ռա­ջին­նե­րի պո­տեն­ցիալ հնա­րա­վո­րու­թյուն­նե­րը, շատ ա­րագ մեծ հա­ջո­ղու­թյուն­նե­րի են հաս­նում: Բա­նն այն է, որ վեր­ջին­ներս ինք­նավս­տահ են, կա­րո­ղա­նում են ճիշտ ներ­կա­յաց­նել ի­րենց: Պարզ­վում է` գոր­ծա­տու­ներն այդ­պի­սի­նե­րին վս­տա­հում են: Ինք­նավս­տահ մար­դիկ, ըստ իս, ա­վե­լի հա­վա­սա­րակ­շռ­ված են, նրանց հետ հե­տաքր­քիր է հա­ղոր­դակց­վե­լը, ու­նեն հու­մո­րի զգա­ցում ու սուր միտք, ա­մեն ման­րու­քի հա­մար չեն վի­րա­վոր­վում, ձգ­տում են ի­րա­վի­ճա­կից դուրս գալ ա­ռանց վեր­բալ (խոս­քի մի­ջո­ցով) ընդ­հա­րում­նե­րի: Եվ հա­կա­ռա­կը, նա, ով ա­նընդ­հատ պատ­ճառ է փնտ­րում վե­ճի մեջ մտ­նե­լու, ցան­կա­ցած ա­ռի­թով ձայ­նը բարձ­րաց­նում է, այդ­պի­սին թե­րար­ժեք է, եր­բեմն նաև վախ­կոտ: Նման­նե­րը վա­նում են մարդ­կանց, հետևա­բար նաև զրկ­վում են ցան­կա­լի կա­րիե­րա­յի հաս­նե­լու հնա­րա­վո­րու­թյու­նից:
Ինք­նագ­նա­հա­տա­կա­նի հա­մար շատ կարևոր է ոչ միայն հա­մա­պա­տաս­խան հո­գե­բա­նա­կան տրա­մադր­վա­ծու­թյու­նը, այլև ֆի­զի­կա­կա­նի հան­դեպ ու­շադ­րու­թյու­նը: Անհ­րա­ժեշտ է կո­փել մար­մի­նը, զբաղ­վել մարմ­նա­մար­զու­թյամբ, վա­զել, պա­րել, կա­րո­ղա­նալ տի­րա­պե­տել ու­ղիղ քայլ­ված­քին: Նրանք, ով­քեր կո­րա­ցած են քայ­լում, վախ­վո­րած դեմք ու­նեն, չեն կա­րող ու­շադ­րու­թյուն գրա­վել, հետևա­բար նաև չեն հա­մար­վի հա­ջո­ղակ: Հո­գե­բան­ներն ա­պա­ցու­ցել են, որ ու­ղիղ պա­հե­լով ի­րա­նը` զգա­լիո­րեն մե­ծա­նում է ինք­նագ­նա­հա­տա­կա­նը: Նրանք, ով­քեր ինչ-ինչ պատ­ճառ­նե­րով ճնշ­ված են զգում ի­րենց, կամ` ան­վս­տահ, կա­րող են փոր­ձել ուղղ­վել և միան­գա­մից կզ­գան տար­բե­րու­թյու­նը: Այս­տեղ գոր­ծում է հո­գե­սո­մա­տիկ (հո­գե­ֆի­զի­կա­կան) յու­րա­հա­տուկ մի ֆե­նո­մեն. մարմ­նի ճիշտ դիրքն ան­մի­ջա­կա­նո­րեն դրա­կան ներ­գոր­ծու­թյուն է ու­նե­նում հո­գե­կա­նի վրա. ու­ղիղ ի­րան ու­նե­ցող մար­դիկ շատ ա­վե­լի ինք­նավս­տահ ու գրա­վիչ են զգում ի­րենց: Իսկ նման դրա­կան հո­գե­վի­ճակ­ներ ու­նե­նա­լով, մարդ չի կա­րող ի­րեն թույլ ու տկար զգալ:
Կարևոր է նաև հի­շել, որ պետք է դի­մա­կա­յել չար տրա­մադր­վա­ծու­թյուն ու­նե­ցող­նե­րի ճն­շում­նե­րին: Գաղտ­նիք չէ, որ կան մար­դիկ, ով­քեր հակ­ված են քն­նա­դա­տե­լու, տե­ղի-ան­տե­ղի դի­տո­ղու­թյուն­ներ ա­նե­լու: Նրանց ՙզո­հը՚ չդառ­նա­լու հա­մար, չպետք է տր­վել սադ­րանք­նե­րին: Այ­սինքն, ան­հիմն քն­նա­դա­տո­ղը, ինքն էլ չու­նե­նա­լով բարձր ինք­նագ­նա­հա­տա­կան, իր հո­գե­կա­նի դա­տար­կու­թյու­նը փոր­ձում է լրաց­նել մութ ու կաս­կա­ծե­լի մի­ջոց­նե­րով. խա­ղում է իր զո­հի հետ, փոր­ձում ա­մեն կերպ ստո­րաց­նել նրան (խոսքն ա­ռողջ դի­տո­ղու­թյան մա­սին չէ), ուս­տի պետք չէ ստեղծ­ված ՙսար­դոս­տայ­նի՚ մեջ ընկ­նել: Այս­տեղ անհ­րա­ժեշտ է սո­վո­րել տի­րա­պե­տել սե­փա­կան հույ­զե­րին, ին­չը նույն­պես մար­դու հատ­կան­շա­կան գծե­րից է: Նման քն­նա­դա­տու­թյուն­նե­րից պաշտ­պան­վե­լու հա­մար կա­րե­լի է ուղ­ղա­կի լսել, ժպ­տալ, ոչ մի պա­րա­գա­յում հա­կա­հար­ված չտալ, հնա­րա­վո­րու­թյան սահ­ման­նե­րում փո­խել խո­սակ­ցու­թյան թե­ման;

Ա­վե­լին, շատ ազ­դե­ցիկ, ար­դյու­նա­վետ ու ՙզի­նա­թա­փող՚ մար­տա­վա­րու­թյուն է նաև բա­րի վե­րա­բեր­մունքն այդ­պի­սի­նե­րի նկատ­մամբ:

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Խճանկար Fri, 12 Jul 2019 11:09:26 +0000
ԻՐ ԺԱ­ՄԱ­ՆԱ­ԿԻ ՏԱ­ՐԵ­ԳԻ­ՐԸ... http://artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27057-2019-07-05-12-05-45 http://artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27057-2019-07-05-12-05-45 ԻՐ ԺԱ­ՄԱ­ՆԱ­ԿԻ ՏԱ­ՐԵ­ԳԻ­ՐԸ...
Սիր­վարդ ՄԱՐ­ԳԱ­ՐՅԱՆ

 Շուրջ 96¬ա­մյա ճա­նա­պարհ ան­ցած ՙԱ­զատ Ար­ցախ՚ թեր­թը միշտ ե­ղել է իր ժո­ղովր­դի հետ, ժո­ղովր­դի կող­քին, հան­դի­սա­ցել ար­ցախ­ցի­նե­րի թիվ 1 խոս­նակն ու խո­սա­փո­ղը, տե­ղե­կատ­վու­թյան գլ­խա­վոր ու ա­նա­չառ աղ­բյու­րը։ Փոր­ձեք թեր­թել ՙՍո­վե­տա­կան Ղա­րա­բաղ՚¬ի հին հա­վա­քա­ծու­նե­րը և կզ­գաք նրա է­ջե­րում բա­բա­խող ժա­մա­նա­կի շուն­չը։ Իր ողջ տա­րեգ­րու­թյան ըն­թաց­քում թերթն ու­նե­ցել է նվի­րյալ­ներ, մար­դիկ, ո­րոնք ի­րենց խոս­քա­շեն թա­նա­քին ա­րյուն¬քր­տինք են խառ­նել։ Ան­հա­տա­կա­նու­թյուն­ներ, ո­րոնք ի­րենց խոս­քով, վա­վե­րագ­րու­թյամբ կեր­տել են սե­փա­կան ժա­մա­նա­կը։ Այս ան­գամ մենք պատ­մե­լու ենք այդ նվի­րյալ­նե­րից մե­կի՝ Մա­մի­կոն ՄԱՐԳԱՐՅԱՆԻ մա­սին։

Ծն­վել է 1911 թվա­կա­նին, Հադ­րու­թի շր­ջա­նի Մեծ Թա­ղեր գյու­ղում։ Ծանր ման­կու­թյուն է ու­նե­ցել։ Ի­նը տա­րե­կան էր, երբ ըն­տա­նի­քով դուրս ե­կան գյու­ղից, հա­րուստ կու­լա­կի տա­նը բատ­րակ էր աշ­խա­տում, քա­ղաք տե­ղա­փոխ­վե­ցին, որ մի կտոր հա­ցի տեր դառ­նան։ Ա­վար­տեց դպ­րո­ցը, ա­պա Կի­րո­վա­բա­դի ման­կա­վար­ժա­կան տեխ­նի­կու­մը։ Ստե­փա­նա­կեր­տի եր­կա­մյա ու­սուց­չա­կան ինս­տի­տուտն ա­վար­տեց պատ­մա­բա­նի մաս­նա­գի­տու­թյամբ։ 1932թ. սեպ­տեմ­բե­րից աշ­խա­տել է ԼՂԻՄ մարզ­կո­մի օր­գան ՙԽոր­հր­դա­յին Ղա­րա­բաղ՚ թեր­թում, ե­ղել է կու­սակ­ցու­թյան, հե­տա­գա­յում գյուղ­բաժ­նի վա­րիչ։ 1938թ. կուս­մարզ­կո­մի բյու­րո­յի ո­րոշ­մամբ նշա­նակ­վել է ՙԵ­րի­տա­սարդ բոլշևիկ՚ թեր­թի խմ­բա­գիր։
Հայ­րե­նա­կան մեծ պա­տե­րազ­մից վե­րա­դար­ձել է ՙԿար­միր աստ­ղի՚ ու ՙՀայ­րե­նա­կան մեծ պա­տե­րազ­մի՚ շքան­շան­նե­րով և մար­տա­կան մե­դալ­նե­րով։ Նա ա­ռա­ջին կար­գի հաշ­ման­դամ էր, բայց որ­տեղ էլ կու­սակ­ցու­թյան կան­չով աշ­խա­տել է, իր գոր­ծի հմուտ գի­տակն ու կազ­մա­կեր­պիչն էր։ Աշ­խա­տել է նաև Շա­հու­մյա­նի շր­ջա­նի զին­կո­մի­սա­րիա­տում` որ­պես ա­ռա­ջին բաժ­նի պետ։ Սա­կայն, ինչ­պես ա­սում են, նրա տա­րեր­քը լրագ­րու­թյունն էր։ 1958թ.-ից ԽՍՀՄ ժուռ­նա­լիստ­նե­րի միու­թյան ան­դամ էր։ Դս­տեր` Լի­րա­յի վկա­յու­թյամբ, հայ­րը տան ե­րե­սը չէր տես­նում, միշտ զբաղ­ված էր, մշ­տա­պես` գոր­ծու­ղում­նե­րի մեջ։ Հինգ քույ­րե­րով Զա­րա տա­տի­կի փե­շի տակ են մե­ծա­ցել։ Մայ­րը շրջ­բուժ­միա­վոր­ման պա­տաս­խա­նա­տու­նե­րից էր՝ բաժ­նի վա­րիչ և մշ­տա­պես ձիու թամ­բին։ Դս­տեր գնա­հա­տա­կա­նով` հայ­րը ժա­մա­նա­կի նշա­նա­վոր մտա­վո­րա­կան­նե­րից էր։ Նա միշտ փնտ­րում էր իր ար­մատ­նե­րը: Մի օր էլ Մոսկ­վա­յի կենտ­րո­նա­կան ռազ­մա­պատ­մա­կան ար­խի­վից ստա­նում է իր եր­կար փնտր­տուք­նե­րի պա­տաս­խա­նը։ Պարզ­վում է, որ նրա հո­րեղ­բայ­րը
ռու­սա­կան կայ­սե­րա­կան բա­նա­կի Թե­քի­նա­կան հե­ծե­լա­զո­րա­յին գն­դի շտաբս¬կա­պի­տան, կրտ­սեր սպա Գրի­գո­րի Օ­սի­պո­վիչ Կա­րա­գյո­զովն էր` ծն­ված 1860թ. Ե­լի­զա­վետ­պոլ նա­հան­գում: 1880-ից միա­ցել է թուրք­մե­նա­կան հե­ծա­լա­զո­րա­յին ոս­տի­կա­նա­կան զոր­քե­րին, որ­տեղ էլ ար­ժա­նա­ցել է մի շարք կո­չում­նե­րի։ 1914թ. նշա­նակ­վել է Թուրք­մե­նա­կան հե­ծե­լա­զո­րա­յին գն­դի նախ 1¬ին, ա­պա` 2-րդ հե­ծե­լա­վաշ­տի կրտ­սեր սպա­յի պաշ­տո­նում, իսկ նույն տար­վա հոկ­տեմ­բե­րին ան­դա­մագր­վել է Թուրք­մենս­տա­նի 1¬ին բա­նա­կա­յին կոր­պու­սի գոր­ծող բա­նա­կին և մաս­նակ­ցել Գեր­մա­նիա­յի դեմ մղ­վող մար­տե­րին Մլա­վա­յի, Սոլ­դաուի և Լո­վի­չի մոտ (1914¬1916թթ.)։ Ար­ժա­նա­ցել է հետևյալ շքան­շան­նե­րին ու պարգևնե­րին՝ Սուրբ Ան­նա­յի 3-րդ աս­տի­ճա­նի շքան­շան՝ սրե­րով ու ժա­պա­վե­նով, բաց բրոն­զե մե­դալ Գեոք¬Թե­փեի գրո­հի հա­մար, ար­ծա­թե մե­դալ` ՙՋա­նա­դիր ծա­ռա­յու­թյան հա­մար՚ (կրում են կրծ­քին, Ստա­նիս­լավս­կու ժա­պա­վե­նի վրա), ար­ծա­թե մե­դալ Մի­ջին Ա­սիա կա­տա­րած ար­շա­վանք­նե­րի հա­մար, ոս­կե մե­դալ ՙՋա­նա­դիր ծա­ռա­յու­թյան՚ հա­մար (կրում են կրծ­քին Ս. Ան­նա­յի ժա­պա­վե­նով), Նի­կո­լայ 2-րդ կայս­րի սուրբ թա­գադր­ման ար­ծա­թե հու­շա­մե­դալ և բաց բրոն­զե մե­դալ՝ Ռո­մա­նով­նե­րի թա­գա­վո­րա­կան ըն­տա­նի­քի գա­հա­կալ­ման 300-ա­մյա­կի հի­շա­տա­կին։ 1917թ. զո­րացր­վել է մի­լի­ցիա­յի կա­պի­տա­նի կո­չու­մով։
ՙՀայրս,-պատ­մում է Լի­րան,-կյան­քի վեր­ջին տա­րի­նե­րին գտել է Կա­րա­գյո­զո­վի ըն­տա­նի­քի ան­դամ­նե­րին, ա­սել կու­զե` իր հա­րա­զատ­նե­րին։ Կապ էր պա­հում նրանց հետ ու հպար­տա­նում էր ա­նուն հա­նած իր ազ­գա­կան­նե­րով՚։ Լի­րան նաև վեր­հի­շում է, թե ինչ­պի­սի խնամ­քով էր մաս­նա­գի­տու­թյամբ պատ­մա­բան հայ­րը նյու­թեր հա­վա­քում և մտա­դիր էր գիրք գրել Ղա­րա­բա­ղի մա­սին։ Մի կարճ ժա­մա­նա­կաըն­թաց­քում նա նաև Ստե­փա­նա­կեր­տի Մ. Գոր­կու ան­վան պե­տա­կան դրա­մա­տի­կա­կան թատ­րո­նի տնօ­րենն էր, հե­տո մեկ­նել է ռազ­մա­ճա­կատ։ Վի­րա­վոր­վել է Կեր­չում` թեժ մար­տե­րի ըն­թաց­քում։ 1943թ. զո­րա­կոչ­վել է խոր­հր­դա­յին բա­նակ, զո­րացր­վել է 1946թ., և լեյ­տե­նան­տի զին­վո­րա­կան կո­չու­մով ար­ձակ­վել է պա­հես­տա­զոր։ Հայ­րը եր­կար տա­րի­ներ ե­ղել է ՙԿոմ­սո­մոլս­կա­յա պրավ­դա՚ թեր­թի գրա­կան աշ­խա­տո­ղը։ Ժա­մա­նա­կին ա­ռա­ջար­կու­թյուն է ստա­ցել տե­ղա­փոխ­վել Երևան և խմ­բագ­րել ՙԱ­վան­գարդ՚ թեր­թը, բայց նա խնդ­րել է վե­րա­դառ­նալ Ղա­րա­բաղ և լի­նել մոր կող­քին, ով իր խնամ­քի ու հո­գա­ծու­թյան կա­րիքն ու­ներ։

