comintour.net
stroidom-shop.ru
obystroy.com
Քաղաքական http://artsakhtert.com Sat, 17 Aug 2019 21:23:51 +0000 Joomla! - Open Source Content Management hy-am ՆՈՐ ՁԵ­ՎԱ­ՉԱ­ՓՈՒՄ ԱԴՐ­ԲԵ­ՋԱ­ՆԸ ՉՏԵ­ՂԱ­ՎՈՐ­ՎԵՑ http://artsakhtert.com/arm/index.php/politics/item/27296-2019-08-16-19-39-32 http://artsakhtert.com/arm/index.php/politics/item/27296-2019-08-16-19-39-32 ՆՈՐ ՁԵ­ՎԱ­ՉԱ­ՓՈՒՄ  ԱԴՐ­ԲԵ­ՋԱ­ՆԸ ՉՏԵ­ՂԱ­ՎՈՐ­ՎԵՑ
Ռու­զան ԻՇ­ԽԱ­ՆՅԱՆ

Օ­գոս­տո­սի 13-ին Սո­չիում պետք է տե­ղի ու­նե­նար Պու­տին-Ռոու­հա­նի-Ա­լիև հան­դի­պու­մը։ Ա­վե­լի վաղ կող­մե­րը տե­ղե­կաց­րել էին նաև Ռու­սաս­տա­նի, Ի­րա­նի և Ադր­բե­ջա­նի նա­խա­գահ­նե­րի երկ­կողմ հան­դի­պում­նե­րի մա­սին, իսկ ե­ռա­կողմ հան­դիպ­ման ար­դյունք­նե­րը պետք է ամ­փոփ­վեին հա­մա­տեղ հայ­տա­րա­րու­թյան մեջ։ Եր­կու­շաբ­թի, սա­կայն, ՌԴ նա­խա­գա­հի մա­մու­լի քար­տու­ղար Դմիտ­րի Պես­կովն ի­րա­զե­կեց հան­դիպ­ման հե­տաձգ­ման մա­սին՝ ա­սե­լով, որ պատ­ճառ­նե­րը տեխ­նի­կա­կան են։ Ի­րա­նի նա­խա­գա­հի վար­չա­կազ­մի հա­ղոր­դակ­ցու­թյան և տե­ղե­կատ­վու­թյան վար­չու­թյան ներ­կա­յա­ցու­ցիչ Փար­վիզ Էս­մաի­լիի մեկ­նա­բա­նու­թյու­նը ռու­սա­կա­նից չտար­բեր­վեց. աս­վա­ծին միայն հա­վել­վեց, որ գա­գաթ­նա­ժո­ղո­վի անց­կաց­ման հա­մար ա­վե­լի հար­մար ժա­մա­նակ կըն­տր­վի։ Նա­խա­գա­հա­կան­նե­րից հն­չող հայ­տա­րա­րու­թյուն­նե­րը, բնա­կա­նա­բար, չէին կա­րող այլ բո­վան­դա­կու­թյուն ու­նե­նալ։ Պատ­ճառ­ներն ի­րա­կա­նում խոր­քա­յին են, ո­րոնց գու­մար­վում է ան­կան­խա­տե­սե­լի հետևանք­նե­րով հղի ԱՄՆ-Ի­րան դի­մա­կա­յու­թյան ա­ճը։ Ռու­սաս­տան-Ի­րան-Ադր­բե­ջան հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թյան ձևա­չա­փը ստեղծ­վել է 2016-ին՝ ապ­րի­լյան պա­տե­րազ­մից հե­տո։ Օ­գոս­տո­սի 8-ին Բաք­վում տե­ղի է ու­նե­ցել ա­ռա­ջին հան­դի­պու­մը։ Ռու­սաս­տա­նի Դաշ­նու­թյան արտ­գործ­նա­խա­րար Սեր­գեյ Լավ­րովն այն բնո­րո­շել է որ­պես տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թյան նոր ձևա­չափ։ Քա­նի որ ՙԵ­ռյակն՚ ընդգրկված է նաև Մերձ­կաս­պյան տա­րա­ծաշր­ջա­նի պե­տու­թյուն­նե­րի հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թյան ձևա­չա­փում, փոխ­հա­րա­բե­րու­թյուն­ներն ու փո­խա­դարձ շա­հե­րի հաշ­վա­ռու­մը նրանց հա­մար ա­ռա­վել քան կարևոր են։ Բայց դա նրանց մոտ դժ­վար է ստաց­վում, հա­ճախ էլ չի ստաց­վում։

Ստեղծ­ված ի­րա­վի­ճա­կում տա­րա­ծաշր­ջա­նի եր­կու խո­շոր դե­րա­կա­տար­նե­րի հետ հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թյունն Ադր­բե­ջա­նին ինք­նավս­տա­հու­թյուն չի ներ­շն­չում։ Ա­լիևյան քա­րոզ­չա­մի­ջոցն այդ առն­չու­թյամբ իր կան­խա­տե­սում­ներն ա­նե­լով՝ գրեց, որ Ռու­սաս­տա­նը, ա­ջակ­ցե­լով հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թյան ե­ռա­կողմ ձևա­չա­փին, հաս­տա­տում է տա­րա­ծաշր­ջա­նում իր ա­ռանց­քա­յին դե­րա­կա­տա­րու­թյու­նը։ Իսկ Ադր­բե­ջա­նը շա­րու­նա­կում է տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին եր­կու խո­շոր խա­ղա­ցող­նե­րի հետ բա­րիդ­րա­ցիա­կան հա­րա­բե­րու­թյուն­ներն ամ­րապն­դե­լու քա­ղա­քա­կա­նու­թյու­նը՝ ինչ­պես քա­ղա­քա­կան, այն­պես էլ տն­տե­սա­կան ո­լորտ­նե­րում։ Հեր­թա­պահ այս ձևա­կեր­պու­մից հե­տո քա­րոզ­չա­մի­ջոցն ա­նուղ­ղա­կիո­րեն ներ­կա­յաց­նում է ադր­բե­ջա­նա­կան քա­ղա­քա­կան վեր­նա­խա­վի դիր­քո­րո­շու­մը՝ այդ նպա­տա­կով մեջ­բե­րե­լով վրա­ցա­կան ՙՏար­բե­րակ­ներ և մեկ­նա­բա­նու­թյուն­ներ՚ պար­բե­րա­կա­նի հրա­պա­րա­կու­մը, ըստ ո­րի՝ ե­րեք կող­մերն էլ մի շարք հար­ցե­րի շուրջ ու­նեն չհա­մադր­վող, հա­ճախ նաև՝ մի­մյանց հա­կա­սող շա­հեր, ո­րոնց պատ­ճա­ռով այդ ՙԵ­ռյա­կը՚ տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին կա­յուն կազ­մա­կեր­պու­թյուն կամ դա­շինք դառ­նա­լու հե­ռան­կար հա­զիվ թե ու­նե­նա։

Արևմտյան պատ­ժա­մի­ջոց­նե­րի ֆո­նին Ի­րանն ա­մե­նից շատ Ռու­սաս­տա­նի կա­րիքն ու­նի։ Թեհ­րան-Բա­քու հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րում հա­կա­սու­թյուն­նե­րը գնա­լով ա­վե­լի են խո­րա­նում։ Ե­րեք կող­մերն առն­վազն ի­րա­րից կպա­հան­ջեն հար­վա­ծի տակ չդ­նել մի­մյանց շա­հե­րը։ Ա­վե­լորդ է ա­սել, որ Իլ­համ Ա­լիևին հե­տաք­րք­րող թե­մա­նե­րի շարքն սկս­վում և ա­վարտ­վում է տա­րած­քա­յին ամ­բող­ջա­կա­նու­թյամբ։ Ադր­բե­ջա­նա­կան քա­րոզ­չա­մի­ջո­ցի անդ­րա­դար­ձը հե­տաք­րք­րու­թյուն է ներ­կա­յաց­նում այն­քա­նով, որ ու­շադ­րու­թյուն է հրա­վի­րում ա­լիևյան վար­չա­կազ­մի քա­ղա­քա­կան կողմ­նո­րոշ­ման վրա։ Հա­մաշ­խար­հա­յին ու­ժա­յին կենտ­րոն­նե­րից հա­վա­սար հե­ռա­վո­րու­թյուն պահ­պա­նե­լու քա­ղա­քա­կա­նու­թյու­նը Բա­քուն սր­բագ­րում է՝ ա­ռաջ­նայ­նու­թյու­նը տա­լով եվ­րո­պա­կան ին­տեգ­րա­ցիա­յին։ Ար­տա­քին ուղ­ղու­թյու­նում ադր­բե­ջա­նա­կան վեր­ջին զար­գա­ցում­նե­րը, թերևս, հիմ­նա­վո­րում են այս կողմ­նո­րոշ­ման հա­վաս­տիու­թյու­նը։ Այ­սինքն՝ Ի­րան-Ադր­բե­ջան-Ռու­սաս­տան ձևա­չա­փում ի հայտ են գա­լիս նոր խն­դիր­ներ, և հատ­կա­պես Բա­քուն է հայ­տն­վում փա­կու­ղա­յին ի­րա­վի­ճա­կում։ Նրան հա­վա­սա­րա­պես սեղ­մում են ինչ­պես արևմտյան, այն­պես էլ ռու­սաս­տա­նյան օ­ղակ­նե­րը։

Ի­րա­վի­ճա­կը Պար­սից ծո­ցում շա­րու­նա­կում է լար­ված մնալ։ Իս­րա­յե­լա­կան ռազ­մա­կան նա­վե­րը հասց­րել են ծո­ցում հայ­տն­վել և ար­ժա­նա­նալ ի­րա­նա­կան կող­մի նա­խազ­գու­շաց­նող ար­ձա­գան­քին։ ՙԻս­րա­յե­լա­կան ռազ­մա­նա­վե­րի հայ­տն­վե­լը կա­րող է հան­գեց­նել պա­տե­րազ­մի՚,-հայ­տա­րա­րել է Իս­լա­մա­կան հե­ղա­փո­խու­թյան պա­հա­պան­նե­րի զո­րա­կազ­մի ռազ­մա­ծո­վա­յին ու­ժե­րի հրա­մա­նա­տար՝ ծո­վա­կալ Ա­լի Ռը­զա Թան­գի­սի­րին և ա­պա հա­վե­լել, որ Ի­րա­նը պատ­րաստ է ցան­կա­ցած ժա­մա­նակ ցան­կա­ցած նավ գրա­վել, այդ թվում՝ այն նա­վե­րը, ո­րոնք ու­ղեկ­ցում են ԱՄՆ-ի և Մեծ Բրի­տա­նիա­յի ռազ­մա­ծո­վա­յին նա­վա­տոր­մի նա­վե­րին։ Ըl-Mayadeen հե­ռուս­տաա­լի­քին վկա­յա­կո­չե­լով՝ զո­րահ­րա­մա­նա­տա­րի խոս­քերն է փո­խան­ցում 1in.am-ը. Ի­րա­նը Հոր­մու­զի նե­ղու­ցի անվ­տան­գու­թյու­նը կա­պա­հո­վի այն­քան ժա­մա­նակ, քա­նի դեռ կա­րող է նավթ ար­տա­հա­նել։ Բա­ցի այդ, ի­րան­ցի ծո­վա­կալն ակ­նար­կել է նաև արևմտյան սադ­րան­քի մա­սին՝ ա­սե­լով, որ Միա­ցյալ Նա­հանգ­նե­րը հար­ձա­կում­ներ է կազ­մա­կեր­պում ի­րա­նա­կան ջրե­րի մեր­ձա­կայ­քում գտն­վող նավ­թա­տար նա­վե­րի վրա, որ­պես­զի հե­տո դրա­նում մե­ղադ­րի Թեհ­րա­նին։

Նախ­քան Սո­չիի հան­դի­պու­մը չե­ղյալ հայ­տա­րա­րե­լը, Ռու­սաս­տանն ու Ի­րա­նը միա­ժա­մա­նակ ի­րա­զե­կե­ցին, որ դեմ են թուրք­մե­նա­կան գա­զա­տա­րը Ադր­բե­ջա­նի տա­րած­քով Եվ­րո­պա հասց­նե­լուն։ Քա­նի որ գա­զի խո­ղո­վա­կա­շա­րը Թուրք­մենս­տա­նից Ադր­բե­ջան հաս­նե­լու հա­մար պի­տի անց­նի Կաս­պից ծո­վով, ի­րա­նա­կան կող­մը կար­ծում է, որ դա շր­ջա­կա մի­ջա­վայ­րին լուրջ վնաս կհասց­նի։ Գա­զը եվ­րո­պա­կան շու­կա ա­ռա­քե­լու հար­ցում Ի­րա­նը հարևան­նե­րին ա­ռա­ջար­կում է օգտ­վել իր են­թա­կա­ռուց­վածք­նե­րից։ Վատ նո­րու­թյուն Բաք­վի հա­մար, որն ի­րեն տա­րան­ցիկ երկ­րի դե­րում պատ­կե­րաց­նե­լով՝ տն­տե­սա­կան ու քա­ղա­քա­կան հաշ­վարկ­ներ էր ա­րել։ Այս հար­թու­թյու­նում Արևմուտ­քի հետ կապ­ված ծրագ­րերն ի չիք են դառ­նում. թուրք­մե­նա­կան գազն Արևմուտ­քին մա­տա­կա­րա­րե­լու միակ ու­ղին անց­նում է Ռու­սաս­տա­նով ու Ղա­զախս­տա­նով։

ՌԴ կա­ռա­վա­րու­թյան հայ­տա­րա­րու­թյունն ա­վե­լի խիստ տո­նայ­նու­թյուն ու­ներ. Կաս­պիա­կա­նի ե­զա­կի է­կո­հա­մա­կար­գի պահ­պա­նումն ա­ռաջ­նա­յին է ա­մեն տե­սա­կի հի­պո­թե­տիկ տն­տե­սա­կան նա­խագ­ծե­րի նկատ­մամբ։ Պատ­կերն այս­պի­սին է. եվ­րո­պա­կան շու­կան կշա­րու­նա­կի կախ­ված մնալ ռու­սա­կան գա­զից, քա­նի որ այ­լընտ­րան­քա­յին տար­բե­րակ ա­ռայժմ չկա։ ՌԴ-ի և Ի­րա­նի շա­հե­րը հա­մադր­վում են, ին­չից լր­ջո­րեն տու­ժում է Ադր­բե­ջա­նը։Գա­զի ա­ռաք­ման հար­ցը շա­րու­նա­կենք դի­տար­կել ու­ժա­յին կենտ­րոն­նե­րի մր­ցակ­ցու­թյան տի­րույ­թում։ ԱՄՆ-ն բո­լոր ա­ռիթ­նե­րով քն­նա­դա­տում է եվ­րո­պա­կան դի­վա­նա­գի­տու­թյա­նը՝ մաս­նա­վո­րա­պես ա­սե­լով, որ է­ներ­գա­կիր­նե­րի և հատ­կա­պես գա­զի հար­ցում Ռու­սաս­տա­նից կախ­վա­ծու­թյունն ուղ­ղա­կի ան­թույ­լատ­րե­լի է։ Հար­ցը մի այլ կողմ էլ ու­նի. քա­ղա­քա­կան վեր­լու­ծա­բան­նե­րը մշ­տա­պես կաս­կա­ծով են վե­րա­բեր­վել թուրք­մե­նա­կան գա­զը Կաս­պի­ցի հա­տա­կով, Ադր­բե­ջա­նի, Վրաս­տա­նի և Թուր­քիա­յի տա­րած­քով, ա­սել է թե՝ ադր­բե­ջա­նա-ար­ցա­խյան հա­կա­մար­տու­թյան գո­տով եվ­րո­պա­կան շու­կա դուրս բե­րե­լու  հնա­րա­վո­րու­թյա­նը։ Նրանք վկա­յա­կո­չում են ժլատ եվ­րո­պա­ցու հաշ­վարկ­նե­րը, ո­րը խո­շոր նա­խագ­ծե­րի մեջ գու­մար կա­րող է ծախ­սել միայն դրանք չկորց­նե­լու մեծ հա­մոզ­մունք ու­նե­նա­լու դեպ­քում։ Հա­կա­մար­տու­թյան խա­ղաղ կար­գա­վոր­ման գոր­ծըն­թա­ցում էլ կարևոր դե­րա­կա­տար­նե­րը եր­կուսն են՝ Ռու­սաս­տա­նը և Միա­ցյալ Նա­հանգ­նե­րը։ Ռու­սաս­տա­նը ներ­կա դրու­թյամբ Եվ­րո­պա է ա­ռա­քում տա­րե­կան մոտ 200 մի­լիարդ խոր. մետր գազ, իսկ քն­նարկ­վող նա­խագ­ծի (Հա­րա­վա­յին գա­զա­յին մի­ջանցք) դեպ­քում խոս­քը 16 մի­լիար­դի մա­սին է։ Մի խոս­քով՝ Տրանս­կաս­պիա­կան գա­զա­տա­րի կա­ռուց­ման վե­րա­բե­րյալ խո­սակ­ցու­թյունն ա­ռայժմ ի­րա­կա­նու­թյան հետ ա­ղերս չու­նի, ո­րով­հետև թե­լադ­րո­ղը Ռու­սաս­տանն է։ 

Անդ­րա­դառ­նա­լով Սո­չիի չկա­յա­ցած հան­դիպ­մա­նը՝ անհ­րա­ժեշտ ենք հա­մա­րում մեջ­բե­րել Ի­րա­նի նա­խա­գա­հի վար­չա­կազ­մի հա­ղոր­դակ­ցու­թյան և տե­ղե­կատ­վու­թյան վար­չու­թյան ներ­կա­յա­ցուց­չի խոս­քերն այն մա­սին, որ ե­րեք պե­տու­թյուն­նե­րի ղե­կա­վար­նե­րի հեր­թա­կան հան­դիպ­ման օ­րա­կար­գում կլի­նեն տն­տե­սա­կան ո­լոր­տի բո­լոր ուղ­ղու­թյուն­ներն ու տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին փոխ­գոր­ծակ­ցու­թյան խն­դիր­նե­րը։ Սա նշա­նա­կում է, որ տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին եր­կու գլ­խա­վոր դե­րա­կա­տար­նե­րի՝ Ի­րա­նի և Ռու­սաս­տա­նի նա­խա­գահ­նե­րի հետ հա­մա­ձայ­նու­թյան գալն Ա­լիևի հա­մար, մեղմ ա­սած, դյու­րին չի լի­նի։ Ադր­բե­ջա­նա­կան քա­րոզ­չա­մի­ջո­ցի կող­մից ՙԵ­ռյա­կի՚ վե­րա­բե­րյալ վրա­ցա­կան տե­սա­կե­տի մեջ­բե­րումն ա­մենևին պա­տա­հա­կան չէ։

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Քաղաքական Fri, 16 Aug 2019 19:35:18 +0000
ԲԱ­ՔՈՒՆ ՇԱ­ՐՈՒ­ՆԱ­ԿՈՒՄ Է ՇԱ­ՀԱՐ­ԿԵԼ ՓԱԽՍ­ՏԱ­ԿԱՆ­ՆԵ­ՐԻ ՀԱՐ­ՑԸ http://artsakhtert.com/arm/index.php/politics/item/27280-2019-08-14-16-32-00 http://artsakhtert.com/arm/index.php/politics/item/27280-2019-08-14-16-32-00 ԲԱ­ՔՈՒՆ ՇԱ­ՐՈՒ­ՆԱ­ԿՈՒՄ Է ՇԱ­ՀԱՐ­ԿԵԼ  ՓԱԽՍ­ՏԱ­ԿԱՆ­ՆԵ­ՐԻ ՀԱՐ­ՑԸ
շոտ ԲԵԳ­ԼԱ­ՐՅԱՆ

