comintour.net
stroidom-shop.ru
obystroy.com
ՖԵՅ­ՔԵ­ՐԻ ԴԵՄ ՊԱՅ­ՔԱ­ՐԻ ՄԻԱԿ ՄԻ­ՋՈ­ՑԸ ՔԱ­ՂԱ­ՔԱ­ՑԻԱ­ԿԱՆ ԳԻ­ՏԱԿ­ՑՈՒ­ԹՅՈՒ­ՆԸ ԵՎ ՄԵ­ԴԻԱԳ­ՐԱ­ԳԻ­ՏՈՒ­ԹՅՈՒ­ՆԸ ԲԱՐՁ­ՐԱՑ­ՆԵԼՆ Է
[ARM]     [RUS]     [ENG]

ՖԵՅ­ՔԵ­ՐԻ ԴԵՄ ՊԱՅ­ՔԱ­ՐԻ ՄԻԱԿ ՄԻ­ՋՈ­ՑԸ ՔԱ­ՂԱ­ՔԱ­ՑԻԱ­ԿԱՆ ԳԻ­ՏԱԿ­ՑՈՒ­ԹՅՈՒ­ՆԸ ԵՎ ՄԵ­ԴԻԱԳ­ՐԱ­ԳԻ­ՏՈՒ­ԹՅՈՒ­ՆԸ ԲԱՐՁ­ՐԱՑ­ՆԵԼՆ Է

Սվետ­լա­նա ԽԱ­ՉԱՏ­ՐՅԱՆ

 Ոչ ֆոր­մալ կր­թու­թյան ծրագ­րի շր­ջա­նա­կում օ­րերս ԱրՊՀ-ում ՙԼրագ­րու­թյու­նը և ֆեյ­քե­րը տե­ղե­կատ­վա­կան հե­ղա­փո­խու­թյան պայ­ման­նե­րում՚ հրա­տապ թե­մա­յով դա­սա­խո­սու­թյամբ հան­դես ե­կավ քա­ղա­քա­գետ, քա­ղա­քա­կան և մի­ջազ­գա­յին հե­տա­զո­տու­թյուն­նե­րի հայ­կա­կան կենտ­րո­նի փոր­ձա­գետ Ռու­բեն Մեհ­րա­բյա­նը: 

Բա­նա­խո­սի դի­տարկ­մամբ` մենք ապ­րում ենք տե­ղե­կատ­վա­կան հե­ղա­փո­խու­թյան դա­րաշր­ջա­նում: Հա­յաս­տա­նի և Ար­ցա­խի պա­րա­գա­յում վեր­ջին տա­սը տար­վա ըն­թաց­քում ինչ փո­փո­խու­թյուն­ներ տե­ղի են ու­նե­ցել և դեռ կլի­նեն, տե­ղե­կատ­վա­կան և հե­ռա­հա­ղոր­դակ­ցա­կան հե­ղա­փո­խու­թյան շնոր­հիվ է: Այդ փո­փո­խու­թյուն­նե­րի մասշ­տա­բը ճիշտ պատ­կե­րաց­նե­լու հա­մար նա բե­րեց մեր տա­տիկ-պա­պիկ­նե­րի ժա­մա­նա­կաշր­ջա­նը, երբ հրա­պա­րա­կում սյան վրա ըն­դա­մե­նը մի բարձ­րա­խոս կար, ո­րը հա­զիվ մեկ ժա­մով տե­ղե­կատ­վու­թյուն էր հա­ղոր­դում, կամ էլ հրա­պա­րա­կի վրա ըն­դա­մե­նը մեկ-եր­կու թերթ կա­յին: Դրա­նից հե­տո ե­կավ հե­ռուս­տա­տե­սու­թյու­նը, որն ա­վե­լի զանգ­վա­ծա­յին դարձ­րեց լրատ­վու­թյու­նը: Մարդ­կու­թյու­նը բա­ժան­վում էր եր­կու ան­հա­վա­սար և ա­նի­րա­վա­հա­վա­սար հատ­ված­նե­րի. նրանք, ով­քեր ստեղ­ծում և հա­ղոր­դում էին լրատ­վու­թյու­նը և մնա­ցա­ծը, ով­քեր միայն սպա­ռում էին այդ լրատ­վու­թյու­նը: Դրա­նից ա­վե­լիին մար­դիկ կա­րող էին հա­վակ­նել, ե­թե ձգ­տեին ու­նե­նալ մե­կից ա­վե­լի տե­ղե­կատ­վու­թյան աղ­բյուր և ի­րենք էլ ո­րո­շեին` որն է ճիշտ, ո­րը` սխալ: Ներ­կա­յումս սո­ցիա­լա­կան ցան­ցե­րի