comintour.net
stroidom-shop.ru
obystroy.com
ՊԱՐԶԱՊԵՍ ԱՆՀՐԱԺԵՇՏ Է ԱՎԵԼԻ ՈՒՇԱԴԻՐ ԼԻՆԵԼ
[ARM]     [RUS]     [ENG]

ՊԱՐԶԱՊԵՍ ԱՆՀՐԱԺԵՇՏ Է ԱՎԵԼԻ ՈՒՇԱԴԻՐ ԼԻՆԵԼ

altՄարտի 21-ը Դաունի համախտանիշ ունեցող մարդկանց համաշխարհային օրն է  
Դաունի համախտանիշը (21-րդ քրոմոսոմի տրիսոմիա) բնածին մտավոր արատ է, որը համատեղվում է սոմատիկ անոմալիաների և ֆիզիկական կառուցվածքի արատների հետ։ Այն քրոմոսոմային հիվանդություն է, որի դեպքում բոլոր բջիջներում 46-ի փոխարեն առկա են 47 քրոմոսոմներ։ Ավելորդ քրոմոսոմը 21-րդ զույգի քրոմոսոմներից մեկն է, այսինքն՝  այդ 21-րդ զույգը կազմված է ոչ թե 2, այլ 3 քրոմոսոմներից։ Սկսած 2006 թվականից՝  մարտի 21-ը համարվում է Դաունի համախտանիշ ունեցող մարդկանց համաշխարհային օր։ Այս ամիսն ու օրն ընտրված են ոչ պատահականորեն. 21-ը խորհրդանշում է ավել քրոմոսոմի համարը, իսկ 3-րդ ամիսը՝ դրա կրկնօրինակի թիվը։ Համախտանիշն առաջին անգամ նկարագրել է անգլիացի բժիշկ Լենգդոն Դաունը՝ 1876 թվականին, ում անունով էլ հետագայում  դա անվանել են, իսկ 1959թ. ֆրանսիացի գենետիկները բացահայտեցին 21-րդ ավելորդ քրոմոսոմը։ 
Համաշխարհային վիճակագրության տվյալներով՝ շուրջ 800 երեխաներից մեկը ծնվում է Դաունի համախտանիշով։ Ըստ ոչ պաշտոնական տվյալների՝ Հայաստանում այս հիվանդությամբ ծնվում է յուրաքանչյուր 500-ից մեկը։ Ի տարբերություն շատ այլ բնածին արատների, Դաունի համախտանիշի առաջացումը կանխարգելել հնարավոր չէ։ Բժշկությունը հնարավորություն է տալիս հղիների մոտ պտղի հնարավոր քրոմոսոմային խախտումները հայտնաբերել 10-13 շաբաթականում։ Հիվանդությունը միևնույն հաճախականությամբ հանդիպում է երկու սեռի ներկայացուցիչների մոտ։ Համախտանիշի առաջացման պատճառների մասին կան զանազան ենթադրություններ, բայց հստակ որոշված չեն։ Արտաքին կլինիկական բնութագիրը շատ տիպիկ է և արտահայտված, ինչի հետևանքով հիվանդությունն ախտորոշվում է միանգամից երեխայի լույս աշխարհ գալուց։ Այս հիվանդությամբ երեխաները կարճահասակ են, ուսերը՝ կախված, գլուխը՝ դեպի առաջ թեքված, դեմքը՝ տափակ, աչքերը՝ նեղ, լեզուն՝ լայն ու մեծ, դեֆորմացված են ականջախեցիները, որոնց բնորոշ է ասիմետրիան, ձեռքերն ու մատները՝ կարճ։ Այս և նման նշանները կարող են և տարբեր լինել, այդ պատճառով հիվանդության կասկածի դեպքում անհրաժեշտ է խորհրդակցել  գենետիկի հետ և հետազոտել  քրոմոսոմները։ Այդ ամենով հանդերձ՝ Դաունի համախտանիշով երեխաներն ունեն սովորություններ, հետաքրքրություններ, պարզապես ավելի քիչ ունակությունների տեր են, քան սովորական մարդիկ։ 