 

Ծն­վել է 1911 թվա­կա­նին, Հադ­րու­թի շր­ջա­նի Մեծ Թա­ղեր գյու­ղում։ Ծանր ման­կու­թյուն է ու­նե­ցել։ Ի­նը տա­րե­կան էր, երբ ըն­տա­նի­քով դուրս ե­կան գյու­ղից, հա­րուստ կու­լա­կի տա­նը բատ­րակ էր աշ­խա­տում, քա­ղաք տե­ղա­փոխ­վե­ցին, որ մի կտոր հա­ցի տեր դառ­նան։ Ա­վար­տեց դպ­րո­ցը, ա­պա Կի­րո­վա­բա­դի ման­կա­վար­ժա­կան տեխ­նի­կու­մը։ Ստե­փա­նա­կեր­տի եր­կա­մյա ու­սուց­չա­կան ինս­տի­տուտն ա­վար­տեց պատ­մա­բա­նի մաս­նա­գի­տու­թյամբ։ 1932թ. սեպ­տեմ­բե­րից աշ­խա­տել է ԼՂԻՄ մարզ­կո­մի օր­գան ՙԽոր­հր­դա­յին Ղա­րա­բաղ՚ թեր­թում, ե­ղել է կու­սակ­ցու­թյան, հե­տա­գա­յում գյուղ­բաժ­նի վա­րիչ։ 1938թ. կուս­մարզ­կո­մի բյու­րո­յի ո­րոշ­մամբ նշա­նակ­վել է ՙԵ­րի­տա­սարդ բոլշևիկ՚ թեր­թի խմ­բա­գիր։
Հայ­րե­նա­կան մեծ պա­տե­րազ­մից վե­րա­դար­ձել է ՙԿար­միր աստ­ղի՚ ու ՙՀայ­րե­նա­կան մեծ պա­տե­րազ­մի՚ շքան­շան­նե­րով և մար­տա­կան մե­դալ­նե­րով։ Նա ա­ռա­ջին կար­գի հաշ­ման­դամ էր, բայց որ­տեղ էլ կու­սակ­ցու­թյան կան­չով աշ­խա­տել է, իր գոր­ծի հմուտ գի­տակն ու կազ­մա­կեր­պիչն էր։ Աշ­խա­տել է նաև Շա­հու­մյա­նի շր­ջա­նի զին­կո­մի­սա­րիա­տում` որ­պես ա­ռա­ջին բաժ­նի պետ։ Սա­կայն, ինչ­պես ա­սում են, նրա տա­րեր­քը լրագ­րու­թյունն էր։ 1958թ.-ից ԽՍՀՄ ժուռ­նա­լիստ­նե­րի միու­թյան ան­դամ էր։ Դս­տեր` Լի­րա­յի վկա­յու­թյամբ, հայ­րը տան ե­րե­սը չէր տես­նում, միշտ զբաղ­ված էր, մշ­տա­պես` գոր­ծու­ղում­նե­րի մեջ։ Հինգ քույ­րե­րով Զա­րա տա­տի­կի փե­շի տակ են մե­ծա­ցել։ Մայ­րը շրջ­բուժ­միա­վոր­ման պա­տաս­խա­նա­տու­նե­րից էր՝ բաժ­նի վա­րիչ և մշ­տա­պես ձիու թամ­բին։ Դս­տեր գնա­հա­տա­կա­նով` հայ­րը ժա­մա­նա­կի նշա­նա­վոր մտա­վո­րա­կան­նե­րից էր։ Նա միշտ փնտ­րում էր իր ար­մատ­նե­րը: Մի օր էլ Մոսկ­վա­յի կենտ­րո­նա­կան ռազ­մա­պատ­մա­կան ար­խի­վից ստա­նում է իր եր­կար փնտր­տուք­նե­րի պա­տաս­խա­նը։ Պարզ­վում է, որ նրա հո­րեղ­բայ­րը
ռու­սա­կան կայ­սե­րա­կան բա­նա­կի Թե­քի­նա­կան հե­ծե­լա­զո­րա­յին գն­դի շտաբս¬կա­պի­տան, կրտ­սեր սպա Գրի­գո­րի Օ­սի­պո­վիչ Կա­րա­գյո­զովն էր` ծն­ված 1860թ. Ե­լի­զա­վետ­պոլ նա­հան­գում: 1880-ից միա­ցել է թուրք­մե­նա­կան հե­ծա­լա­զո­րա­յին ոս­տի­կա­նա­կան զոր­քե­րին, որ­տեղ էլ ար­ժա­նա­ցել է մի շարք կո­չում­նե­րի։ 1914թ. նշա­նակ­վել է Թուրք­մե­նա­կան հե­ծե­լա­զո­րա­յին գն­դի նախ 1¬ին, ա­պա` 2-րդ հե­ծե­լա­վաշ­տի կրտ­սեր սպա­յի պաշ­տո­նում, իսկ նույն տար­վա հոկ­տեմ­բե­րին ան­դա­մագր­վել է Թուրք­մենս­տա­նի 1¬ին բա­նա­կա­յին կոր­պու­սի գոր­ծող բա­նա­կին և մաս­նակ­ցել Գեր­մա­նիա­յի դեմ մղ­վող մար­տե­րին Մլա­վա­յի, Սոլ­դաուի և Լո­վի­չի մոտ (1914¬1916թթ.)։ Ար­ժա­նա­ցել է հետևյալ շքան­շան­նե­րին ու պարգևնե­րին՝ Սուրբ Ան­նա­յի 3-րդ աս­տի­ճա­նի շքան­շան՝ սրե­րով ու ժա­պա­վե­նով, բաց բրոն­զե մե­դալ Գեոք¬Թե­փեի գրո­հի հա­մար, ար­ծա­թե մե­դալ` ՙՋա­նա­դիր ծա­ռա­յու­թյան հա­մար՚ (կրում են կրծ­քին, Ստա­նիս­լավս­կու ժա­պա­վե­նի վրա), ար­ծա­թե մե­դալ Մի­ջին Ա­սիա կա­տա­րած ար­շա­վանք­նե­րի հա­մար, ոս­կե մե­դալ ՙՋա­նա­դիր ծա­ռա­յու­թյան՚ հա­մար (կրում են կրծ­քին Ս. Ան­նա­յի ժա­պա­վե­նով), Նի­կո­լայ 2-րդ կայս­րի սուրբ թա­գադր­ման ար­ծա­թե հու­շա­մե­դալ և բաց բրոն­զե մե­դալ՝ Ռո­մա­նով­նե­րի թա­գա­վո­րա­կան ըն­տա­նի­քի գա­հա­կալ­ման 300-ա­մյա­կի հի­շա­տա­կին։ 1917թ. զո­րացր­վել է մի­լի­ցիա­յի կա­պի­տա­նի կո­չու­մով։
ՙՀայրս,-պատ­մում է Լի­րան,-կյան­քի վեր­ջին տա­րի­նե­րին գտել է Կա­րա­գյո­զո­վի ըն­տա­նի­քի ան­դամ­նե­րին, ա­սել կու­զե` իր հա­րա­զատ­նե­րին։ Կապ էր պա­հում նրանց հետ ու հպար­տա­նում էր ա­նուն հա­նած իր ազ­գա­կան­նե­րով՚։ Լի­րան նաև վեր­հի­շում է, թե ինչ­պի­սի խնամ­քով էր մաս­նա­գի­տու­թյամբ պատ­մա­բան հայ­րը նյու­թեր հա­վա­քում և մտա­դիր էր գիրք գրել Ղա­րա­բա­ղի մա­սին։ Մի կարճ ժա­մա­նա­կաըն­թաց­քում նա նաև Ստե­փա­նա­կեր­տի Մ. Գոր­կու ան­վան պե­տա­կան դրա­մա­տի­կա­կան թատ­րո­նի տնօ­րենն էր, հե­տո մեկ­նել է ռազ­մա­ճա­կատ։ Վի­րա­վոր­վել է Կեր­չում` թեժ մար­տե­րի ըն­թաց­քում։ 1943թ. զո­րա­կոչ­վել է խոր­հր­դա­յին բա­նակ, զո­րացր­վել է 1946թ., և լեյ­տե­նան­տի զին­վո­րա­կան կո­չու­մով ար­ձակ­վել է պա­հես­տա­զոր։ Հայ­րը եր­կար տա­րի­ներ ե­ղել է ՙԿոմ­սո­մոլս­կա­յա պրավ­դա՚ թեր­թի գրա­կան աշ­խա­տո­ղը։ Ժա­մա­նա­կին ա­ռա­ջար­կու­թյուն է ստա­ցել տե­ղա­փոխ­վել Երևան և խմ­բագ­րել ՙԱ­վան­գարդ՚ թեր­թը, բայց նա խնդ­րել է վե­րա­դառ­նալ Ղա­րա­բաղ և լի­նել մոր կող­քին, ով իր խնամ­քի ու հո­գա­ծու­թյան կա­րիքն ու­ներ։

 

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Խճանկար Fri, 05 Jul 2019 12:03:44 +0000
ՙԿՈՍ­ՏՅՈ՞ՒՄՆ Է, ՈՐ ՊԻ­ՏԻ ԶԱՐ­ԴԱ­ՐԻ ՔԵԶ՚ ԿԱՄ՝ ՄՈ­ԴԱ­ՅԻԿ, ՉԻ ՆՇԱ­ՆԱ­ԿՈՒՄ ԱՆ­ՀԵ­ԹԵԹ http://artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27051-2019-07-05-11-20-30 http://artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27051-2019-07-05-11-20-30 ՙԿՈՍ­ՏՅՈ՞ՒՄՆ Է, ՈՐ ՊԻ­ՏԻ ԶԱՐ­ԴԱ­ՐԻ ՔԵԶ՚  ԿԱՄ՝ ՄՈ­ԴԱ­ՅԻԿ, ՉԻ ՆՇԱ­ՆԱ­ԿՈՒՄ ԱՆ­ՀԵ­ԹԵԹ
Դիա­նա ՎԱ­ՆՅԱՆ

 ՙՀա­գուս­տով ըն­դու­նում են, խել­քով՝ ճա­նա­պար­հում՚։ Բո­լոր ժա­մա­նակ­նե­րի ա­մե­նա­հայտ­նի ճշ­մար­տու­թյուն­նե­րից է սույն ի­մաս­տու­թյու­նը։ Ու­րեմն՝ հա­գուս­տը ին­ֆոր­մա­ցիա է, որն ա­վե­լին է հա­ղոր­դում մար­դու մա­սին, քան թե հա­գուստ կրողն ին­քը կցան­կա­նար։ Շատ հա­ճախ ան­հա­տը, ընտ­րե­լով կոնկ­րետ ոճ, ոչ թե իր էու­թյունն է դրա­նով ար­տա­հայ­տում, այլ մա­կե­րե­սայ­նո­րեն հետևում է իր ժա­մա­նա­կի թրեն­դա­յին հո­վե­րին։ Այլ կերպ ա­սած՝ երբ նրան ինչ-որ բան ձեռ չի տա­լիս, երբ ինքն իր հետ ներ­դաշ­նակ չէ, ինքն ի­րեն դեռ ՙփնտ­րում է՚, հո­գե­կան հա­վա­սա­րակշ­ռու­թյունն ու ինք­նավս­տա­հու­թյունն ամ­րապն­դում է կաս­կա­ծե­լի ար­ժեք­նե­րով։

Երբ մարդ ա­մե­նօ­րյա հա­գու­կապ նա­խընտ­րում է հայտ­նի հիմ­նա­կան ո­ճե­րից որևէ մե­կը՝ դա­սա­կան, ռո­ման­տիկ, ռո­կո­կո կամ սպոր­տա­յին, ոչ միայն հաս­կա­նա­լի է, այլև ող­ջու­նե­լի։ Ո­րով­հետև մար­դու են­թա­գի­տակ­ցու­թյու­նը շատ ա­վե­լի է ար­տա­հայտ­վում մար­դու ճա­շա­կում, քան գի­տակ­ցու­թյու­նը։ Բնա­կա­նա­բար, նման դեպ­քում ըն­դու­նե­լի է ՙճա­շա­կին ըն­կեր չկա՚-ն։ Բայց նշ­ված որևէ ո­ճի հետ չեմ կա­րո­ղա­նում ա­սո­ցաց­նել պա­տա­ռոտ­ված ՙքամ­քաշ՚ մա­սեր ու­նե­ցող տա­բատ­ներն ու պի­ջակ­նե­րը։ Դեռ չեմ ա­սում, որ առն­վազն տա­րօ­րի­նակ են նայ­վում ջին­սե տա­բատն ու դա­սա­կան պի­ջա­կը, դա դեռ քիչ է՝ դրա­նով բեմ էլ են դուրս գա­լիս։ Բայց նո­րաձևու­թյան ՙվեր­ջին ճիչն՚ ընդ­հան­րա­պես հիս­տե­րիկ և ան­հա­վա­սա­րակ­շիռ է՝ մա­շած և ծվա­տած տա­բատ­նե­րը դժ­վար է դրա­կան և էս­թե­տիկ հա­մա­րել։ Քիչ թե շատ ճա­շակ ու­նե­ցո­ղը հի­շում է ու չի մո­ռա­նում ոս­կե կա­նո­նը՝ ՙԻնձ հա­մար նո­րաձև է այն, ինչ ինձ սա­զում է՚։ Սա­զում է, նշա­նա­կում է ըն­դգ­ծում է մար­դու էու­թյունն ու ա­ռա­վե­լու­թյուն­նե­րը, քո­ղար­կում է մարմ­նի թե­րու­թյուն­նե­րը, քո­ղար­կում է և ո՜չ ա­վե­լաց­նում։ Մի՞­թե ան­կա­տա­րու­թյուն­ներն ի ցույց դնե­լը նշա­նա­կում է լի­նել յու­րօ­րի­նակ։ Թե՞ տգեղ և տհաճ տպա­վո­րու­թյուն թող­նե­լը նշա­նա­կում է ա­զատ լի­նել։
Ջին­սը, ինչ­պես գի­տենք (իսկ մի­գու­ցեև շա­տե­րը չգի­տեն), ա­մե­րի­կա­ցի բան­վո­րի հա­գուստ է։ Ու քիչ է, որ ա­մե­նօ­րյա հա­գու­կա­պի մեջ ՙմար­սե­ցինք՚, շա­րու­նա­կում ենք այն ՙկա­տա­րե­լա­գոր­ծել՚։ Ան­շուշտ, ջինսն ա­մե­նօ­րյա վազվ­զու­քի հա­մար շատ հար­մար տար­բե­րակ է՝ ինքս էլ եմ հագ­նում։ Բայց ա­մենևին չեմ հաս­կա­նում ՙբոմ­ժի՚ կեր­պա­րով, մա­նա­վանդ ձեռ­քին ժա­մա­նա­կա­կից հե­ռա­խո­սով, ա­կան­ջա­կալ­նե­րով ժա­մա­նա­կա­կից ե­րի­տա­սար­դին։ Ա­ռօ­րյա­յում զուգ­վել-զար­դար­վելն էլ է ծայ­րա­հե­ղու­թյուն։ Դա, ի դեպ, որևէ կապ չու­նի կո­կիկ և մո­դա­յիկ հագն­վե­լու հետ։ Ի­հար­կե, նաև ա­ռաջ­նա­յին հարց է հա­գուս­տի հար­մա­րա­վե­տու­թյունն ու ո­րա­կը։ Ի դեպ, հար­մա­րա­վե­տու­թյան մա­սին։ Կար­ծում եմ` վատ չէր լի­նի ա­մե­նօ­րյա հա­գուս­տում լի­նեին ազ­գա­յին նախ­շեր։ Ինչ խոսք, պար­տա­դիր չէ հն­դիկ­նե­րի նման ա­ռօ­րյա­յում ազ­գա­յին տա­րազ կրել՝ թեև, կոնկ­րետ ինձ հիաց­նում է նրանց այդ սո­վո­րույ­թը։ Բայց հիա­նա­լի կլի­ներ նախ­շա­տե­սակ­նե­րի զու­գակ­ցու­մը, զո­րօ­րի­նակ՝ ռո­ման­տիկ ո­ճի հետ։ Կս­տաց­վի ոչ ու­ժեղ ար­տա­հայտ­ված էթ­նիկ ո­ճի հար­մար հա­գուստ։ Ի­հար­կե, նման հա­գուս­տի թո­ղարկ­ման և ի­րաց­ման հա­մար կզ­բաղ­վեն պրո­ֆե­սիո­նալ դի­զայ­ներ­նե­րը, նրանք ա­վե­լի լավ կհաս­կա­նան՝ ո­րը ո­րի հետ հա­մադ­րե­լու հար­մա­րու­թյու­նը, սա­կայն, որ­պես հայ, որ­պես շար­քա­յին քա­ղա­քա­ցի, մեծ սի­րով կկ­րեի ազ­գա­յին շն­չով ձևա­վո­րած ո­րա­կյալ և ակ­նա­հա­ճո հա­գուստ։ Իսկ, ընդ­հան­րա­պես, գտ­նում եմ պետք չէ թե­րագ­նա­հա­տել էթ­նիկ ո­ճը։ Այն հզոր և ին­տեն­սիվ ին­ֆոր­մա­ցիա­յի աղ­բյուր է։ Հու­սով եմ՝ ա­մե­նա­մոտ ա­պա­գա­յում շու­կա­յում իս­կա­պես կհայ­տն­վի նման հա­գուստ։
Արևի տակ ոչ մի նոր բան չկա, այդ թվում և նո­րաձևու­թյան աս­պա­րե­զում՝ մինչև ի­րա­կան փո­թո­րիկ բարձ­րա­նա­լը, շատ թրեն­դա­յին ՙմի­ջան­ցիկ քա­մի­ներ՚ են գա­լիս ու անց­նում...