Օ­րերս, Բաք­վի ԶԼՄ-նե­րի հա­ղորդ­մամբ` ՙՇվեյ­ցա­րիա­յում Ադր­բե­ջա­նի դես­պա­նա­տան ա­ջակ­ցու­թյամբ Ադր­բե­ջան­ցի­նե­րի մշա­կույ­թի կենտ­րո­նի կող­մից ի­րա­կա­նաց­վեց ադր­բե­ջան­ցի հար­կա­դիր տե­ղա­հան­ված­նե­րի ու փախս­տա­կան­նե­րի hար­ցի շուրջ շվեյ­ցա­րա­կան հան­րու­թյանն ի­րա­զե­կե­լու քա­րո­զար­շավ՚։ Ինչ­պես հա­ղոր­դում է Trend-ը` ՙշվեյ­ցա­րա­ցի ե­րե­խա­նե­րը նկա­րել են հար­կա­դիր  տե­ղա­հան­ված­նե­րի  ու փախս­տա­կան­նե­րի ըն­տա­նիք­նե­րից փոք­րիկ ադր­բե­ջան­ցի­նե­րի հա­մար՚։ Ընդ ո­րում, աղ­բյու­րը նշում է. ՙԱկ­ցիա­յին միա­ցել են Բեռ­նում գոր­ծող ՙՂա­րա­բաղ՚ ադր­բե­ջա­նա­կան  դպ­րո­ցի սա­նե­րը։ Նկա­րե­լուց ա­ռաջ ե­րե­խա­նե­րին ծա­նո­թաց­րել են մի­ջո­ցառ­ման էու­թյանն ու ադր­բե­ջան­ցի փախս­տա­կան­նե­րին նվիր­ված ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյուն­նե­րին, այ­նու­հետև ա­ռա­ջար­կել՝ նկա­րել ի­րենց նկար­նե­րը նշ­ված թե­մա­յի շուրջ: ՙՂա­րա­բաղ՚ դպ­րո­ցում սո­վո­րող ա­շա­կերտ­նե­րը ե­րե­խա­նե­րի հա­մար ըն­թեռ­նե­լի լեզ­վով շվեյ­ցա­րա­ցի ի­րենց հա­սա­կա­կից­նե­րին պատ­մել են հայ-ադր­բե­ջա­նա­կան հա­կա­մար­տու­թյան ու հար­կա­դիր տե­ղա­հան­ված­նե­րի խնդ­րի մա­սին։ Այն, որ տե­ղե­կատ­վու­թյու­նը մատ­չե­լի էր ե­րե­խա­նե­րի հա­մար, մեծ տպա­վո­րու­թյուն թո­ղեց ակ­ցիա­յի մաս­նա­կից­նե­րի ու նրանց ծնող­նե­րի վրա...՚։

Այս­պես, մենք ա­կա­նա­տես ենք դառ­նում Բաք­վի քա­րոզ­չու­թյան կող­մից փախս­տա­կան­նե­րի ցա­վոտ հար­ցի շուրջ հեր­թա­կան բա­ցա­հայտ շա­հարկ­ման, փախս­տա­կան­ներ, ով­քեր այդ կար­գա­վի­ճա­կում են հայ­տն­վել ինք­նիշ­խան Ար­ցա­խի դեմ ադր­բե­ջա­նա­կան իշ­խա­նու­թյուն­նե­րի սան­ձա­զեր­ծած պա­տե­րազ­մի և, ընդ­հա­նուր առ­մամբ, պաշ­տո­նա­կան Բաք­վի հա­յա­տյաց քա­ղա­քա­կա­նու­թյան ար­դյուն­քում։ Ընդ ո­րում, այս ան­գամ սադ­րան­քը կազ­մա­կեր­պե­լու հա­մար լայ­նո­րեն ներգ­րա­վել էին ե­րե­խա­նե­րին։

Բազ­միցս նշել ենք, որ Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղի (Ար­ցա­խի) հա­մար, ո­րը գործ­նա­կա­նում Ադր­բե­ջա­նի կող­մից պար­տադր­ված մշ­տա­կան պա­տե­րազ­մի մեջ է, փախս­տա­կան­նե­րի խն­դիրն ա­մե­նահ­րա­տապ­նե­րից մեկն է։ Այն ա­վե­լի է բար­դա­նում հան­րա­պե­տու­թյան մի­ջազ­գայ­նո­րեն չճա­նաչ­ված լի­նե­լու հան­գա­ման­քի պատ­ճա­ռով, ին­չի հետևան­քով Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղի փախս­տա­կան­նե­րը զրկ­ված են մի­ջազ­գա­յին կար­գա­վի­ճա­կից, ո­րից օգտ­վում են Ադր­բե­ջա­նի փախս­տա­կան­նե­րը, և դա պա­տե­րազ­մի ողջ սար­սափն իր մաշ­կի վրա զգա­ցած ԼՂՀ բնակ­չու­թյան այս խմ­բին զր­կում է մի­ջազ­գա­յին օգ­նու­թյուն ստա­նա­լու հնա­րա­վո­րու­թյու­նից։ Ակն­հայտ է, որ փախս­տա­կան­նե­րին ա­ռա­ջին կար­գի, տվյալ դեպ­քում` ադր­բե­ջան­ցի­նե­րի, և երկ­րորդ կար­գի, այ­սինքն՝ հա­յե­րի բա­ժա­նե­լու մի­ջազ­գա­յին ո­րոշ ա­տյան­նե­րի փոր­ձը հա­կաի­րա­վա­կան է ու խիստ ան­բա­րո։ Փախս­տա­կան­նե­րը չեն կա­րող լի­նել ՙչճա­նաչ­ված՚, քա­նի որ նրանք ապ­րող մար­դիկ են, այն էլ՝ ճա­կա­տագ­րից տու­ժած։

ՙՄենք Ադր­բե­ջա­նում թո­ղել ենք մեր տնե­րը, մեր աշ­խա­տա­վայ­րե­րը, և Ադր­բե­ջա­նի այ­սօր­վա հարս­տու­թյան մի մա­սը մեզ է պատ­կա­նում, դա մեր նախ­նի­նե­րի ներդ­րումն է։ Այս հար­ցը պետք է բարձ­րաց­վի ադր­բե­ջա­նա-ղա­րա­բա­ղյան հա­կա­մար­տու­թյան կար­գա­վոր­ման ընդ­հա­նուր փա­թե­թի շր­ջա­նակ­նե­րում՚,-հա­մա­րում է ԼՂՀ փախս­տա­կան­նե­րի հա­սա­րա­կա­կան կազ­մա­կեր­պու­թյան նա­խա­գահ Սա­րա­սար Սա­րյա­նը։Ա­նար­դա­րու­թյան ա­ռանց­քա­յին պատ­ճա­ռը նա տես­նում է եր­կա­կի չա­փո­րո­շիչ­նե­րի և բնակ­չու­թյան  նշ­ված խա­վի հան­դեպ մի­ջազ­գա­յին հան­րու­թյան կողմ­նա­կալ մո­տեց­ման մեջ. ՙԱնտ­րա­մա­բա­նա­կան եմ հա­մա­րում, երբ մի­ջազ­գա­յին ա­տյան­նե­րում ա­ռա­ջին հեր­թին և հիմ­նա­կա­նում խոս­վում է ադր­բե­ջան­ցի փախս­տա­կան­նե­րի մա­սին, այն դեպ­քում, երբ կան մոտ կես մի­լիոն փախս­տա­կան հա­յեր Ադր­բե­ջա­նից։  Մեր փախս­տա­կան­նե­րը չեն կա­րող հաս­կա­նալ՝ ին­չու, ի տար­բե­րու­թյուն ի­րենց, ադր­բե­ջան­ցի տե­ղա­հան­ված­նե­րին ա­մեն ինչ կա­րե­լի է՝ և՜ զավ­թել հա­յե­րի տնե­րը, և՜ յու­րաց­նել հա­յե­րի գույ­քը, դրա հետ մեկ­տեղ՝ մի­լիոն­նե­րի հաս­նող մի­ջազ­գա­յին հու­մա­նի­տար օգ­նու­թյուն ստա­նալ՚։ Սա­րյա­նի  խոս­քով, հնա­րա­վո­րու­թյան սահ­ման­նե­րում ԼՂՀ իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը ձգ­տում են լու­ծել Ադր­բե­ջա­նից ե­կած փախս­տա­կան­նե­րի խն­դիր­նե­րը, ո­րոն­ցից շա­տե­րը մինչ օրս ա­պա­հով­ված չեն սե­փա­կան բնա­կա­րա­նով։ Ղա­րա­բա­ղյան ա­զա­տագ­րա­կան շարժ­ման սկզ­բում ի հայտ ե­կած ա­ռա­ջին փախս­տա­կան­նե­րի հա­մար օ­պե­րա­տիվ կեր­պով կա­ռուց­վե­ցին ֆին­նա­կան ա­ռանձ­նատ­ներ։ Սա­կայն 1988-ին  ողջ Ադր­բե­ջա­նով մեկ սկս­ված հա­յե­րի զանգ­վա­ծա­յին ջար­դե­րից հե­տո փախս­տա­կան­նե­րի հոս­քը Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բաղ ուժգ­նա­ցավ, և խնդ­րի լիար­ժեք լու­ծումն Ար­ցա­խի իշ­խա­նու­թյուն­նե­րի հա­մար գրե­թե  անհ­նար դար­ձավ. նրանք բախ­վե­ցին Ադր­բե­ջա­նի սան­ձա­զեր­ծած պա­տե­րազ­մի պատ­ճա­ռած ա­վե­րա­ծու­թյուն­նե­րի վե­րա­կան­գն­ման, տն­տե­սու­թյան ու հա­սա­րա­կա­կան կյան­քի վե­րա­կեն­դա­նաց­ման, զոհ­ված­նե­րի ու վի­րա­վոր­նե­րի ըն­տա­նիք­նե­րին օգ­նու­թյուն ցու­ցա­բե­րե­լու (ո­րոնց մեջ  քիչ չէին և փախս­տա­կան­նե­րը) խն­դիր­նե­րի հետ։ Բա­ցի այդ, պա­տե­րազ­մի ա­ռա­ջին տա­րի­նե­րին Ադր­բե­ջա­նի կող­մից մի շարք բնա­կա­վայ­րե­րի օ­կու­պաց­ման ար­դյուն­քում Ար­ցա­խում հայ­տն­վե­ցին հա­զա­րա­վոր ներ­քին տե­ղա­հան­ված ան­ձինք՝ ի­րենց ոչ պա­կաս հրա­տապ խն­դիր­նե­րով։ Մի քա­նի տաս­նյակ ա­նօթևան մնա­ցած ըն­տա­նիք­ներ Ղա­րա­բաղ տե­ղա­փոխ­վե­ցին նաև 1988թ. դեկ­տեմ­բե­րին` Սպի­տա­կի երկ­րա­շար­ժից հե­տո։ 2016թ. ապ­րի­լին Ադր­բե­ջա­նի լայ­նա­մասշ­տաբ ագ­րե­սիա­յի պատ­ճա­ռով սր­վեց սահ­մա­նա­մերձ գյու­ղե­րից, մաս­նա­վո­րա­պես, Մար­տա­կեր­տի հյու­սի­սում գտն­վող Թա­լիշ գյու­ղից ներ­քին տե­ղա­հան­ված­նե­րի հար­ցը։ Այս վեր­ջին տա­րի­նե­րին Ար­ցա­խի իշ­խա­նու­թյուն­նե­րի ջան­քերն ուղղ­ված էին տվյալ բնա­կա­վայ­րե­րի վե­րա­կան­գն­մանն ու հա­րա­զատ օ­ջախ­ներ մարդ­կանց վե­րա­դարձն ա­պա­հո­վե­լուն։

Այն դեպ­քում, երբ հայ փախս­տա­կան­նե­րը զրկ­ված են մի­ջազ­գա­յին ա­տյան­նե­րում ի­րենց ի­րա­վունք­նե­րը պաշտ­պա­նե­լու հնա­րա­վո­րու­թյու­նից, Ադր­բե­ջա­նի իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը, շա­հարկ­ման ա­ռար­կա դարձ­նե­լով սե­փա­կան փախս­տա­կան­նե­րին, ստա­նում են ինչ­պես մի­ջազ­գա­յին քա­ղա­քա­կան դի­վի­դենդ­ներ, այն­պես էլ հս­կա­յա­կան գու­մար­ներ։ Իսկ հայ փախս­տա­կան­ներ ա­սես գո­յու­թյուն էլ չու­նեն։
ՙՈ՜չ նախ­կին Ադր­բե­ջա­նա­կան ԽՍՀ¬ն, ո՜չ ա­ռա­վել ևս ներ­կա­յիս Ադր­բե­ջա­նը որևէ քայլ չեն ձեռ­նար­կել ի­րենց նախ­կին քա­ղա­քա­ցի­նե­րի կոպ­տո­րեն խախտ­ված ի­րա­վունք­նե­րի հա­մար սե­փա­կան քա­ղա­քա­կան¬ի­րա­վա­կան պա­տաս­խա­նատ­վու­թյու­նը ճա­նա­չե­լու ուղ­ղու­թյամբ, բա­ցար­ձա­կա­պես ոչ մի բա­րո­յա­կան պա­տաս­խա­նատ­վու­թյուն չեն ստանձ­նել կա­տար­վա­ծի հա­մար՚,¬ ա­սում է Ստե­փա­նա­կեր­տում Փախս­տա­կան­նե­րի հա­սա­րա­կա­կան կազ­մա­կեր­պու­թյան նա­խա­գահ Ռու­զան­նա Ա­վա­գյա­նը։

Կազ­մա­կեր­պու­թյու­նը մտա­դիր է հետևո­ղա­կա­նո­րեն հաս­նել նրան, որ Ադր­բե­ջա­նը Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղում բնա­կու­թյուն հաս­տա­տած փախս­տա­կան­նե­րին փոխ­հա­տու­ցի իր պատ­ճա­ռած բա­րո­յա­կան ու նյու­թա­կան վնա­սը։ Ի դեպ, ո­րոշ գնա­հա­տա­կան­նե­րով XX¬րդ դա­րի վեր­ջում Ադր­բե­ջա­նից և Ղա­րա­բա­ղի ո­րոշ բնա­կա­վայ­րե­րից վտար­ված մոտ 500 հա­զար հայ փախս­տա­կան­նե­րի գույքն ընդ­հա­նուր առ­մամբ գնա­հատ­վում է մոտ 5 մլրդ դո­լա­րի սահ­ման­նե­րում։

Փախս­տա­կան­նե­րի խնդ­րի շուրջ բազ­միցս ար­տա­հայտ­վել է և ԼՂՀ ղե­կա­վա­րու­թյու­նը։ Նա­խա­գահ Բա­կո Սա­հա­կյա­նը, նշե­լով փախս­տա­կան­նե­րի խնդ­րի հա­մա­կող­մա­նի դի­տարկ­ման անհ­րա­ժեշ­տու­թյու­նը, մաս­նա­վո­րա­պես, հայ­տա­րա­րել էր. ՙԵ­թե խո­սում ենք ադր­բե­ջան­ցի փախս­տա­կան­նե­րի մա­սին, չպետք է մո­ռա­նալ նաև այն կես մի­լիոն հա­յե­րին, ով­քեր ստիպ­ված էին լքել հա­րա­զատ օ­ջախ­նե­րը կամ հար­կադ­րա­բար վտար­վել են այն­տե­ղից։ Ուս­տիև կոնկ­րետ ու միայն ադր­բե­ջան­ցի փախս­տա­կան­նե­րի վե­րա­դար­ձի հար­ցը մեր կող­մից չի կա­րող ըն­դուն­վել։ Մենք պատ­րաստ ենք փախս­տա­կան­նե­րի հար­ցը քն­նար­կել հա­մա­պար­փակ ձևով՝ հաշ­վի առ­նե­լով նաև հայ փախս­տա­կան­նե­րի շա­հե­րը՚։

Ակն­հայտ է, որ ղա­րա­բա­ղյան հա­կա­մար­տու­թյան կար­գա­վոր­ման ըն­թաց­քում պետք է լու­ծում ստա­նա ոչ միայն Ադր­բե­ջա­նի կող­մից գրավ­ված Շա­հու­մյա­նի շր­ջա­նից, ԼՂՀ Մար­տա­կեր­տի ու Մար­տու­նու շր­ջան­նե­րի ո­րոշ բնա­կա­վայ­րե­րից փախս­տա­կան­նե­րի խն­դի­րը, այլև Հյու­սի­սա­յին Ղա­րա­բա­ղից փախս­տա­կան­նե­րի հար­ցը, որն ընդ­գր­կում էր նախ­կին ԱդրԽՍՀ Խան­լա­րի, Դաշ­քե­սա­նի, Շամ­խո­րի, Գե­դա­բե­կի լեռ­նա­յին ու մա­սամբ նա­խա­լեռ­նա­յին շր­ջան­ներն ու Գան­ձակ քա­ղա­քը։ Այս­տեղ` ընդ­հուպ մինչև 1988թ., հա­յե­րը նախ­կի­նի պես բնակ­չու­թյան մե­ծա­մաս­նու­թյունն էին կազ­մում։ Այս շր­ջա­նի  հայ­կա­կան վեր­ջին բնա­կա­վայ­րե­րը՝ Գե­տա­շենն ու Մար­տու­նա­շե­նը, հա­յա­թափ­վե­ցին 1991թ. ապ­րիլ¬մա­յի­սին։ Նկա­տենք նաև, որ Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղում ա­ռա­ջին փախս­տա­կան­ներն ի հայտ են ե­կել ադր­բե­ջա­նա­կան իշ­խա­նու­թյուն­նե­րի ճնշ­ման ար­դյուն­քում՝ դեռևս 1988թ. փետր­վա­րին սում­գա­յի­թյան ի­րա­դար­ձու­թյուն­նե­րից ա­ռաջ՝ Աղ­դա­մից, Բար­դա­յից, ինչ­պես նաև Եվ­լա­խից և Քուռ¬Ա­րաք­սի հար­թա­վայ­րի այլ տա­րածք­նե­րից, որ­տեղ հայ­կա­կան բնակ­չու­թյուն դեռ մնում էր։ 

Մինչ­դեռ հա­կա­մար­տու­թյան եր­կու կող­մե­րի փախս­տա­կան­նե­րի խն­դի­րը միայն սր­վում է` Բաք­վի կող­մից շա­րու­նակ ի­րա­կա­նաց­վող շա­հար­կում­նե­րի պատ­ճա­ռով։ Մի­ջազ­գա­յին հան­րու­թյու­նը չպետք է տր­վի նման զեղ­ծա­րա­րու­թյուն­նե­րի, ա­ռա­վել ևս՝ սա­տա­րի դրանք։ Հա­կա­ռա­կը, միայն խս­տո­րեն դա­տա­պար­տե­լով է հնա­րա­վոր սաս­տել հու­մա­նի­տար ցա­վոտ խն­դիր­նե­րի շուրջ նման շա­հար­կում­ներ նա­խա­ձեռ­նող­նե­րին։

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Քաղաքական Wed, 14 Aug 2019 16:26:31 +0000
ԱԴՐԲԵՋԱՆԻ ՌԱԶՄԱՕԴԱՅԻՆ ՈՒԺԵՐԻ ԱՌԱՍՊԵԼԸ http://artsakhtert.com/arm/index.php/politics/item/27276-2019-08-12-19-16-42 http://artsakhtert.com/arm/index.php/politics/item/27276-2019-08-12-19-16-42 ԱԴՐԲԵՋԱՆԻ ՌԱԶՄԱՕԴԱՅԻՆ ՈՒԺԵՐԻ ԱՌԱՍՊԵԼԸ
Վահ­րամ Ա­ԹԱ­ՆԵ­ՍՅԱՆ

Մա­մու­լում տե­ղե­կու­թյուն է տա­րած­վել, որ ադր­բե­ջա­նա­կան բա­նա­կը Հա­րա­վա­յին Կով­կա­սում ճա­նաչ­վել է ա­մե­նաու­ժե­ղը։ Ին­չի՞ հի­ման վրա են տր­վում նման գնա­հա­տա­կան­նե­րը։ Հաշ­վի են առն­վում զին­ված ու­ժե­րի թվա­քա­նա­կը, սպա­ռա­զին­վա­ծու­թյու­նը եւ այլ, ոչ այն­քան էա­կան չա­փո­րո­շիչ­ներ։