շնոր­հիվ, ինչ­քան մարդ կա, այն­քան տե­ղե­կատ­վու­թյուն ար­տադ­րող և տե­ղե­կատ­վու­թյուն սպա­ռող կա: Այս պայ­ման­նե­րում ի հայտ է գա­լիս ֆեյք/կեղծ, սուտ/նո­րու­թյու­նը: Դա պարզ սուտ չէ, պար­զա­բա­նեց բա­նա­խո­սը: Խոս­քը չի գնում այն բնույ­թի տե­ղե­կատ­վու­թյան մա­սին, որն իր մեջ քրեա­կան օ­րենս­գր­քով են­թադ­րում է որ­պես առ­կա հան­ցա­կազմ: Ա­սենք` բռ­նու­թյան կո­չեր, ա­տե­լու­թյան և բռ­նու­թյան քա­րոզ հան­րու­թյան ինչ-որ խմ­բե­րի նկատ­մամբ` կրո­նա­կան, ռա­սա­յա­կան և այլ: Խոս­քը վե­րա­բե­րում է նրան, որ ճշ­մար­տու­թյան քո­ղի տակ ներ­կա­յաց­վում է կեղ­ծիք և, օգ­տա­գոր­ծե­լով տե­ղե­կատ­վա­կան հե­ղա­փո­խու­թյան հնա­րա­վո­րու­թյուն­նե­րը, սկ­սում է տի­րա­ժա­վո­րել և թյու­րի­մա­ցու­թյան մեջ գցել հա­սա­րա­կու­թյա­նը: Այս հան­ցա­գոր­ծու­թյու­նը չի լուծ­վում դա­տա­կան ճա­նա­պար­հով: Սրա դեմ պայ­քա­րի միակ մի­ջո­ցը մե­դիագ­րա­գի­տու­թյունն է, պար­զա­բա­նեց փոր­ձա­գե­տը: Այ­սօր հա­սա­րա­կու­թյան մեծ մա­սը, հատ­կա­պես ե­րի­տա­սարդ սե­րուն­դը, ֆեյս­բու­քյան օգ­տա­տեր է: Ա­մեն օր նրան իր է­ջում հա­զա­րա­վոր նո­րու­թյուն է հրամց­վում: Պայ­մա­նա­կա­նո­րեն մեկ միա­վոր հա­վաս­տի տե­ղե­կատ­վու­թյա­նը բա­ժին է հաս­նում 3-4 չա­փա­բա­ժին կաս­կա­ծե­լի աղ­բյուր ու­նե­ցող, ոչ ստուգ­ման են­թա­կա տե­ղե­կատ­վու­թյուն, պար­զա­բա­նեց բա­նա­խո­սը: Այն ի­րա­կա­նու­թյան հետ կապ չու­նի, բայց իր մեջ ո­րո­շա­կի նպա­տակ­ներ է հե­տապն­դում, որ­պես­զի կար­դա­ցո­ղը ինչ-որ տրա­մադ­րու­թյուն ձևա­վո­րի այդ ա­ռար­կա­յի, օ­բյեկ­տի, գա­ղա­փա­րի վե­րա­բե­րյալ: Դրա հի­ման վրա սկ­սել են կա­ռուց­վել քա­րոզ­չա­կան պա­տե­րազմ­նե­րը: Փոր­ձա­գետ­նե­րի գնա­հատ­մամբ` ներ­կա­յումս աշ­խար­հում գնում է Ա­ռա­ջին տե­ղե­կատ­վա­կան հա­մաշ­խար­հա­յին պա­տե­րազ­մը: Այ­սօր տե­ղե­կատ­վա­կան հե­ղա­փո­խու­թյան հետ մեկ­տեղ մենք ապ­րում ենք Ա­ռա­ջին տե­ղե­կատ­վա­կան հա­մաշ­խար­հա­յին պա­տե­րազ­մի պայ­ման­նե­րում: Ըստ նրա` այս ա­մե­նը վառ ձևով ի հայտ ե­կավ 2014թ.