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Խճանկար Fri, 05 Jul 2019 11:11:51 +0000
ԻՆՉ­ՊԵՍ ՊԱ­ՀԵԼ ՈՒ­ՂԵՂՆ Ա­ՌՈՂՋ ՎԻ­ՃԱ­ԿՈՒՄ http://artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27034-2019-07-03-15-18-35 http://artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27034-2019-07-03-15-18-35 ԻՆՉ­ՊԵՍ ՊԱ­ՀԵԼ ՈՒ­ՂԵՂՆ Ա­ՌՈՂՋ ՎԻ­ՃԱ­ԿՈՒՄ
Գլ­խու­ղե­ղի աշ­խա­տան­քի վրա…

 Մեր գլ­խու­ղե­ղը մա­քուր, ա­ռող­ջա­րար ու ոչ յու­ղա­յին սնն­դի կա­րիք ու­նի։ Բայց չպետք է ամ­բող­ջո­վին հրա­ժար­վել քաղց­րից, կա­րե­լի է գո­նե մեղր օգ­տա­գոր­ծել։ Շո­կո­լա­դը, ջու­րը խթա­նում են գլ­խու­ղե­ղի աշ­խա­տան­քը, բայց ա­մե­նից շատ նրան օգ­նում է ժպի­տը՚,- ա­սում է Վլադ Սիու­րեան, ով ա­վե­լի քան 50 տա­րի աշ­խա­տում է որ­պես նյար­դա­վի­րա­բույժ։

Պրո­ֆե­սոր և փոր­ձա­ռու բժիշկ Սիու­րեան ար­դեն 10 տա­րի է՝ Ռու­մի­նիա­յի Bagdasar-Arseni շտապ օգ­նու­թյան հի­վան­դա­նո­ցի տնօ­րենն է։
Նյար­դա­վի­րա­բույ­ժը մոտ 23 000 վի­րա­հա­տու­թյուն­ներ է կա­տա­րել ու­ղե­ղի վրա։ Նրա ա­մե­նա­փոք­րիկ հի­վանդն ըն­դա­մե­նը 2 օ­րա­կան էր։
Մաս­նա­գե­տը հա­վաս­տիաց­նում է, որ ու­ղե­ղի հի­վան­դու­թյուն­նե­րի մեծ մա­սի պատ­ճա­ռը մենք ինք­ներս ենք։ Եվ քչե­րը գի­տեն` ինչ­պես պա­հել ու­ղեղն ա­ռողջ վի­ճա­կում ու խթա­նել նրա աշ­խա­տան­քը։
ՙԵ­թե եր­կար ժա­մա­նակ եք անց­կաց­նում հե­ռա­խո­սի կամ այլ սար­քի ա­ռաջ, և այդ­պես ա­մեն օր, մի սպա­սեք, որ ձեր ու­ղե­ղը շնոր­հա­կալ կլի­նի։ Հի­մա մար­դիկ ի­րար հետ շփ­վում են միայն ֆեյս­բու­քի կամ այլ սոց­ցան­ցե­րի մի­ջո­ցով, ին­չը ճիշտ չէ։ Մենք ստեղծ­ված ենք ապ­րե­լու խմ­բի մեջ, այլ ոչ թե մե­կու­սաց­ված՚,- շա­րու­նա­կում է բժիշ­կը։ Ու­ղե­ղի ա­ռողջ վի­ճա­կին նպաս­տող ա­ռա­ջին քայ­լե­րը շատ պարզ են ու հա­սա­նե­լի յու­րա­քան­չյու­րին: Դրա հա­մար պատք է վաղ արթ­նա­նալ, գո­նե տար­րա­կան վար­ժու­թյուն­ներ կա­տա­րել, խմել սե­նյա­կա­յին ջեր­մաս­տի­ճա­նի եր­կու բա­ժակ ջուր։
ՙԱ­ռա­վո­տյան պետք է արթ­նա­նալ հնա­րա­վո­րինս շուտ, բա­ցել պա­տու­հան­ներն ու մա­քուր օդ շն­չել։ Եվ չմո­ռա­նաք եր­կու բա­ժակ ջրի մա­սին։ Ա­ռա­ջի­նը խթա­նում է ա­ղես­տա­մոք­սա­յին հա­մա­կար­գի աշ­խա­տան­քը։ Երկ­րորդն օգ­տա­կար է, քա­նի որ գոր­ծար­կում է օր­գա­նիզ­մի ողջ այդ ՙլո­կո­մո­տի­վը՚։ Պարզ ա­սած՝ օգ­նում է մեզ արթ­նա­նալ՚,-ա­սում է նյար­դա­վի­րա­բույ­ժը։ Քնի ժա­մա­նակ ու­ղե­ղը չի դա­դա­րում աշ­խա­տե­լուց, նա շա­րու­նա­կում է կա­ռա­վա­րել ներ­քին օր­գան­նե­րի աշ­խա­տան­քը։ Բայց նա մի կարևոր բան էլ է ա­նում. ե­թե մարդ պառ­կում է քնե­լու` մտ­քում ու­նե­նա­լով դժ­վա­րին հարց ու չի ի­մա­նում՝ ինչ­պես լու­ծել այն, ա­ռա­վո­տյան նա կու­նե­նա պա­տաս­խա­նը։ ՙՀա­ջորդ ա­ռա­վոտ դուք կգտ­նեք լու­ծու­մը։ Ու­ղե­ղը, կապ հաս­տա­տե­լով մտ­քի, դա­տո­ղու­թյան, հի­շո­ղու­թյան միջև, ա­ռա­վո­տյան ՙկհու­շի՚ պա­տաս­խա­նը։ Ուս­տի ան­քուն գի­շեր­ներ անց­կաց­նելն ա­նի­մաստ է՚,-ա­սում է պրո­ֆե­սո­րը։
Ու­ղե­ղին վնա­սում են ճար­պը, ծխա­խոտն ու ալ­կո­հո­լը, նրան դուր է գա­լիս սև շո­կո­լա­դը։
Ծխա­խո­տը նույն­քան բա­ցա­սա­բար է անդ­րա­դառ­նում ու­ղե­ղի, որ­քան սր­տի աշ­խա­տան­քի վրա։
Նա­խա­ճա­շել պետք է հան­դարտ ու անշ­տապ։ Չպետք է ու­տել ճա­նա­պար­հին։ ՙՆա­խա­ճա­շեք խա­ղաղ մթ­նո­լոր­տում՝ վա­յե­լե­լով սնն­դի յու­րա­քան­չյուր պա­տա­ռը` ա­ռանց ան­հան­գս­տա­նա­լու, ա­ռանց աղ­մու­կի, խն­դիր­նե­րի ու ծխա­խո­տի։
Ա­ռա­վո­տյան մեզ անհ­րա­ժեշտ են է­ներ­գիա և միկ­րոէ­լե­մենտ­ներ, ո­րոնք օր­վա ըն­թաց­քում օր­գա­նիզ­մին կօգ­նեն ար­դյու­նա­վե­տո­րեն կա­տա­րե­լու իր գոր­ծա­ռույթ­նե­րը։ Դա շատ կարևոր է՚,- ըն­դգ­ծում է Վլադ Սիու­րեան։
Ճարպն ու միսն օգ­տա­կար չեն ու­ղե­ղին։ Բժիշ­կը հոր­դո­րում է միս ու­տե­լու դեպ­քում չխ­նա­յել, այլ գնել այն մի­սը, որն օգ­տա­կար է։ ՙԱ­յո, միսն ու­ղե­ղի հա­մար օգ­տա­կար չէ, բայց փոքր քա­նա­կու­թյամբ այն անհ­րա­ժեշտ է մարմ­նին։ Լա­վա­գույն տար­բե­րա­կը ցածր կա­լո­րիա­կա­նու­թյամբ միսն է՝ հնդ­կա­հա­վի միսն ու ձու­կը։
Ինչ­պես նշե­ցինք, գլ­խու­ղե­ղի աշ­խա­տան­քի վրա բա­ցա­սա­բար է անդ­րա­դառ­նում ճար­պոտ սնուն­դը, ինչ­պես նաև ա­ղը։ Տա­րին մեկ-եր­կու ան­գամ տո­նե­րի ա­ռի­թով խախ­տում­նե­րը թույ­լատ­րե­լի են։ Բայց նման սնն­դից պետք է խու­սա­փել, ա­սում է բժիշ­կը։ Ինչ վե­րա­բե­րում է շա­քար պա­րու­նա­կող սնն­դին, այս­տեղ ևս չա­փա­վո­րու­թյուն է պետք։ Մուգ բնա­կան շո­կո­լա­դը, տաք բնա­կան կա­կաոն, մեղ­րը` ա­հա այն խմիչք­նե­րը, ո­րոնք ՙգո­հաց­նում են՚ ու­ղե­ղին, բա­ցատ­րում է նա։ Ճա­շը պետք է հաշ­վեկ­շռ­ված լի­նի։ Չպետք է ծան­րա­բեռ­նել ստա­մոք­սը: Խմիչք­նե­րից ա­ռա­վել նա­խընտ­րե­լի է ջու­րը, քան հյու­թե­րը։
Օր­վա մեջ գլ­խու­ղեղն ու­նի ա­ռա­վե­լա­գույն ակ­տի­վու­թյան եր­կու կե­տեր՝ ժա­մը 10.00-12.00-ն և 16.00-18.00-ն ըն­կած ժա­մա­նա­կա­հատ­ված­նե­րը։ Ե­թե ու­ղե­ղը հոգ­նում է, կա­րե­լի է սուրճ օգ­տա­գոր­ծել (բայց խմեք դան­դաղ)՚։
Գլ­խու­ղե­ղի աշ­խա­տան­քին ա­ռա­վե­լա­գույնս նպաս­տում է ժպի­տը՝ սո­վո­րա­կան, բո­լո­րի հա­մար մատ­չե­լի ժպի­տը։ Շատ կարևոր է ժա­մա­նա­կին դուրս գալ տխուր, մե­լա­մաղ­ձոտ տրա­մադ­րու­թյու­նից և ու­րա­խա­նալ ման­րուք­նե­րով։
Հի­շո­ղու­թյունն անհ­րա­ժեշտ է մար­զել։ Մո­ռաց­կո­տու­թյունն ի հայտ է գա­լիս ոչ միայն տա­րեց­նե­րի, այլև բա­վա­կա­նին ե­րի­տա­սարդ տա­րի­քով մարդ­կանց մոտ։ Ալց­գեյ­մե­րի հի­վան­դու­թյու­նը կան­խե­լու հա­մար պետք է մար­զել հի­շո­ղու­թյու­նը։
ՙՀի­շո­ղու­թյու­նը վար­ժեց­նե­լը, շփու­մը, բաց լի­նե­լը շատ կարևոր են։ Զբոս­նեք, ճա­նա­պար­հոր­դեք, հայտ­նա­բե­րեք նոր բա­ներ, դի­տեք ֆիլ­մեր ու սե­րիալ­ներ, ո­րոնք ոչ միայն հե­տաքր­քիր են, այլև ու­սա­նե­լի, լու­ծեք խաչ­բա­ռեր ու գլուխ­կոտ­րուկ­ներ։
Շար­ժու­մը նույն­պես կարևոր է ու­ղե­ղի աշ­խա­տան­քի հա­մար։ Շարժ­վում ենք, ու­րեմն ապ­րում ենք։ Ու­ղե­ղի հա­մար չա­փա­զանց կարևոր ե­րեք բան կա՝ խոս­քը, գի­րը, շար­ժու­մը։ Շա­տե­րը մո­ռա­ցել են՝ ինչ է ե­րաժշ­տու­թյունն ու ինչ­պես կա­րե­լի է վա­յե­լել այն և, ինչն ա­վե­լի վատ է, նրանք չեն ու­զում պա­րել։ Ա­պա­ցուց­ված է, որ պա­րը կան­խում է Ալց­գեյ­մե­րի հի­վան­դու­թյու­նը։ Լավ գի­շե­րա­յին քու­նը պետք է տևի 6 ժա­մից ոչ պա­կաս։ Այն մաք­րում է ու­ղե­ղը աղ­բից։ Պառ­կեք քնե­լու ժա­մը 22.00-ին, հե­ռուս­տա­ցույցն ու հա­մա­կար­գիչն ան­ջա­տեք քնե­լուց 1-2 ժամ ա­ռաջ։ Դրա փո­խա­րեն գիրք կար­դա­ցեք։ Այն կտ­րա­մադ­րի ձեզ հան­գս­տա­նա­լու՚։ Այս խոր­հուրդ­նե­րին հետևե­լու դեպ­քում ան­հա­վա­նա­կան փո­փո­խու­թյուն­ներ կն­կա­տեք։ Դրան­ցում դժ­վար ո­չինչ չկա։ Կարևո­րը՝ լուրջ վե­րա­բեր­վել խոր­հուրդ­նե­րին ու սկ­սել գոր­ծադ­րել դրանք։


lifter.com.ua

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Խճանկար Wed, 03 Jul 2019 15:15:57 +0000
ՄԻ ՊՏ­ՂՈՒՆՑ... ԼՈՒՅՍ http://artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27022-2019-07-01-16-38-47 http://artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27022-2019-07-01-16-38-47 ՄԻ ՊՏ­ՂՈՒՆՑ... ԼՈՒՅՍ
Սիր­վարդ ՄԱՐ­ԳԱ­ՐՅԱՆ

 Մեծ, բա­րե­կե­ցիկ, զար­գա­ցող գյու­ղեր, փառք Աստ­ծո, շատ ու­նենք, սա­կայն չենք կա­րող աչք փա­կել ու չա­սել, որ նման գյու­ղե­րի հարևա­նու­թյամբ, ցա­վոք, ու­նենք նաև փոքր, ժա­մա­նա­կի քն­նու­թյա­նը չդի­մա­ցող, ինչ­պես ա­սում են, ժա­մա­նա­կի հետ ոտք չձ­գող գյու­ղեր։ ՙԷն գլ­խից՚ պի­տի խոս­տո­վա­նեմ, որ, գոր­ծուղ­ման մեկ­նե­լով Աս­կե­րա­նի շր­ջա­նի Դահ­րավ և Լու­սա­ձոր գյու­ղեր, մխի­թա­րա­կան քիչ բան տե­սանք։ Խառ­նակ տպա­վո­րու­թյուն­նե­րի ու ծանր զգա­ցո­ղու­թյուն­նե­րի մա­սին դեռ կպատ­մենք մեր ըն­թեր­ցող­նե­րին, իսկ հի­մա փոք­րիկ մի դիպ­վա­ծի մա­սին...

Լու­սա­ձո­րի հա­մայն­քում երբ պատ­րաստ­վում էինք հրա­ժեշտ տալ, ՙգյու­ղա­մի­ջում քաղ­պա­րապ­մուն­քի՚ նս­տած, գյու­ղին մի ա­ռան­ձին շուք հա­ղոր­դող 90-ա­մյա­կի շեմ ոտք դրած տա­տիկ­նե­րին, ռու­սա­կան հա­մա­րա­նիշ­նե­րով, քա­րու­քա­րափ­նե­րի հետ ան­հա­մա­տե­ղե­լի շքեղ ավ­տո­մե­քե­նան, ա­սես, եր­կն­քից հայ­տն­ված` ե­լավ դեմ­ներս ։ Ուղևորն ի­ջավ, գյու­ղա­մի­ջի աղ­բյու­րից ջուր խմեց, իսկ Ե­լե­նա տա­տիկն ա­կան­ջիս տակ շշն­ջաց` հի­մա կմո­տե­նա, ի՞նչ գի­տես, հար­ցիս` տա­տի­կը զար­մա­ցած ուն­քե­րը վեր քա­շեց. ո՞նց չգի­տեմ, ա­ռանց մեզ բա­րի օր ա­սե­լու, մեր որ­պի­սու­թյունն ի­մա­նա­լու չի հե­ռա­նա, Ռու­սաս­տա­նից է ե­կել, գյու­ղում տուն է շի­նում... Գյու­ղում տու՛ն է շի­նում… Էս որ լսե­ցի, գլ­խիս կու­տակ­ված ամ­պե­րը միան­գա­մից ծուլ ե­ղան, ողջ ճա­նա­պար­հին մտ­քե­րիս հետ կռիվ էի տա­լիս. ո՞ւր են այս ծե­րա­ցող գյու­ղե­րի թա­սի­բով-նա­մու­սով տղա­նե­րը, ին­չո՞ւ են մո­ռա­ցել հայ­րե­նա­կան տան ճա­նա­պար­հը։ Ե­լե­նա տա­տի­կը ծա­նո­թաց­րեց մեզ, ու բաց­վեց խոս­քի կծի­կը... Մեր ան­ծա­նոթ-ծա­նո­թը՝ Ռո­ման Ե­դի­գա­րյա­նը, նրան­ցից է, ով­քեր ի­րենց պա­պե­նա­կան գյու­ղը չեն ան­տե­սում, մենք էլ մեր հեր­թին ու­րախ էինք, որ նա ա­մեն տա­րի, նույ­նիսկ տա­րին մի քա­նի ան­գամ գյուղ է գա­լիս, որ քա­րը քա­րին դնի, հայ­րա­կան տու­նը վե­րա­կանգ­նի, որ ՌԴ Ստավ­րո­պոլ քա­ղա­քում ծն­ված ու մե­ծա­ցած զա­վակ­նե­րը վե­րա­դառ­նան, կապ­վեն ար­մատ­նե­րին, ի­մա­նան, թե ով­քեր են ե­ղել ի­րենց նախ­նի­նե­րը, և ի­րենք ինչ ազ­գու­տա­կից են սեր­ված... Իսկ նրանց ազ­գը գյու­ղում բա­րի համ­բավ ու­նե­ցող­նե­րից է, կիրթ ու ար­ժա­նա­պա­տիվ մար­դիկ են ե­ղել... Գյու­ղի նո­րա­բաց Հով­հան­նես ե­կե­ղե­ցին նրանց նա­խա­պա­պի ան­վան հետ մեծ ա­ղերս­ներ ու­նի, իսկ Ռո­մա­յի Ի­սա­հակ պա­պը կո­մու­նիստ­նե­րի օ­րոք վառ ան­հա­տա­կա­նու­թյուն էր: Ռո­մանն ա­սում է, որ Բաք­վի 26 կո­մի­սար­նե­րի հետ իր պա­պին էլ պի­տի գն­դա­կա­հա­րեին, բայց այդ չա­րա­բաս­տիկ օ­րը նա Ա. Մի­կո­յա­նի հա­տուկ ա­ռա­ջադ­րան­քով տեղ էր գնա­ցել ու պա­տահ­մամբ փրկ­վել է։ Ի­սա­հակ պա­պը 11-րդ Կար­միր բա­նա­կի հետ էր մտել Բա­քու ու ժա­մա­նա­կի ազ­դե­ցիկ մարդ­կան­ցից մեկն էր, մեծ դիր­քի ու մեծ կա­րո­ղու­թյուն­նե­րի տեր ան­հա­տա­կա­նու­թյուն։ Նրանց տոհ­մի պատ­մու­թյու­նը գրի է առն­վել նաև պատ­մա­բան Լեոի կող­մից և զե­տեղ­վել նրա հա­տոր­նե­րից մե­կում: Ռո­մա­նը ցա­վում է, որ հա­յե­րեն չգի­տի ու ստիպ­ված է գիր­քը միջ­նոր­դա­վոր­ված ըն­թեր­ցել։

Բաք­վում ծն­ված ու մե­ծա­ցած, Բաք­վի ջար­դե­րի հետևան­քով Ստավ­րո­պո­լի երկ­րա­մա­սում հաս­տատ­ված իմ հե­րո­սը Լու­սա­ձոր գյու­ղի հետ կապ­ված է հո­գու բո­լոր թե­լե­րով, ման­կութ տա­րի­նե­րին շատ է վազվ­զել գյու­ղի փո­ղոց­նե­րում, նրա հանդ ու սա­րե­րի ա­մեն թու­փու­ծա­ռի տե­ղը գի­տի, հի­մա սիր­տը ցա­վում է, որ իր պա­պե­նա­կան գյու­ղը ՙծե­րա­ցող­նե­րի՚ շար­քում է: Չենք թող­նե­լու` ա­սում է, ես մե­նակ չեմ, ինձ օգ­նող­ներ, ա­ջակ­ցող­ներ է­լի կան. Ա­նա­պա­յից Սեր­գեյ Վար­դա­նյանն է, Մա­րա­տը Սարգ­սյան` եղ­բայրս, իմ ե­րեք որ­դի­նե­րը, նրանց միայն ներ­կա­յու­թյունն էլ ինձ բա­վա­կան է, որ ուժ առ­նեմ։ Ալ­բերտ և Լևոն Սարգ­սյան եղ­բայր­նե­րը գյու­ղին շատ են օգ­նում։ Ռո­մա­նը ՙԱր­ցախ թրավլ՚ կայք է բա­ցել, որ ա­վե­լի շատ տե­ղե­կու­թյուն­ներ ստա­նան իր հա­մա­խոհ­նե­րը և, ընդ­հան­րա­պես, բո­լոր նրանք, ով­քեր հե­տաքր­քր­ված են Ար­ցա­խով ու ի­րենց գոր­ծու­նեու­թյամբ` մաս­նա­վո­րա­պես։ Աստ­ծո կամ­քով, ե­կող աշ­նա­նը տու­նը կա­վար­տի ու ա­վե­լի հա­ճա­խա­կի կգա։ Բայց սա Ռո­մա­նի միակ նպա­տա­կը չէ... Ա­վոն, նույն ին­քը Մոն­թե Մել­քո­նյա­նը, նրա հայ­րա­կան տանն է ապ­րել` իր մի քա­նի մար­տա­կան ըն­կեր­նե­րի հետ միա­սին։ Նա մտա­դիր է տան շի­նա­րա­րու­թյունն ա­վար­տե­լուց հե­տո հու­շա­տախ­տակ դնել պա­տին՝ ՙԱյս տանն ապ­րել է Մոն­թե Մել­քո­նյա­նը՚, իսկ նո­րա­կա­ռույց տան պա­տից կա­խել Մոն­թեի կի­թա­ռը, որ նվի­րել է իր զար­մի­կին՝ Սևա­կին` Մար­տու­նի գնա­լուց ա­ռաջ։ Նա գյու­ղի հետ կապ­ված մի շարք ծրագ­րեր ու­նի, դրան­ցից օ­րախն­դի­րը գյու­ղի վերևի ՙԽզ­նա­բութ՚ կոչ­վող սր­բա­տե­ղիում ե­կե­ղե­ցի կա­ռու­ցելն է` ի հի­շա­տակ Մոն­թեի ու բո­լոր նա­հա­տակ­նե­րի: Էս­քիզ­ներն ար­դեն պատ­րաստ են, օ­րերս ԱՀ մշա­կույ­թի, ե­րի­տա­սար­դու­թյան հար­ցե­րի և զբո­սաշր­ջու­թյան նա­խա­րա­րու­թյու­նից թույ­լտ­վու­թյուն է ստա­ցել, նաև Ար­ցա­խի թե­մի ա­ռաջ­նորդ Պարգև Սր­բա­զա­նին է ներ­կա­յաց­րել էս­քի­զա­յին տար­բե­րակ­նե­րը ու ստա­ցել նրա հա­վա­նու­թյու­նը: Ա­պա­գա ե­կե­ղե­ցու տա­րած­քի բա­րե­կարգ­ման հետ կապ­ված էլ հե­ռան­կա­րա­յին ծրագ­րեր ու­նի և ոչ միայն: Նա դեռևս չի ու­զում փա­կագ­ծե­րը բա­ցել, հա­մա­խոհ­ներ, ա­ջա­կից­ներ է փնտ­րում, որ իր մտահ­ղա­ցում­նե­րը կյան­քի կո­չի։ Ռո­մա­նը բազ­մա­թիվ հա­րա­զատ­ներ ու­նի Ռու­սաս­տա­նի ա­մե­նա­տար­բեր քա­ղաք­նե­րում, մտա­դիր է նրանց նե­րուժն էլ օգ­տա­գոր­ծել։ Նա հաս­տա­տա­կամ է, իր ու­ժին վս­տահ, որ բո­լոր ծրագ­րե­րը կյան­քի է կո­չե­լու, ու մեզ էլ խոս­տա­ցավ, որ հինգ տա­րի հե­տո իր հայ­րե­նի գյու­ղում բո­լո­րո­վին այլ պատ­կեր ու տե­սա­րան է լի­նե­լու։ Ռո­մա­նը հո­գու, սր­տի ու խղ­ճի պարտք ու­նի հայ­րե­նի գյու­ղի առջև։ Ի­րեն չի նե­րում, որ չի մաս­նակ­ցել մար­տա­կան գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րին, ման­կու­թյան ըն­կեր­ներ է կորց­րել և ե­րիցս պար­տա­վոր­ված է նաև նրանց հի­շա­տա­կի առջև... 2016թ. Ապ­րի­լյան պա­տե­րազ­մից հե­տո վերջ­նա­կան ո­րո­շում է կա­յաց­րել, ար­դեն կոնկ­րետ ծրագ­րով ու նպա­տակ­նե­րով գյուղ է ե­կել։ ՙԻմ պա­պե­րը գյու­ղի հա­մար շատ են ա­րել,-ա­սում է Ռո­մա­նը,- ես էլ ու­ժե­րիս նե­րա­ծին չա­փով կա­նեմ հնա­րա­վո­րը, որ իմ որ­դի­ներն էլ այդ ա­մե­նը տես­նեն ու ինձ հետևեն: Ձո­րա­կի Պա­տա­րա, Դահ­րավ գյու­ղե­րում շատ հա­րա­զատ­ներ ու­նեմ, նրանց էլ ձեռք կհասց­նեմ։ Պա­պե­րիս գե­րեզ­ման­նե­րը մնա­ցել են Բաք­վում լք­ված ու ան­տեր, ինչ ա­նում եմ` նրանց հի­շա­տա­կի հա­մար եմ ա­նում, որ­պես­զի նրանց ա­նու­նը չկոր­չի՚։

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Խճանկար Mon, 01 Jul 2019 16:37:11 +0000
ՀԱ­ՅՈՑ ՄԻՋ­ՆԱ­ԲԵՐ­ԴԸ՝ ՎԵ­ՐԱԳ­ՏՆ­ՄԱՆ ՃԱ­ՆԱ­ՊԱՐ­ՀԻՆ... http://artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27006-2019-06-28-15-36-19 http://artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27006-2019-06-28-15-36-19 ՀԱ­ՅՈՑ ՄԻՋ­ՆԱ­ԲԵՐ­ԴԸ՝ ՎԵ­ՐԱԳ­ՏՆ­ՄԱՆ ՃԱ­ՆԱ­ՊԱՐ­ՀԻՆ...
Սր­բու­հի ՎԱ­ՆՅԱՆ

 Ստե­փա­նա­կեր­տից դե­պի Քար­վա­ճառ ձգ­վող ճա­նա­պարհն ըն­դա­մե­նը 130 կի­լո­մետր է: Այն, բա­ցա­ռու­թյամբ շրջ­կենտ­րո­նը մայ­րու­ղուն կա­պող 18-20 կմ հատ­վա­ծի, ո­րը սպա­սար­կում է հինգ հա­մայնք, աս­ֆալ­տա­պատ է: 

Անց­նե­լով Գե­տա­վա­նի կա­մուր­ջը, թվում է՝ հայ­տն­վել ես հե­քիա­թա­յին մի աշ­խար­հում, ուր քեզ դի­մա­վո­րում են ա­նա­սե­լի գե­ղեց­կու­թյան ան­տառ­նե­րը, ա­փե­րի հետ սի­րա­խա­ղով տար­ված Թար­թա­ռը, որ մեր­թընդ­մերթ ան­հե­տա­նում է աչ­քից, ան­դն­դա­խոր կիր­ճերն ու արևից փայ­լող ժայ­ռե­րը՝ Քար­վա­ճա­ռի անկ­րկ­նե­լի ժայ­ռա­բե­կոր­նե­րը...
Մինչև շրջ­կենտ­րոն հաս­նում ենք հիաց­մուն­քից շունչ­ներս պա­հած, և ան­գամ 20 կմ-ոց ան­բա­րե­կարգ ճա­նա­պար­հա­հատ­վա­ծը, որ բար­դու­թյուն­ներ էր ստեղ­ծել այդ ըն­թաց­քում, ի զո­րու չե­ղավ կոտ­րել հիաց­մուն­քը:

ՙՔար­վա­ճա­ռը հա­յոց միջ­նա­բերդն է, կեց­ցե~ ա­զա­տագր­ված Քար­վա­ճա­ռը՚: Քա­ղա­քի մուտ­քի մոտ տե­ղադր­ված այս ցու­ցա­նակն ա­ռա­ջի­նը դի­մա­վո­րեց մեզ, և մենք հաս­կա­ցանք, որ այս ցու­ցա­նա­կից այն կողմ ար­դեն ու­րիշ Քար­վա­ճառ է, ո­րը որևէ ա­ղերս մեր հիաց­մուն­քի հետ պի­տի որ չու­նե­նա: Բնու­թյու­նը քա­ղա­քում նույն­քան հիաս­քանչ է, եր­կինքն՝ ա­վե­լի մոտ ու աստ­ղա­լից, քան Ար­ցա­խի մյուս բնա­կա­վայ­րե­րում մի­գու­ցե, բայց քա­ղա­քից ստաց­վող ա­ռա­ջին տպա­վո­րու­թյուն­նե­րը տխուր էին: Ա­մե­նուր պա­տե­րազ­մի հետ­քեր էին, հա­ճա­խա­կի հան­դի­պող անխ­նամ տնա­մեր­ձեր: Զար­մա­նա­լիո­րեն ա­ռատ էին խա­նութ­նե­րի ցու­ցա­փեղ­կե­րը, մայ­րա­քա­ղաք Ստե­փա­նա­կեր­տի հա­մե­մա­տու­թյամբ՝ ապ­րան­քը նույ­նիսկ է­ժան, աշ­խույժ՝ տրանս­պոր­տա­յին երթևե­կու­թյու­նը: Իս­կույն երևաց. հա­կադ­րու­թյուն­նե­րի քա­ղաք է, հի­շեց­նում է 90-ա­կան­նե­րի Շու­շին, և ցան­կու­թյուն կար հա­վա­տա­լու, որ մեկ-եր­կու տաս­նա­մյակ հե­տո այն կլի­նի նույն­քան բա­րե­կարգ ու բնա­կեց­ված: 
Ե­թե ան­կեղծ լի­նենք, մար­դիկ այդ­պես էլ չսո­վո­րե­ցին այս շր­ջա­նը կո­չել իր պաշ­տո­նա­կան ա­նու­նով՝ Նոր Շա­հու­մյան: Ի­րա­կան Շա­հու­մյա­նը դեռ գե­րու­թյան մեջ է, իսկ Քար­վա­ճա­ռը՝ նո­րից հայ­կա­կան այդ բնա­կա­վայ­րը, ար­դեն ա­վե­լի քան եր­կու տաս­նա­մյակ փոր­ձում է վե­րագտ­նել ի­րեն ու ապ­րել հա­յե­ցի, վե­րագտ­նել ի­րեն դա­րա­վոր ընդ­մի­ջու­մից հե­տո, ո­րի ըն­թաց­քում այս­տեղ անխ­նա ոչն­չաց­վել է հայ­կա­կան ա­մեն ինչ: Փրկ­վել են ազ­գա­յին-մշա­կու­թա­յին ո­րոշ նշ­խար­ներ, որ­պես հայ­կա­կան պատ­մա­կան այս երկ­րա­մա­սի գլ­խով ան­ցած-գնա­ցա­ծի խո­սուն վկա­ներ:

Մարդկային կապիտալը` զարգացման նախապայման Շա­հու­մյա­նի շրջ­վար­չա­կազ­մի ղե­կա­վա­րը՝ Գա­գիկ Մար­տի­րո­սյա­նը, մեկ տա­րի ա­ռաջ է նշա­նակ­վել այդ պաշ­տո­նում: Նրան խն­դիր­նե­րին առ­նչ­վող հարց չուղ­ղե­ցինք, դրանք երևում են ա­ռա­ջին հա­յաց­քից: Մեզ ա­ռա­վե­լա­պես հե­տաք­րք­րում էին լու­ծում­նե­րը: Իսկ դրանք, հաս­կա­նա­լի է, մե­ծա­պես կախ­ված են տա­րա­ծաշր­ջա­նում պե­տա­կան քա­ղա­քա­կա­նու­թյու­նից, ներդ­րում­նե­րից:

Ան­ցյալ տա­րի շր­ջա­նում կա­պի­տալ շի­նա­րա­րու­թյան պե­տա­կան պատ­վե­րը ե­ղել է 110 մլն դրամ: Վեր­ջին այս մեկ տար­վա ըն­թաց­քում գու­մա­րը հասց­վել է 1մլրդ 40մլն դրա­մի, ին­չը նշա­նա­կում է, որ Քար­վա­ճա­ռի զար­գաց­ման հար­ցում նոր մո­տե­ցում­ներ են որ­դեգր­վել: Շրջ­վար­չա­կազ­մի ղե­կա­վա­րը ու­րա­խու­թյամբ է նշում, որ տար­վա ըն­թաց­քում նա­խա­տես­ված է շր­ջա­նի 6 հա­մայն­քում (դրանք ընդ­հա­նուր առ­մամբ 16-ն են) շուր­ջօ­րյա ջրա­մա­տա­կա­րար­ման հար­ցը վերջ­նա­կա­նա­պես լու­ծել։ Կա­ռուց­ման փու­լում են ջրա­տար ցան­ցը, մե­խա­նի­կա­կան մաքր­ման կա­յա­նը: Ծրագ­րի ի­րա­գործ­մամբ Վե­րին շեն, Գե­տա­շեն, Նոր Բրա­ջուր, Դա­դի­վանք, Զուար, Չա­րեք­տար հա­մայ­նք­նե­րի բնա­կիչ­նե­րը հնա­րա­վո­րու­թյուն կս­տա­նան լու­ծել ի­րենց կեն­ցա­ղա­յին խն­դիր­նե­րը, մշա­կել տնա­մեր­ձը: Զու­գա­հեռ կարևոր այլ խն­դիր ևս պետք է լուծ­վի. մե­խա­նիզմ­ներ պետք է մշակ­վեն ջրի ռա­ցիո­նալ բաշխ­ման հա­մար (բնակ­չու­թյանն այս­տեղ խորթ է ջրի խնա­յո­ղու­թյան թե­ման): Բա­ցի այդ, վճա­րու­նակ չեն և սո­վոր չեն դի­տար­կել ջու­րը որ­պես ապ­րանք, ո­րի դի­մաց պետք է վճար­վի: Ընդ­հան­րա­պես, Քար­վա­ճա­ռում ի­րա­վա­գի­տակ­ցու­թյան, կր­թու­թյան մա­կար­դա­կի բարձ­րաց­ման խն­դիր կա, և վար­չա­կազ­մի ղե­կա­վա­րը հենց դա է հա­մա­րում մյուս բո­լոր խն­դիր­նե­րի լուծ­ման ու շր­ջա­նի զար­գաց­ման նա­խա­պայ­մա­նը:

ՙԱ­ռաջ­նա­հեր­թը մարդն է, մարդ­կա­յին կա­պի­տա­լը, ո­րի պա­կա­սը այս­տեղ շա~տ-շատ կա։ Պետք է նոր թափ հա­ղորդ­վի վե­րաբ­նա­կեց­մա­նը, բնա­կիչ­նե­րի հա­մար ա­պա­հով­վի կրթ­վե­լու, ապ­րե­լու բա­վա­րար հիմք,-հա­մոզ­ված է նա՚: Շա­հու­մյա­նի շր­ջա­նում միայն 50 ու­սուց­չի թա­փուր պաշ­տոն կա։ Դպ­րոց­ներ կան, որ­տեղ բնա­գի­տա­կան ա­ռար­կա­նե­րը չեն ու­սու­ցան­վում ընդ­հան­րա­պես՝ մաս­նա­գե­տի պա­կա­սի պատ­ճա­ռով: իսկ մաս­նա­գետ հրա­վի­րե­լու հա­մար անհ­րա­ժեշտ է ստեղ­ծել բնա­կու­թյան նվա­զա­գույն պայ­ման­ներ։ Քար­վա­ճա­ռը և Շա­հու­մյա­նի շր­ջանն` ընդ­հան­րա­պես, պետք է վե­րաբ­նա­կեց­վեն աշ­խա­տող, ա­րա­րող մարդ­կան­ցով. այս­տեղ կա­րիք ու­նեն ցան­կա­ցած մաս­նա­գե­տի՝ բան­վո­րի, մշա­կի, մե­խա­նի­զա­տո­րի, ճար­տա­րա­գե­տի, գյու­ղատն­տե­սի, ի­րա­վա­բա­նի, ու­սուց­չի, բժշ­կի։ 
Շրջ­կենտ­րո­նում գոր­ծում է շր­ջա­նա­յին բուժ­միա­վո­րում, որ­տեղ ե­րեք բժիշկ և մեկ բուժ­քույր է աշ­խա­տում: Ման­կա­բույժ Ստյո­պա Սարգ­սյա­նին հան­դի­պե­ցինք շրջ­վար­չա­կազմ գնա­լու ճա­նա­պար­հին. հի­վան­դա­նոց էր շտա­պում: Քար­վա­ճա­ռում ապ­րում է գրե­թե 18 տա­րի, տե­ղա­փոխ­վել է՝ չս­պա­սե­լով որևէ մե­կի հրա­վե­րին, անձ­նա­կան ո­րոշ­մամբ։ Ապ­րե­լու հա­մար հիաս­քանչ վայր է հա­մա­րում: Սի­րում է իր աշ­խա­տան­քը, սի­րում է օգ­նել մարդ­կանց։ Երբևէ չի դժ­գո­հել խն­դիր­նե­րից, չի ըն­կր­կել դժ­վա­րու­թյուն­նե­րի ա­ռաջ: Ե­րա­զանք ու­նի, որ քար­վա­ճառ­ցի ե­րե­խա­ներն ա­ռա­վել բա­րե­կե­ցիկ կյան­քով ապ­րեն, ո­րա­կյալ բուժս­պա­սար­կում լի­նի, մե­ծա­նան ա­ռողջ: Բուժս­պա­սարկ­ման ո­րա­կը կախ­ված է բուժ­միա­վոր­ման շեն­քա­յին պայ­ման­նե­րից, հա­գեց­վա­ծու­թյու­նից, մաս­նա­գետ-բժիշկ­նե­րի առ­կա­յու­թյու­նից: Հաս­կա­նում է, որ բնակ­չու­թյան թվով պայ­մա­նա­վոր­ված՝ շա­հագր­գռ­վա­ծու­թյուն չկա լրա­ցու­ցիչ ծախ­սեր կա­տա­րե­լով մաս­նա­գետ­ներ հրա­վի­րել: Բո­լոր դեպ­քե­րում, հաշ­վի առ­նե­լով շր­ջա­նի հե­ռա­վո­րու­թյու­նը մայ­րա­քա­ղաք Ստե­փա­նա­կեր­տից, և մաս­նա­գի­տաց­ված տրանս­պոր­տա­յին մի­ջոց­նե­րի սա­կա­վու­թյու­նը, մաս­նա­գետ­նե­րով ա­պա­հո­վա­ծու­թյունն անհ­րա­ժեշ­տու­թյուն է հա­մա­րում։ Հի­վան­դա­նո­ցում տե­ղադր­ված է 10 մահ­ճա­կալ, ցու­ցա­բեր­վում է նաև ծնն­դօգ­նու­թյուն։ Գոր­ծում է լա­բո­րա­տո­րիա, ո­րի գոր­ծու­նեու­թյու­նը, բնա­կա­նա­բար, լիար­ժեք հա­մա­րել չի կա­րե­լի: Հի­վան­դա­նո­ցի շեն­քը խոս­տա­ցել են վե­րա­նո­րո­գել, այն թույլ կտա բարձ­րաց­նել բուժս­պա­սարկ­ման ո­րա­կը: Շտա­պօգ­նու­թյան ծա­ռա­յու­թյուն հաս­կա­ցու­թյուն այս­տեղ չկա, ու­նեն մեկ շտա­պօգ­նու­թյան մե­քե­նա, կանչ լի­նե­լու դեպ­քում ի­րար տե­ղե­կաց­նե­լով՝ հաս­նում են հի­վան­դի մոտ: Ա­ռա­վել ընդ­գր­կուն բժշ­կա­կան ծա­ռա­յու­թյուն­նե­րից հի­վանդ­ներն օգտ­վում են Ստե­փա­նա­կեր­տում կամ Վար­դե­նի­սում։ Շր­ջա­նում գրանց­վող հի­վան­դու­թյուն­նե­րը հիմ­նա­կա­նում սե­զո­նա­յին բնույ­թի են, այս տա­րա­ծաշր­ջա­նին բնո­րոշ հի­վան­դու­թյուն­ներ չկան: Բժիշ­կը դժ­գոհ է շր­ջան­նե­րի բուժս­պա­սարկ­ման կազ­մա­կեր­պու­մից. ու­ղեգր­ման կար­գը, ըստ նրա, վե­րա­նայ­ման կա­րիք ու­նի, քա­նի որ հի­վան­դին ա­վե­լորդ քաշք­շուկ­նե­րի մեջ է ներ­քա­շում, ին­չը դժ­վա­րաց­նում է բու­ժօգ­նու­թյան գոր­ծըն­թա­ցը, հատ­կա­պես Քար­վա­ճա­ռի նման հե­ռու շր­ջա­նից ժա­մա­նե­լու դեպ­քում: 

Ըն­թա­ցիկ տա­րում կնո­րոգ­վեն Նոր Բրա­ջուր և Նոր Գե­տա­շեն հա­մայ­նք­նե­րի դպ­րոց­նե­րի տա­նիք­նե­րը: ՙARI՚ ծրագ­րի շր­ջա­նակ­նե­րում այս տա­րի կկա­ռուց­վի 15 նոր բնա­կա­րան, ին­չը թույլ կտա մաս­նա­գետ­ներ հրա­վի­րել: Մոտ ժա­մա­նակ­ներս ա­վար­տին կհասց­վի Քար­վա­ճառ-Սոթք 23 կմ-ոց ճա­նա­պար­հա­հատ­վա­ծի բա­րե­կար­գու­մը, ո­րը հնա­րա­վո­րու­թյուն է տա­լու ա­պա­հո­վել Քար­վա­ճա­ռի տրանս­պոր­տա­յին կա­պը Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թյան հետ։ Գոր­ծում է նաև նոր ճա­նա­պարհ, ո­րը շր­ջա­նը կա­պում է քա­ղա­քին: Ճիշտ է, ձմ­ռան ա­միս­նե­րին այն ա­նան­ցա­նե­լի է դառ­նում, բայց մյուս ե­ղա­նակ­նե­րին գոր­ծում է նոր­մալ։ Պար­բե­րա­բար ըն­թա­ցիկ վե­րա­նո­րո­գում­ներ են կա­տար­վում Քար­վա­ճառ-մայ­րու­ղի 18 կմ-ոց հատ­վա­ծում։ Պար­բե­րա­բար, քա­նի որ լեռ­նա­յին բարդ ռե­լիե­ֆի պայ­ման­նե­րում սե­լավ­ներն ու անձրևնե­րը դրանք նո­րից շար­քից հա­նում են: Այս կող­մե­րում քա­րա­թա­փում­ներ ու սո­ղանք­ներ ևս հա­ճա­խա­կի են լի­նում, այն­պես որ ճա­նա­պարհ­նե­րի սպա­սար­կումն ա­մե­նօ­րյա աշ­խա­տանք է: Շր­ջա­նում ճա­նա­պար­հա­յին սպա­սար­կում ի­րա­կա­նաց­նում է ՙՄիջ­նա­բերդ­շին՚ ՓԲԸ-ն: Այս օ­րե­րին տեխ­նի­կան աշ­խա­տում է թու­նե­լից մինչև Զուար ըն­կած ճա­նա­պար­հա­հատ­վա­ծում: 
Վե­րա­նո­րոգ­վում է ման­կա­պար­տե­զի կո­յու­ղու ցան­ցը, հե­ռան­կա­րում է բազ­մաբ­նա­կա­րան շեն­քի տա­նի­քի վե­րա­նո­րոգ­ման հար­ցը, ՙԱ­րա­րատ՚ բա­րե­գոր­ծա­կան հիմ­նադ­րա­մի հետ հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թյան ար­դյուն­քում վե­րա­նո­րոգ­վե­լու է մշա­կույ­թի տան շեն­քը։