Ե­թե հաշ­վի առ­նենք, որ պաշ­տո­նա­պես Ադր­բե­ջա­նի բնակ­չու­թյու­նը կազ­մում է 10 մի­լիոն, ա­պա, բնա­կա­նա­բար, այդ եր­կի­րը զո­րա­հա­վա­քա­յին ռե­սուրս­նե­րի ա­ռա­վե­լու­թյուն ու­նի Հա­յաս­տա­նի եւ Վրաս­տա­նի նկատ­մամբ։ Ադր­բե­ջա­նը վեր­ջին տաս­նա­մյա­կում մի­լիար­դա­վոր դո­լար­ներ է ծախ­սել սպա­ռա­զի­նու­թյուն­նե­րի գն­ման նպա­տա­կով, ուս­տի այս կամ այն զի­նա­տե­սա­կի ա­ռու­մով ու­նի թվա­յին ա­ռա­վե­լու­թյուն։ Այդ թվում պաշ­տո­նա­կան քա­րոզ­չու­թյու­նը հատ­կա­պես ըն­դգ­ծում է ռազ­մաօ­դա­յին ու­ժե­րի պա­րա­գան՝ հա­մա­րե­լով, որ Հա­րա­վա­յին Կով­կա­սի եր­կն­քում Ադր­բե­ջա­նը պար­զա­պես մր­ցակ­ցու­թյու­նից վեր կար­գա­վի­ճա­կում է։

Ի­րոք, Ադր­բե­ջա­նը վեր­ջին տա­րի­նե­րին ձեռք է բե­րել մի քա­նի տաս­նյակ ռազ­մա­կան ինք­նա­թիռ­ներ եւ ուղ­ղա­թիռ­ներ։ Հու­լի­սի 24 ին կոր­ծան­վել է Ադր­բե­ջա­նի ռազ­մաօ­դա­յին ու­ժե­րի ՄԻԳ-29 կոր­ծա­նի­չը, ո­րը գի­շե­րա­յին ժա­մե­րին ի­րա­կա­նաց­նում էր պլա­նա­յին ու­սում­նա-վար­ժա­կան թռիչք։ Պաշտ­պա­նու­թյան նա­խա­րա­րու­թյան տա­րա­ծած հա­ղոր­դագ­րու­թյունն ա­սում է, որ կոր­ծա­նիչն ա­մե­նայն հա­վա­նա­կա­նու­թյամբ ըն­կել է Կաս­պից ծո­վը, ի­րա­կա­նաց­վում են ո­րո­նո­ղա­կան աշ­խա­տանք­ներ։ Հայտ­նի է օ­դա­չուի ինք­նու­թյու­նը՝ փոխ­գն­դա­պետ Ռա­շադ Ա­թա­քի­շիեւ։ Նա 34 տա­րե­կան էր։ Ա­թա­քի­շիեւն ա­մուս­նա­ցած էր Ադր­բե­ջա­նի նա­խա­գա­հի նախ­կին խոր­հր­դա­կան Գա­բիլ Հու­սե­յին­լիի դս­տեր հետ, ու­նի եր­կու ա­րու զա­վակ։

Հու­սե­յին­լին, որ ներ­կա­յումս հա­մար­վում է Ադր­բե­ջա­նի ա­ռա­ջա­տար քա­ղա­քա­գետ­նե­րից մե­կը, մա­մու­լին տե­ղե­կաց­րել է, որ հայտ­նա­բեր­վել է խոր­տակ­ված ինք­նա­թի­ռը։ Ա­ղե­տը տե­ղի է ու­նե­ցել Բաք­վից հյու­սիս գտն­վող Խի­զիի շր­ջա­նում՝ Գիզ­լյա եւ Շու­րա­բադ ա­վան­նե­րի մի­ջա­կայ­քի օ­դա­յին տա­րած­քում: ՄԻԳ-29-ն, ի­րոք, ըն­կել է Կաս­պից ծո­վը։ Օ­դա­չուի ճա­կա­տա­գի­րը պաշ­տո­նա­պես մնում է ան­հայտ, բայց ար­դեն ոչ ոք չի կաս­կա­ծում, որ նա զոհ­վել է։ Ու­սում­նա-վար­ժա­կան թռիչք ի­րա­կա­նաց­նող կոր­ծա­նի­չի հետ կա­պը խզ­վել է հու­լի­սի 24 –ին՝ ժա­մը 22։00-ի սահ­ման­նե­րում, նույն պա­հին էլ այն դուրս է ե­կել ռա­դար­նե­րի տե­սա­նե­լիու­թյան տի­րույ­թից։

Ադր­բե­ջան­ցի փոր­ձա­գետ­նե­րը դժ­վա­րու­թյամբ են խո­սում ա­ղե­տի հնա­րա­վոր պատ­ճառ­նե­րի մա­սին։ Այ­դու­հան­դերձ, մա­մու­լում տեղ է գտել պա­հես­տա­զո­րի գն­դա­պետ Ա­լիե­ւի տե­սա­կե­տը։ Նա կար­ծում է, որ վեր­ջին տա­րի­նե­րին ձեռք­բեր­ված ՄԻԳ կոր­ծա­նիչ­նե­րի ծա­գու­մը մնում է չպար­զա­բան­ված։ Դրանք ռու­սա­կա՞ն, թե՞ ուկ­րաի­նա­կան ար­տադ­րու­թյան են՝ ոչ ոք չգի­տի։ Ադր­բե­ջան­ցի նախ­կին զին­վո­րա­կանն, այս­պի­սով, կաս­կած է հայտ­նել, որ ռու­սա­կա­նի ան­վան տակ, հնա­րա­վոր է, ձեռք են բեր­վել ուկ­րաի­նա­կան ար­տադ­րու­թյան կոր­ծա­նիչ­ներ, ո­րոնք այն­քան էլ հու­սա­լի չեն։

Ե­թե այդ տե­սա­կե­տը հա­մա­պա­տաս­խա­նում է ի­րա­կա­նու­թյա­նը, ա­պա պետք է փաս­տել, որ Ադր­բե­ջա­նում սպա­ռա­զի­նու­թյուն­նե­րի ձեռք­բեր­ման գոր­ծըն­թացն ու­ղեկց­վում է փո­ղե­րի լվաց­մամբ, ներ­կր­վում են այն­պի­սի սպա­ռա­զի­նու­թյուն­ներ, ո­րոնք, մեղմ ա­սած, ար­դիա­կան չեն։ ՄԻԳ-29-ի կոր­ծա­նումն աս­վա­ծի վառ ա­պա­ցույցն է, ո­րով­հե­տեւ բո­լոր փոր­ձա­գետ­նե­րը միա­բե­րան պն­դում են, որ փոր­ձա­ռու օ­դա­չուն հա­զիվ թե սխալ գոր­ծած լի­նի։ Հիմ­նա­կան տպա­վո­րու­թյունն այն է, որ ի­րեն չի ար­դա­րաց­րել կոր­ծա­նի­չի տեխ­նի­կա­կան հա­մա­կար­գը։ Այն­քան, որ չի աշ­խա­տել ան­գամ կա­տա­պուլ­տը, եւ օ­դա­չուն զրկ­վել է խոր­տակ­վող ինք­նա­թի­ռից փրկ­վե­լու հնա­րա­վո­րու­թյու­նից։ Փաս­տի առ­թիվ ռազ­մա­կան դա­տա­խա­զու­թյու­նը քրեա­կան գործ է հա­րու­ցել։

Բայց ման­րա­մաս­նու­թյուն­նե­րը հա­սա­րա­կու­թյու­նից պահ­վում են գաղտ­նի։ Ստեղծ­վել է ա­ղե­տի հե­տաքն­նու­թյան հար­ցե­րով հանձ­նա­ժո­ղով, ո­րը գլ­խա­վո­րում է պաշտ­պա­նու­թյան նա­խա­րար Հա­սա­նո­վը։ Ա­ռա­ջին ո­րո­շումն ար­դեն ըն­դուն­վել է՝ պաշտ­պա­նու­թյան նա­խա­րա­րի հրա­մա­նով դա­դա­րեց­վել են բո­լոր տե­սա­կի ու­սում­նա-վար­ժա­կան թռիչք­նե­րը՝ մին­չեւ չպարզ­վի ՄԻԳ-29-ի խոր­տակ­ման պատ­ճա­ռը։

Որ­քան կա­րե­լի է հաս­կա­նալ՝ ադր­բե­ջա­նա­կան լրատ­վա­մի­ջոց­նե­րի հա­մար դա հիմ­նա­վո­րա­պես փակ թե­մա է։ Հա­տուկ հայ­տա­րա­րու­թյուն է տա­րա­ծել ՊՆ մա­մու­լի խոս­նակ Դար­գահ­լին եւ սո­ցիա­լա­կան ցան­ցե­րի օգ­տա­տե­րե­րին կոչ ա­րել զերծ մնալ ՙչճշտ­ված տե­ղե­կու­թյուն­ներ տա­րա­ծե­լուց՚։ Խոսքն ին­չի՞ մա­սին է՝ դժ­վար է են­թադ­րել։ Միա­ժա­մա­նակ մա­մու­լում մեկ-եր­կու հրա­պա­րա­կում է հայ­տն­վել այն մտա­հո­գու­թյամբ, թե ին­չու՞ ֆի­նան­սա­կան բա­վա­րար մի­ջոց­ներ ու­նե­նա­լով՝ Ադր­բե­ջա­նը շա­րու­նա­կում է սպա­ռա­զի­նու­թյուն­ներ ձեռք բե­րել հիմ­նա­կա­նում Ռու­սաս­տա­նից, ընդ ո­րում՝ դե­ռեւս խոր­հր­դա­յին ար­տադ­րու­թյան։ Ե­րե­ւի դրանց շար­քին է դաս­վում նաեւ ՄԻԳ-29 կոր­ծա­նի­չը, որ մին­չեւ վեր­ջերս հա­մար­վում էր Ադր­բե­ջա­նի ռազ­մաօ­դա­յին ու­ժե­րի հպար­տու­թյու­նը։
Ինչ­քա՞ն ժա­մա­նակ կպա­հանջ­վի ա­ղե­տի պատ­ճառ­նե­րը պար­զե­լու հա­մար։ Դրա­նից հե­տո ի՞նչ ո­րո­շում կըն­դու­նի Իլ­համ Ա­լիե­ւը։ Ա­մե­նայն հա­վա­նա­կա­նու­թյամբ՝ կդր­վի ռազ­մաօ­դա­յին ու­ժե­րի ար­դիա­կա­նաց­ման խն­դիր։ Ներ­կա­յիս ռազ­մաօ­դա­յին ու­ժե­րի ա­ռաս­պե­լը պսա­կա­զերծ­ված է։ Բայց որ­տե­ղի՞ց ձեռք բե­րել նո­րա­գույ­նը։

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Քաղաքական Mon, 12 Aug 2019 18:39:21 +0000
ԲԱՔՈՒ - ԿԱՐՍ. ԵՐԱԶԱՆՔՆ ԻՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ ՉԻ՞ ԴԱՌՆՈՒՄ http://artsakhtert.com/arm/index.php/politics/item/27267-2019-08-09-18-55-07 http://artsakhtert.com/arm/index.php/politics/item/27267-2019-08-09-18-55-07 ԲԱՔՈՒ - ԿԱՐՍ. ԵՐԱԶԱՆՔՆ ԻՐԱԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆ ՉԻ՞ ԴԱՌՆՈՒՄ
Վահ­րամ Ա­ԹԱ­ՆԵ­ՍՅԱՆ

Ադր­բե­ջա­նա­կան մա­մու­լում տե­ղե­կու­թյուն է հայ­տն­վել, որ Բա­քու-Կարս եր­կա­թու­ղու Ա­խալ­քա­լա­կի հատ­վա­ծում ստեղծ­վել է լար­ված ի­րա­վի­ճակ։ Եր­կա­թու­ղա­յին­նե­րը գոր­ծա­դուլ են հայ­տա­րա­րել եւ բո­ղո­քում են ցածր աշ­խա­տա­վար­ձից, վճա­րում­նե­րի պար­բե­րա­կան ու­շա­ցում­նե­րից։ 

Բաք­վի քա­րոզ­չա­մե­քե­նան, ի­հար­կե, հակ­ված է ա­մեն ին­չում ՙհայ­կա­կան սադ­րանք՚ տես­նել եւ կա­տար­վա­ծը բա­ցատ­րում է տե­ղաշր­ջա­նի հայ բնակ­չու­թյան շր­ջա­նում ՙՀա­յաս­տա­նի հա­տուկ ծա­ռա­յու­թյուն­նե­րի կող­մից տար­վող ա­պա­կա­յու­նաց­նող քայ­լե­րով՚։ Ի­րա­կա­նում, սա­կայն, ակն­հայտ է, որ մի­լիար­դա­վոր ներդ­րում­ներ պա­հան­ջած ՙդա­րի կա­ռույ­ցը՚ շա­րու­նա­կում է մնալ զուտ որ­պես քա­ղա­քա­կան նա­խա­գիծ եւ տն­տե­սա­կան շո­շա­փե­լի ար­դյունք­ներ չի տա­լիս։ Դրա­նով էլ պայ­մա­նա­վոր­ված է գիծն սպա­սար­կող անձ­նա­կազ­մի ցածր վար­ձատ­րու­թյու­նը։ Բա­վա­կան է ա­սել, որ շա­հա­գոր­ծու­մից ի վեր Բա­քու-Կարս եր­կաթգ­ծի նկատ­մամբ հե­տաք­րք­րու­թյուն ցու­ցա­բե­րել է միայն Ղա­զախս­տա­նը, այն էլ՝ դար­ձյալ քա­ղա­քա­կան նկա­տա­ռում­նե­րով՝ որ­պես հա­մե­րաշ­խու­թյուն թուրք-ադր­բե­ջա­նա­կան ծրագ­րին։

Խո­սակ­ցու­թյուն­ներն այն մա­սին, որ Բա­քու-Կար­սը կա­րող է դառ­նալ Չի­նաս­տա­նից դե­պի Եվ­րո­պա ապ­րան­քաշր­ջա­նա­ռու­թյան ա­մե­նա­կարճ եւ շա­հա­վետ ճա­նա­պար­հը, մնում են բա­ցա­ռա­պես բա­րի ցան­կու­թյուն­նե­րի մա­կար­դա­կում։ Նման ծա­վա­լի բեռ­նա­փո­խադ­րում­ներ ի­րա­կա­նաց­նե­լու հա­մար հարկ է Չի­նաս­տա­նից մին­չեւ Բա­քու ստեղ­ծել նոր են­թա­կա­ռուց­վածք­ներ, մաս­նա­վո­րա­պես ար­դիա­կա­նաց­նել Թուրք­մեն­բա­շի-Բա­քու լաս­տա­նա­վա­յին հա­ղոր­դակ­ցու­թյու­նը։ Իսկ դրա հա­մար հարկ է ներդ­նել մի­լիար­դա­վոր դո­լար­ներ։ Կենտ­րո­նա­կան Ա­սիա­յի եր­կր­նե­րը, ինչ­պես նաեւ Թուրք­մենս­տա­նը նման ահ­ռե­լի ծախ­սեր ա­նե­լու ոչ մի մտադ­րու­թյուն չու­նեն։ Ադր­բե­ջանն ի զո­րու չէ սե­փա­կան մի­ջոց­նե­րով ի­րա­կա­նաց­նել թուրք­մե­նա­կան նա­վա­հան­գիստն ար­դիա­կա­նաց­նե­լու նա­խա­գի­ծը։ Չնա­յած հայ­տա­րար­վել է, բայց այդ­պես էլ չի մարմ­նա­վոր­վում Ղա­զախս­տան-Ադր­բե­ջան լաս­տա­նա­վա­յին հա­ղոր­դակ­ցու­թյուն սկ­սե­լու ծրա­գի­րը։

Ըստ ե­րե­ւույ­թին, Ղա­զախս­տա­նի նոր իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը դրա­նով այն­քան էլ ո­գե­ւոր­ված չեն։ Բա­ցի տն­տե­սա­կան ան­հե­ռան­կա­րայ­նու­թյու­նից, նման նա­ծագ­ծերն ու­նեն նաեւ քա­ղա­քա­կան բա­ղադ­րիչ։ Ներ­կա­յումս Չի­նաս­տա­նից Եվ­րո­պա եր­կա­թու­ղա­յին բեռ­նա­փո­խադ­րում­նե­րի ա­ռյու­ծի բա­ժինն ի­րա­կա­նաց­վում է Ռու­սաս­տա­նի տա­րած­քով։ Ոչ ոք չի ցան­կա­նում հա­նուն Ադր­բե­ջա­նի հա­վակ­նու­թյուն­նե­րի փչաց­նել Ռու­սաս­տա­նի հետ հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րը։ Այս ի­րա­վի­ճա­կում թուրք-ադր­բե­ջա­նա­կան տան­դե­մին մնում է միայն քա­րոզ­չա­կան ֆոն ձե­ւա­վո­րել Բա­քու-Կարս եր­կաթգ­ծի շուրջ եւ շա­րու­նա­կել հու­սալ, որ ինչ-որ ժա­մա­նակ այն կու­նե­նա տն­տե­սա­կան նշա­նա­կու­թյուն։ Գործ­նա­կա­նում, սա­կայն, ա­ռայժմ խոսք է գնում Բա­քու-Կարս ու­ղե­ւո­րա­տար գնացք շա­հա­գործ­ման դնե­լու հե­ռան­կա­րի մա­սին։ Այդ գա­ղա­փա­րը կա­րող է ի­րա­կա­նու­թյուն դառ­նալ ե­կող տար­վա ըն­թաց­քում։ Բայց դրա­նից շատ քիչ բան կփոխ­վի։ Խն­դիրն այն է, որ Ադր­բե­ջա­նը նպա­տա­կադր­ված էր եր­կա­թու­ղա­յին հա­ղոր­դակ­ցու­թյուն հաս­տա­տել Եվ­րո­պա­յի հետ, բայց ԵՄ-ի հետ բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րը հայ­տն­վել են գրե­թե փա­կու­ղա­յին ի­րա­վի­ճա­կում։ Տե­սա­նե­լի ա­պա­գա­յում Եվ­րա­միու­թյունն Ադր­բե­ջա­նին չի խոս­տա­նում վի­զա­յին ռե­ժի­մի ա­զա­տա­կա­նա­ցում։ Այդ դեպ­քում ո­րե­ւէ ի­մաստ չու­նի եր­կա­թու­ղա­յին հա­ղոր­դակ­ցու­թյուն հաս­տա­տել Եվ­րա­միու­թյան հետ, քա­նի որ ու­ղե­ւո­րա­փո­խադ­րում­նե­րի բա­վա­րար մա­կար­դակ չի ա­պա­հով­վի։

Ստեղծ­ված ի­րա­վի­ճա­կում Ադր­բե­ջա­նը շր­ջա­նա­ռու­թյան է դրել նոր գա­ղա­փար՝ Նա­խի­ջե­ւա­նի ա­պաշր­ջա­փա­կում։ Խոս­քը Կարս-Իգ­դիր-Նա­խի­ջե­ւան եր­կաթգ­ծի կա­ռուց­ման մա­սին է։ Թուր­քիան պաշ­տո­նա­պես հա­վա­նու­թյան է ար­ժա­նաց­րել այդ գա­ղա­փա­րը, բայց հարց է՝ Ան­կա­րան ֆի­նան­սա­կան մի­ջոց­ներ կներդ­նի՞, թե՞ նա­խագ­ծի ամ­բողջ ծան­րու­թյու­նը կմ­նա Ադր­բե­ջա­նի ու­սե­րին։ Ըստ ե­րե­ւույ­թին, Թուր­քիան չի պատ­րաստ­վում ներդ­րում­ներ ա­նել մի նա­խագ­ծում, որն այդ երկ­րին բա­ցար­ձա­կա­պես ո­չինչ չի տա­լիս։ Իսկ Ադր­բե­ջա­նը, ո­րի տն­տե­սու­թյու­նը վեր­ջին մի քա­նի տա­րի­նե­րին չի կա­րո­ղա­նում հաղ­թա­հա­րել հա­մա­կար­գա­յին ճգ­նա­ժա­մը, ներ­կա­յումս ա­զատ մի­ջոց­ներ չու­նի, որ­պես­զի սկ­սի Կարս-Իգ­դիր-Նա­խի­ջե­ւան եր­կաթգ­ծի կա­ռու­ցու­մը։
Ա­վե­լի վաղ ար­ված խո­շոր ներդ­րում­նե­րը փր­կե­լու մտադ­րու­թյունն Ադր­բե­ջա­նին ստի­պել է հաղ­թա­հա­րել տաս­նա­մյակ­նե­րի կաս­կա­ծամ­տու­թյու­նը եւ վեր­ջա­պես Թուր­քիա­յի քա­ղա­քա­ցի­նե­րի հա­մար վե­րաց­նել վի­զա­յին ռե­ժի­մը։ Սեպ­տեմ­բե­րի 1-ից Թուր­քիա­յի քա­ղա­քա­ցի­ներն ա­ռանց մուտ­քի վի­զա­յի Ադր­բե­ջա­նում կու­նե­նան 30 օր մնա­լու ի­րա­վունք։ Այդ քայ­լը կա­րող է մե­ծաց­նել Թուր­քիա­յի քա­ղա­քա­ցի­նե­րի հոս­քը դե­պի Ադր­բե­ջան, այդ թվում՝ Կարս-Բա­քու եր­կա­թու­ղա­յին ճա­նա­պար­հով։ Բայց մեծ, աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան նշա­նա­կու­թյան նա­ծա­գի­ծը կշա­րու­նա­կի մնալ որ­պես զուտ ե­րա­զանք։

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Քաղաքական Fri, 09 Aug 2019 18:51:23 +0000
ՀԱ­ԿԱ­ՌԱԿ ՎԵԿ­ՏՈՐ­ՆԵՐ. Ո՞Ր ՈՒՂ­ՂՈՒ­ԹՅԱՄԲ ԵՆՔ ՇԱՐԺ­ՎԵ­ԼՈՒ http://artsakhtert.com/arm/index.php/politics/item/27266-2019-08-09-18-44-34 http://artsakhtert.com/arm/index.php/politics/item/27266-2019-08-09-18-44-34 ՀԱ­ԿԱ­ՌԱԿ ՎԵԿ­ՏՈՐ­ՆԵՐ. Ո՞Ր ՈՒՂ­ՂՈՒ­ԹՅԱՄԲ ԵՆՔ ՇԱՐԺ­ՎԵ­ԼՈՒ
Ռու­զան ԻՇ­ԽԱ­ՆՅԱՆ

Ան­պար­տե­լիու­թյան պարզ բա­նաձև

Հայ ժո­ղովր­դի հա­վա­քա­կան ու­ժի և միաս­նու­թյան մեջ ոչ միայն փր­կու­թյունն է, այլև հզո­րու­թյունն ու ան­պար­տե­լիու­թյու­նը։ Դա­րե­րի խոր­քից ե­կող այս ճշ­մար­տու­թյու­նը վա­ղուց ար­մա­տա­վոր­վել է մեր ժո­ղովր­դի գի­տակ­ցու­թյան մեջ և բնավ սր­բագր­ման կամ վե­րա­շա­րադր­ման կա­րիք չու­նի։ Մե­րօ­րյա ի­րո­ղու­թյուն­նե­րը դա են հա­վաս­տում։ Ստե­փա­նա­կեր­տի կենտ­րո­նա­կան մար­զա­դաշ­տում Հա­մա­հայ­կա­կան 7-րդ ա­մա­ռա­յին խա­ղե­րի բաց­ման հան­դի­սա­վոր ա­րա­րո­ղու­թյա­նը ԱՀ նա­խա­գահ Բա­կո Սա­հա­կյանն իր ող­ջույ­նի խոս­քում նշեց, որ ճա­կա­տագ­րի բե­րու­մով աշ­խար­հի տար­բեր ծայ­րե­րում ապ­րող մեր քույ­րերն ու եղ­բայր­ներն այս մի­ջո­ցառ­ման շր­ջա­նակ­նե­րում հնա­րա­վո­րու­թյուն են ստա­նում մո­տի­կից ճա­նա­չե­լու ի­րենց հայ­րե­նի­քը, շփ­վե­լու ի­րար հետ, հաս­տա­տե­լու նոր ու ջերմ կա­պեր, դրա­կան լից­քեր ստա­նա­լու հայ­րե­նի հո­ղից՝ դառ­նա­լով ա­վե­լի հա­մախ­մբ­ված, ու­ժեղ ու ան­պար­տե­լի։ Հենց դրա­նում է մեր ժո­ղովր­դի ու­ժը, հենց դրա­նում է մեր միաս­նա­կա­նու­թյան զո­րու­թյու­նը, դրա­նում է մեր հաղ­թա­նակ­նե­րի ի­մաս­տը։

Բաց­ման ա­րա­րո­ղու­թյա­նը գրե­թե նույն շեշ­տադ­րումն ար­վեց ՀՀ վար­չա­պե­տի ե­լույ­թում. "Մենք հա­վաք­վել ենք Ար­ցա­խում՝ վա­յե­լե­լու, զգա­լու մեր միաս­նու­թյան ու­ժը, հաս­կա­նա­լու, որ մենք ան­պար­տե­լի ենք, երբ միաս­նա­կան ենք"։

Նոր օ­րա­կարգ՝
նոր ու­ղերձ­նե­րով

Հա­մա­հայ­կա­կան խա­ղե­րի բաց­ման ա­րա­րո­ղու­թյու­նից մեկ օր ա­ռաջ ՀՀ վար­չա­պետ Նի­կոլ Փա­շի­նյա­նը Ստե­փա­նա­կեր­տի Վե­րած­նն­դի հրա­պա­րա­կում հան­դես ե­կավ ե­լույ­թով, որն իր մեջ մի շարք ազ­դակ­ներ և ու­ղերձ­ներ էր պա­րու­նա­կում։ Վար­չա­պե­տի պաշ­տո­նա­կան կայ­քի տե­ղե­կատ­վու­թյան հա­մա­ձայն՝ դա ծրագ­րա­յին ե­լույթ էր։ ­րա­կարգ՝
նոր ու­ղերձ­նե­րովԳլ­խա­վոր ու­ղեր­ձը, թերևս, 2018-ի գար­նա­նը Հա­յաս­տա­նում տե­ղի ու­նե­ցած ՙթավ­շյա՚  հե­ղա­փո­խու­թյան վե­րաարժևո­րումն էր՝ որ­պես ոչ բռ­նի և ժո­ղովր­դա­կան հե­ղա­փո­խու­թյուն, ո­րը դեռ պի­տի շա­րու­նակ­վի հա­յու­թյան մյուս հատ­ված­նե­րում։ Վար­չա­պե­տի խոս­քով՝ հե­ղա­փո­խու­թյան ար­ժեք­նե­րը հա­մա­հայ­կա­կան ար­ժեք­ներ են, և այդ ար­ժեք­նե­րի շա­րու­նա­կա­կան ինս­տի­տու­ցիո­նալ ար­մա­տա­վո­րու­մը հա­յու­թյան շր­ջա­նում մեզ կր­կին դնե­լու է աշ­խար­հի ա­ռա­ջա­տար ժո­ղո­վուրդ­նե­րի շար­քում։ Սա էլ իր հեր­թին նշա­նա­կում է, որ հե­ղա­փո­խու­թյու­նը տե­ղի է ու­նե­ցել, բայց չի ա­վարտ­վել, ո­րով­հետև ար­ժեք­նե­րի հաս­տա­տու­մը, ամ­րագ­րու­մը, մար­սու­մը տևա­կան քա­ղա­քա­կան գոր­ծըն­թաց է, ո­րը շա­րու­նակ­վում է և դեռ պի­տի շա­րու­նակ­վի Հա­յաս­տա­նում, Ար­ցա­խում և Սփյուռ­քում։  Ըստ այդմ, հա­մա­հայ­կա­կան հե­ղա­փո­խու­թյան ա­մե­նաա­ռանց­քա­յին ար­դյուն­քը պետք է լի­նի այն, որ մեր ի­րա­կա­նու­թյան մեջ եր­կար տա­րի­ներ գե­րիշ­խած հատ­վա­ծա­կա­նու­թյու­նը պետք է փո­խա­րին­վի հա­մա­հայ­կա­կա­նու­թյամբ։  

Հույժ կարևոր ազ­դակ ու միա­ժա­մա­նակ ու­ղերձ էր ՀՀ Սահ­մա­նադ­րու­թյան նա­խա­բա­նի ըն­թեր­ցու­մը։ Հա­մա­պե­տա­կան նշա­նա­կու­թյան եր­կու՝ նա­խա­գա­հա­կան և խոր­հր­դա­րա­նա­կան ընտ­րու­թյուն­նե­րին նա­խա­պատ­րաստ­վող Ար­ցա­խում վար­չա­պե­տը հարց հն­չեց­րեց՝ Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թյան ժո­ղո­վուրդ ա­սե­լով, մենք ո՞ւմ նկա­տի ու­նենք։ Ար­դյո՞ք խոս­քը միայն Հա­յաս­տա­նում ապ­րող­նե­րի մա­սին է։ ՀՀ Սահ­մա­նադ­րու­թյու­նը, նրա խոս­քով, տա­լիս է այդ հար­ցի պա­տաս­խա­նը. ՙՀայ ժո­ղո­վուր­դը, հիմք ըն­դու­նե­լով Հա­յաս­տա­նի ան­կա­խու­թյան մա­սին հռ­չա­կագ­րում հաս­տա­տագր­ված հա­յոց պե­տա­կա­նու­թյան հիմ­նա­րար սկզ­բունք­նե­րը և հա­մազ­գա­յին նպա­տակ­նե­րը, ի­րա­կա­նաց­րած՝ ինք­նիշ­խան պե­տու­թյան վե­րա­կան­գն­ման իր ա­զա­տա­սեր նախ­նի­նե­րի սուրբ պատ­գա­մը, նվիր­ված հայ­րե­նի­քի հզո­րաց­մա­նը և բար­գա­վաճ­մա­նը, ա­պա­հո­վե­լու հա­մար սե­րունդ­նե­րի ա­զա­տու­թյու­նը, ընդ­հա­նուր բա­րե­կե­ցու­թյու­նը, քա­ղա­քա­ցիա­կան հա­մե­րաշ­խու­թյու­նը, հա­վաս­տե­լով հա­վա­տար­մու­թյու­նը հա­մա­մարդ­կա­յին ար­ժեք­նե­րին, ըն­դու­նում է Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թյան Սահ­մա­նադ­րու­թյու­նը՚։
Միան­շա­նակ ար­ձա­նագր­վեց՝ հայ ժո­ղո­վուրդն է Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թյան ի­րա­վա­տե­րը, ճա­կա­տագ­րի ո­րո­շողն ու պա­տաս­խա­նա­տուն։

Արցախյան կարգավորում
և հայկական դիրքորոշում

Ան­ցյալ տա­րի Հա­յաս­տա­նում տե­ղի ու­նե­ցած ՙթավ­շյա՚ հե­ղա­փո­խու­թյու­նից հե­տո, ար­ցա­խյան հա­կա­մար­տու­թյան խա­ղաղ կար­գա­վոր­ման գոր­ծըն­թա­ցում ներ­կա­յաց­նե­լով ՀՀ դիր­քո­րո­շու­մը, վար­չա­պետ Նի­կոլ Փա­շի­նյա­նը խո­սեց բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րի նախ­կին ձևա­չա­փի վե­րա­կան­գն­ման անհ­րա­ժեշ­տու­թյան մա­սին, այ­սինքն՝ Ար­ցախն այդ գոր­ծըն­թա­ցին պետք է մաս­նակ­ցի որ­պես հա­կա­մար­տու­թյան լիի­րավ կողմ։ ՙԵս կար­ծում եմ, որ մենք պետք է հս­տակ պա­տաս­խա­նենք մի հար­ցի՝ ու­զո՞ւմ ենք լու­ծել այս հա­կա­մար­տու­թյու­նը, թե՞ չենք ու­զում։ Ե­թե մի­ջազ­գա­յին հան­րու­թյու­նը, այդ թվում՝ Ադր­բե­ջա­նը, ցան­կա­նում են լու­ծել այս հար­ցը, անտ­րա­մա­բա­նա­կան է այն քն­նար­կել մի ձևա­չա­փով, ո­րով չի կա­րող լուծ­վել։ Ինչ­պե՞ս կա­րող է բա­նակ­ցա­յին այս ձևա­չա­փը լու­ծել մի հարց, ո­րի ա­ռանց­քա­յին մաս­նա­կից­նե­րից մե­կը ներգ­րավ­ված չէ բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րում։ Այ­սինքն՝ սա զգաց­մունք­նե­րի խն­դիր չէ, սա պրագ­մա­տիկ խն­դիր է։ Ար­ցա­խը պետք է վե­րա­դառ­նա բա­նակ­ցա­յին սե­ղան՚,-ըն­դգ­ծել է ՀՀ վար­չա­պե­տը։ Նրա հա­մոզ­մամբ՝ Հա­յաս­տա­նը, որ­պես հա­կա­մար­տու­թյան կողմ, կա­րող է լիար­ժեք խո­սել միայն իր ա­նու­նից, իսկ Ար­ցա­խի ա­նու­նից պետք է խո­սեն Ար­ցա­խի իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը։

Այս հա­մա­տեքս­տում հարկ ենք հա­մա­րում անդ­րա­դառ­նալ ս.թ. մար­տի 12-ին Ստե­փա­նա­կեր­տում ԱՀ նա­խա­գահ Բա­կո Սա­հա­կյա­նի և ՀՀ վար­չա­պետ Նի­կոլ Փա­շի­նյա­նի հա­մա­նա­խա­գա­հու­թյամբ անց­կաց­ված ԱՀ և ՀՀ Անվ­տան­գու­թյան խոր­հուրդ­նե­րի ա­ռա­ջին հա­մա­տեղ նիս­տին։ Վար­չա­պետն այն ան­նա­խա­դեպ է ո­րա­կել՝ ա­սե­լով, որ ի­րա­դար­ձու­թյու­նը շատ խոր­հր­դան­շա­կան է և ու­նի շատ կոնկ­րետ ի­մաստ։ ՙՍա նշա­նա­կում է, որ Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թյան և Ար­ցա­խի Հան­րա­պե­տու­թյան հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րը թևա­կո­խում են ո­րա­կա­պես նոր փուլ՚,-հայ­տա­րա­րել է Փա­շի­նյա­նը։

Հստակեցման ենթակա գլխավոր հարցը

Որ Ար­ցա­խը Հա­յաս­տան է և վերջ` ոչ մի հայ դրա­նում չի կաս­կա­ծում։ Որ ՙմիա­ցում՚-ը ռազ­մա­վա­րու­թյուն է, ոչ մի հայ չի կա­րող դրան հա­կա­ճա­ռել կամ մեկ ու­րիշ թեզ ա­ռա­ջար­կել։ Վե­րած­նն­դի հրա­պա­րա­կում ՀՀ վար­չա­պե­տի ե­լույ­թից ա­ծանց­վող հարցն, այ­նուա­մե­նայ­նիվ, անհ­նար է շր­ջան­ցել։ Վար­չա­պե­տը սևեռ­վեց ՙմիա­ցում՚ կար­գա­խո­սի վրա, այ­նու­հետև ներ­կա­յաց­րեց հա­մա­հայ­կա­կան մի քա­նի ա­ռանց­քա­յին կոն­սեն­սուս­ներ՝ հա­մա­ձայ­նու­թյուն­ներ, ո­րոնց վրա հեն­վե­լու դեպ­քում հա­մա­հայ­կա­կա­նու­թյան տրա­մա­բա­նու­թյու­նը կա­րող է գո­յու­թյուն ու­նե­նալ և ար­դյու­նա­վետ լի­նել։ Ա­մե­նագլ­խա­վոր կոն­սեն­սու­սը՝ Ար­ցա­խի հար­ցի կար­գա­վոր­ման բա­նակ­ցա­յին գոր­ծըն­թա­ցի նպա­տա­կը պետք է լի­նի Ար­ցա­խի ժո­ղովր­դի ինք­նո­րոշ­ման և անվ­տան­գու­թյան հա­մար մղ­ված Ար­ցա­խյան ա­զա­տա­մար­տի ար­դյունք­նե­րի պաշտ­պա­նու­թյու­նը։ Բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րի ար­դյուն­քում Հա­յաս­տա­նի և Ար­ցա­խի կա­ռա­վա­րու­թյուն­նե­րի հա­մար ըն­դու­նե­լի հա­մար­ված որևէ լու­ծում կա­րող է ըն­դու­նե­լի դիտ­վել միայն Հա­յաս­տա­նում և Ար­ցա­խում ժո­ղովր­դա­կան հա­վա­նու­թյան դեպ­քում։

 

Սա հաս­կա­նա­լի է, բայց հարցն այն է, թե վար­չա­պե­տի ե­լույ­թի տրա­մա­բա­նու­թյունն ար­դյո՞ք հան­գում է մեկ հայ­րե­նիք՝ եր­կու պե­տու­թյուն գա­ղա­փա­րին։
Ստաց­վում է, որ ադր­բե­ջա­նա-ար­ցա­խյան հա­կա­մար­տու­թյան խա­ղաղ կար­գա­վոր­ման գոր­ծըն­թա­ցում հայ­կա­կան կող­մը շա­րու­նա­կե­լու է պն­դել Ար­ցա­խի սու­բյեկ­տայ­նու­թյան բարձ­րաց­ման, այ­սինքն՝ նրան բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րի սե­ղա­նի մոտ վե­րա­դարձ­նե­լու հար­ցը, բայց ներ­քա­ղա­քա­կան գոր­ծըն­թաց­նե­րում գե­րա­կա է լի­նե­լու ՀՀ Սահ­մա­նադ­րու­թյու­նը։ Դրանք հա­կա­ռակ վեկ­տոր­ներ են։
Ո՞ր ուղ­ղու­թյամբ ենք շարժ­վե­լու։

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Քաղաքական Fri, 09 Aug 2019 18:33:01 +0000
ԳՈՐ­ԳԵ­ՐԸ` ՄՇԱ­ԿՈՒ­ԹԱ­ՅԻՆ ՑԵ­ՂԱՍ­ՊԱ­ՆՈՒ­ԹՅԱՆ ԲԱՔ­ՎԻ ՔԱ­ՂԱ­ՔԱ­ԿԱ­ՆՈՒ­ԹՅԱՆ ՀԱ­ՄԱ­ՏԵՔՍ­ՏՈՒՄ http://artsakhtert.com/arm/index.php/politics/item/27242-2019-08-05-21-32-51 http://artsakhtert.com/arm/index.php/politics/item/27242-2019-08-05-21-32-51 ԳՈՐ­ԳԵ­ՐԸ` ՄՇԱ­ԿՈՒ­ԹԱ­ՅԻՆ ՑԵ­ՂԱՍ­ՊԱ­ՆՈՒ­ԹՅԱՆ  ԲԱՔ­ՎԻ ՔԱ­ՂԱ­ՔԱ­ԿԱ­ՆՈՒ­ԹՅԱՆ ՀԱ­ՄԱ­ՏԵՔՍ­ՏՈՒՄ
Ա­շոտ ԲԵԳ­ԼԱ­ՐՅԱՆ

Ան­դր­կով­կա­սում թուր­քա­կան սվին­նե­րի գոր­ծադր­մամբ ստեղծ­ված, այս­պես կոչ­ված, Ադր­բե­ջա­նի Դե­մոկ­րա­տա­կան Հան­րա­պե­տու­թյու­նը ցե­ղաս­պա­նու­թյան էս­տա­ֆե­տը վերց­րել է իր ա­վագ եղ­բո­րից և, փոր­ձե­լով տա­րա­ծաշր­ջա­նում հաս­տատ­վել էթ­նիկ զտում­նե­րի ճա­նա­պար­հով, հասց­րել է իր գո­յու­թյան (1918-1920թթ.) եր­կու տա­րի­նե­րի ըն­թաց­քում հա­յե­րի զանգ­վա­ծա­յին ջար­դեր ի­րա­կա­նաց­նել Շու­շի քա­ղա­քում։

