comintour.net
stroidom-shop.ru
obystroy.com
ՔԱՂԱՔՆ՝ ԻՐ ԲԱԶՈՒՄ ԽՆԴԻՐՆԵՐՈՎ
[ARM]     [RUS]     [ENG]

ՔԱՂԱՔՆ՝ ԻՐ ԲԱԶՈՒՄ ԽՆԴԻՐՆԵՐՈՎ

Է­դիկ ԴԱՎ­ԹՅԱՆ

ք. Հադ­րութ

 ՙԵ­թե Ղա­րա­բա­ղը ոս­կե մա­տա­նի է, Հադ­րու­թը նրա ա­դա­ման­դե ակն է՚

Վահ­րամ ՓԱ­ՓԱ­ԶՅԱՆ

Հադ­րութ ա­նու­նը պարս­կա­կան ծա­գում ու­նի, ո­րը նշա­նա­կում է եր­կու գե­տե­րի մի­ջա­կայք։ Ի­րոք, Հադ­րու­թի եր­կու կող­մե­րից հո­սում է եր­կու գետ, ո­րոնք ան­վան­վում են ՙԳյու­նե գետ՚ և ՙՂու­զե գետ՚։ Այդ գե­տերն ա­ռա­ջա­նում են բազ­մա­թիվ աղ­բյուր­նե­րից, ո­րոնք հո­սում են արևմտյան լեռ­նե­րից։ Դրանք ի­րար են միա­նում Հադ­րու­թի վերջ­նա­մա­սում, Խոր աղ­բյուր կոչ­վող տե­ղա­մա­սում։

Հադ­րու­թը  Ար­ցա­խի Դի­զակ գա­վա­ռի հնա­գույն բնա­կա­վայ­րե­րից է։ 1923 թվա­կա­նից այն շր­ջա­նի  վար­չա­կան կենտ­րոնն է։ Մա­կար Բար­խու­դա­րյան­ցի վկա­յու­թյամբ` Հադ­րու­թի մի մա­սի բնա­կիչ­նե­րը բնիկ են, իսկ մի մա­սը գաղ­թել է Ղա­զան­չիից (Գողթն գա­վառ), Բար­գա­շա­տից, Թիֆ­լի­սից, Ցո­րից։ Մինչև 1961 թվա­կա­նը Հադ­րութն ու­ներ գյու­ղա­կան բնա­կա­վայ­րի կար­գա­վի­ճակ։ 1961 թվա­կա­նին Հադ­րու­թը ստա­ցավ ա­վա­նի կար­գա­վի­ճակ և իր մեջ նե­րա­ռեց  Թա­ղա­սեռ, Վար­դա­շատ, Տյաք, Վանք ,  Կարմ­րա­կուճ, Այ­գես­տան և Նո­րա­շեն գյու­ղե­րը։ 1995 թվա­կա­նին այդ գյու­ղերն ա­ռանձ­նաց­վե­ցին և կազ­մե­ցին ա­ռան­ձին գյու­ղատն­տե­սա­կան կո­լեկ­տիվ տն­տե­սու­թյուն­ներ (ԳԿՏ)։ Այ­նու­հետև Հադ­րու­թը քա­ղա­քի կար­գա­վի­ճակ  ստա­ցավ։ Ի դեպ, ա­վա­նի կար­գա­վի­ճակ ստա­նա­լուց հե­տո ա­րագ թափ ստա­ցավ ինչ­պես բազ­մաբ­նա­կա­րան, այն­պես էլ ան­հա­տա­կան բնա­կա­րա­նա­շի­նա­րա­րու­թյու­նը։ Կա­ռուց­վե­ցին կու­սակ­ցու­թյան շրջ­կո­մի, շրջ­խոր­հր­դի գործ­կո­մի վար­չա­կան շեն­քե­րը, 50-տե­ղա­նոց հյու­րա­նո­ցը, մշա­կույ­թի տու­նը, 120 մահ­ճա­կա­լա­տե­ղով հի­վան­դա­նո­ցը, այլ շեն­քեր ու շի­նու­թյուն­ներ։ 1974-1976 թվա­կան­նե­րին կա­ռուց­վե­ցին քա­ղա­քի ներ­քին ջրա­տար ցան­ցը, ջրամ­բա­րը, պոմ­պա­կա­յա­նը,  փոր­վե­ցին ար­տե­զյան ջր­հո­րեր։  Այ­նու­հետև կա­ռուց­վե­ցին Պար­զա­գետ և Ար­ջին  աղ­բյուր ջրա­տար­նե­րը։ Անց­կաց­վեց քա­ղա­քի կո­յու­ղու ցան­ցը։  Քա­ղա­քը լրի­վու­թյամբ գա­զի­ֆի­կաց­վեց։ Բա­րե­կարգ­վե­ցին, լու­սա­վոր­վե­ցին ու աս­ֆալ­տա­պատ­վե­ցին մի շարք փո­ղոց­ներ։ Շրջ­կենտ­րոնն ու նրա շր­ջա­կայ­քը հա­րուստ են բազ­մա­թիվ տե­սար­ժան վայ­րե­րով։ Տե­ղում հան­դի­պող տաս­նյակ հու­շար­ձան­նե­րի բե­կոր­նե­րը վե­րա­բե­րում են թե՜ հե­թա­նո­սա­կան և թե՜ վաղ քրիս­տո­նեա­կան և միջ­նա­դա­րյան շր­ջան­նե­րին։ Արևե­լյան մա­սում կա 5 գե­րեզ­ման։ Տե­ղա­ցի­ներն այդ գե­րեզ­ման­նե­րից մեկն ան­վա­նել են Կռա­պաշ­տի հան­գս­տա­րան, կամ Հին հան­գս­տա­րան, որ­տեղ թա­ղում­ներ չէին ի­րա­կա­նաց­նում։ Հյու­սի­սարևե­լյան մա­սում,  1,5 կմ հե­ռա­վո­րու­թյան վրա նկատ­վում են շատ հին բեր­դա­պա­րիսպ­նե­րի հետ­քեր։ Հադ­րութ քա­ղա­քում է գտն­վում Սուրբ Հա­րու­թյուն ե­կե­ղե­ցին, իսկ Վանք գյու­ղի տա­րած­քում` Սպի­տակ խաչ վան­քը, ո­րը կա­ռուց­վել է 14-րդ դա­րում։ Բա­րե­րար Մի­քա­յել Բաղ­դա­սա­րո­վի հո­վա­նա­վո­րու­թյամբ վե­րա­նո­րոգ­վել է Սուրբ Հա­րու­թյուն ե­կե­ղե­ցին։ 