Հե­ռան­կար­ներ

Գ. Մար­տի­րո­սյա­նը շր­ջա­նը կա­տա­րյալ է հա­մա­րում ա­նաս­նա­պա­հու­թյան հա­մար. այս­տեղ առ­կա են ալ­պյան մար­գա­գե­տին­ներ, ա­րո­տա­վայ­րեր: Եվ քա­նի որ բո­լո­րին հոր­դո­րում են զբաղ­վել տն­տե­սու­թյան այդ ճյու­ղով, նա­խա­տես­ված է քա­ղա­քում նոր ա­նաս­նա­բու­ժա­կան կա­յան կա­ռու­ցել, ո­րը կու­նե­նա նաև լա­բո­րա­տո­րիա: Ֆի­նան­սա­կան հատ­կա­ցում­ներն ար­դեն ար­վել են, այժմ գործն ըն­թաց­քի մեջ է։ Ա­նաս­նա­պա­հու­թյան զար­գաց­մա­նը զու­գա­հեռ` շրջ­վար­չա­կազ­մի ղե­կա­վա­րը հե­ռան­կա­րա­յին է հա­մա­րում նաև թեթև ար­դյու­նա­բե­րու­թյան զար­գա­ցու­մը, մաս­նա­վո­րա­պես տեքս­տիլ, ին­չը միա­ժա­մա­նակ կա­րող է լու­ծել հատ­կա­պես կա­նանց զբաղ­վա­ծու­թյան խն­դի­րը: Ցա­վոք, այն դեռ գա­ղա­փար է և նա­խա­գիծ կա­րող է դառ­նալ միայն ներդ­րում­ներ լի­նե­լու դեպ­քում:

Քար­վա­ճա­ռում զբո­սաշր­ջու­թյան զար­գաց­ման մեծ նե­րուժ ևս կա, քա­նի որ շր­ջա­նում առ­կա են 200-ից ա­վե­լի մշա­կու­թա­յին կո­թող­ներ, հազ­վա­գյուտ պատ­մա­կան նշա­նա­կու­թյան հու­շար­ձան­ներ, ջեր­մաջ­րա­յին ա­վա­զան­ներ, ջրա­յին հս­կա­յա­կան պա­շար­ներ, քա­րան­ձավ­ներ, բեր­դեր, անն­կա­րագ­րե­լի բնու­թյուն, ա­սել է թե՝ կան լա­վա­գույն պայ­ման­նե­րը լեռ­նագ­նա­ցու­թյան, էք­ստ­րի­մի սի­րա­հար­նե­րի, ձմե­ռա­յին տու­րիզ­մի, ար­շավ­նե­րի ու քեմ­փինգ­նե­րի հա­մար: Ան­շուշտ, ա­ռանց են­թա­կա­ռուց­վածք­նե­րի զար­գաց­ման և ծա­ռա­յու­թյուն­նե­րի հա­մա­կար­գի, այդ ա­մե­նը դժ­վար կլի­նի ներ­կա­յաց­նել և օգ­տա­գոր­ծել որ­պես զբո­սաշր­ջա­յին գրավ­չու­թյան գո­տի։ Քար­վա­ճա­ռում ակն­կա­լում են, որ կա­ռա­վա­րու­թյունն այս­տեղ ար­տո­նյալ հար­կա­յին դաշտ կս­տեղ­ծի` ա­պա­հո­վե­լով ներդ­րու­մա­յին բա­րեն­պաստ մի­ջա­վայր:
Նոր Շա­հու­մյա­նի շր­ջա­նում մեղ­վա­բու­ծու­թյան զար­գաց­ման հս­կա­յա­կան պո­տեն­ցիալ կա. մեղ­րի ար­տադ­րու­թյամբ զբաղ­վու՜մ են գրե­թե բո­լո­րը, ի­րաց­ման խն­դիր ընդ­հան­րա­պես չկա։ Այդ ար­տադ­րան­քը շատ պա­հանջ­ված է ինչ­պես Ար­ցա­խի ու Հա­յաս­տա­նի, այն­պես էլ ար­տա­սահ­մա­նյան շու­կա­յում: Շրջ­վար­չա­կազ­մի ղե­կա­վա­րը ծա­վալ­նե­րի մե­ծաց­ման մա­սին է մտա­ծում: Սո­ցիա­լա­կան խն­դիր­նե­րը շր­ջա­նում շատ են: Ըն­թա­ցիկ տա­րում ե­րեք բազ­մա­զա­վակ ըն­տա­նի­քի հա­մար տուն կկա­ռուց­վի Խար­խա­փուտ և Ա­կա­նա­բերդ հա­մայ­նք­նե­րում։ Շի­նա­րա­րու­թյան ըն­թաց­քում է 8 տան կա­ռու­ցում ևս: Տրա­մադր­վում են շի­նա­նյու­թեր՝ բնա­կիչ­նե­րի կող­մից սե­փա­կան տնե­րը վե­րա­նո­րո­գե­լու նպա­տա­կով: Այս պա­հի դրու­թյամբ շր­ջա­նի բո­լոր գյու­ղե­րը է­լեկտ­րաէ­ներ­գիա­յով ա­պա­հով­ված են, գոր­ծում է բջ­ջա­յին և ին­տեր­նետ կապ։
Մի խոս­քով, խն­դիր­նե­րի լու­ծումն այս­տեղ, ի­հար­կե, կարևոր է, բայց ա­ռա­վել կարևոր է այն, որ Քար­վա­ճառն այ­սօր հայ­կա­կան է: Հայ­կա­կան է այն քա­ջոր­դի­նե­րի շնոր­հիվ, ո­րոնք սե­փա­կան կյան­քը Ար­ցա­խը հայ­կա­կան տես­նե­լու գա­ղա­փա­րի հա­մար չեն խնա­յել(ի դեպ, հան­դի­պե­ցինք նրան­ցից եր­կու­սի՝ Շա­հեն Մեղ­րյա­նի և Ստյո­պա Մել­քո­նյա­նի եղ­բայր­նե­րին՝ Պո­ղոս Մեղ­րյա­նին և Սա­յադ Մել­քո­նյա­նին, ո­րոնք ապ­րում են այս­տեղ ըն­տա­նիք­նե­րով` վառ պա­հե­լով ի­րենց զոհ­ված եղ­բայր­նե­րի, նրանց ըն­կեր­նե­րի հի­շա­տա­կը): Քար­վա­ճա­ռում այ­սօր հայ ե­րե­խա­ներ են ծն­վում, ֆուտ­բոլ խա­ղում ու հե­ծա­նիվ քշում, հն­չում է ազ­գա­յին երգ-ե­րաժշ­տու­թյուն, հա­յոց այ­բու­բեն է ու­սու­ցան­վում: Ա­սել է թե` խն­դիր­նե­րի հաղ­թա­հա­րումն այս­տեղ միայն ժա­մա­նա­կի հարց է:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Խճանկար Fri, 28 Jun 2019 15:35:13 +0000
ՏՐԱ­ՄԱԴ­ՐՈՒ­ԹՅԱՆ ՏԻԿ­ՆԻԿ­ՆԵՐ http://artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27000-2019-06-28-10-56-33 http://artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27000-2019-06-28-10-56-33 ՏՐԱ­ՄԱԴ­ՐՈՒ­ԹՅԱՆ ՏԻԿ­ՆԻԿ­ՆԵՐ
 Լու­սի­նե ՇԱ­ԴՅԱՆ

 Տիկ­նի­կա­գոր­ծու­թյունն ար­վես­տի ու մշա­կույ­թի գե­ղե­ցիկ ար­տա­ցո­լումն է: Տիկ­նի­կը մա­նուկ­նե­րի հա­մար խա­ղա­լիք է, իսկ մշա­կույթ գնա­հա­տող մարդ­կանց հա­մար` բարձ­րա­ճա­շակ ար­վես­տի մի մաս­նիկ: Այն օգ­տա­գործ­վում է նաև շքեղ ին­տե­րիեր­նե­րի հա­մար: Տիկ­նիկ­ներն ի սկզ­բա­նե մարդ­կանց պատ­կե­րա­ցում­ներն են ե­ղել ի­րենց իսկ մա­սին: Փոք­րիկ մար­դուկ­նե­րի մի­ջո­ցով ներ­կա­յաց­վել են հե­քիա­թա­յին հե­րոս­ներ, ա­ռաս­պե­լա­կան կեր­պար­ներ: Այս ա­մե­նին զու­գա­հեռ, տիկ­նիկ­նե­րը դար­ձել են լավ նվեր­ներ, իսկ տիկ­նի­կա­գործ­ներն ի­րենց տա­ղանդն ու ար­վես­տը կա­րո­ղա­նում են ներ­կա­յաց­նել` նույ­նիսկ դարձ­նե­լով բիզ­նե­սի ճյուղ:

Բնա­տուր տա­ղան­դով օժտ­ված աղ­ջիկ­նե­րը՝ Լու­սի­նե Թադևո­սյանն ու Սյու­զան­նա Բաղ­դա­սա­րյա­նը, ա­վար­տել են ԱրՊՀ ման­կա­վար­ժու­թյան ֆա­կուլ­տե­տի կեր­պար­վես­տի բա­ժի­նը: Դեռ ու­սա­նո­ղա­կան տա­րի­նե­րից նրանք ընդ­հան­րու­թյուն­ներ շատ ու­նեին: Ձե­ռա­գործ տիկ­նիկ­ներ ստեղ­ծե­լու նա­խա­ձեռ­նու­թյու­նը Լու­սի­նեինն էր, տա­ղան­դով, սա­կայն, աղ­ջիկ­նե­րը չեն զի­ջում մի­մյանց: Նրանք ի սկզ­բա­նե ո­րո­շել էին, որ ի­րենց տիկ­նիկ­նե­րը ո­ճա­յին ա­ռու­մով պետք է տար­բեր­վեն մյուս­նե­րից: ՙԱր­վես­տի աս­պա­րե­զը լայն է, որ­քան մարդ ստեղ­ծա­գոր­ծում է, այն­քան նոր մտ­քեր են ա­ռա­ջա­նում: Ե­թե պետք է ստեղ­ծենք այն, ինչն ար­դեն կա՝ ա­նի­մաստ է: Ար­վես­տա­գե­տը միշտ պետք է ա­րա­րի, լի­նի ինք­նա­տիպ ու ար­տա­ցո­լի իր երևա­կա­յա­կան աշ­խար­հը՚, -ա­սում են աղ­ջիկ­նե­րը:
Նրանց ձե­ռա­գոր­ծը կրում է ՙVivien՚ շար­քը: Vivien-ը ֆրան­սիա­ցի կնոջ ա­նուն է, հա­յե­րեն նշա­նա­կում է կեն­դա­նի: Հենց այդ սկզ­բուն­քով էլ աշ­խա­տում են ե­րի­տա­սարդ ստեղ­ծա­գոր­ծող­նե­րը: Ան­շունչ կտո­րին ի­րենց ձեռ­քե­րի ջեր­մու­թյունն ու հո­գու մի մաս­նի­կը փո­խան­ցե­լով` ստեղ­ծում են նո­րա­նոր ինք­նա­տիպ տիկ­նիկ­ներ: Ըստ իմ զրու­ցա­կից­նե­րի՝ ի­րենց աշ­խա­տանք­ներն ա­ռանձ­նա­հա­տուկ են նրա­նով, որ կեն­դա­նի են, ու­նեն տրա­մադ­րու­թյուն, հո­գի և բնա­վո­րու­թյուն:
Ա­յո, Vivien տիկ­նիկ­ներն ա­ռանձ­նա­նում են ինք­նա­տիպ ո­ճով, կեր­պա­րայ­նու­թյամբ ու ար­տա­հայտ­չա­կա­նու­թյամբ: Դրանք ոչ թե ան­շունչ ա­ռար­կա­ներ են, այլ ներ­քին կեն­սու­նա­կու­թյամբ ու հո­գե­բա­նա­կան նր­բին ա­ռանձ­նա­հատ­կու­թյուն­նե­րով օժտ­ված կեր­պար­ներ: Թե­պետ ա­մեն ոք յու­րո­վի է ըն­կա­լում տիկ­նիկն ու նրա բնա­վո­րու­թյու­նը, այ­նուա­մե­նայ­նիվ, տիկ­նիկ­նե­րից յու­րա­քան­չյուրն ու­նի իր պատ­մու­թյու­նը, իր կեր­պարն ու բնա­վո­րու­թյու­նը:
ՙՄի ամ­բողջ աշ­խարհ ենք ներդ­նում մեր աշ­խա­տան­քի մեջ, ա­սես նոր մարդ ենք ստեղ­ծում, ով կա­րող է իր է­ներ­գիա­յով ազ­դել մարդ­կանց վրա: Հիա­նա­լի է, երբ այդ է­ներ­գիան դրա­կան է և օգ­նում է մարդ­կանց ժպ­տալ, աշ­խարհն ա­վե­լի բա­րի դարձ­նել՚,- ան­կեղ­ծա­նում են աղ­ջիկ­նե­րը:
Նրանք նաև հա­վե­լում են, որ աշ­խա­տանքն ա­վե­լի հե­տաքր­քիր է, երբ կա թե­մա­տի­կա, քա­ղա­քա­յին կո­լո­րիտ: Ոգևոր­վե­լով ու հա­մակ­վե­լով Ար­ցա­խում տե­ղի ու­նե­ցող CONIFA-2019 Եվ­րո­պա­յի ա­ռաջ­նու­թյամբ, նրանք ծա­նո­թա­ցան Ար­ցա­խի ֆուտ­բո­լի հա­վա­քա­կա­նին և ստեղ­ծե­ցին մեր ֆուտ­բո­լա­յին թի­մի տիկ­նի­կա­յին տար­բե­րա­կը: Պետք է խոս­տո­վա­նել, որ աշ­խա­տանքն իս­կա­պես հա­ջող­ված էր: Այն ան­տար­բեր չթո­ղեց և ոչ մե­կին: Ֆուտ­բո­լիստ-տիկ­նիկ­նե­րի հե­ղի­նակ­նե­րը նա­խա­տե­սել են դրանք նվի­րել ի­րենց հաս­ցեա­տե­րե­րին:
Ներ­կա­յում ե­րի­տա­սարդ ար­վես­տա­գետ­ներն աշ­խա­տում են հե­տաքր­քիր գա­ղա­փար­նե­րի շուրջ՝ թե­մա­տիկ պատ­կե­րա­ցում­նե­րով: Շու­տով կներ­կա­յաց­նեն ազ­գա­յին տիկ­նիկ­նե­րի շար­քը՝ հայ­կա­կան տա­րազ­նե­րով, ա­նուն­նե­րով: Ըստ իմ զրու­ցա­կից­նե­րի՝ յու­րա­քան­չյուր ար­վես­տա­գետ պետք է հա­ճա­խա­կի անդ­րա­դառ­նա ազ­գա­յի­նին: Կրեա­տիվ տիկ­նիկ­նե­րը նույն­պես աղ­ջիկ­նե­րի ա­ռա­ջի­կա ծրագ­րե­րում են:
Իսկ թե որ­քան ժա­մա­նակ է անհ­րա­ժեշտ տիկ­նիկ պատ­րաս­տե­լու հա­մար, աղ­ջիկ­նե­րը պա­տաս­խա­նում են. ՙԵ­թե ժա­մա­նա­կի խն­դիր չկա, և մենք պատ­րաս­տում ենք այն տիկ­նի­կը, ո­րին ան­համ­բե­րու­թյամբ ցան­կա­նում ենք տես­նել, եր­կու­սից ե­րեք օ­րը բա­վա­կան է՚:
Փա­փուկ և է­կո­լո­գիա­պես մա­քուր ձե­ռա­գործ ստա­նա­լու հա­մար նրանք հիմ­նա­կա­նում օգ­տա­գոր­ծում են կտոր ու սեն­դի­պոն: Չնա­յած գոր­ծու­նեու­թյան կարճ ժամ­կե­տին, աղ­ջիկ­ներն ար­դեն բա­վա­կա­նին հա­ջո­ղու­թյուն­ներ են գրան­ցել և սոց­ցան­ցե­րում ու­նեն հետևորդ­նե­րի մեծ բա­նակ: Նրանց աշ­խա­տանք­նե­րը ներ­կա­յաց­ված են ՙՄենք ենք, մեր սա­րե­րը՚ հու­շար­ձա­նի մո­տա­կայ­քում, ՙՍո­ֆիա՚ առևտրի կենտ­րո­նում և ՙԵվ­րո­պա՚ հյու­րա­նո­ցի հու­շան­վեր­նե­րի տա­ղա­վա­րում:
Ար­վես­տա­գետ աղ­ջիկ­նե­րը ե­րա­զում են ու­նե­նալ սե­փա­կան սրահ, ուր կներ­կա­յաց­նեն ի­րենց աշ­խա­տանք­նե­րը՝ ձե­ռա­գործ տիկ­նիկ­նե­րից բա­ցի նաև կտավ­ներ, խե­ցե­գործ աշ­խա­տանք­ներ, խա­ղա­լիք­ներ և այլն…