Տա­րա­ծաշր­ջա­նում խոր­հր­դա­յին իշ­խա­նու­թյան հաս­տատ­վե­լուց հե­տո Ադր­բե­ջա­նա­կան ԽՍՀ մեկ այլ ար­հես­տա­կան նո­րա­գո­յա­ցու­թյան տի­րա­կալ­նե­րը, ջար­դի ա­վան­դա­կան մե­թո­դը բա­ցեի­բաց գոր­ծի դնե­լու հնա­րա­վո­րու­թյուն չու­նե­նա­լով, հետևո­ղա­կա­նո­րեն էթ­նիկ զտում էին ի­րա­կա­նաց­նում` հայ­րե­նի երկ­րա­մա­սից հա­յե­րին դուրս մղե­լու և այն հա­մա­կարգ­ված կեր­պով ադր­բե­ջան­ցի­նե­րով բնա­կեց­նե­լու մի­ջո­ցով։ Ար­դյուն­քում` Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղում հա­յե­րի թվա­քա­նա­կը, որն Ադր. ԽՍՀ կազմ էր մտց­վել հա­կա­ռակ ժո­ղովր­դի կամ­քի և մի­ջազ­գա­յին ի­րա­վուն­քի տե­սան­կյու­նից՝ իշ­խա­նու­թյան բոլշևի­կյան մարմ­նի ա­նօ­րի­նա­կան ո­րոշ­մամբ, ար­հես­տա­կա­նո­րեն նվա­զեց­վել էր 1923թ. ՙինք­նա­վա­րու­թյան՚ ստեղծ­ման պա­հին առ­կա 97%-ից մինչև 76%, 1988 թվա­կա­նին։
Բաք­վի կող­մից ի­րա­գործ­վող ՙսպի­տակ ցե­ղաս­պա­նու­թյան՚ հիմ­նա­կան օ­բյեկտ­նե­րից մե­կը դար­ձավ երկ­րա­մա­սի հայ­կա­կան բազ­մա­դա­րյան մշա­կույ­թը և, մաս­նա­վո­րա­պես՝ գոր­գե­րը, ո­րոնք Ար­ցախ-Ղա­րա­բա­ղի պատ­մու­թյան ու կեն­ցա­ղի ան­կապ­տե­լի մասն են։ Պետք է նշել, որ Ար­ցա­խում գորգ գոր­ծել են բազ­մա­դա­րյան պատ­մու­թյան ողջ ըն­թաց­քում, և ոչ միայն մաս­նա­գի­տաց­ված ար­հես­տա­նոց­նե­րում ու դպ­րոց­նե­րում, այլ նաև տնե­րում։ Գոր­գա­գոր­ծու­թյու­նը դա­րեր ի վեր ազ­գա­յին ար­հեստ է ե­ղել։ Գորգն ըն­տա­նե­կան բա­րօ­րու­թյան խոր­հր­դա­նիշ էր հա­մար­վում։ Աղ­ջիկ­նե­րի հա­մար վար­պե­տո­րեն գորգ հյու­սե­լու հմ­տու­թյու­նը կարևոր էր ա­մուս­նու­թյան ա­ռու­մով։

ՙԹուր­քիա­յի և Ադր­բե­ջա­նի ցե­ղաս­պա­նա­կան քա­ղա­քա­կա­նու­թյունն ուղղ­ված էր ոչ միայն հայ ժո­ղովր­դի, այլ նաև նրա մշա­կու­թա­յին ժա­ռան­գու­թյան դեմ,- պն­դում է Շու­շիի գոր­գե­րի թան­գա­րա­նի հիմ­նա­դիր Վար­դան Աս­ծատ­րյա­նը։ -Այն, ինչ հնա­րա­վոր էր յու­րաց­նել՝ ե­րաժշ­տու­թյու­նից, ազ­գա­յին խո­հա­նո­ցից մինչև ճար­տա­րա­պե­տու­թյուն, թր­քաց­վել էր, իսկ մնա­ցա­ծը՝ ա­վեր­վել։ Թվում էր, հա­յե­րի, մաս­նա­վո­րա­պես` Արևմտյան Հա­յաս­տա­նի, մշա­կու­թա­յին ժա­ռան­գու­թյու­նը պետք է ա­վե­րակ­նե­րի ու մո­խիր­նե­րի տակ մնար, մի խոս­քով՝ պատ­մու­թյան գիրկն անց­ներ։ Բայց ազ­գի էու­թյա­նը ներ­հա­տուկ պա­հա­պա­նի կոդն ու­նե­ցել է իր դե­րա­կա­տա­րու­թյու­նը. մար­դիկ փր­կել են ոչ միայն ի­րենց կյան­քը, այլև ազ­գի մշա­կու­թա­յին ժա­ռան­գու­թյու­նը՚։
Խո­սե­լով հայ­կա­կան գոր­գե­րի ճա­կա­տագ­րի մա­սին թուրք-ադր­բե­ջա­նա­կան զավ­թո­ղա­մո­լու­թյան հա­մա­տեքս­տում` Վար­դան Աս­ծատ­րյա­նը նշեց, որ Շու­շիում, ո­րը յուր ժա­մա­նա­կին տա­րաբ­նույթ ար­հեստ­նե­րի կենտ­րոն էր հան­դի­սա­նում, գոր­ծում էին ձե­ռա­գործ գոր­գե­րի բա­վա­կա­նին խո­շոր ար­տադ­րա­մա­սեր, ո­րոնց ար­տադ­րանքն ար­տա­հան­վում էր Ռու­սաս­տան և եվ­րո­պա­կան եր­կր­ներ:ՙԱր­տադ­րու­թյան մեջ ներգ­րավ­ված էին հմուտ կին վար­պետ­ներ ինչ­պես Շու­շիից, այն­պես էլ Ղա­րա­բա­ղի ու­րիշ բնա­կա­վայ­րե­րից։ Շու­շիում ար­տադր­ված գոր­գե­րը հա­ջո­ղու­թյուն էին վա­յե­լում և վա­ճառ­վում էին քա­ղա­քի սահ­ման­նե­րից դուրս։ Տա­րեց­նե­րը պատ­մում էին, որ ադր­բե­ջան­ցի է­մի­սար­նե­րը շր­ջում էին տնե­րով ու հարց­նում` ար­դյո՞ք հին գոր­գեր ու­նեն։ Գնորդ­նե­րը դրանց դի­մաց ա­ռա­ջար­կում էին գոր­ծա­րա­նա­յին ար­տադ­րու­թյան նոր ապ­րանք­ներ։ ՙՀնե­րը՚ վե­րա­կանգ­նում և նե­րա­ռում էին ՙադր­բե­ջա­նա­կան զար­դա­րա­կի­րա­ռա­կան ար­վեստ­նե­րի գլուխ­գոր­ծոց­նե­րի՚ ցու­ցակ­նե­րում։ Հիմ­նա­կա­նում գնում էին այն­պի­սի­նե­րը, ո­րոնց վրա խաչ չկար պատ­կեր­ված՚,-պատ­մում է Վար­դան Աս­ծատ­րյա­նը։ 

Նրա խոս­քով, դա պե­տա­կան մա­կար­դա­կով հս­տա­կո­րեն ծրագր­ված աշ­խա­տանք էր։
ՙՄի ամ­բողջ մշա­կույթ են դուրս տա­րել։ Ե­թե ռուս­նե­րը և եվ­րո­պա­ցի­նե­րը գոր­գե­րը գնում էին կեն­ցա­ղա­յին նպա­տակ­նե­րի հա­մար, ա­պա ադր­բե­ջան­ցի­նե­րը՝ սե­փա­կան ՙգոր­գա­գոր­ծու­թյան մշա­կույթ՚, սե­փա­կան ՙպատ­մու­թյուն՚ ստեղ­ծե­լու, կազ­մա­վոր­վող ժո­ղովր­դի ՙհին՚ ու ՙավ­տոխ­տոն՚ լի­նե­լը հաս­տա­տե­լու, ինչ­պես նաև ՙղա­րա­բա­ղյան գորգ՚ ապ­րան­քա­նիշ ձևա­վոր­վել թույլ չտա­լու հա­մար։ Այլ խոս­քով, ար­դեն այդ ժա­մա­նակ­նե­րից պե­տա­կան մա­կար­դա­կով սկս­վել էր ՙՀի­նա­վուրց Ադր­բե­ջան՚ ան­վան­մամբ նա­խագ­ծի ի­րա­կա­նա­ցու­մը։ Պա­տա­հա­կան չէ, որ Բաք­վի պե­տա­կան թան­գա­րան­նե­րում ա­վե­լա­ցել են ՙադր­բե­ջա­նա­կան զար­դա­րա­կի­րա­ռա­կան ար­վես­տի գլուխ­գոր­ծոց­նե­րը՚։ Իսկ հետ­խոր­հր­դա­յին ժա­մա­նա­կաշր­ջա­նում Ադր­բե­ջա­նին հա­ջող­վել է ան­գամ ՅՈՒ­ՆԵՍ­ԿՕ ներս խց­կել ի­րենց սե­փա­կան­նե­րի ան­վան տակ ներ­կա­յաց­վող Ար­ցա­խի ազ­գա­յին գոր­գե­րը։ Այ­սօր Ադր­բե­ջա­նը գոր­գե­րի ցու­ցա­հան­դես­ներ է կազ­մա­կեր­պում, ո­րոն­ցում ցու­ցան­մուշ­նե­րի 80%-ը ղա­րա­բա­ղյան գոր­գերն են։ Ընդ ո­րում, ան­տես­վում է այն փաս­տը, որ յու­րա­քան­չյուր գոր­գում հա­զա­րա­մյա մշա­կույթ է ամ­փոփ­ված,- նկա­տել է Վար­դան Աս­ծատ­րյա­նը՝ հեգ­նան­քով հա­վե­լե­լով, որ ՙհնա­րա­վոր չէ մշա­կույթ ու­սու­ցա­նել, այն հա­զա­րա­մյակ­նե­րի ըն­թաց­քում է ձևա­վոր­վում՚։
Այ­սօր Շու­շիում գոր­ծող գոր­գե­րի թան­գա­րա­նը, իսկ հաս­տա­տու­թյան ո­րոշ ցու­ցան­մուշ­ներ ա­վե­լի քան հա­րյուր տա­րե­կան են, կոչ­ված է վե­րա­կանգ­նե­լու պատ­մա­կան ար­դա­րու­թյու­նը և ար­ցա­խյան (ղա­րա­բա­ղյան) գոր­գի իս­կա­կան ապ­րան­քա­նի­շը։
Եվ որ­պես­զի մի­ջազ­գա­յին լայն հա­սա­րա­կայ­նու­թյունն ի­մա­նա՝ ով է այդ հո­յա­կապ գոր­ծե­րի ու հի­րա­վի բա­ցա­ռիկ ար­ժեք­նե­րի կեր­տո­ղը, ամ­բողջ աշ­խար­հի հա­յե­րը պետք է ի­րենց ջան­քե­րը միա­վո­րեն դրանց հան­րահռ­չակ­ման գոր­ծում։ Միայն այդ ձևով կա­րե­լի է հօդս ցն­դեց­նել այն ա­ռաս­պել­նե­րը, ո­րոնք հա­մա­ռո­րեն ստեղ­ծում են պատ­մու­թյան և մշա­կույ­թի Բաք­վի զեղ­ծա­րար­նե­րը։

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Քաղաքական Mon, 05 Aug 2019 21:30:02 +0000
Բաքուն անցնում է "Բոլթոնի Պլանին" http://artsakhtert.com/arm/index.php/politics/item/27241-2019-08-05-21-26-34 http://artsakhtert.com/arm/index.php/politics/item/27241-2019-08-05-21-26-34 Բաքուն անցնում է
Ռու­զան ԻՇ­ԽԱ­ՆՅԱՆ

Վա­շինգ­տո­նում հու­նի­սի 20-ին հա­մա­նա­խա­գահ­նե­րի մաս­նակ­ցու­թյամբ Հա­յաս­տա­նի և Ադր­բե­ջա­նի արտ­գործ­նա­խա­րար­նե­րի հան­դի­պու­մից հե­տո Բաք­վում գլուխ էին կոտ­րում ա­մե­րի­կա­ցի նախ­կին հա­մա­նա­խա­գահ Ռի­չարդ Հագ­լան­դի հայ­տա­րա­րու­թյան վրա, ըստ ո­րի՝ ԱՄՆ-ն շտա­պում է հա­կա­մար­տու­թյունն ա­վե­լի ա­րագ հան­գու­ցա­լու­ծել և նպա­տակ ու­նի նոր իմ­պուլս հա­ղոր­դել բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րին։ Ադր­բե­ջա­նում սկ­սե­ցին մտա­ծել ՙԲոլ­թո­նի պլա­նի՚ մա­սին՝ արևմտյան ուղ­ղու­թյամբ ակ­տի­վաց­նե­լով ի­րենց լոբ­բիս­տա­կան աշ­խա­տան­քը։ 

Հագ­լան­դի հայ­տա­րա­րու­թյու­նը պետք է դի­տարկ­վի ադր­բե­ջա­նա-ղա­րա­բա­ղյան հա­կա­մար­տու­թյան կար­գա­վոր­ման գոր­ծըն­թա­ցում միջ­նոր­դա­կան դեր ստանձ­նած գեր­տե­րու­թյուն­նե­րի աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան շա­հե­րի, հետևա­պես և, նա­խա­ձեռ­նո­ղա­կա­նու­թյան հա­մար նրանց միջև ըն­թա­ցող պայ­քա­րի պրիզ­մա­յով։ Արտ­գործ­նա­խա­րար­նե­րի հու­նի­սյան հան­դի­պու­մից հե­տո տե­ղե­կատ­վու­թյուն տա­րած­վեց առ այն, որ միջ­նորդ­ներն ա­ռա­ջար­կու­թյուն­նե­րի նոր փա­թեթ են ներ­կա­յաց­րել, ո­րոնց վրա հարկ կլի­նի աշ­խա­տել 2-3 ա­միս, ո­րից հե­տո խո­սել նույն մա­կար­դա­կով հեր­թա­կան հան­դի­պում անց­կաց­նե­լու մա­սին։
Նշ­ված ժամ­կե­տի սահ­մա­նու­մը, կար­ծում ենք, պա­տա­հա­կան չէր. այդ ըն­թաց­քում հա­մա­նա­խա­գա­հող պե­տու­թյուն­ներն այլ տա­րա­ծաշր­ջան­նե­րում պետք է ինչ-որ կերպ ո­րո­շար­կեն ի­րենց ա­նե­լիք­նե­րը։ Կարևոր ի­րա­դար­ձու­թյու­նը հու­նի­սի 28-29-ին Ճա­պո­նիա­յի Օ­սա­կա քա­ղա­քում ՙՄեծ քսա­նյա­կի՚ (G20) գա­գաթ­նա­ժո­ղո­վի հար­թակ­նե­րից մե­կում Ռու­սաս­տա­նի Դաշ­նու­թյան և ԱՄՆ-ի նա­խա­գահ­նե­րի հան­դի­պումն էր։ Մա­մու­լի հա­մար ար­ված հայ­տա­րա­րու­թյու­նում ա­ռաջ­նորդ­ներն ըն­դգ­ծել են, որ այդ հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րի բա­րե­լա­վու­մը կարևոր է ոչ միայն եր­կու եր­կր­նե­րի շա­հե­րի, այլև գլո­բալ հե­տաք­րք­րու­թյուն­նե­րի տե­սան­կյու­նից։ Պու­տինն ու Թրամ­փը հա­մա­ձայ­նել են շա­րու­նա­կել 21-րդ դա­րում սպա­ռա­զի­նու­թյուն­նե­րի նկատ­մամբ հս­կո­ղու­թյան մո­դե­լի շուրջ բա­նա­վե­ճը։ Գլ­խա­վոր թե­մա­ներն էին Ի­րա­նը, Սի­րիան, Վե­նե­սուե­լան և Ուկ­րաի­նան։

Ցան­կա­լի կլի­ներ, ի­հար­կե, գեր­տե­րու­թյուն­նե­րի ա­ռաջ­նորդ­նե­րի ջեն­տլ­մե­նա­կան մի հա­մա­ձայ­նու­թյուն ար­ձա­նագ­րել, բայց, դժ­բախ­տա­բար, սա այն դեպ­քը չէ։ Ի­րա­կան քա­ղա­քա­կա­նու­թյու­նը, որ­պես կա­նոն, ֆոր­մալ ձևա­կեր­պում­ներ չի հան­դուր­ժում, ա­վե­լի ճիշտ, դրանք լու­սանցք մղե­լու սո­վո­րու­թյուն ու­նի։
Օ­գոս­տո­սի 2-ին ԱՄՆ-ն պաշ­տո­նա­պես չե­ղար­կեց ԽՍՀՄ-ի հետ 1987թ. դեկ­տեմ­բե­րի 8-ին կն­քած ՙՓոքր և մի­ջին հե­ռա­հա­րու­թյան հր­թիռ­նե­րի ոչն­չաց­ման մա­սին՚ պայ­մա­նա­գի­րը։ Ռու­սաս­տա­նի ԱԳՆ-ն իր հեր­թին պայ­մա­նագ­րից դուրս գա­լու մա­սին հայ­տա­րա­րու­թյուն տա­րա­ծեց՝ ըն­դգ­ծե­լով, որ նա­խա­ձեռ­նու­թյու­նը պատ­կա­նում է Վա­շինգ­տո­նին։
Նույն օրն արևմտյան աղ­բյուր­ներն ի­րա­զե­կե­ցին, որ Վա­շինգ­տո­նը պատ­րաստ­վում է ՌԴ-ի նկատ­մամբ նոր պատ­ժա­մի­ջոց­ներ սահ­մա­նել 2018 թվա­կա­նին բրի­տա­նա­կան Սոլս­բե­րի քա­ղա­քում ռուս հե­տա­խույզ Սեր­գեյ Սկ­րի­պա­լի և նրա դս­տեր նկատ­մամբ ՙՆո­վի­չոկ՚ քի­միա­կան նյար­դա­պա­րա­լի­տիկ նյու­թը կի­րա­ռե­լու հա­մար։ Թրամ­փի հրա­մա­նա­գի­րը են­թադ­րում է Սոլս­բե­րիի մի­ջա­դե­պի հետ կապ­ված պատ­ժա­մի­ջոց­նե­րի երկ­րորդ փու­լի մեկ­նար­կը։ Վա­շինգ­տո­նի կող­մից Լոն­դոն-Մոսկ­վա հա­կա­սու­թյուն­նե­րին հրա­տապ բնույթ հա­ղոր­դե­լը չի կա­րող ինք­նան­պա­տակ լի­նել։ Քա­ղա­քա­կան նպա­տա­կա­հար­մա­րու­թյու­նը պետք է փնտ­րել գլո­բալ զար­գա­ցում­նե­րի հա­մա­տեքս­տում։

Ադր­բե­ջա­նա­կան քա­ղա­քա­կան շր­ջա­նակ­նե­րում էլ սկ­սե­ցին ին­տեն­սի­վո­րեն քն­նար­կել Ի­րա­նի շուրջ զար­գա­ցում­նե­րը։ Հու­լի­սի 30-ին Reuters գոր­ծա­կա­լու­թյունն ի­րա­զե­կեց, որ Միա­ցյալ Նա­հանգ­նե­րը պաշ­տո­նա­կան ա­ռա­ջար­կու­թյամբ դի­մել է Գեր­մա­նիա­յին՝ միա­նա­լու հա­կաի­րա­նա­կան ռազ­մա­կան ա­ռա­քե­լու­թյա­նը։ Տե­ղե­կատ­վու­թյան հա­վաս­տիու­թյունն ըն­դգ­ծե­լու հա­մար գոր­ծա­կա­լու­թյու­նը վկա­յա­կո­չել է Բեռ­լի­նում ԱՄՆ դես­պա­նա­տան ներ­կա­յա­ցուց­չին։ Փաս­տո­րեն, Սպի­տակ տունն Ի­րա­նի դեմ ձեռ­նար­կած ար­շա­վում Ֆրան­սիա­յից և Մեծ Բրի­տա­նիա­յից բա­ցի նպա­տակ ու­նի ստա­նալ նաև Գեր­մա­նիա­յի ա­ջակ­ցու­թյու­նը, այս­պես ա­սած, Հոր­մու­զի նե­ղու­ցի անվ­տան­գու­թյունն ա­պա­հո­վե­լու հա­մար։ Բաք­վում մտա­վա­խու­թյուն կա, որ տա­րա­ծաշր­ջա­նի կա­յու­նու­թյու­նը խա­թար­վե­լու դեպ­քում Ադր­բե­ջա­նը խն­դիր­ներ կու­նե­նա ոչ միայն է­ներ­գա­կիր­նե­րի ար­տա­հան­ման հետ կապ­ված։ Առ­կա է նաև հու­մա­նի­տար ա­ղե­տի բախ­վե­լու մտա­վա­խու­թյու­նը. տա­րա­ծաշր­ջա­նում հնա­րա­վոր սրա­ցում­նե­րը կհասց­նեն Ի­րա­նից մեծ թվով ադր­բե­ջան­ցի­նե­րի ներ­գաղ­թի։
Ի­րա­նի նկատ­մամբ տար­վող ա­մե­րի­կյան քա­ղա­քա­կա­նու­թյու­նը Սպի­տակ տան օ­րա­կար­գում մնում է որ­պես ա­ռաջ­նա­հեր­թու­թյուն։ Սա այն­քան միան­շա­նակ է, որ Բաք­վում ի­րա­վի­ճա­կից օ­գուտ քա­ղե­լու հաշ­վարկ­ներ են ա­նում։ Տա­րա­կար­ծու­թյուն­նե­րը, թերևս, ԱՄՆ-Թուր­քիա հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րի շուրջ էին։ Ո­րոշ վեր­լու­ծա­բան­նե­րի մոտ ակն­կա­լիք կար, որ ռու­սաս­տա­նյան C-400 զե­նի­թահր­թի­ռա­յին հա­մա­կար­գե­րի հար­ցում Մոսկ­վա-Ան­կա­րա հա­ջող գոր­ծար­քը և թուր­քա­կան ղե­կա­վա­րու­թյան կող­մից Վա­շինգ­տո­նի՝ սպառ­նա­լիք­նե­րով ու­ղեկց­վող հռե­տո­րա­բա­նու­թյան ան­տե­սու­մը Մեր­ձա­վոր Արևել­քում կբարձ­րաց­նի աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան փո­խա­կեր­պում­նե­րի հա­վա­նա­կա­նու­թյու­նը։ Դո­նալդ Թրամ­փի հայ­տա­րա­րու­թյու­նը, սա­կայն, հա­կա­ռակ ար­դյուն­քը տվեց՝ ժխ­տե­լով Հյու­սի­սատ­լան­տյան դա­շին­քից Թուր­քիա­յին վտա­րե­լու մա­սին են­թադ­րու­թյուն­նե­րը։ ԱՄՆ նա­խա­գա­հը ռուս-թուր­քա­կան ռազ­մա­կան գոր­ծար­քի ամ­բողջ մեղ­քը բար­դեց նախ­կին նա­խա­գահ Բա­րաք Օ­բա­մա­յի վրա, ով, ըստ Թրամ­փի, ՙՓեթ­րիոթ՚ հա­մա­կար­գե­րի ձեռք­բեր­ման հար­ցում չի ա­ջակ­ցել Էր­դո­ղա­նին։