Որ­պես ա­վան­դույթ` ա­մեն տա­րի օ­գոս­տո­սի 15-ին նշ­վում է Հադ­րութ քա­ղա­քի վե­րած­նն­դի և Ա­ռա­ջին պաշտ­պա­նա­կան շր­ջա­նի ստեղծ­ման օ­րը, ո­րը միշտ տոն­վում է նոր կա­ռուց­ված Ա­զա­տու­թյան հրա­պա­րա­կում։ Ար­ցա­խյան գո­յա­մար­տում և Ապ­րի­լյան քա­ռօ­րյա պա­տե­րազ­մում Հադ­րութ քա­ղա­քից զոհ­վել է 79 ա­զա­տա­մար­տիկ։ Մեծ Հայ­րե­նա­կա­նում Հադ­րու­թից զոհ­վել է 200 հո­գի։ Նրանց հի­շա­տա­կին Հադ­րու­թի հու­շա­հա­մա­լի­րում կանգ­նեց­ված են հու­շար­ձան­ներ։
Վեր­ջին տա­րի­նե­րին Հադ­րու­թը շատ է փոխ­վել։ Շրջ­կենտ­րո­նում բա­զում ծրագ­րեր են ի­րա­կա­նաց­վել։ Հադ­րու­թի նո­րըն­տիր քա­ղա­քա­պետ Վա­հան Սա­վա­դյա­նը հա­մա­րում է, որ քա­ղա­քը կեն­դա­նի ու բարդ օր­գա­նիզմ է, որ­տեղ ա­մեն օր խն­դիր­ներ են լուծ­վում, նոր խն­դիր­ներ ա­ռա­ջա­նում։ Իսկ դրանք պարզ են` ա­պա­հո­վել քա­ղա­քա­յին կյան­քի բնա­կա­նոն ըն­թաց­քը, բա­րե­լա­վել բնակ­չու­թյան կեն­սա­պայ­ման­նե­րը, հար­մա­րա­վետ մի­ջա­վայր ստեղ­ծել ինչ­պես աշ­խա­տե­լու, այն­պես էլ հան­գս­տի հա­մար։ Ըստ քա­ղա­քա­պե­տի` այ­սօր լու­ծում պա­հան­ջող կարևոր խն­դիր­նե­րից են կո­ղու­ղու ցան­ցի ար­դիա­կա­նա­ցումն ու մաքր­ման կա­յա­նի շի­նա­րա­րու­թյու­նը, քա­ղա­քի փո­ղոց­նե­րի աս­ֆալ­տա­պա­տումն ու բար­կար­գու­մը, ե­րի­տա­սարդ ըն­տա­նիք­նե­րին