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Խճանկար Fri, 28 Jun 2019 10:53:43 +0000
ՙԻՆՁ ՀԱՄԱՐ ԿԱՐԵՎՈՐ Է, ՈՐ ԵՐԵՎԱՆՈՒՄ ԱՎԵԼԻ ՇԱՏ ԶԳԱՆ ՍՏԵՓԱՆԱԿԵՐՏԻ ՇՈՒՆՉԸ՚ http://artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/26891-2019-06-13-20-03-27 http://artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/26891-2019-06-13-20-03-27 ՙԻՆՁ ՀԱՄԱՐ ԿԱՐԵՎՈՐ Է, ՈՐ ԵՐԵՎԱՆՈՒՄ ԱՎԵԼԻ ՇԱՏ ԶԳԱՆ ՍՏԵՓԱՆԱԿԵՐՏԻ ՇՈՒՆՉԸ՚
Լաուրա ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

Հու­նի­սի 13-ին աշ­խա­տան­քա­յին այ­ցով Ստե­փա­նա­կերտ է ժա­մա­նել Երևա­նի քա­ղա­քա­պե­տա­րա­նի պատ­վի­րա­կու­թյու­նը՝ քա­ղա­քա­պետ Հայկ Մա­րու­թյա­նի գլ­խա­վո­րու­թյամբ։ Սա Երևա­նի քա­ղա­քա­յին հա­մայն­քի նոր ղե­կա­վա­րի ա­ռա­ջին պաշ­տո­նա­կան այցն է Ար­ցա­խի Հան­րա­պե­տու­թյան մայ­րա­քա­ղաք։
Ստե­փա­նա­կեր­տում՝ Ար­ցա­խի խոր­հր­դա­նիշ հան­դի­սա­ցող ՙՄենք ենք, մեր սա­րե­րը՚ հու­շար­ձա­նի մոտ, ա­վան­դա­կան ա­ղու­հա­ցով Հայկ Մա­րու­թյա­նին դի­մա­վո­րել են Ստե­փա­նա­կեր­տի քա­ղա­քա­պետ Սու­րեն Գրի­գո­րյանն ու քա­ղա­քա­յին հա­մայն­քի ստո­րա­բա­ժա­նում­նե­րի պա­տաս­խա­նա­տու­ներ։
Այ­նու­հետև Սու­րեն Գրի­գո­րյա­նի ու­ղեկ­ցու­թյամբ հյու­րերն այ­ցե­լել են մայ­րա­քա­ղա­քի Հու­շա­հա­մա­լիր և ծա­ղիկ­ներ խո­նար­հել Մեծ Հայ­րե­նա­կա­նում և Ար­ցա­խյան պա­տե­րազ­մում նա­հա­տակ­ված­նե­րի հու­շա­կո­թող­նե­րին։ Որ­պես հար­գան­քի տուրք` նրանք ծա­ղիկ­ներ են դրել նաև Հու­շա­հա­մա­լի­րի տա­րած­քում ամ­փոփ­ված՝ Ար­ցա­խյան պա­տե­րազ­մում զոհ­ված ա­զա­տա­մար­տիկ­նե­րի շի­րիմ­նե­րին։
Ա­րա­րո­ղու­թյու­նից հե­տո Հայկ ՄԱ­ՐՈՒ­ԹՅԱ­ՆԸ պա­տաս­խա­նեց լրագ­րող­նե­րի հար­ցե­րին։
- Պա­րոն Մա­րու­թյան, ինչ­պի­սի տրա­մադ­րու­թյամբ և ի՞նչ ծրագ­րե­րով եք ե­կել Ար­ցախ։
- Միան­գա­մայն բարձր տրա­մադ­րու­թյամբ եմ ե­կել, և տեղ հաս­նե­լով՝ ոգևո­րու­թյունս ա­վե­լի է բարձ­րա­ցել, ա­վե­լի մար­տա­կան, վճ­ռա­կան եմ դար­ձել՝ շն­չե­լով Ար­ցա­խի մաք­րա­մա­քուր օ­դը և ստա­նա­լով ար­ցախ­ցի­նե­րի դրա­կան հույ­զե­րը... Բնա­կա­նա­բար, ա­նե­լիք­նե­րի մա­սին դեռ պի­տի խո­սենք Ստե­փա­նա­կեր­տի քա­ղա­քա­պե­տի հետ. հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թյան ուղ­ղու­թյուն­նե­րը պատ­կե­րաց­նում ենք, բայց ա­մեն ինչ կհս­տա­կեց­վի ա­ռա­ջի­կա հան­դի­պում­նե­րի ժա­մա­նակ։ Այ­ցը, վս­տահ եմ, նոր թափ է հա­ղոր­դե­լու հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թյա­նը, և նոր ա­նե­լիք­նե­րի հո­րի­զոն է բաց­վե­լու մեր առջև։ Մի բան ինձ հա­մար հս­տակ է ու կարևոր. ու­զում եմ, որ Երևա­նում ա­վե­լի շատ զգան Ստե­փա­նա­կեր­տի շուն­չը։
- Երևա­նը Հա­յաս­տա­նի ու հա­յե­րի մայ­րա­քա­ղաքն է, հին ու բա­րի ա­վան­դույթ­նե­րով։ Բայց դր­սեկ­ներն ու զբո­սաշր­ջիկ­ներն ա­վե­լի շատ Ստե­փա­նա­կեր­տի մաք­րու­թյունն են ըն­դգ­ծում... Ին­չո՞ւ է այդ­պես։ Գու­ցե մե­կը մյու­սից սո­վո­րե­լու բան ու­նենք...
- Գի­տե՞ք ինչ, երբ Փա­րի­զից գա­լիս են Երևան՝ ա­սում են՝ ի՛նչ մա­քուր է Երևա­նը, իսկ երբ Երևա­նից գա­լիս ենք Ստե­փա­նա­կերտ՝ ա­սում ենք ի՛նչ մա­քուր է Ստե­փա­նա­կեր­տը։ Տար­բե­րու­թյու­նը հա­մայ­նք­նե­րի կա­ռուց­ված­քի մեջ է և, ան­շուշտ, մենք ի­րա­րից սո­վո­րե­լու բան ու­նենք։ Ինձ, օ­րի­նակ, դուր է գա­լիս Ստե­փա­նա­կերտ քա­ղա­քում կր­պակ­նե­րից ա­զատ­վե­լու հան­գա­ման­քը։ Չգի­տեմ՝ կոնկ­րետ պայ­քա՞ր է գնա­ցել դրանց դեմ, թե՞ ուղ­ղա­կի ստաց­վել է այդ­պես... Բայց քա­ղա­քի ըն­դար­ձակ տես­քը, մարդ­կանց ջեր­մու­թյունն ու ըն­դու­նե­լու­թյու­նը, տար­բեր տի­պի բան­կո­մատ­նե­րի, սուր­ճի ա­պա­րատ­նե­րի, կր­պակ­նե­րի բա­ցա­կա­յու­թյու­նը մեկ ու­րիշ՝ հա­ճե­լի տպա­վո­րու­թյուն են թող­նում, ին­չը, ցա­վոք, չես ա­սի Երևա­նի մա­սին։ Մենք ըն­դու­նել ենք Երևանն այն­պի­սին, ինչ­պի­սին որ կա, և մեր թի­մը նպա­տակ ու­նի սկ­սել ու կա­մա՛ց-կա­մաց այդ ա­մե­նից ա­զատ­վել, որ­պես­զի մեր սի­րե­լի Երևանն ըն­դու­նի իր նախ­կին դեմ­քը, որն ու­նե­ցել ենք 30-40 տա­րի ա­ռաջ։ Ես հա­մոզ­ված եմ, որ Ստե­փա­նա­կեր­տի քա­ղա­քա­յին իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը, տես­նե­լով Երևա­նի օ­րի­նա­կը, չեն գնա նման ճա­նա­պար­հով։
- Ըստ Ձեր նա­խան­շած ծրագ­րե­րի` ո՞ր ո­լորտ­նե­րում է շա­րու­նակ­վե­լու հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թյու­նը Ստե­փա­նա­կեր­տի քա­ղա­քա­պե­տա­րա­նի հետ։
- Մեծ ա­նե­լիք­ներ ու­նենք մշա­կու­թա­յին ո­լոր­տում, և ար­դեն սկ­սել ենք այդ ուղ­ղու­թյամբ աշ­խա­տանք­ներ տա­նել։ Օ­գոս­տո­սի վեր­ջին Ար­ցա­խում կկազ­մա­կերպ­վի հա­մերգ՝ նվիր­ված մեր շատ սիր­ված կոմ­պո­զի­տո­րի՝ Տիգ­րան Ման­սու­րյա­նի ծնն­դյան 80-ա­մյա­կին։ Բա­ցի այդ, եր­կուս­տեք շատ ա­նե­լիք­ներ ու­նենք` կապ­ված ա­ռա­ջի­կա­յում անց­կաց­վե­լիք Հա­մա­հայ­կա­կան խա­ղե­րի հետ։
Մշա­կույ­թից զատ ես կու­զե­նա­յի նաև, որ մեր հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թյու­նը շա­րու­նակ­վի այ­գի­նե­րի մա­սով։ Եվ որ Երևա­նում էլ լի­ներ Ստե­փա­նա­կերտ քա­ղա­քին նվիր­ված այ­գի։ Կրկ­նում եմ՝ ինձ հա­մար շատ ա­վե­լի հա­ճե­լի կլի­ներ, որ երևան­ցի­ներն զգա­յին Ստե­փա­նա­կեր­տի առ­կա­յու­թյու­նը, շունչն ա­մե­նուր...
-Հա­ջորդ այ­ցը ե՞րբ եք նա­խա­տե­սում։
- Վս­տահ կա­րող եմ ա­սել՝ օ­գոս­տո­սի վեր­ջին։

 

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Խճանկար Thu, 13 Jun 2019 20:00:15 +0000
ԱԶ­ԳԱ­ՅԻՆ-ԳԱ­ՂԱ­ՓԱ­ՐԱ­ԽՈ­ՍԱ­ԿԱՆ ՀՍ­ՏԱԿ ԾՐԱԳ­ՐԵՐ ԵՆ ՊԵՏՔ http://artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/26836-2019-06-06-16-23-22 http://artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/26836-2019-06-06-16-23-22 ԱԶ­ԳԱ­ՅԻՆ-ԳԱ­ՂԱ­ՓԱ­ՐԱ­ԽՈ­ՍԱ­ԿԱՆ ՀՍ­ՏԱԿ ԾՐԱԳ­ՐԵՐ ԵՆ ՊԵՏՔ
Սիր­վարդ ՄԱՐ­ԳԱ­ՐՅԱՆ

 Ար­մի­նե Ան­տո­նյա­նը հան­գա­մանք­նե­րի բե­րու­մով ե­րեք տա­րի ա­ռաջ է հաս­տատ­վել Մոսկ­վա­յում: Դա­սա­խո­սում է Ռու­սաս­տա­նի պե­տա­կան հու­մա­նի­տար հա­մալ­սա­րա­նում, փոր­ձում օգ­տա­կար լի­նել իր երկ­րին ու ժո­ղովր­դին, իսկ թե ինչ­պես է դա նրան հա­ջող­վում, պար­զենք միա­սին...Նախ ո­րո­շեց տե­ղի ար­խիվ­նե­րում ու­սում­նա­սի­րու­թյուն­ներ կա­տա­րել։ Դի­մեց արտ­գործ­նա­խա­րա­րու­թյուն, խնդ­րան­քը դար­ձավ խնդ­րա­հա­րույց: Որ­պես թե­մա էր ընտ­րել ՙԱդր­բե­ջա­նա­կան վտա­րան­դիու­թյու­նը 1920-ա­կան թվա­կան­նե­րից մինչև 1970-ա­կան­նե­րը՚, ո­րի վե­րա­բե­րյալ գրա­կա­նու­թյուն գրե­թե չկար։ Ու­սում­նա­սի­րու­թյուն պի­տի կա­տա­րեր բա­ցա­ռա­պես ար­խի­վա­յին փաս­տաթղ­թե­րի հի­ման վրա։