Լրագ­րող­նե­րի հար­ցե­րին պա­տաս­խա­նե­լիս Թրամ­փը հաս­կաց­րեց, որ Վա­շինգ­տոնն ու Ան­կա­րան ոչ միայն կմ­նան նույն ռազ­մա­կան դա­շին­քում, այլև փոխ­հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րը կխո­րաց­նեն՝ որ­պես առևտրա­յին գոր­ծըն­կեր­ներ։ ՙ75 մի­լիար­դը քիչ է, շու­տով այն կլի­նի 100 մի­լիարդ։ Դուք չեք կա­րող մարդ­կանց հետ վար­վել այն­պես, ինչ­պես Օ­բա­մա­յի վար­չա­կազմն էր ա­նում՚,-հայ­տա­րա­րել է նա­խա­գա­հը։
Բաց տեքս­տով այս հայ­տա­րա­րու­թյունն, ան­շուշտ, սպաս­վե­լիք նա­խա­գա­հա­կան ընտ­րու­թյուն­նե­րի հետ է կա­պակց­վում, հա­կա­ռակ դեպ­քում դե­մոկ­րատ­նե­րի կու­սակ­ցու­թյու­նից ա­ռա­ջադր­ված նախ­կին նա­խա­գա­հին բա­ցա­հայտ մե­ղադ­րե­լու կա­րիքն այդ­քան չէր զգաց­վի։ Մա­նա­վանդ որ՝ ո­րոշ հրա­պա­րա­կում­նե­րում ճշ­մար­տու­թյու­նից հե­ռու է ո­րակ­վում Թրամ­փի մե­ղադ­րան­քը, այ­սինքն՝ սուտ է, որ Օ­բա­ման մեր­ժել է Թուր­քիա­յին վա­ճա­ռել ՙՓեթ­րիոթ՚ հր­թիռ­ներ։ Թուր­քիան ուղ­ղա­կի ա­նըն­դու­նե­լի է հա­մա­րել վա­ճառ­քի պայ­ման­նե­րը։
Սա նշա­նա­կում է, որ ԱՄՆ նա­խա­գահն ուղ­ղա­կիո­րեն պաշտ­պա­նեց Էր­դո­ղա­նին՝ լու­սանցք մղե­լով Թուր­քիա­յին պատ­ժե­լու մա­սին Կոնգ­րե­սի Ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րի պա­լա­տի ըն­դու­նած բա­նաձևը։
Ադր­բե­ջա­նա­կան դի­վա­նա­գի­տու­թյունն այս ուղ­ղու­թյու­նում սե­փա­կան շա­հե­րի ա­ռաջ­մղ­ման նպա­տա­կով ո­րոշ ջան­քեր գոր­ծադ­րեց։ Օ­րերս հայտ­նի դար­ձավ, որ Թրամ­փի վար­չա­կազ­մը, տե­ղի տա­լով ադր­բե­ջա­նա­կան ճն­շում­նե­րին, կա­րող է դա­դա­րեց­նել Ար­ցա­խում ի­րա­կա­նաց­վող ա­կա­նա­զերծ­ման աշ­խա­տանք­նե­րի ֆի­նան­սա­վո­րու­մը։ Ա­մե­րի­կա­յի Հայ Դա­տի հանձ­նա­խումբն ա­հա­զան­գեց այդ մա­սին, պաշ­տո­նա­կան Ստե­փա­նա­կերտն էլ հայ­տա­րա­րեց, որ ծրա­գի­րը մար­դա­սի­րա­կան է և այդ հար­թու­թյան մեջ էլ պի­տի դի­տարկ­վի։ Չս­պա­սե­լով վերջ­նա­կան ո­րոշ­ման կա­յաց­մա­նը, հայ ժո­ղովր­դի բա­րե­կամ կոնգ­րե­սա­կան­ներն այժմ աշ­խա­տում են ադր­բե­ջա­նա­կան ճն­շում­նե­րը չե­զո­քաց­նե­լու և ծրա­գի­րը պահ­պա­նե­լու ուղ­ղու­թյամբ։
Ինչ­պի­սի՞ն էր ի­րա­վի­ճա­կը հա­կա­մար­տու­թյան գո­տում։ Սրա­ցում ար­ձա­նագր­վեց հայ-ադր­բե­ջա­նա­կան սահ­մա­նի հյու­սիս-արևե­լյան հատ­վա­ծում. ադր­բե­ջա­նա­կան զի­նուժն այս ան­գամ թի­րա­խա­վո­րեց Տա­վու­շի մար­զի սահ­մա­նա­յին գո­տին։ Պայ­մա­նագ­րա­յին զին­ծա­ռա­յող զոհ­վեց, ևս եր­կու հո­գի վի­րա­վոր­վե­ցին։
Մի­ջազ­գա­յին պար­տա­վո­րու­թյուն­նե­րից հետ կանգ­նե­լու ա­վան­դա­կան վար­քա­գիծ որ­դեգ­րած մեր հարևա­նը խա­ղաղ կար­գա­վոր­ման գոր­ծըն­թա­ցի շա­րու­նա­կա­կա­նու­թյան ա­պա­հով­մամբ եր­բեք շա­հագր­գռ­ված չի ե­ղել։ Բա­քուն ակն­հայ­տո­րեն փոր­ձում է դի­վա­նա­գի­տա­կան հար­թու­թյու­նում ա­ռաջ մղել իր շա­հե­րը՝ այս ան­գամ ա­ջակ­ցու­թյուն ակն­կա­լե­լով Արևմուտ­քից։ Իլ­համ Ա­լիևը հա­մա­ռո­րեն չի ու­զում ըն­դու­նել մի պարզ բան՝ հա­կա­մար­տու­թյու­նը կա­րող է հան­գու­ցա­լուծ­վել խա­ղաղ ճա­նա­պար­հով, իսկ բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րը պա­հան­ջում են լար­վա­ծու­թյան ռիս­կե­րի նվա­զե­ցում և վս­տա­հու­թյան մթ­նո­լոր­տի ստեղ­ծում։ Միջ­նորդ­նե­րի հոր­դոր­նե­րին հետևելն ու ի­րա­վի­ճա­կի ա­պա­կա­յու­նաց­մանն ուղղ­ված քայ­լե­րից հրա­ժար­վե­լը, թերևս, ա­վե­լի ող­ջա­խոհ տար­բե­րակ է։

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Քաղաքական Mon, 05 Aug 2019 21:19:49 +0000
ՙՈՍ­ԿԱ­ՆԱ­ՊԱ­ՏԸ՚` ԱՆ­ՀԱՂ­ԹԱ­ՀԱ­ՐԵ­ԼԻ ԽՈ­ՉԸՆ­ԴՈՏ ԱԴՐ­ԲԵ­ՋԱ­ՆԻ ՔԱ­ՐՈԶ­ՉԱ­ՄԵ­ՔԵ­ՆԱ­ՅԻ ՀԱ­ՄԱՐ http://artsakhtert.com/arm/index.php/politics/item/27236-2019-08-02-15-32-05 http://artsakhtert.com/arm/index.php/politics/item/27236-2019-08-02-15-32-05 Էդ­վարդ ՍԱ­ԽԻ­ՆՈՎ

 Հյու­սի­սա­յին Ար­ցա­խի տա­րած­քում է գտն­վում եր­բեմ­նի գե­ղե­ցիկ ու ծաղ­կուն Ոս­կա­նա­պատ գյու­ղը, ո­րը ներ­կա­յումս ժա­մա­նա­կա­վոր օ­կու­պաց­վել է Բաք­վի ռե­ժի­մի կող­մից։ Հենց նախ­նի­նե­րի հայ­րե­նի­քի պատ­վին է ան­վան­վել հա­մա­նուն է­լեկտ­րո­նա­յին պար­բե­րա­կա­նը, ո­րի հիմ­քե­րը դր­վել են Երևա­նում 1990-ա­կան­նե­րի վեր­ջին եր­ջան­կա­հի­շա­տակ քա­ղա­քա­գետ Լևոն Մե­լիք-Շահ­նա­զա­րյա­նի կող­մից։ ՙՈս­կա­նա­պա­տը՚ ան­ցած եր­կու տաս­նա­մյակ­նե­րին սկ­սել է հա­մա­ցան­ցում խիստ կարևոր հա­կազ­դե­ցու­թյուն ցու­ցա­բե­րել Ադր­բե­ջա­նի քա­րոզ­չու­թյա­նը, ո­րը տաս­նյակ մի­լիոն դո­լար­ներ է հատ­կաց­նում տե­ղե­կատ­վա­կան պա­տե­րազմ վա­րե­լու հա­մար։

ՙՈս­կա­նա­պատ՚ կայքն այն­քան հան­րահռ­չակ ու ան­հար­մար է դար­ձել Ադր­բե­ջա­նի ղե­կա­վա­րու­թյան հա­մար` կայ­քի աշ­խա­տա­կից­նե­րի կող­մից ադր­բե­ջա­նա­կան քա­ղա­քա­կան վեր­նա­խա­վի բո­լո­րի գաղտ­նիք­նե­րին քա­ջա­ծա­նոթ լի­նե­լու շնոր­հիվ, կծու հեգ­նան­քով ու ո­ճով, որ նրա չե­զո­քաց­մա­նը հա­կա­ռա­կոր­դը մեծ ու­ժեր ու մի­ջոց­ներ է ուղ­ղել։ Այ­սօր Լևո­նի գոր­ծը շա­րու­նա­կում է նրա որ­դի Հրանտ Մե­լիք-Շահ­նա­զա­րյա­նը, ով ղե­կա­վա­րում է ՙՈս­կա­նա­պատ՚ տե­ղե­կատ­վա­կան կենտ­րո­նը, ում էլ խնդ­րե­ցինք պա­տաս­խա­նել մի քա­նի հար­ցե­րի։

-Հրանտ, ար­դեն եր­կար տա­րի­ներ ձեր կենտ­րո­նը հա­կա­քա­րոզ­չա­կան պայ­քար է տա­նում ադր­բե­ջա­նա­կան ԶԼՄ-նե­րի կող­մից փաս­տե­րի խե­ղա­թյուր­ման դեմ։ Որ­քա­նո՞վ է հա­ջող­ված ձեր աշ­խա­տան­քը։
-Այդ մա­սին ա­վե­լի լավ է մեր ըն­թեր­ցող­նե­րին և փոր­ձա­գետ­նե­րին հարց­նել, ո­րոնք ծա­նոթ են մեր աշ­խա­տան­քին։ Այն տա­րի­նե­րին՝ ինչ գոր­ծում է մեր կայ­քը, ՙՈս­կա­նա­պա­տը՚ դար­ձել է մի տե­ղե­կատ­վա­կան ռե­սուրս, ո­րի դեմ ի­րենց ջան­քերն են կենտ­րո­նաց­րել բազ­մա­թիվ ադր­բե­ջա­նա­կան ԶԼՄ-ներ։ Ան­գամ երկ­րի ղե­կա­վա­րու­թյունն էր ադր­բե­ջան­ցի ծրագ­րա­վո­րող­նե­րին և հա­քեր­նե­րին հոր­դո­րում մեր կայքն ար­գե­լա­փա­կե­լու ե­ղա­նակ­ներ գտ­նել։ Այ­սօր մեր դեմ աշ­խա­տում են ադր­բե­ջան­ցի բազ­մա­թիվ հա­քեր­ներ, հա­մա­ցան­ցում պար­բե­րա­բար տե­ղի են ու­նե­նում հար­ձա­կում­ներ ու մեր կայ­քի աշ­խա­տան­քը խա­փա­նե­լու փոր­ձեր։ Դա նրանց չի հա­ջող­վել։ Իսկ հի­մա Ադր­բե­ջա­նում մեր կայքն ար­գե­լա­փակ­ված է։ Ար­դեն եր­կու տա­րի Ադր­բե­ջա­նից օգ­տա­տե­րե­րը մեր կայքն այ­ցե­լում են պրոք­սի ծրագ­րե­րի մի­ջո­ցով, ո­րոնք օգ­նում են ար­գե­լա­փա­կու­մը շր­ջան­ցել։ Մտա­ծում եմ, որ սա մեր աշ­խա­տան­քի լա­վա­գույն գնա­հա­տա­կանն է։ Ադր­բե­ջա­նում իս­կա­պես վա­խե­նում են մեր կայ­քից և ա­մեն բան նա­խա­ձեռ­նում են, որ­պես­զի այն դա­դա­րի գո­յու­թյուն ու­նե­նալ։ Ըստ երևույ­թին, կայ­քում հրա­պա­րակ­վող հոդ­ված­նե­րում առ­կա մեր փաս­տարկ­նե­րը, գնա­հա­տա­կան­նե­րը խիստ դուր չեն գա­լիս ժա­մա­նա­կա­կից Ադր­բե­ջա­նի գա­ղա­փա­րա­խոս­նե­րին, հա­կա­սում են նրա ղե­կա­վա­րու­թյան պաշ­տո­նա­կան դիր­քո­րոշ­մա­նը։
Եվ նրանց հա­մար վտան­գա­վո­րու­թյու­նը նրա­նում է, որ մենք այլ տե­սա­կետ ենք ներ­կա­յաց­նում, ո­րը շար­քա­յին ադր­բե­ջան­ցի­նե­րին օգ­նում է տե­ղի ու­նե­ցող ի­րա­դար­ձու­թյուն­նե­րին նա­յել ի­րա­տե­սո­րեն։ Այ­սօր ադր­բե­ջա­նա­կան կայ­քե­րում կա­րե­լի է մեր նյու­թե­րից վերց­ված մեջ­բե­րում­նե­րի հան­դի­պել։ Բայց ուղ­ղա­կիո­րեն մեր կայ­քի վրա հղում ա­նե­լուց նրանք դար­ձյալ զգու­շա­նում են։ Հա­վա­նա­բար, լռու­թյան եր­դում են տվել։ Ադր­բե­ջա­նում մենք շատ ըն­թեր­ցող­ներ ու­նենք և կշա­րու­նա­կենք նրանց ի­րադ­րու­թյան մա­սին տե­ղե­կու­թյուն­ներ տալ, օգ­նել ինք­նու­րույն եզ­րա­կա­ցու­թյուն­ներ ա­նել, այլ ոչ թե այն­պես, ինչ­պես ադր­բե­ջա­նա­կան պաշ­տո­նա­կան քա­րոզ­չու­թյունն է պա­հան­ջում։ Ադր­բե­ջա­նում մեր հետևորդ­նե­րի թվում շատ են բնիկ ժո­ղո­վուրդ­նե­րի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րը՝ ա­վար­ցի­ներ, լեզ­գի­ներ, թա­լիշ­ներ, ո­րոնք մեզ հա­ճախ ու­ղար­կում են տե­ղե­կա­վու­թյուն այն ի­րա­դար­ձու­թյուն­նե­րի վե­րա­բե­րյալ, ո­րոնք պաշ­տո­նա­կան իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը լռու­թյան են մատ­նում։ Այն­պես որ ու­նենք այն­պի­սի ըն­թեր­ցող­ներ, ո­րոնք պատ­րաստ են օգ­նել ի­րա­դար­ձու­թյուն­նե­րը լու­սա­բա­նե­լու, վեր­լու­ծու­թյուն­ներ տրա­մադ­րե­լու և եզ­րա­կա­ցու­թյուն­ներ ա­նե­լու ան­մի­ջա­պես Ադր­բե­ջա­նից։
-Ադր­բե­ջա­նա­կան ԶԼՄ-նե­րում տե­ղե­կատ­վու­թյուն էր հայ­տն­վել՝ իբր ձեր թի­կուն­քում հա­տուկ ծա­ռա­յու­թյուն­ներն են կանգ­նած, որ պե­տու­թյու­նը ֆի­նան­սա­վո­րում է ձեր աշ­խա­տանք?...
-Նրանց վար­կա­ծով, մեզ նաև ֆի­նան­սա­վո­րում են արևմտյան հա­տուկ ծա­ռա­յու­թյուն­նե­րը, մի­ջազ­գա­յին խո­շոր հիմ­նադ­րամ­նե­րը։ Ադր­բե­ջա­նում մեզ մե­ղադ­րում են բո­լոր մա­հա­ցու մեղ­քե­րում։ Բայց մեր գլ­խա­վոր հո­վա­նա­վո­րը պատ­մու­թյունն է, ճշ­մար­տու­թյու­նը, ո­րոնք մենք փոր­ձում ենք տեղ հասց­նել։ Եվ դա­տե­լով կար­ծիք­նե­րից՝ դա մեզ հա­ջող­վում է։ Մեր խն­դի­րը պատ­մու­թյան մի­տում­նա­վոր խե­ղա­թյուր­մա­նը դի­մա­կա­յելն է, ստի հոս­քին հա­կազ­դե­լը, սուտ` նա­խա­տես­ված դե­ռա­հաս ու­ղեղ­նե­րի հա­մար ոչ միայն Ադր­բե­ջա­նում, այլև Թուր­քիա­յում, որ­տեղ նույն­պես շատ են ըն­թեր­ցող­նե­րը, ո­րոնք ցան­կա­նում են ի­մա­նալ ճշ­մար­տու­թյու­նը կամ առն­վազն ի­րա­դար­ձու­թյուն­նե­րին և ե­ղե­լու­թյուն­նե­րին տր­վող մեկ այլ գնա­հա­տա­կա­նը։ Այն­պես որ բա­վա­կա­նա­չափ աշ­խա­տանք կա ա­նե­լու բո­լոր ուղ­ղու­թյուն­նե­րով:

Ադր­բե­ջա­նում լայն շր­ջա­նակ­ներ հե­տաքր­քր­ված են մեր այն նյու­թե­րով, ո­րոնք վե­րա­բե­րում են այդ երկ­րում ազ­գա­յին փոք­րա­մաս­նու­թյուն­նե­րի կա­ցու­թյա­նը, Սի­րիա­յից վե­րա­դար­ձող Ի­ԼԻՊ-ի (ՌԴ-ում ար­գել­ված կազ­մա­կեր­պու­թյուն) ադր­բե­ջան­ցի զի­նյալ­նե­րի հետ կապ­ված ի­րա­վի­ճա­կին, զեն­քի վա­ճառ­քի և ա­հա­բեկ­չա­կան կազ­մա­կեր­պու­թյուն­նե­րի ֆի­նան­սա­վոր­ման գոր­ծում պաշ­տո­նա­կան Բաք­վի մաս­նակ­ցու­թյա­նը, իշ­խա­նու­թյան վե­րին է­շե­լոն­նե­րում առ­կա կո­ռուպ­ցիա­յին, մար­դու ի­րա­վունք­նե­րի խախտ­մա­նը և լրագ­րող­նե­րի ու այ­լա­խոհ­նե­րի հե­տապ­նդ­մա­նը։ Իսկ երբ տար­բեր աղ­բյուր­նե­րից ըն­թեր­ցողն ի­րա­վի­ճա­կի ընդ­հա­նուր պատ­կերն է ստա­նում, պարզ­վում է, որ այն ա­մենևին էլ այդ­քան լա­վա­տե­սա­կան չէ, ինչ­պես հա­մա­ռո­րեն փոր­ձում են բնակ­չու­թյա­նը պար­տադ­րել Բաք­վի պաշ­տո­նա­կան իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը։
-Ու­րիշ ի՞նչ թե­մա­նե­րի վրա եք ու­շադ­րու­թյուն սևե­ռում։
- Մեր գլ­խա­վոր թե­ման, ի­հար­կե, ղա­րա­բա­ղյան հա­կա­մար­տու­թյունն է, ազ­գա­յին անվ­տան­գու­թյու­նը, բա­նա­կա­յին թե­մա­տի­կան։ Բո­լոր ցն­ցում­նե­րով ու Հա­յաս­տա­նում տե­ղի ու­նե­ցած իշ­խա­նա­փո­խու­թյամբ հան­դերձ, ազ­գա­յին անվ­տան­գու­թյու­նը մնում է ա­մե­նագլ­խա­վոր ա­ռաջ­նա­հեր­թու­թյու­նը։ Կա­րե­լի է փաս­տել. մտա­վա­խու­թյուն­ներն առ այն, որ ղե­կա­վա­րու­թյան փոխ­վե­լուց հե­տո Ար­ցա­խի անվ­տան­գու­թյու­նը կտու­ժի, ար­դա­րաց­ված չէին։ Սա վկա­յում է նախևա­ռաջ այն մա­սին, որ հայ­կա­կան բա­նա­կը, չնա­յած քա­ղա­քա­կան ի­րադ­րու­թյա­նը, կա­րող է ու պատ­րաստ է Ար­ցա­խը պաշտ­պա­նել։ Սա ևս մեկ ան­գամ հաս­տա­տում է, որ Ար­ցա­խը լիո­վին դար­ձել է ողջ հա­յու­թյա­նը միա­վո­րող հա­մազ­գա­յին ա­ռա­ջա­տար գա­ղա­փար­նե­րից մե­կը։ Այդ մա­սին պարզ կեր­պով վկա­յում են նաև ապ­րի­լյան պա­տե­րազ­մի դեպ­քե­րը, երբ բա­ռա­ցիո­րեն հա­ջորդ օ­րը զին­կո­մի­սա­րիատ­նե­րի մոտ ադր­բե­ջա­նա­կան բա­նա­կի դեմ կա­մա­վոր կռ­վե­լուն պատ­րաստ մարդ­կանց հեր­թեր էին գո­յա­ցել։ Ար­ցա­խում զին­վո­րա­կան ծա­ռա­յու­թյան հե­ղի­նա­կու­թյու­նը զգա­լիո­րեն բարձ­րա­ցել է։ Նման մո­տի­վա­ցում ադր­բե­ջա­նա­կան բա­նա­կը չու­նի, և դժ­վար թե երբևէ ու­նե­նա։ Այդ մա­սին մենք պատ­մում ենք ոչ միայն կայ­քում, այլ նաև, հնա­րա­վո­րու­թյան դեպ­քում, տար­բեր մի­ջազ­գա­յին հար­թակ­նե­րում։
-Ինչ­պե՞ս եք այ­սօր լու­սա­բա­նում Ար­ցա­խում տի­րող ներ­քա­ղա­քա­կան ի­րա­վի­ճա­կը:
-Այ­սօր մեզ հա­մար անվ­տան­գու­թյան կարևո­րա­գույն պայ­մա­նը ներ­քա­ղա­քա­կան կա­յու­նու­թյունն է: Գաղտ­նիք չէ, որ թշ­նա­մին միշտ այն­պի­սի պա­հի է սպա­սում, երբ իշ­խա­նու­թյու­նը թույլ է և ու­նակ չէ կա­ռա­վա­րե­լու, երբ հա­սա­րա­կու­թյու­նը հա­կա­սու­թյուն­նե­րի պատ­ճա­ռով մաս­նատ­ված ու պա­ռակտ­ված է: Փառք Աստ­ծո, Ղա­րա­բա­ղում կան մար­դիկ, ով­քեր ի­րենց ողջ կյան­քը նվի­րել են ա­զա­տագ­րա­կան շարժ­մա­նը, ով­քեր հե­ղի­նա­կու­թյուն ու հար­գանք են վա­յե­լում: Այն­տեղ շատ հեշտ է տար­բե­րա­կել` ով­քեր են իս­կա­պես երկ­րի շա­հե­րին ծա­ռա­յում, իսկ ով­քեր իշ­խա­նու­թյան ձգ­տում հա­նուն ի­րենց շա­հա­դի­տա­կան հա­վակ­նու­թյուն­նե­րի: Ներ­կա ի­րա­վի­ճա­կում գլ­խա­վո­րը կա­յու­նու­թյու­նը իշ­խա­նու­թյան ու ժո­ղովր­դի միաս­նու­թյունն է: Բո­լոր այն գոր­ծըն­թաց­նե­րը, ո­րոնք կա­րող են սպառ­նալ այդ կա­յու­նու­թյա­նը, մեր կող­մից չեն ող­ջուն­վում ու դա­տա­պարտ­վում են: Մենք փոր­ձում ենք բա­ցա­հայ­տել մարդ­կանց, ով­քեր փոր­ձում են քա­ղա­քա­կան շա­հա­բա­ժին­ներ ստա­նալ Ղա­րա­բա­ղում, թավ­շյա հե­ղա­փո­խու­թյունն ար­տա­հա­նել, ո­րը կա­րող է երկ­պա­ռա­կու­թյուն մտց­նել և սպառ­նալ անվ­տան­գու­թյա­նը: Ար­ցա­խում կա­րե­լի է բա­րե­փո­խում­ներ անց­կաց­նել և իշ­խա­նու­թյան կա­ռուց­ված­քը կա­տա­րե­լա­գոր­ծել նաև ա­ռանց ներ­քա­ղա­քա­կան ցն­ցում­նե­րի: Պար­տա­դիր չէ իշ­խա­նու­թյու­նը տա­պա­լել նրա կա­ռույց­նե­րում այս կամ այն փո­փո­խու­թյուն­նե­րը կա­տա­րե­լու հա­մար: Պա­տե­րազ­մի վտան­գը շատ ծան­րակ­շիռ փաս­տարկ է կա­յու­նու­թյուն պահ­պա­նե­լու հա­մար, բայց նաև բա­րե­փո­խում­ներ և կա­տա­րե­լա­գոր­ծում ա­նե­լու լուրջ խթան, այդ թվում նաև կադ­րա­յին քա­ղա­քա­կա­նու­թյան մեջ:
-Ինչ­պես ցույց է տա­լիս փոր­ձը, ադր­բե­ջա­նա­կան կող­մը տե­ղե­կատ­վա­կան պա­տե­րազ­մում դի­մում է ա­ռաս­պել­նե­րի, եզ­րույթ­նե­րի կի­րառ­մա­նը, ո­րոնք ա­նի­րա­զեկ մար­դու վրա տպա­վո­րու­թյուն են գոր­ծում: Շա­րու­նակ կա­րե­լի է հայ­տա­րա­րու­թյուն­ներ լսել օ­կու­պաց­ված տա­րածք­նե­րի վե­րա­բե­րյալ, թեև Ղա­րա­բա­ղը ոչ մե­կի վրա չի հար­ձակ­վել, Հա­յաս­տա­նից ու Ղա­րա­բա­ղից ՙմի­լիո­նա­վոր՚ փախս­տա­կան­նե­րի, հա­յե­րի կող­մից ՙադր­բե­ջա­նա­կան պատ­մա­կան հու­շար­ձան­նե­րի՚ ոչն­չաց­ման մա­սին ու այդ­պես շա­րու­նակ: Ու նման բա­ներ կա­րե­լի է լսել նա­խան­ձե­լի մշ­տա­կա­նու­թյամբ: Ի՞նչ կա­րե­լի է հա­կադ­րել նման տե­ղե­կատ­վա­կան քա­ղա­քա­կա­նու­թյա­նը:
-Նման աշ­խա­տանք տար­վում է: ?վե­լին, նման պն­դում­նե­րը հեր­քող բա­վա­կա­նին շատ պատ­մա­կան գրա­կա­նու­թյուն կա: Մենք պար­բե­րա­բար նյու­թեր են հրա­պա­րա­կում, ո­րոն­ցում ներ­կա­յաց­վում են ոչ միայն հայ, այլև ար­տա­սահ­մա­նյան հե­ղի­նակ­նե­րի գնա­հա­տա­կան­նե­րը, հրա­պա­րա­կում են այն ժա­մա­նա­կաշր­ջա­նի քար­տեզ­նե­րը, երբ դեռևս ՙԱդր­բե­ջան՚ ան­վան­մամբ պե­տու­թյուն չկար, ո­րի պատ­մու­թյունն այ­սօր ժա­մա­նա­կա­կից Ադր­բե­ջա­նի ՙգիտ­նա­կան­նե­րը՚ հա­մա­ռո­րեն ցան­կա­նում են մի քա­նի հա­զա­րա­մյա­կով եր­կա­րաց­նել:
Այս­տեղ հաշ­վար­կը պարզ է` շա­րու­նակ ինչ-որ բան պն­դե­լով, կա­րե­լի է հաս­նել նրան, որ մարդ­կանց հի­շո­ղու­թյան մեջ որևէ բան մնա: Բայց դա անշ­նոր­հա­կալ և ան­հու­սա­լի աշ­խա­տանք է: Սա ինք­նա­հաս­տատ­վե­լու մի յու­րօ­րի­նակ ձև է` նախևա­ռաջ սե­փա­կան աչ­քե­րում: Բայց ա­մեն դեպ­քում պետք է դրա դեմ պայ­քա­րել, այ­լա­պես նրանք ի­րոք ան­կեղ­ծո­րեն կհա­վա­տան ի­րենց իսկ հո­րի­նած ա­ռաս­պել­նե­րին: Եվ յու­րա­քան­չյու­րին, ով դրա­նում կաս­կած կու­նե­նա, կա­տեն և կա­նար­գեն:
www.russia-artsakh.ru

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Քաղաքական Fri, 02 Aug 2019 15:04:48 +0000
ՏԱ­ՐԱ­ԾԱՇՐ­ՋԱՆ ԵՎ ԱՐ­ՑԱ­ԽԻ ՀԱՆ­ՐԱ­ՊԵ­ՏՈՒ­ԹՅՈՒՆ. ԱՐ­ՏԱ­ՔԻՆ ԵՎ ՆԵՐ­ՔԻՆ ԽՆ­ԴԻՐ­ՆԵՐ http://artsakhtert.com/arm/index.php/politics/item/27211-2019-07-29-15-12-38 http://artsakhtert.com/arm/index.php/politics/item/27211-2019-07-29-15-12-38 ՏԱ­ՐԱ­ԾԱՇՐ­ՋԱՆ ԵՎ ԱՐ­ՑԱ­ԽԻ ՀԱՆ­ՐԱ­ՊԵ­ՏՈՒ­ԹՅՈՒՆ. ԱՐ­ՏԱ­ՔԻՆ ԵՎ ՆԵՐ­ՔԻՆ ԽՆ­ԴԻՐ­ՆԵՐ
ՙԱԱ՚-ի հար­ցազ­րույ­ցը պ.գ.թ.,…

- Ար­ցա­խի Հան­րա­պե­տու­թյան շուրջ ինչ­պի­սի՞ ար­տա­քին քա­ղա­քա­կան զար­գա­ցում­ներ ու­նենք վեր­ջին շր­ջա­նում։
-Ե­թե փոր­ձենք գնա­հա­տա­կան տալ ԱՀ-ի շուրջ ծա­վալ­վող ար­տա­քին քա­ղա­քա­կան զար­գա­ցում­նե­րին, ա­պա ներ­կա կտր­ված­քով կա­րե­լի է ա­սել, որ տա­րա­ծաշր­ջա­նում տե­ղի ու­նե­ցող գոր­ծըն­թաց­ներն ի­րենց հնա­րա­վոր հետևանք­նե­րով կա­րող են բարձ­րաց­նել Ար­ցա­խի Հան­րա­պե­տու­թյան աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան նշա­նա­կու­թյու­նը, ին­չին պետք է պատ­րաստ լի­նել։ Տա­րա­ծաշր­ջա­նում առ­կա է հետզ­հե­տե լար­վող ի­րա­վի­ճակ Ի­րան-ԱՄՆ, Ի­րան-Մեծ Բրի­տա­նիա հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րում։ Ճիշտ է՝ բա­վա­րար հիմ­քեր չկան ա­սե­լու, որ լար­վա­ծու­թյու­նը կա­րող է հան­գեց­նել լայ­նա­ծա­վալ ռազ­մա­կան գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րի, քա­նի որ զս­պող պատ­ճառ­նե­րի թվում ԱՄՆ նա­խա­գա­հա­կան ընտ­րու­թյուն­նե­րի շե­մին գտն­վե­լու փաստն է։ Սա­կայն լար­վա­ծու­թյան նման մա­կար­դակ­նե­րը սո­վո­րա­բար թե­լադ­րում են տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին հե­տաք­րք­րու­թյան օ­բյեկտ­նե­րի վե­րա­թար­մա­ցում։ Ըստ այդմ՝ բա­վա­կան է միայն ա­սել, որ հատ­կա­պես վեր­ջին ամ­սում ԱՄՆ-ի` ՀՀ-ի նկատ­մամբ հե­տաք­րք­րու­թյուն­ներն ա­ռար­կա­յա­կան ըն­թացք են ստա­նում, իսկ ԱՀ-ի դեպ­քում, ԵԱՀԿ Մինս­կի խմ­բի հա­մա­նա­խա­գա­հու­թյամբ պայ­մա­նա­վոր­ված, այդ մի­տում­ներն ան­մի­ջա­կա­նո­րեն հիմ­նա­վոր­ված պրո­յեկ­ցիա կա­րող են ու­նե­նալ։ Հատ­կան­շա­կան է, որ վեր­ջին զար­գա­ցում­նե­րում ա­մե­րի­կյան քա­ղա­քա­կա­նու­թյունն այս ուղ­ղու­թյամբ ո­րո­շա­կի շեշ­տադ­րում­ներ է ու­նե­ցել. որ­պես ԵԱՀԿ Մինս­կի խմ­բի հա­մա­նա­խա­գահ պե­տու­թյուն` ԱՄՆ Ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րի պա­լա­տի կող­մից հա­մա­նա­խա­գա­հու­թյամբ ստանձ­նած գոր­ծա­ռույթ­նե­րին օ­րեն­սդ­րա­կան մա­կար­դակ է հա­ղորդ­վել։ Այս ի­մաս­տով կարևոր ա­ռա­ջար­կու­թյուն պետք է հա­մա­րել Ար­ցա­խի Հան­րա­պե­տու­թյան հար­ցում ընդ­գծ­ված ա­վան­դա­կան դիր­քո­րո­շում ու­նե­ցող ԱՄՆ կոնգ­րե­սա­կան Ֆրենկ Փա­լոու­նի կող­մից ար­ված հայ­տա­րա­րու­թյունն ԱՄՆ պաշ­տո­նա­տար ան­ձանց հա­մար Ար­ցախ այ­ցե­լե­լու ար­գել­քի վե­րաց­ման անհ­րա­ժեշ­տու­թյան մա­սին։ Հար­ցի բարձ­րա­ցու­մը ե­թե ԱՄՆ գլո­բալ քա­ղա­քա­կա­նու­թյան հա­մա­տեքս­տում շատ մեծ տեղ չու­նի, ա­պա մեր՝ չճա­նաչ­ված պե­տու­թյան դիր­քե­րից մե­ծա­պես գնա­հա­տե­լի է և կա­րող է գո­նե խո­սույ­թի մա­կար­դա­կով ԱՀ-ի շուրջ ձևա­վոր­ված մի­ջազ­գա­յին շր­ջա­փակ­ման վե­րաց­ման միտ­ման հիմք հան­դի­սա­նալ։ Ա­մե­րի­կյան օ­րեն­սդ­րա­կան դաշ­տում շատ կարևոր էր նաև ՙԱզ­գա­յին պաշտ­պա­նու­թյան բյու­ջե­տա­յին հատ­կա­ցում­նե­րի մա­սին՚ օ­րեն­քում նախ­կի­նում ար­ված ՙՌոյս-Էն­գել նա­խա­ձեռ­նու­թյա­նը՚ հա­մա­հունչ կոնգ­րե­սա­կան Ջու­դի Չուի լրա­ցու­մը, ո­րը տե­ղա­վոր­վում է նա­խորդ տա­րի­նե­րին հա­մա­նա­խա­գահ­նե­րի ադր­բե­ջա­նա-ղա­րա­բա­ղյան հա­կա­մար­տու­թյան կար­գա­վոր­մանն ուղղ­ված հիմ­նա­կան ա­ռա­ջար­կու­թյուն­նե­րի՝ հրա­դա­դա­րի ամ­րապ­նդ­ման մե­խա­նիզմ­նե­րի տրա­մա­բա­նու­թյան մեջ՝ մաս­նա­վո­րա­պես դի­պու­կա­հար­նե­րի, ծանր զին­տեխ­նի­կա­յի և նոր զի­նա­տե­սակ­նե­րի հետ­քա­շում հա­կա­մար­տու­թյան շփ­ման գծից, ԵԱՀԿ գոր­ծող նա­խա­գա­հի անձ­նա­կան ներ­կա­յա­ցուց­չի գրա­սե­նյա­կի անձ­նա­կազ­մի ընդ­լայ­նում, հրաձ­գու­թյուն­նե­րի տե­ղո­րոշ­ման հա­մա­կար­գե­րի ներդ­րում շփ­ման գծում։ Նույն օ­րեն­քի հեր­թա­կան ըն­դուն­ված լրա­ցու­մը կոնգ­րե­սա­կան Բրեդ Շեր­մա­նի հե­ղի­նա­կու­թյամբ էր, ո­րի հա­մա­ձայն կար­գե­լա­փակ­վի ԱՄՆ-ի կող­մից այն­պի­սի ռազ­մա­կան պաշտ­պա­նա­կան տեխ­նի­կա­յի փո­խան­ցումն Ադր­բե­ջա­նին, ո­րը կա­րող է օգ­տա­գործ­վել Ստե­փա­նա­կեր­տի քա­ղա­վիա­ցիան խո­ցե­լու նպա­տակ­նե­րով։