Աշխարհի տարբեր երկրներում գործում են հասարակական կազմակերպություններ, որոնք օգնում են նման երեխաներ ունեցող ընտանիքներին։ ԼՂՀ հոգեբույժների և հոգեբանների ընկերությունը մարտի 21-ի համաշխարհային օրվա կապակցությամբ ՙԱրևիկ՚ մանկական բուժմիավորումում կազմակերպեց հանդիպում Դաունի համախտանիշն ունեցող հաշվառված 8 երեխաների և նրանց ծնողների հետ։ Հավաքված երեխաները  նկարում էին, ծեփում պլաստիլինով և մեծ ոգևորությամբ ցույց տալիս իրենց գործերը։ Հանդիպումը շատ ջերմ էր և հուզիչ։ Հյուրասիրության սեղանի շուրջ ընկերության նախագահ, հոգեբույժ Էլֆրիդա Սարումյանը պարզաբանեց, որ նման երեխաները բուժվում են պրակտիկ հոգեբանների օգնությամբ, որովհետև կարիք ունեն առանձնահատուկ ուշադրության, հոգեբանադաստիարակչական-մանկավարժական աջակցության։ Ընկերության հոգեբաններ Զոյա Մայիլյանը և Մարինե Գրիգորյանը Է. Սարումյանի հետ մեկտեղ մշակել են թրենինգների ծրագիր։ Դրանք անց են կացվում ինչպես նման համախտանիշ ունեցող երեխաների, այնպես էլ նրանց ծնողների հետ։ Թրենինգների նպատակն է սոցիալապես նրանց համակերպել հասարակությանը։ Հանդիպումների ժամանակ ցուցադրվում են տեսաֆիլմեր, որոնց օգնությամբ հոգեբանները ծնողներին և հարազատներին բացատրում էին, որ Դաունի  համախտանիշը  եթե նախկինում համարում էին հիվանդություն, ապա ներկայումս այդպես չեն ձևակերպում։ Ցուցադրված ՙԵս նույնպես՚ տեսաֆիլմի դերասան Պաբլո Պինեդան պարզապես դերասան չէ։ 34-ամյա երիտասարդն ապրում է Իսպանիայում  և  առաջինն է, ով, ունենալով այդ հիվանդությունը, ավարտում է համալսարանը և ապրում բնականոն կյանքով։ Ֆիլմի հերոսը  սովորում  է օտար լեզուներ, ստանում բարձրագույն  կրթություն,  պատասխանատու  պաշտոն, սիրահարվում և այլն։ Տեսաֆիլմի նպատակն էր ցույց  տալ, որ քրոմոսոմների այդ քանակը  դեռևս  պատճառ չէ հանձնվելու, պարտվելու։ Պետք է ջանալ հաղթահարել դժվարությունները։
ՙՄեր մանուկները  շատ բարի, լավ երեխաներ են։ Նրանցից ամենակրտսերը 3 ամսական է, իսկ ամենամեծը՝ 9 տարեկան։ Այն ամենը, ինչ այսօր մենք ծրագրում ենք և իրագործում, իրենց ապագայի համար է։ Սակայն նրանց զարգացման ու ձևավորման հարցում կարևոր դեր ունի նաև ընտանիքի անդամների աջակցությունը։ Այդ պատճառով էլ առանձին աշխատանք ենք տանում հարազատների հետ։ Մենք շնորհակալություն ենք հայտնում նաև ՙԱրևիկ՚ մանկական բուժմիավորմանը՝ ծրագրին աջակցելու և թրենինգներ կազմակերպելու հնարավորություն տալու համար՚,- ավելացրեց Է. Սարումյանը։ 
Հոգեբան Զոյա Մայիլյանը, խոսելով ծրագրի  վերաբերյալ, նշեց, որ այն նպատակ ունի աջակցել նման երեխաներ ունեցող ընտանիքներին, կարգավորել երեխայի հուզաշխարհը, միջավայրը և կապ հաստատել շրջապատի հետ։ Այս երեխաներն  իրենց հասակակիցներից տարբերվում են զարգացման առումներով։ Ուստի ուսուցանվում են հատուկ ծրագրով. նրանց կարելի է սովորեցնել նաև ինքնասպասարկման, կատարել տնային և այլ գործեր։ Մարդիկ, ովքեր ունեն այդ ավելորդ քրոմոսոմը, այնուամենայնիվ, ունակ են զարգանալ և ստեղծագործել։ Պարզապես անհրաժեշտ է ավելի ուշադիր լինել նրանց հանդեպ, օգնել, որպեսզի հատկապես հասարակության և ընտանիքի կողմից լինեն հասկացված ու սիրված։ 
Դաունի համախտանիշով երեխա ունենալուց ոչ ոք ապահովագրված չէ։ Ընդհանրապես,  այդ ախտորոշումը  ծնողներին հանկարծակիի է բերում։ Շատ մայրեր սկսում են իրենց դրանում մեղադրել, սակայն անոմալիան զարգանում է անկախ տարիքից, ազգությունից, սեռից։ Այն կարող է ժառանգաբար փոխանցվել միայն 9 %-ի  դեպքում, մնացած  91 % դեպքերում առաջանում է սեռական բջիջների  զարգացման գործընթացում  առաջացած պատահական մուտացիաների հետևանքով։ Գիտությունը  դեռ չի պարզել, թե ինչու են առաջանում այդ մուտացիաները։ Մասնագետներն ամեն դեպքում ապագա ծնողներին խորհուրդ են տալիս հոգ տանել իրենց առողջության մասին և երեխա ունենալ համեմատաբար երիտասարդ տարիքում։ 
Հոգեբան Մարինե Գրիգորյանի պարզաբանմամբ՝ թրենինգների ժամանակ նախ  հանդիպում էին ծնողների հետ, այնուհետև՝ երեխաների և հետո կազմակերպում խմբային թերապիա։ Ընդհանրապես, նման երեխաների համար շատ արդյունավետ է  դելֆինաթերապիան, պարով ու երաժշտությամբ զբաղվելը։ Դա օգնում է զարգացնել նրանց երևակայությունը, միտքը դարձնել պատկերավոր։ Իսկ այդ ամենին զուգահեռ անցկացվող հոգեբանական թերապիան նպատակ  ունի նրանց համակերպել   հասարակությանը։ Բացի այդ, Հոգեբույժների եւ Հոգեբանների ընկերությունում հաշվառված երեխաները  թրենինգների, պարի դասաժամերի և այլ  հանդիպումների ժամանակ շփվում են,  միավորվում, ընկերանում։ Երեխաների պարուսույց Սուրեն  Վարդանյանը,  ով սիրով համաձայնվել էր օգնել նման երեխաներին, արդեն մեկ ամիս է՝ աշխատում է նրանց հետ։ Նրա խոսքերով՝ աշխատանքը շատ բարդ է, բայց երեխաները մեծ ցանկությամբ մասնակցում են դասընթացներին, ընկալում  երաժշտությունը։ ՙՊարապմունքների ժամանակ  աստիճանաբար նրանք սովորում են կատարել ձեռքերի, ոտքերի շարժումներ՝ դրանք նմանեցնելով թռչունների, թիթեռների, կենդանիների տարբեր շարժուձևերին։ Անհրաժեշտության դեպքում դասաժամերին խաղում եմ նրանց հետ՝ թույլատրելով անել այն, ինչ հարմար է երեխաներին՚,- հավելեց պարուսույցը։ 
Մասնագետները հավաստում են, որ նման երեխաների զարգացումը կախված է այն հանգամանքից, թե ինչպես են ծնողները, դաստիարակներն աշխատում նրանց հետ։ Գոյություն ունեն զանազան արդյունավետ մեթոդներ (այդ թվում՝ նաև վերը նշվածները), որոնց օգնությամբ այդ երեխաները սովորում են խոսել, կարդալ, գրել և անել այն ամենը, ինչ մնացած երեխաները։ Ճիշտ մոտեցման ու աջակցության դեպքում Դաունի համախտանիշով ծնված երեխան կարող է դառնալ հասարակության լիարժեք անդամ։  
 
 
Զարինե ՄԱՅԻԼՅԱՆ