Ընդ­հան­րա­պես, գե­րա­տես­չա­կան ար­խիվ­ներ ընկ­նե­լը դժ­վա­րու­թյուն­նե­րի հետ է կապ­ված։ Ար­մի­նեն գտավ ել­քը և դի­մեց Ռու­սաս­տա­նի պե­տա­կան հու­մա­նի­տար հա­մալ­սա­րան, որ­տեղ կա ցե­ղաս­պա­նա­գի­տա­կան կենտ­րոն (ի դեպ, այն հրեա­կան է) և ո­րը կազ­մա­կեր­պում էր վե­րա­պատ­րաստ­ման կուրս՝ ՙՑե­ղաս­պա­նա­գի­տու­թյուն և ար­խի­վա­գի­տու­թյուն՚ թե­մա­յով։ Այն բաղ­կա­ցած է եր­կու մա­սից. մի շր­ջան՝ դա­սա­խո­սու­թյուն­ներ և մի շր­ջան էլ` աշ­խա­տանք ար­խիվ­նե­րում, իսկ Ար­մի­նեին անհ­րա­ժեշտ էր ե­րաշ­խա­վո­րա­գիր ստա­նալ՝ հե­տա­գա նպա­տակ­նե­րի ի­րա­գործ­ման հա­մար։ Եվ ար­դեն եր­կու տա­րի է` Ար­մի­նե Ան­տո­նյա­նը Ռու­սաս­տա­նի պե­տա­կան հու­մա­նի­տար հա­մալ­սա­րա­նում մա­գիստ­րոս-մի­ջազ­գայ­նա­գետ­նե­րին դա­սա­խո­սում է հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թյան պատ­մու­թյուն։ Նա ա­ռա­ջարկ ստա­ցավ մնալ և աշ­խա­տել հա­մալ­սա­րա­նում, պարզ­վեց` նրանք Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թյան մաս­նա­գետ էին փնտ­րում։
Ա. Ան­տո­նյա­նը կարճ ժա­մա­նա­կա­մի­ջո­ցում ու­սում­նա­սի­րեց հայտ­նի ՙՓե­րին­չենքն ընդ­դեմ Շվեյ­ցա­րիա­յի՚ գոր­ծը: Վեր­ջի­նիս որ­դին, Մոսկ­վա­յի պետ­հա­մալ­սա­րա­նի աս­պի­րանտ լի­նե­լով, եր­կար տա­րի­ներ ար­խիվ­նե­րում աշ­խա­տել և ու­սում­նա­սի­րու­թյուն­նե­րի հի­ման վրա հրա­տա­րա­կել է ՙՀայ­կա­կան հար­ցը ռու­սա­կան ար­խիվ­նե­րի 120 փաս­տաթղ­թե­րում՚ գիր­քը։ Զրու­ցա­կիցս ըն­թեր­ցե­լով պար­զեց, որ ողջ գիր­քը կեղ­ծա­րա­րու­թյուն է, ո­րո­շեց ու­սում­նա­սի­րել, պատ­վի­րեց նույն փաս­տաթղ­թե­րը և հա­մե­մա­տե­լով` ա­կա­նա­տես ե­ղավ, մեղմ ա­սած, խայ­տա­ռա­կու­թյան։ Հե­ղի­նակ կոչ­վա­ծը նույ­նիսկ կեղ­ծել էր ամ­սաթ­վեր, բո­վան­դա­կա­յին շատ կարևոր մա­սեր ուղ­ղա­կի ջն­ջել: Ար­մի­նեն հա­մալ­սա­րա­նում թե­մա­յի պաշտ­պա­նու­թյան ժա­մա­նակ ներ­կա­յաց­րեց փաս­տաթղ­թե­րի օ­րի­գի­նալ­նե­րը և թուրք պատ­մա­բա­նի ՙու­սում­նա­սի­րու­թյու­նը՚: Իմ հար­ցին` թե հնա­րա­վոր չէ՞ հայ­կա­կան աղ­բյուր­նե­րի հա­մադր­մամբ ցույց տալ կեղ­ծի­քը, Ար­մի­նեն ա­սաց հետևյա­լը. ՙՆա ներ­կա­յաց­րել էր փաս­տաթղ­թե­րը և վեր­ծան­ված տեքս­տը, հենց նրա հա­մե­մա­տու­թյան մեջ էլ երևում էր կեղ­ծա­րա­րու­թյու­նը։ Մի փաս­տա­թուղթ կար 1920թ. հայ-թուր­քա­կան պա­տե­րազ­մի վե­րա­բե­րյալ, որ մինչև հի­մա խնդ­րա­հա­րույց է. հա­յե՞րն են նա­խա­հար­ձակ ե­ղել, թե՞ թուր­քե­րը։ Նա տե­ղադ­րել էր մի փաս­տա­թուղթ, որ­տեղ աս­վում է, որ թուր­քե­րը դի­մել են խոր­հր­դա­յին կող­մին` խնդ­րե­լով օգ­նու­թյուն տրա­մադ­րել։ Այդ փաս­տաթղ­թում ին­քը կեղ­ծել էր ամ­սա­թի­վը, ո­րով­հետև նախ­կին թի­վը ցույց էր տա­լիս, որ ի­րենք վա­ղուց են պատ­րաստ­վել այդ պա­տե­րազ­մին։ Իսկ ռուս-թուր­քա­կան հա­կա­մար­տու­թյունն այդ ֆո­նին տե­սա­նե­լի չէր, տե­սա­նե­լի չէ, թե ի­րա­կա­նում ինչ է տե­ղի ու­նե­ցել՚։
Ա. Ան­տո­նյա­նը գնաց նույն ար­խի­վը և աշ­խա­տող­նե­րից մե­կի հետ էր զրու­ցում, վեր­ջինս ա­սաց. ՙՈմն Փե­րին­չե­քի դուք ճա­նա­չո՞ւմ եք՚, և տե­ղե­կա­նա­լով, որ Ար­մի­նեն նրա գործն է ու­սում­նա­սի­րում, ար­խի­վի աշ­խա­տո­ղը ա­սաց, մենք այդ­պես էլ նրան աշ­խա­տաոճ չկա­րո­ղա­ցանք սո­վո­րեց­նել։ Ար­խի­վի աշ­խա­տող­ներն էլ էին նկա­տել, որ նա ինք­նան­պա­տակ կեղ­ծա­րա­րու­թյուն պի­տի ներ­կա­յաց­ներ, դա էր նրա նպա­տա­կը։ Հաս­կա­նա­լի է, որ նա պե­տա­կան հանձ­նա­րա­րու­թյուն է կա­տա­րել։ Դեռ ա­վե­լին` Ար­մի­նեի պնդ­մամբ նրանց նման­նե­րը ար­խիվ­նե­րից վերց­նում ու ոչն­չաց­նում են Ղա­րա­բա­ղին վե­րա­բե­րող փաս­տաթղ­թե­րը։ Եվ Թուր­քիա­յի և Ադր­բե­ջա­նի դես­պա­նու­թյուն­նե­րը շատ ակ­տիվ աշ­խա­տանք են տա­նում ար­խիվ­նե­րում։
Զրու­ցակ­ցիս հա­վաստ­մամբ` ռու­սա­կան ար­խիվ­ներն այն­քան չու­սում­նա­սիր­ված են, ու նա ա­մեն օր զար­մա­նում է այդ վե­րա­բեր­մուն­քի վրա, չու­սում­նա­սիր­ված ահ­ռե­լի փաս­տաթղ­թեր կան։ Նա նաև նկա­տել է, որ ադր­բե­ջան­ցի­ներն ու թուր­քե­րը ոչ միայն հե­տաքր­քր­ված են, այլև աշ­խա­տում են կոնկ­րետ նպա­տա­կադր­վա­ծու­թյամբ։ Նաև ար­խի­վի աշ­խա­տող­նե­րից մե­կը խոս­տո­վա­նեց (խնդ­րե­լով իր ա­նու­նը չտալ), որ կան գոր­ծեր, ո­րոնք հա­յե­րին ընդ­հան­րա­պես չեն տրա­մադ­րում։
Իմ այն հար­ցին, թե կա՞ն ցե­ղաս­պա­նու­թյու­նը ո­րա­կող չա­փո­րո­շիչ­ներ, Ար­մի­նե Ան­տո­նյանն ա­սաց հետևյա­լը. ՙՀա­մե­նայն դեպս, մեր Ցե­ղաս­պա­նա­գի­տու­թյան կենտ­րո­նում հրեա­ներն ըն­դու­նում են այն և ձգ­տում ինչ­քան հնա­րա­վոր է ա­կա­դե­միա­կան հար­թակ­նե­րում բարձ­րաց­նել հար­ցը և այն­քան ա­սել, որ կոն­պե­սաց­վի քա­ղա­քա­կան չճա­նա­չու­մը, որ­պես­զի չկաս­կա­ծենք, որ որևէ մե­կը դա հեր­քում է։ Ի­րենք են նույ­նիսկ մե­րոնց ա­ռա­ջար­կում և փոր­ձում ա­սել` ուղ­ղա­կի հաս­կա­ցեք, որ քա­ղա­քա­կան խն­դիր է, դրա հա­մար էլ չենք ճա­նա­չում։ Խո­ջա­լուի հետ կապ­ված էլ ա­զե­րի­ներն են փոր­ձեր ա­նում մտ­նել մեր Կենտ­րոն։

 

Շատ քա­ղա­քա­կան խն­դիր­ներ կան` բա­ցի հս­տակ գի­տա­կան չա­փո­րո­շիչ­նե­րից, Ռու­սաս­տանն էլ է ճա­նա­չել Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թյու­նը, Դու­ման ըն­դու­նել է այդ օ­րեն­քը: Շատ եր­կր­նե­րի նա­խա­գահ­ներ ա­ռայ­սօր օգ­տա­գոր­ծում են ՙկո­տո­րած­ներ՚ եզ­րույ­թը, իսկ մենք չենք կա­րո­ղա­նում նրանց հա­կադ­րել, որ կո­տո­րա­ծի և ցե­ղաս­պա­նու­թյան բնույթ­նե­րը տար­բեր են։ Մեր դեպ­քում խնդ­րա­հա­րույցն այդ փաս­տաթղ­թե­րի ոչ բա­վա­րար լի­նելն է. օս­մա­նյան ար­խիվ­նե­րը վա­ղուց ոչն­չաց­ված են։ Հրեա­նե­րը Նյուրն­բեր­գի պրո­ցե­սով կա­րո­ղա­ցան փաս­տաթղ­թա­վո­րել այդ ամ­բողջ հան­ցա­գոր­ծու­թյու­նը։ Մեր դեպ­քում իթ­թի­հա­տա­կան­նե­րի ար­խի­վը շտապ ոչն­չաց­վեց, ու մենք գո­նե այդ հրա­ման­նե­րը, ո­րոնք ե­ղել են և ոչն­չաց­վել, փաս­տա­ցի ձեռ­քի տակ չու­նենք։ Դրա­նով բո­լո­րո­վին չեմ նսե­մաց­նում ե­ղած փաս­տաթղ­թա­բա­նու­թյու­նը, բայց ուղ­ղա­կի փոքր-ինչ դժ­վար է գործն ա­ռաջ գնում։ Շատ պե­տու­թյուն­ներ ճա­նա­չել են ցե­ղաս­պա­նու­թյու­նը, բայց, քա­ղա­քա­կան մի շարք գոր­ծոն­նե­րով պայ­մա­նա­վոր­ված` վերջ­նա­կան ճա­նա­չումն ու Թուր­քիա­յի ա­ռե­րե­սու­մը սե­փա­կան պատ­մու­թյան մութ է­ջե­րին ու­շա­նում է։ Իսկ խոր­հր­դա­րան­նե­րի ըն­դու­նու­մը դեռևս բա­վա­րար չէ ճա­նաչ­ման հա­մար։ Նույն ին­քը Ռու­սաս­տա­նը ճա­նա­չել է, բայց Ռու­սաս­տա­նում էլ տա­բու կա։
Ար­մի­նեն ու իր ըն­կեր­նե­րը շատ են հե­տաքր­քր­ված Ղա­րա­բա­ղյան հիմ­նախ­նդ­րով։ Նա մտա­դիր է սե­մի­նար­ներ նա­խա­ձեռ­նել ար­տա­քին քա­ղա­քա­կան ա­ռաջ­նա­հեր­թու­թյուն­նե­րի վե­րա­բե­րյալ, որ ի­րա­վա­սու մար­դիկ գան, նս­տեն, խո­սեն և, ի վեր­ջո, հաս­կա­նան, թե ինչ ա­ռաջ­նա­հերթ խն­դիր­ներ ու­նեն։ Նա ցա­վում է, որ շա­տե­րը զբաղ­ված են կեն­ցա­ղա­յին մանր¬մունր խն­դիր­նե­րով, իսկ հա­յա­գի­տու­թյա­նը սպառ­նում է հա­յատ­գի­տու­թյու­նը, ինչն ան­թույ­լատ­րե­լի է, ե­թե չա­սենք` վտան­գա­վոր։ Ազ­գա­յին¬գա­ղա­փա­րա­խո­սա­կան հս­տակ ծրագ­րեր են անհ­րա­ժեշտ։ Մոսկ­վա­յում նրանք կա­րիք ու­նեն լսե­լու Հա­յաս­տա­նից ու Ար­ցա­խից ե­կած մաս­նա­գետ­նե­րի ու փոր­ձա­գետ­նե­րի եզ­րա­հան­գում­նե­րը, տե­ղյակ լի­նե­լու նրանց դիր­քո­րո­շում­նե­րին, ո­րոն­ցից էլ պի­տի ա­ծանց­վի տե­ղի հայ մաս­նա­գետ­նե­րի գոր­ծե­լա­կեր­պը՝ ի շահ Հա­յաս­տա­նի ու Ար­ցա­խի։ Ադր­բե­ջա­նը մի­լիոն­ներ է ծախ­սում իր սու­տը աշ­խար­հին հասց­նե­լու, իսկ մենք լռում ենք ու զլա­նում ա­ղա­ղա­կող ճշ­մար­տու­թյան մա­սին բարձ­րա­ձայ­նել, մեր փո­խա­րեն ու­րիշ ոչ մե­կը դռ­ներ չի ծե­ծե­լու, մեր հար­ցը մեր ձեռ­քով պի­տի լուծ­վի։ Ա. Ան­տո­նյա­նը պլա­նա­վո­րում է Ար­ցախ այ­ցե­լել հու­նիս ամ­սին, ե­թե հա­ջող­վի, նաև դա­սա­խո­սու­թյուն­նե­րով հան­դես գալ ու­սա­նո­ղու­թյան առջև։ Զրու­ցակ­ցիս կար­ծի­քով` անհ­րա­ժեշտ է ա­նընդ­հատ քա­րո­զել և հա­կա­ռա­կոր­դի մեծ գու­մար­նե­րով քա­րոզ­չու­թյա­նը հա­կա­դար­ձել ՙու­ղե­ղով՚ ու հա­կա­քա­րոզ­չու­թյամբ։ Նրանք նաև պե­տա­կան ինս­տի­տուտ­նե­րով են քա­րոզ­չու­թյուն ի­րա­կա­նաց­նում, իսկ մենք՝ հա­յերս, դա ա­նում ենք ան­հատ­նե­րով և խիստ տե­ղա­յին։ Նա ար­դեն եր­կար ժա­մա­նակ է փոր­ձում է գի­տա­կան ըն­կե­րու­թյուն հիմ­նադ­րել, ո­րը պի­տի զբաղ­վի հա­յա­գի­տու­թյան քա­րո­զով: Նա վեր­ջերս տե­ղե­կա­ցավ, որ Մոսկ­վա­յի պե­տա­կան հա­մալ­սա­րա­նում Իս­րա­յե­լի դես­պա­նու­թյու­նը զբաղ­վում է Իս­րա­յե­լի ար­տա­քին քա­ղա­քա­կան գե­րա­կա­յու­թյուն­նե­րով և Իս­րա­յե­լից հրա­վիր­ված մաս­նա­գետ­նե­րը մարդ­կանց գլու­խը լց­նում են ի­րենց տե­սա­կետ­նե­րով։
Ար­ցա­խյան պատ­վի­րա­կու­թյան հետ նախ­նա­կան պայ­մա­նա­վոր­վա­ծու­թյուն ձեռք բեր­վեց հն­չած մտա­հո­գու­թյուն­նե­րի վե­րա­բե­րյալ կազ­մա­կեր­պել սե­մի­նար­ներ, ՙԿլոր սե­ղան­ներ՚ տար­բեր մա­կար­դա­կով հան­դի­պում­ներ, հա­մախ­մբ­վել հա­յու­թյա­նը հու­զող բո­լոր փոք­րու­մեծ խն­դիր­նե­րի շուրջ։ Իսկ թե որ­քա­նով է Ռու­սաս­տա­նը շա­հագր­գիռ Ար­ցա­խի հար­ցում, Ար­մի­նեն ցա­վով մատ­նան­շեց վեր­ջերս տե­ղի ու­նե­ցած մի դեպք… Ծնն­դով գյում­րե­ցի ու­սա­նող ըն­կեր­նե­րից մե­կը դի­մում գրեց` խնդ­րե­լով ի­րեն հե­ռաց­նել հա­մալ­սա­րա­նից և հար­գել իր ցան­կու­թյու­նը ծա­ռա­յել Ար­ցա­խի Հան­րա­պե­տու­թյան բա­նա­կում...Մի քա­նի օ­րից ստաց­վեց բու­հի պա­տաս­խա­նը` չենք ըն­դու­նում ձեր դի­մու­մը կաս­կա­ծե­լի ձևա­կերպ­ման պատ­ճա­ռով։ Իսկ կաս­կա­ծե­լի ձևա­կեր­պու­մը, պարզ է, Ար­ցա­խի Հան­րա­պե­տու­թյունն է։ Ու­սա­նողն իր ցան­կու­թյունն է ձևա­կեր­պել և ստա­ցել է քա­ղա­քա­կան գնա­հա­տա­կան։
Ա. Ան­տո­նյա­նը հա­մոզ­ված է, որ ինս­տի­տու­ցիո­նալ գոր­ծո­նը` պե­տա­կան ինս­տի­տու­տը պի­տի աշ­խա­տի։ Հրեա­կան հա­մայն­քը բո­լո­րո­վին չէր կա­յա­նա ա­ռանց Իս­րա­յե­լից ե­կող ազ­դակ­նե­րի։ Նրա հա­մար միան­շա­նակ է, որ մինչև Հա­յաս­տա­նից ու Ար­ցա­խից չգան ազ­դակ­նե­րը, գոր­ծըն­թա­ցը ցան­կա­լի ար­դյունք չի տա­լու:

Ստեփանակերտ-Մոսկվա-Ստեփանակերտ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Խճանկար Thu, 06 Jun 2019 16:21:03 +0000