Ինչ վե­րա­բե­րում է Ադր­բե­ջա­նին և Հա­յաս­տա­նին ցու­ցա­բեր­ված խիստ ան­հա­մա­չափ ռազ­մա­կան օ­գու­թյան գու­մա­րի չա­փին, ա­պա սա ծա­վա­լուն քն­նարկ­ման թե­մա է, այս պա­հին սահ­մա­նա­փակ­վենք նրա­նով, որ պատ­ճառ­ներն ի­րա­նա­կան խնդ­րում պետք է ո­րո­նել։ Սա­կայն Ադր­բե­ջա­նի պես ան­կան­խա­տե­սե­լի պե­տու­թյա­նը տա­լով նման հնա­րա­վո­րու­թյուն, բո­լո­րո­վին չի կա­րե­լի ե­րաշ­խա­վոր­ված լի­նել, որ այն փաս­տաթղ­թա­յին հիմ­քով սահ­ման­ված նպա­տակ­նե­րի կա­րող է ծա­ռա­յել։ ԱՄՆ դիր­քե­րից բա­ցատ­րե­լու դեպ­քում պետք է ա­սել, որ այն հիմ­նա­վոր­վում է հա­րավ­կով­կա­սյան տա­րա­ծաշր­ջա­նա­յին քա­ղա­քա­կա­նու­թյամբ։
-Դուք նշե­ցիք, որ ԱՀ-ի աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան նշա­նա­կու­թյու­նը էա­պես կա­րող է փոխ­վել։ Իսկ ԱՀ-ն գտն­վում է բա­վա­կա­նին պա­տաս­խա­նա­տու ի­րո­ղու­թյուն­նե­րի՝ նա­խա­գա­հա­կան և խոր­հր­դա­րա­նա­կան հա­մա­ժա­մա­նա­կյա ընտ­րու­թյուն­նե­րի շե­մին։ Ընտ­րա­կան գոր­ծըն­թաց­նե­րին նա­խա­պատ­րաստ­վող քա­ղա­քա­կան ու­ժե­րի գոր­ծե­լա­կեր­պը և Սահ­մա­նադ­րու­թյան մեջ փո­փո­խու­թյուն մտց­նե­լու նպա­տա­կով կազ­մա­կերպ­ված ստո­րագ­րա­հա­վա­քը որ­քա­նով կա­րող է ազ­դել ԱՀ-ի մի­ջազ­գա­յին վար­կա­նի­շին։
-Փաս­տա­ցի ու­նենք նա­խա­դե­պը չու­նե­ցած ի­րա­վի­ճակ՝ ընտ­րա­կան գոր­ծըն­թաց­նե­րին նա­խա­պատ­րաստ­վե­լու հա­մար հա­սա­րա­րա­կա­կան նա­խա­ձեռ­նու­թյան հիմ­քով ստո­րագ­րա­հա­վաք։ ԱՀ Սահ­մա­նադ­րու­թյամբ ամ­րագր­ված է հա­սա­րա­կա­կան նման հնա­րա­վո­րու­թյուն, ինչ­պես նաև օ­րենս­դիր, գոր­ծա­դիր և դա­տա­կան մա­կար­դա­կով սահ­ման­ված ըն­թա­ցա­կար­գեր, հետևա­բար, յու­րա­քան­չյուր նման գոր­ծըն­թաց պետք է լու­ծում ստա­նա օ­րեն­քի շր­ջա­նակ­նե­րում։ Հատ­կան­շեմ, որ մշ­տա­պես բա­ցա­սա­բար եմ վե­րա­բեր­վել ԱՀ-ն որ­պես մի­ջազ­գայ­նո­րեն չճա­նաչ­ված պե­տու­թյուն ՙգորշ գո­տի՚ հաս­կա­ցու­թյան հետ նույ­նա­կա­նաց­նե­լու փոր­ձա­գի­տա­կան շր­ջա­նակ­նե­րի ձևա­կեր­պում­նե­րին կամ մի­ջազ­գա­յին մա­կար­դա­կի բա­նաձևե­րին։ Պետք է ա­մեն կերպ խու­սա­փել ի­րո­ղու­թյուն­նե­րի զար­գաց­ման ոչ ի­րա­վա­կան ըն­թաց­քից, լու­ծում տալ պե­տա­կան ինս­տի­տու­ցիո­նալ կա­ռույց­նե­րի ի­րա­վա­սու­թյուն­նե­րի շր­ջա­նա­կում, ցան­կա­ցած այլ ըն­թացք կա­րող է տա­նել հենց ՙգորշ գո­տու՚ տրա­մա­բա­նու­թյա­նը՝ ա­նիշ­խա­նու­թյան և մի շարք այլ ան­ցան­կա­լի երևույթ­նե­րի գլուխ բարձ­րաց­նե­լուն, ին­չը, բա­ցի ներ­քին խն­դիր­նե­րից, մեծ խն­դիր­ներ կա­րող է ա­ռա­ջաց­նել ԱՀ-ի մի­ջազ­գա­յին վար­կա­նի­շի հար­ցում ։ Առ­կա ի­րո­ղու­թյուն­նե­րի հետ կապ­ված պետք է ա­սել, որ այս ա­ռի­թով շատ կարևոր էր ԱՀ ԱԺ և ՀՀ ԱԺ պե­տա­կան-ի­րա­վա­կան հար­ցե­րի մշ­տա­կան հանձ­նա­ժո­ղով­նե­րի հա­մա­տեղ նիս­տին հա­ջոր­դած ճե­պազ­րույ­ցում ար­տա­հայտ­ված տե­սա­կե­տը, ո­րը հատ­կան­շում էր ստո­րագ­րա­հա­վա­քի հնա­րա­վոր վտանգ­նե­րը սահ­մա­նադ­րա­կա­նու­թյան տե­սան­կյու­նից, ռիս­կե­րը՝ բա­նակ­ցա­յին գոր­ծըն­թա­ցում և հետևանք­նե­րը։ Մյուս կարևոր հան­գա­մանքն այն է, որ ԱՀ քա­ղա­քա­կան կու­սակ­ցու­թյուն­նե­րը ևս ի­րենց վե­րա­բեր­մուն­քը տար­բեր ձևա­չա­փե­րով հայ­տա­րա­րել են, հետևա­բար, պետք է սպա­սել ի­րա­վա­կան ըն­թա­ցա­կար­գե­րով սահ­ման­ված հե­տա­գա գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րին։
-Ի՞նչ ակն­կա­լել առ­կա ի­րո­ղու­թյուն­նե­րից։
-Այս պա­հին ա­ռա­ջադր­ված հիմ­նա­կան խն­դիր­ներն են քա­ղա­քա­կիրթ և ի­րա­վա­կան ե­ղա­նակ­նե­րով ի­րո­ղու­թյուն­նե­րի լար­ման կան­խու­մը, ներ­քին պարպ­ման բա­ցա­ռու­մը, հա­կա­ռակ դեպ­քում դրանք ա­մե­նաան­դառ­նա­լի հետևանք­ներ կա­րող են ու­նե­նալ։Այս խն­դիր­նե­րի լուծ­ման ճա­նա­պար­հին մեր­ժե­լի են քա­ղա­քա­կան շան­տա­ժը, վերջ­նագ­րե­րի լեզ­վով խո­սե­լը, այս կամ այն ու­ժի կող­մից կի­րառ­վող քա­ղա­քա­կան ճն­շումն ու ագ­րե­սիվ պահ­ված­քը։ Հար­գե­լով հան­դերձ ԱՀ յու­րա­քան­չյուր քա­ղա­քա­ցու կար­ծի­քը` գտ­նում եմ, որ, ա­մեն դեպ­քում, պե­տա­կան շահն ա­ռաջ­նա­հեր­թե­լու պահն է։
Ինչ վե­րա­բե­րում է ԱՀ հա­սա­րա­կա­կան–քա­ղա­քա­կան դաշ­տի մյուս խն­դիր­նե­րին, ա­պա պետք է ա­սել, որ քա­նի դեռ ակ­տիվ ընտ­րա­կան քա­րո­զար­շա­վի փու­լում չենք, հետևա­բար, ժա­մա­նա­կա­հատ­վա­ծը ցան­կա­լի է օգ­տա­գոր­ծել նա­խընտ­րա­կան փորձ­ված և ա­ռա­ջա­դեմ գոր­ծըն­թաց­նե­րի տի­րա­պետ­ման և ներ­մուծ­ման հա­մար, նա­խոր­դից ՙմեկ քայլ ա­ռաջ՚ սկզ­բուն­քը պետք է գոր­ծի։ Քա­նի որ ա­մեն դեպ­քում ընտ­րո­ղի հա­սա­րա­կա­կան գի­տակ­ցու­թյան մա­կար­դակն է օ­րա­կարգ թե­լադ­րե­լու, հետևա­բար, այս­տեղ ևս մեծ աշ­խա­տան­քի անհ­րա­ժեշ­տու­թյուն կա։ Մյուս կող­մից՝ անհ­րա­ժեշտ են նոր ի­րո­ղու­թյուն­ներ, նոր դեմ­քեր, նոր ե­ռան­դուն, ազ­գա­յին մտա­ծե­լա­կերպ ու­նե­ցող գոր­ծիչ­նե­րի ակ­տի­վա­ցում։ 21-րդ դա­րում ի­րո­ղու­թյուն­նե­րը շատ ա­րագ են զար­գա­նում, իսկ առ­կա կադ­րա­յին գոր­ծող նե­րու­ժի ոչ մեծ տո­կոսն է այդ ի­րո­ղու­թյուն­նե­րին տի­րա­պե­տում, սա խն­դիր է, որն առ­կա է հա­սա­րա­կա­կան կյան­քի բո­լոր ո­լորտ­նե­րում։ Այ­սինքն, նոր ի­րո­ղու­թյուն­նե­րը թե­լադ­րում են բա­ցաս­ման բա­ցաս­ման ա­րագ տեմ­պեր, հեր­թա­կան ընտ­րու­թյու­նե­րին դա չա­պա­հո­վե­լու դեպ­քում խո­րը հա­կադ­րու­թյան խն­դիր կա­ռա­ջա­նա։
Պրո­ֆե­սիո­նա­լիզմ, դի­նա­մի­կա, հե­տաք­րք­րու­թյան նոր օ­բյեկտ­ներ չա­պա­հո­վող հին ի­րո­ղու­թյուն­նե­րի հա­մար խաղն ա­վարտ­ված է։

 

 

 

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Քաղաքական Mon, 29 Jul 2019 15:09:06 +0000
ԱԴՐԲԵՋԱՆԸ ՍՊԱՌՆՈՒ՞Մ Է ԻՐԱՆԻՆ http://artsakhtert.com/arm/index.php/politics/item/27210-2019-07-29-15-06-53 http://artsakhtert.com/arm/index.php/politics/item/27210-2019-07-29-15-06-53 Վահ­րամ Ա­ԹԱ­ՆԵ­ՍՅԱՆ

 Նա­խօ­րեին Բաք­վում Ի­րա­նի դես­պան Ջհան­գիր­զա­դեն հան­դես է ե­կել մա­մու­լի ա­սու­լի­սով, որ­տեղ անդ­րա­դար­ձել է նաեւ ԼՂ կար­գա­վոր­ման հար­ցում իր երկ­րի պաշ­տո­նա­կան դիր­քո­րոշ­մա­նը։ Ըստ այդմ, Ի­րա­նը նա­խան­ձախն­դիր է խա­ղաղ կար­գա­վոր­մա­նը՝ ՙԱդր­բե­ջա­նի ինք­նիշ­խա­նու­թյան եւ տա­րած­քա­յին ամ­բող­ջա­կա­նու­թյան շր­ջա­նակ­նե­րում՚։

Թվում է, ի­րան­ցի դի­վա­նա­գե­տի այս հայ­տա­րա­րու­թյու­նը պետք է ար­ժա­նա­նար ադր­բե­ջա­նա­կան կող­մի ան­վե­րա­պահ հա­վա­նու­թյա­նը։ Պարզ­վում է՝ ոչ, ի­րա­նա-ադր­բե­ջա­նա­կան հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րում ան­վս­տա­հու­թյունն այն­քան խորն է, որ Բաք­վում պար­զա­պես հա­վատ չեն ըն­ծա­յում պաշ­տո­նա­կան Թեհ­րա­նի եւ ոչ մի, այդ թվում՝ ԼՂ կար­գա­վոր­մանն առ­նչ­վող, հայ­տա­րա­րու­թյան։ Ընդ ո­րում, հաս­կաց­վում է, որ դա պե­տա­կան մո­տե­ցում է։ Հա­կա­ռակ դեպ­քում Ադր­բե­ջա­նի նման երկ­րում, որ­տեղ մա­մու­լի ցան­կա­ցած հրա­պա­րա­կում նա­խա­պես հա­մա­ձայ­նեց­վում է պատ­կան մար­մին­նե­րի հետ, հա­կաի­րա­նա­կան ար­շավ չէին սկ­սի գրե­թե բո­լոր ա­ռա­ջա­տար լրատ­վա­մի­ջոց­նե­րը։ Բաք­վում, ե­րե­ւում է, ընտ­րել են ա­մե­նա­հար­մար պա­հը՝ Ի­րա­նը դժ­վա­րին ժա­մա­նակ­ներ է ապ­րում։ Պատ­ժա­մի­ջոց­ներն ա­նում են ի­րենց գոր­ծը, սո­ցիալ-տն­տե­սա­կան ի­րա­վի­ճա­կը գնա­լով ա­վե­լի ու ա­վե­լի է սր­վում, ա­ճում է գոր­ծազր­կու­թյու­նը, նվա­զում են մարդ­կանց ե­կա­մուտ­նե­րը։ Երկ­րին սպառ­նում է ա­ղետ, ե­թե հրա­տապ լու­ծում­ներ չգտն­վեն։ Ադր­բե­ջա­նում գի­տեն ի­րա­նա­կան ի­րա­կա­նու­թյան մա­սին։ Եվ հաս­կա­նում են, որ նման ի­րա­վի­ճա­կում Ի­րա­նը չի կա­րող ի­րեն թույլ տալ հա­վե­լյալ խն­դիր­ներ ու­նե­նալ նաեւ հա­րե­ւան եր­կր­նե­րի հետ։ Այդ իսկ պատ­ճա­ռով ըն­տր­վել է հար­ձա­կո­ղա­կան ոճ։
Ադր­բե­ջա­նա­կան մա­մուլն ուղ­ղա­կի սպառ­նա­լիք­ներ է հն­չեց­նում այն կտր­ված­քով, որ ե­թե Ի­րա­նը չվե­րա­նա­յի Հա­յաս­տա­նի հետ հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րը, ա­պա Բա­քուն խոս­քից կանց­նի գոր­ծի։ Մեկ­նա­բան­նե­րից մե­կը բաց տեքս­տով ձե­ւա­կեր­պել է Ադր­բե­ջա­նի պա­հան­ջը՝ Ի­րա­նը պար­տա­վոր է խզել դի­վա­նա­գի­տա­կան հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րը Հա­յաս­տա­նի հետ, այդ հար­ցում հա­մե­րաշխ­վել Ադր­բե­ջա­նի, Թուր­քիա­յի, Պա­կիս­տա­նի եւ Սաու­դյան Ա­րա­բիա­յի հետ։
Պաշ­տո­նա­կան հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րում, ի­հար­կե, Բա­քուն հա­զիվ թե նման խն­դիր դնում է Թեհ­րա­նի ա­ռաջ։ Բայց մա­մու­լի հրա­պա­րա­կում­նե­րը վկա­յում են, որ նման տրա­մադ­րու­թյուն­նե­րը գնա­լով դառ­նում են գե­րիշ­խող։ Ադր­բե­ջա­նում, ըստ ե­րե­ւույ­թին, հաշ­վար­կել են, որ հայ­տն­վե­լով բարդ ի­րա­վի­ճա­կում` Ի­րանն ստիպ­ված կլի­նի գնալ էա­կան զի­ջում­նե­րի։ Պա­տա­հա­կան չէ, որ ադր­բե­ջա­նա­կան մա­մու­լում կր­կին թե­ժա­ցել է այս­պես կոչ­ված ՙՀա­րա­վա­յին Ադր­բե­ջա­նի՚ թե­ման։ Բա­քուն Թեհ­րա­նի հետ հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րում միշտ նկա­տի է ու­նե­ցել այդ հան­գա­ման­քը։ Ներ­կա­յումս այն ա­վե­լի ակ­տուա­լաց­վել է։ Ադր­բե­ջա­նա­կան կող­մից ակ­նար­կում են, որ Ի­րա­նին եր­կու սկզ­բուն­քա­յին զի­ջում ար­դեն իսկ ար­ված է։
Բա­քուն հայ­տա­րա­րել է, որ Ադր­բե­ջա­նի տա­րած­քը չի տրա­մադ­րի հա­կաի­րա­նա­կան ու­ժե­րին եւ ձեռն­պահ կմ­նա ՙՀա­րա­վա­յին Ադր­բե­ջա­նում՚ ի­րա­վի­ճա­կի վրա ազ­դե­ցու­թյուն գոր­ծե­լու քայ­լե­րից։ Ադր­բե­ջա­նա­կան քա­րոզ­չու­թյու­նը հա­մա­րում է, որ Ի­րա­նը պար­տա­վոր է փոխ­հա­տու­ցել պաշ­տո­նա­կան Բաք­վի նման կեց­ված­քի դի­մաց՝ սա­ռեց­նե­լով կա­պե­րը Հա­յաս­տա­նի հետ։
Թեհ­րա­նում այդ սպառ­նա­լիք­նե­րին լուրջ չեն վե­րա­բեր­վում։ Օ­րերս Ի­րան էր այ­ցե­լել Հա­յաս­տա­նի փոխ­վար­չա­պե­տի գլ­խա­վո­րած պատ­վի­րա­կու­թյու­նը, որն ար­ժա­նա­ցել է բարձր մա­կար­դա­կի ըն­դու­նե­լու­թյան։ Քն­նարկ­վել են տն­տե­սա­կան հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րի խո­րաց­ման հետ կապ­ված հար­ցեր։ Այդ մա­սին տե­ղե­կատ­վու­թյու­նը բա­ռիս բուն ի­մաս­տով հու­նից հա­նել է ադր­բե­ջա­նա­կան կող­մին։ Մա­մու­լը հե­ղեղ­ված է հա­կաի­րա­նա­կան հրա­պա­րա­կում­նե­րով։ Ըստ ե­րե­ւույ­թին, հենց այդ հիս­տե­րիան մեղ­մե­լու հա­մար է, որ Բաք­վում Ի­րա­նի դես­պա­նը ԼՂ կար­գա­վոր­ման վե­րա­բե­րյալ վե­րո­հի­շյալ տե­սա­կետն է հայտ­նել։ Բայց դա, ինչ­պես աս­վեց, ի­րա­վի­ճա­կը չի լից­քա­թա­փել։
Ադր­բե­ջա­նում բա­ցեի­բաց հայ­տա­րա­րում են, որ քա­ղա­քա­կա­նու­թյու­նը ոչ թե խոսք է, այլ՝ կոնկ­րետ քայ­լեր։ Իսկ կոնկ­րետ քայ­լե­րով Ի­րա­նը զար­գաց­նում է հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րը Հա­յաս­տա­նի հետ։ Բաք­վում կար­ծում են, որ նման ի­րա­վի­ճա­կում Ի­րա­նը չի կա­րող ԼՂ հար­ցում ան­կողմ­նա­կալ լի­նել, քա­նի որ Հա­յաս­տա­նի տն­տե­սա­կան զար­գաց­մա­նը նպաս­տող քայ­լերն ամ­րապն­դում են հա­կա­մար­տու­թյան գո­տում ստա­տուս-քվոն պահ­պա­նե­լու հայ­կա­կան կող­մի հնա­րա­վո­րու­թյուն­նե­րը։
Գործ­նա­կա­նում ի՞նչ կա­րող է ա­նել Ադր­բե­ջանն Ի­րա­նի դեմ։ Հնա­րա­վոր բո­լոր քայ­լերն ար­ված են։ Մնում է մե­կը՝ փոր­ձել ա­պա­կա­յու­նու­թյուն սադ­րել Ի­րա­նի հյու­սի­սի ադր­բե­ջա­նաբ­նակ շր­ջան­նե­րում։ Բայց ու­նի՞ Բա­քուն նման ռե­սուրս։ Ա­վե­լի շուտ կա­րող է տե­ղի ու­նե­նալ հա­կա­ռա­կը, ե­թե ի­րա­նա­կան կողմն զգա, որ Ադր­բե­ջա­նից ի­րա­կան սպառ­նա­լիք կա։
Ոչ ո­քի հա­մար գաղտ­նիք չէ, որ Ադր­բե­ջա­նի հա­րա­վը գտն­վում է ի­րա­նա­կան կրո­նա­պե­տու­թյան ազ­դե­ցու­թյան տակ եւ իս­լա­մա­կան հե­ղա­փո­խա­կան շար­ժու­մը միայն տեխ­նի­կա­յի հարց է։ Մա­նա­վանդ որ Ադր­բե­ջա­նում սո­ցիա­լա­կան խռո­վու­թյան հա­մար բո­լոր նա­խա­պայ­ման­ներն առ­կա են։ Այս ի­րո­ղու­թյու­նը Բաք­վում գե­րա­զանց գի­տեն։ Եվ, ի­հար­կե, Ի­րա­նի դեմ կոնկ­րետ ո­չինչ չեն ձեռ­նար­կի։ Հա­կա­ռակ դեպ­քում Ա­լիե­ւի ռե­ժի­մը կփո­րի սե­փա­կան գե­րեզ­մա­նը։

;

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Քաղաքական Mon, 29 Jul 2019 15:02:37 +0000