-ից, երբ Ուկ­րաի­նա­յում տե­ղի ու­նե­ցան զանգ­վա­ծա­յին հու­զում­ներ: Նույն պատ­կե­րը տես­նում ենք Ադր­բե­ջա­նում: Այն­տեղ, պատ­կե­րա­վոր ա­սած, ե­թե ծո­րա­կը բա­ցում են և ջուր չի գա­լիս, հա­յերն են մե­ղա­վոր:
Իսկ ի՞նչ պայ­ման­նե­րում են աշ­խա­տում նման քա­րոզ­չա­կան կլի­շե­նե­րը: Ըստ բա­նա­խո­սի` դրանք է­ֆեկ­տիվ են, երբ կա ա­զատ խոս­քի սահ­մա­նա­փա­կում: Երկ­րորդ` երբ հա­սա­րա­կու­թյան մեջ իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը կա­րո­ղա­նում են ստեղ­ծել վա­խի մթ­նո­լորտ, և եր­րորդ` ցածր քա­ղա­քա­ցիա­կան գի­տակ­ցու­թյան և մե­դիագ­րա­գի­տու­թյան ցածր մա­կար­դա­կի պայ­ման­նե­րում: Այս բո­լո­րը խիստ փոխ­կա­պակց­ված են: Ճնշ­ված խոս­քի ա­զա­տու­թյան, իշ­խա­նու­թյան կող­մից ստեղծ­ված վա­խի պայ­ման­նե­րում, բնա­կան է, որ և մե­դիագ­րա­գի­տու­թյու­նը և քա­ղա­քա­ցիա­կան գրա­գի­տու­թյու­նը ցածր կլի­նեն:
Հարց է ա­ռա­ջա­նում. ե­թե բո­լո­րը կա­րող են լի­նել տե­ղե­կատ­վու­թյան աղ­բյուր, այս պայ­ման­նե­րում ար­դյո՞ք լրագ­րու­թյու­նը մեռ­նում է: Ոչ մի դեպ­քում` հա­մոզ­ված է բա­նա­խո­սը: Լրագ­րու­թյու­նը պար­զա­պես սկ­սում է աշ­խա­տել այլ պայ­ման­նե­րում: Այն եր­կու չա­փա­նի­շով պետք է ա­ռաջ­նորդ­վի տե­ղե­կատ­վա­կան հե­ղա­փո­խու­թյան և հե­ռա­հա­ղոր­դակ­ցա­կան պայ­ման­նե­րում: Ա­ռա­ջին հեր­թին պա­հանջ­վում է շատ բարձր լրագ­րո­ղա­կան է­թի­կա, երկ­րորդ` այն գի­տակ­ցու­մը, որ մե­դիագ­րա­գի­տու­թյու­նը, քա­ղա­քա­ցիա­կան գի­տակ­ցու­թյան բար­ձաց­ման խն­դի­րը նաև լրագ­րղ­նե­րի ա­ռա­քե­լու­թյունն է: ՙԼրագ­րո­ղի կարևո­րա­գույն ա­ռա­քե­լու­թյունն է հա­սա­րա­կու­թյա­նը և պե­տու­թյա­նը օ­րա­կարգ թե­լադ­րել իր լրատ­վա­մի­ջո­ցի օգ­նու­թյամբ: Եվ որ­պես­զի այդ աշ­խա­տան­քը լի­նի ար­դյու­նա­վետ, լրատ­վու­թյան աղ­բյու­րը պետք է հա­մա­պա­տաս­խա­նի հա­վաս­տիու­թյան չա­փա­նիշ­նե­րին՚,-պար­զա­բա­նեց Ռ. Մեհ­րա­բյա­նը: Կա­րո՞ղ է լրատ­վա­մի­ջո­ցը սխալ­վել: ՙԿա­րող է, դրա հա­մար նա պետք է հրա­պա­րա­կավ նե­րո­ղու­թյուն խնդ­րի, ինչ­պես վեր­ջերս ա­րեց ՙԱ­զա­տու­թյուն՚ ռա­դիո­կա­յա­նը Ա­դամ Շի­ֆի հետ կապ­ված: ՙՄենք այս ա­կա­նա­պատ­ված տե­ղե­կատ­վա­կան դաշ­տում կա­րող ենք, ինչ­պես սակ­րա­վոր­նե­րը, պայ­թել: Բայց ա­մե­նա­մեծ թե­րու­թյունն այն է, ո­րը թույլ են տա­լիս նո­րա­թուխ լրատ­վա­մի­ջոց­նե­րը, երբ ի­րենք ի­րենց ա­վե­լի խե­լա­ցի են հա­մա­րում, քան ի­րենց լսա­րա­նը: Ցան­կա­ցած լրագ­րող, որն ի­րեն ա­վե­լի խե­լա­ցի հա­մա­րի լսա­րա­նից, ա­պա­գա չու­նի՚,- հա­վաս­տիաց­րեց բա­նա­խո­սը: Լրագ­րո­ղի գի­տակ­ցու­թյան մեջ պետք է մեխ­ված լի­նի այն գա­ղա­փա­րը, որ ին­քը կոչ­ված է ա­ռող­ջաց­նել հա­սա­րա­կու­թյա­նը գո­նե այն մի­ջա­վայ­րում, ո­րը հա­սա­նե­լի է ի­րեն: ՙԵ­թե մենք սա չենք ա­նում, կհաս­նենք նրան, որ մեր հա­սա­րա­կու­թյու­նը կլի­նի մո­լոր­ված, թյու­րի­մա­ցու­թյուն­նե­րի գե­րի, պեր­մա­նեն­տետ հիս­տե­րի­կա­յի, վա­խե­րի մեջ, ո­րի հետ ինչ ու­զեն, կա­րող են ա­նել: Մենք դա չենք ու­զում, այլ` դրա ճիշտ հա­կա­ռա­կը: Մենք ու­զում ենք բարձր գի­տակ­ցու­թյամբ, լավ տե­ղե­կաց­ված բարձր մե­դիագ­րա­գի­տու­թյամբ, իր ճա­կա­տա­գիրն իր ձեռ­քը վերց­րած հա­սա­րա­կու­թյուն, ո­րին մենք կծա­ռա­յենք ա­մեն մեկս մեր լրատ­վա­մի­ջո­ցի օգ­նու­թյամբ` մեր լու­ման ներդ­նե­լով այդ ա­մե­նի մեջ՚,-պար­զա­բա­նեց բա­նա­խո­սը:
ՙՑան­կա­ցած զանգ­վա­ծա­յին, ժո­ղովր­դա­կան ակ­տի­վու­թյան պայ­ման­նե­րում, ցան­կա­ցած երկ­րում ֆեյ­քա­յին ակ­տի­վու­թյու­նը բարձ­րա­նում է օ­րի­նա­չա­փո­րեն: Դրա դեմ պայ­քա­րե­լու ա­վե­լի ու­նի­վեր­սալ մե­թոդ, քան քա­ղա­քա­ցիա­կան գի­տակ­ցու­թյու­նը և մե­դիագ­րա­գի­տու­թյու­նը բարձ­րաց­նելն է, գո­յու­թյուն չու­նի: Ֆեյ­քի դեմ պայ­քա­րի միակ մի­ջո­ցը մե­դիագ­րա­գի­տու­թյունն է՚,- ներ­կա և ա­պա­գա լրագ­րող­նե­րի հետ իր մտ­քերն ամ­փո­փեց Ռու­բեն Մեհ­րա­բյա­նը: