comintour.net
stroidom-shop.ru
obystroy.com
Items filtered by date: Կիրակի, 16 Հունիսի 2019 http://artsakhtert.com Sat, 14 Dec 2019 17:30:01 +0000 Joomla! - Open Source Content Management hy-am ՙՄԵՐ ԱՉՔԵՐՈՎ` ՁԵԶ ՀԱՄԱՐ՚ http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/26922-2019-06-17-17-40-24 http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/26922-2019-06-17-17-40-24 ՙՄԵՐ ԱՉՔԵՐՈՎ` ՁԵԶ ՀԱՄԱՐ՚
Սուսաննա ԲԱԼԱՅԱՆ

Ինչպես արդեն տեղեկացրել ենք, հունիսի 10-17-ը Հադրութում անցկացվեց ՙԴիզակի գույները՚ խորագրով Միջազգային երրորդ նկարչական սիմպոզիումը: Փակման արարողությունը կայացավ նույն վայրում` Տնջրե ծառի տարածքում: Ավանդական ցուցադրությանը ներկայացված էր 60 աշխատանք, որոնք կնվիրվեն Հադրութի ապագա պատկերասրահին:
Միջոցառմանը ներկա էր ԱԺ նախագահ Աշոտ Ղուլյանը, Հադրութի շրջվարչակազմի ղեկավար Կամո Պետրոսյանը, արվեստասեր հասարակայնության ներկայացուցիչներ:
Սիմպոզիումին մասնակցում էր 15 նկարիչ` աշխարհի 8 երկրներից` Արցախից, Հայաստանից, Ռուսաստանից, Բելառուսից, Վրաստանից, Հնդկաստանից, Ուկրաինայից, Լիտվայից: Յուրաքանչուր նկարիչ, ըստ ավանդույթի, 7 օրվա ընթացքում ստեղծված գործերից 4-ը նվիրում է շրջանին: Իսկ Արցախում և տանը ստեղծված մյուս գործերով նրանք կպատմեն հեռավոր մի երկրի մասին, որտեղ ապրում են, ինչպես նրանք արտահայտվեցին, հպարտ ու խաղաղասեր, առնական ու մարդասեր, հյուրասեր ու արժանապատիվ մարդիկ:
Շրջվարչակազմի աշխատակազմի մշակույթի, երիտասարդության հարցերի և զբոսաշրջության բաժնի վարիչ Երազիկ Հայրիյանը շնորհավորեց սիմպոզիումի մասնակիցներին` հաջողությամբ ավարտված միջոցառման կապակցությամբ: Ինչպես կազմակերպիչները պլանավորել են, այս տարի ժամանակի մի մասը կրկին տրամադրվել է էտյուդներին, այդ օրերն անցկացվել են Հադրութում, Տյաք, Տող, Մեր Թաղեր գյողերում, իսկ մյուս մասը նվիրվել է զանազան կոմպոզիցիաների ստեղծմանը: Այդպես էլ արվեց. ներկայացված նկարների գրեթե կեսը հետաքրքիր կոմպոզիցիաներ էին, որոնք ավելի շատ համակված էին հեղինակի մտքերով, մտորումներով` ձուլված անմոռաց տպավորություններով: Ինչպես ճշմատացիորեն նկատեց Հայաստանից ժամանած երիտասարդ նկարիչ Աբգար Խաչատրյանը` ՙՄեր աչքերով տեսածը մենք ստեղծել ենք ձեզ համար՚:
ՙՍիմպոզիումի կազմակերպման նպատակն է,- ասում է Երազիկ Հայրիյանը,- երկու կարևոր խնդիր լուծել. ինչպես հայազգի, այնպես էլ օտարերկրյա նկարիչներին ծանոթացնել Դիզակ բնաշխարհին, ոգևորել, ի հայտ բերել նրանց ստեղծագործական ներուժը, աշխուժացնել տեղի մշակութային կյանքը` սիմպոզիումի շրջանակներում անցկացնելով զանազան միջոցառումներ՚:
ՙՆկարչական սիմպոզիումն առիթ է,- համոզված է Ե. Հայրիյանը,- արվեստի շուրջ համախմբելու Արցախի հին ու նոր բարեկամներին, ստեղծելու արվեստի գործեր, որոնք կհիշեցնեն գեղեցիկի ու հոգևորի հավերժության մասին՚:
ԱՀ ԱԺ նախագահ Աշոտ Ղուլյանի խոսքով` ՙԵրբ որ նման միջոցառումներ են անցկացվում Ստեփանակերտում, Շուշիում, դա, կարծես, շատ բնական է ընկալվում: Իսկ երբ այսպիսի բարձրաճաշակ միջոցառումները տեղափոխում են շրջկենտրոններ, դա խոսում է մեր մշակույթի հանրահռչակման, արվեստի բնագավառում մեր հնարավորությունների մասին: Միայն ողջունել կարելի է և ընդառաջել, որպեսզի մեր շրջաններում այս կարգի միջոցառումները կարողանանք դարձնել այնպիսին, որ տարբեր երկրներից արվեստագետներ ցանկանան գալ Արցախ և, ինչպես իրենք են անկեղծացել, իրենց հիացմունքն արտահայտել մեր երկրամասի հանդեպ: Այո, հասցրել եմ դիտել ցուցադրությունը, և ինչ տեսել եմ, կարծում եմ, ցանկացած պատկերասրահ կզարդարեն: Շատ մեծ գործ է արվել ոչ միայն արվեստի առումով, այլ տարբեր ազգության արվեստագետների միջև շփումների իմաստով: Եթե ոչ բոլորին, ապա շատերին Արցախը հետ կկանչի՚:
Փակման արարողությանը Ե. Հայրիյանը շնորհակալություն հայտնեց սիմպոզիումի աջակիցներին` ԱՀ մշակույթի, երիտասարդության հարցերի և զբոսաշրջության նախարարությանը, Հադրութի շրջվարչակազմին, ՙՀայաստան՚ համահայկական հիմնադրամին, Լոս Անջելեսի ՙԱրարատ՚ բարեգործական հիմնադրամին, ՙՄաչանենց տուրիզմ և արտ՚ ընկերությանը, ՙԿատարո՚ գինու գործարանին, ՙArt PR՚ ընկերությանը, իսկ լրատվական դաշտի ապահովման համար` Մոսկվայի ՙԺամ՚ ամսագրին, Արցախի հանրային հեռուստառադիոընկերությանը: Նաև մասնակիցներին հանձնեց դիպլոմներ և նվերներ:

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Մշակույթ և կրթություն Mon, 17 Jun 2019 17:37:32 +0000
Արցախ-Ֆրանսիա» բարեկամության շրջանակի հայտարարությունը http://artsakhtert.com/arm/index.php/official/item/26939-2019-06-19-17-03-53 http://artsakhtert.com/arm/index.php/official/item/26939-2019-06-19-17-03-53 Արցախ-Ֆրանսիա» բարեկամության շրջանակի…

 Ափսոսանք հայտնելով Ֆրանսիայի վարչական դատարանների կողմից Վալանս, Բուրգ լե Վալանս, Բուրգ դը Պեաժ, Առնուվիլ քաղաքների ու Արցախի Հանրապետության համայնքների միջև ստորագրված բարեկամության հռչակագրերի չեղարկման առթիվ,

Ողջունելով նույն քաղաքների քաղաքապետերի հայտարարություններըշարունակելու և զարգացնելու հաստատված բարեկամականհարաբերություններըինչպես նաև «Ֆրանսիա-Արցախ» բարեկամության շրջանակի անդամների՝ ֆրանսիական կառավարությանն ուղղված կոչը՝չտրվելու ադրբեջանական ճնշումներին և պահպանելու անկողմնակալություն,

«Արցախ-Ֆրանսիա» բարեկամության շրջանակը.

Բարձր է գնահատում Ֆրանսիայի բարեկամ ժողովրդի հետ տարբեր մակարդակներում համագործակցությունը՝ որպես հումանիտարկրթական,մշակութային, սպորտի և տնտեսական ոլորտներում երկու ժողովուրդների միջև շփումների խթանման կարևորագույն միջոց,

Համոզված է, որ Արցախի և Ֆրանսիայի բնակավայրերի միջև ապակենտրոնացված համագործակցությունը լավագույնս է արտացոլում ժողովուրդների՝ հավասարության և բարիդրացիության հիման վրա հարաբերություններ զարգացնելու հանձնառությունը, ինչպես նաև տեղական ինքնակառավարման մարմինների ազատությունն ու ինքնուրույնությունը,

Վերահաստատում է Արցախի և Ֆրանիսայի ժողովուրդների միջև համապարփակ համագործակցության զարգացմանը նպաստելու իր վճռականությունը,

Կոչ է անում Ֆրանսիայի հայկական համայնքին և ֆրանսիացի գործընկերներին՝ ակտիվորեն շարունակելու աշխատանքները հաստատված իրական համագործակցությունն ամրապնդելու և ընդլայնելու ուղղությամբ:

 

ք. Ստեփանակերտ

17 հունիսի 2019թ.

 

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Պաշտոնական Mon, 17 Jun 2019 16:58:32 +0000
ԱՐՑԱԽԻ ԳՅՈՒՂԵՐԸ ԿՇԱՐՈՒՆԱԿԵՆ ՍԱԼԱՊԱՏՎԵԼ, ՄԱՏԱՂԻՍԻ ՃԱՆԱՊԱՐՀՆ ԷԼ ԿԱՍՖԱԼՏԱՊԱՏՎԻ http://artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/26921-2019-06-17-17-00-17 http://artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/26921-2019-06-17-17-00-17 ԱՐՑԱԽԻ ԳՅՈՒՂԵՐԸ ԿՇԱՐՈՒՆԱԿԵՆ ՍԱԼԱՊԱՏՎԵԼ, ՄԱՏԱՂԻՍԻ ՃԱՆԱՊԱՐՀՆ ԷԼ ԿԱՍՖԱԼՏԱՊԱՏՎԻ
Նա­րեկ ՍԱ­ՀԱ­ԿՅԱՆ

 Հու­նի­սի 15-ին նա­խա­գահ Բա­կո Սա­հա­կյանն աշ­խա­տան­քա­յին այ­ցով ե­ղել է Աս­կե­րա­նի և Մար­տա­կեր­տի շր­ջան­նե­րում։ Քա­ղա­քա­շի­նու­թյան նա­խա­րար Կա­րեն Շահ­րա­մա­նյա­նի և պաշտ­պա­նու­թյան նա­խա­րար Կա­րեն Աբ­րա­հա­մյա­նի ու­ղեկ­ցու­թյամբ երկ­րի ղե­կա­վա­րը ե­ղել է Տիգ­րա­նա­կեր­տի կրա­քա­րի հան­քա­վայ­րում, ո­րը տեխ­նի­կա­կան վե­րա­զի­նու­մից հե­տո վե­րա­բաց­վել է եր­կու շա­բաթ ա­ռաջ։ Հան­քա­վայ­րը շա­հա­գոր­ծող ՙՏիգ­րա­նա­կերտ՚ ըն­կե­րու­թյան ղե­կա­վար Ար­թուր Խա­չատ­րյա­նը նա­խա­գահ Սա­հա­կյա­նին է ներ­կա­յաց­րել աշ­խա­տանք­նե­րի ըն­թացքն ու ա­նե­լիք­նե­րը։

Այս պա­հին օգ­տա­գոր­ծում են առ­կա սար­քա­վո­րում­նե­րի կե­սը և օ­րա­կան ստա­նում մինչև 4 հա­զար հատ կրա­քա­րե խո­րա­նար­դիկ։ Ըստ Խա­չատ­րյա­նի՝ խո­րա­նար­դիկ­նե­րի ի­րաց­ման խն­դիր չու­նեն, բայց ա­ռաջ­նա­հեր­թու­թյան կար­գով այն տրա­մադ­րում են Ար­ցա­խի գյու­ղե­րը սա­լա­պա­տող­նե­րին: ՙԳյու­ղե­րի սա­լա­պատ­ման ծրա­գի­րը պե­տա­կան է, և մենք պետք է հասց­նենք խո­րա­նար­դիկ­նե­րով ա­պա­հո­վել։ Ար­ցա­խում այն պա­հանջ­ված է ինչ­պես սա­լա­պատ­ման, այն­պես էլ շի­նա­րա­րու­թյան հա­մար՚,- մեզ հետ զրույ­ցում նշել է Ա. Խա­չատ­րյա­նը։
Գյու­ղա­մի­ջյան ճա­նա­պարհ­նե­րի սա­լա­պատ­մա­նը զու­գա­հեռ Ար­ցա­խում լայն թա­փով շա­րու­նակ­վում է ներ­հան­րա­պե­տա­կան ճա­նա­պարհ­նե­րի բա­րե­կարգ­ման ծրա­գի­րը։ Պե­տա­կան ու բա­րե­գոր­ծա­կան մի­ջոց­նե­րով գրե­թե ա­մեն տա­րի հան­րա­պե­տու­թյու­նում այս հար­ցում գրանց­վում է հեր­թա­կան ա­ռա­ջըն­թա­ցը։ Ճա­նա­պար­հա­շի­նու­թյան վեր­ջին նո­րու­թյունն ա­ռա­վել ու­րա­խաց­րել է Մար­տա­կեր­տի շր­ջա­նի Մա­տա­ղիս և Թա­լիշ գյու­ղե­րի բնա­կիչ­նե­րին։ ՙՀա­յաս­տան՚ հա­մա­հայ­կա­կան հիմ­նադ­րա­մի հո­վա­նա­վո­րու­թյամբ վե­րա­կա­ռուց­վում է Մար­տա­կերտ-Մա­տա­ղիս ճա­նա­պար­հը։ Քա­ղա­քա­շի­նու­թյան նա­խա­րա­րի գնա­հատ­մամբ՝ շի­նա­րար­ներն զգա­լի աշ­խա­տանք­ներ են ի­րա­կա­նաց­րել: ՙԸնդ­հա­նուր ճա­նա­պար­հի եր­կա­րու­թյու­նը շուրջ 11 կմ է, և ա­ռա­ջին փու­լով մենք ի­րա­կա­նաց­նում ենք 5,5-կի­լո­մետ­րա­նոց հատ­վա­ծի նո­րո­գու­մը։ Ար­դեն պայ­մա­նագ­րեր ու­նենք ՙՔա­րա­վան՚ և ՙՎի­րաժ՚ ըն­կե­րու­թյուն­նե­րի հետ։ Այս պա­հին ճա­նա­պար­հա­շի­նա­րար­նե­րը կա­տա­րում են հո­ղա­յին աշ­խա­տանք­ներ, կա­ռու­ցել են հե­նա­պա­տեր՝ ջրա­հե­ռաց­ման հա­մա­կար­գեր՚,- տե­ղե­կաց­րեց Կ. Շահ­րա­մա­նյա­նը։
Մա­տա­ղիս տա­նող ճա­նա­պար­հի շի­նա­րա­րու­թյա­նը հետևել է նա­խա­գահ Բա­կո Սա­հա­կյա­նը։ Կա­պա­լա­ռու ըն­կե­րու­թյան տնօ­րեն Հա­կոբ Հա­կո­բյա­նը երկ­րի ղե­կա­վա­րին տե­ղե­կաց­րել է, որ ճա­նա­պար­հի ա­ռա­ջին՝ 5,5-կի­լո­մետ­րա­նոց հատ­վա­ծը պատ­րաստ կլի­նի ըն­թա­ցիկ տար­վա հոկ­տեմ­բե­րին: ՙՀո­ղա­յին աշ­խա­տանք­նե­րից հե­տո մենք կկա­տա­րենք ա­վա­զա­կոպ­չա­յին հիմ­քի պատ­րաս­տում։ Այ­նու­հետև ի­րա­կա­նաց­նե­լու ենք խճա­պատ­ման աշ­խա­տանք­ներ։ Օ­գոս­տո­սի 1-ին սկ­սե­լու ենք աս­ֆալ­տա­պա­տու­մը և 15 օր անց ճա­նա­պար­հը հանձ­նե­լու շա­հա­գործ­ման՚,- ի­րա­զե­կեց Հ. Հա­կո­բյա­նը։

Աշ­խա­տանք­ներն ա­վար­տե­լուց հե­տո շին­տեխ­նի­կան կտե­ղա­փոխ­վի Մա­տա­ղիս-Թա­լիշ ճա­նա­պար­հա­հատ­ված։ Քա­ղա­քա­շի­նու­թյան նա­խա­րա­րը չի բա­ցա­ռում, որ դա լի­նի 2020 թվա­կա­նին։ Նո­րու­թյունն ու­րա­խաց­րել է ոչ միայն սահ­մա­նա­մերձ գյու­ղե­րի բնա­կիչ­նե­րին, այլ նաև ա­ռաջ­նագ­ծի հյու­սի­սա­յին հատ­վա­ծը հս­կող զին­ծա­ռա­յող­նե­րին։ Պաշտ­պա­նու­թյան բա­նա­կի հյու­սի­սա­յին զո­րա­մա­սե­րից մե­կի հրա­մա­նա­տար, գն­դա­պետ Ար­մեն Գյո­զա­լյա­նի խոս­քով՝ ՙԱյս­տեղ ծա­ռա­յող սպա­նե­րի և նրանք ըն­տա­նիք­նե­րի հա­մար այս ճա­նա­պար­հը մեծ նշա­նա­կու­թյուն ու­նի։ Այ­սօր այն բար­վոք վի­ճա­կում չէ, և պի­տի ա­սեմ, որ սպա­նե­րի անձ­նա­կան օգ­տա­գործ­ման մե­քե­նա­ներն այս ճա­նա­պար­հին չեն դի­մա­նում և ժա­մա­նա­կից շուտ շար­քից դուրս են գա­լիս։ Լիա­հույս եմ՝ որ աս­ֆալ­տա­պատ ճա­նա­պար­հով զին­ծա­ռա­յող­նե­րը Մա­տա­ղի­սից Մար­տա­կերտ կհաս­նեն ոչ թե 1 ժա­մում՝ այլև 15 րո­պեում՚։ 
Մար­տա­կերտ-Մա­տա­ղիս-Թա­լիշ ճա­նա­պար­հի նո­րո­գու­մը եր­կար սպաս­ված է, ա­սում է Մար­տա­կեր­տի շրջ­վար­չա­կազ­մի ղե­կա­վար Էդ­գար Հա­րու­թյու­նյա­նը։ Ըստ նրա՝ աս­ֆալ­տա­պատ ճա­նա­պար­հը նոր թափ կհա­ղոր­դի շր­ջա­նի տն­տե­սա­կան զար­գաց­մանն ու զբո­սաշր­ջա­յին նե­րու­ժի բա­ցա­հայտ­մա­նը: ՙԱյս տա­րած­քում ու­նենք մինչև 800 հեկ­տար ո­ռո­գո­վի հո­ղա­տա­րածք, որ­տեղ կա­րե­լի է զբաղ­վել ոչ միայն հա­ցա­հա­տի­կի, այլ ա­ռա­վել շա­հա­վետ կուլ­տու­րա­նե­րի մշա­կու­թյամբ։ Այս ճա­նա­պար­հը հնա­րա­վո­րու­թյուն կտա կապ­վել մայր Հա­յաս­տա­նին և ու­նե­նալ օգ­տա­կար գոր­ծո­ղու­թյան բարձր գոր­ծակ­ցով տն­տե­սա­կան աշ­խա­տանք։ Հա­վե­լեմ՝ որ Մա­տա­ղի­սի տա­րած­քում են գտն­վում պատ­մամ­շա­կու­թա­յին մեծ ար­ժեք ներ­կա­յաց­նող Ե­ղի­շե ա­ռա­քյալ ե­կե­ղե­ցին և Վա­չա­գան Բա­րե­պաշ­տի դամ­բա­րա­նը։ Այս ա­մե­նը կն­պաս­տի, որ աս­ֆալ­տա­պատ ճա­նա­պար­հով զգա­լի թվով տու­րիստ­ներ այ­ցե­լեն Մա­տա­ղիս՚,- նկա­տել տվեց Էդ. Հա­րու­թյու­նյա­նը։
Նա­խա­գահ Սա­հա­կյա­նի աշ­խա­տան­քա­յին այ­ցի վեր­ջին կան­գա­ռը Մա­տա­ղի­սի ձկ­նա­բու­ծա­րանն էր։ Գոր­ծա­րա­նը հա­վակ­նում է տե­ղա­կան ու մի­ջազ­գա­յին շու­կա­յում կա­յուն տեղ զբա­ղեց­նել Ար­ցա­խում ար­տադր­ված խա­վիա­րով և ձկ­նամ­սով։

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Սոցիալական Mon, 17 Jun 2019 16:57:40 +0000
«Արցախ-ֆրանսիա» բարեկամության շրջանակի նիստը http://artsakhtert.com/arm/index.php/official/item/26938-2019-06-19-16-57-29 http://artsakhtert.com/arm/index.php/official/item/26938-2019-06-19-16-57-29 «Արցախ-ֆրանսիա» բարեկամության շրջանակի նիստը
Հունիսի 17-ին տեղի…

 Հերթական նիստի ընթացքում քննարկվել են բարեկամության շրջանակի գործունեության ծրագրերին և առաջիկա անելիքներին վերաբերող հարցեր: Անդրադարձ է կատարվել նաև վերջին օրերին Արցախի հետ Ֆրանսիայի որոշ քաղաքների համագործակցության հռչակագրերի չեղարկմանը: Նիստին հրավիրված ԱՀ Արտաքին գործերի նախարար Մասիս Մայիլյանը ներկայացրել է այդ ուղղությամբ տարվող աշխատանքները :

Այնուհետև նիստի մասնակիցները մտքեր են փոխանակել և հանդես եկել առաջարկություններով:

Նիստի վերջում «Արցախ-Ֆրանսիա» բարեկամության շրջանակի անդամները հանդես են եկել հայտարարությամբ:

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Պաշտոնական Mon, 17 Jun 2019 16:56:14 +0000
ՔԱ­ՂԱ­ՔԱ­ՑԻԱ­ԿԱՆ ՆԱ­ԽԱ­ՁԵՌ­ՆՈՒ­ԹՅԱՄԲ ՀԱՆ­ՐԱՔ­ՎԵՆ՝ ԺՈ­ՂՈՎՐ­ԴԱ­ՎԱ­ՐԱ­ԿԱՆ ՄԵԾ ՆՎԱ­ՃՈՒՄ http://artsakhtert.com/arm/index.php/politics/item/26920-2019-06-17-16-53-25 http://artsakhtert.com/arm/index.php/politics/item/26920-2019-06-17-16-53-25 Ռու­զան ԻՇ­ԽԱ­ՆՅԱՆ

Սահ­մա­նադ­րա­կա­նու­թյու­նը կո­րո­շի Գե­րա­գույն դա­տա­րա­նը

ԱՀ Ազ­գա­յին ժո­ղո­վի հու­նի­սի 14-ի ար­տա­հերթ նիս­տի քն­նարկ­մանն էր ներ­կա­յաց­վել ՙՀան­րաք­վեի մա­սին՚ օ­րեն­քի նա­խա­գի­ծը, որն ըն­դուն­վել է ա­ռա­ջին ըն­թերց­մամբ։ Նա­խագ­ծի ա­ռանց­քա­յին դրույթ­նե­րի, մաս­նա­վո­րա­պես, քա­ղա­քա­ցիա­կան նա­խա­ձեռ­նու­թյան կար­գով հան­րաք­վեի ինս­տի­տու­տի էու­թյան և կարևո­րու­թյան վե­րա­բե­րյալ ի­րենց դի­տար­կում­ներն են ներ­կա­յաց­րել ԱՀ ար­դա­րա­դա­տու­թյան նա­խա­րար Ա­րա­րատ ԴԱ­ՆԻԵ­ԼՅԱ­ՆԸ և ԱԺ պե­տա­կան-ի­րա­վա­կան հար­ցե­րի մշ­տա­կան հանձ­նա­ժո­ղո­վի նա­խա­գահ Հո­վիկ ՋԻ­ՎԱ­ՆՅԱ­ՆԸ։

Ա. Դա­նիե­լյա­նը հի­շեց­րել է, որ մեզ մոտ 2005թ. ըն­դուն­վել է ՙՀան­րաք­վեի մա­սին՚ օ­րենք, ո­րից հե­տո՝ 2006-ին, ըն­դուն­վել է ԱՀ Սահ­մա­նադ­րու­թյու­նը, 2017-ին `երկ­րորդ Սահ­մա­նադ­րու­թյու­նը։ Նա­խա­րա­րի բնո­րոշ­մամբ՝ 2017-ին ըն­դուն­ված Սահ­մա­նադ­րու­թյամբ, հա­մա­ժո­ղովր­դա­կան քվեար­կու­թյան ար­դյուն­քում, էա­պես փոխ­վեց հան­րաք­վեի ինս­տի­տու­տի էու­թյու­նը։ Ար­ցա­խի Հան­րա­պե­տու­թյան Սահ­մա­նադ­րու­թյամբ հս­տակ ե­րաշ­խիք­ներ նա­խա­տես­վե­ցին ժո­ղովր­դա­վա­րա­կան գոր­ծըն­թաց­նե­րի ան­խա­փա­նու­թյան, քա­ղա­քա­ցիա­կան հա­սա­րա­կու­թյան ակ­տիվ դե­րա­կա­տա­րու­թյան, իշ­խա­նու­թյան գոր­ծու­նեու­թյան նկատ­մամբ հա­մար­ժեք հան­րա­յին վե­րահս­կո­ղու­թյան ի­րա­կա­նաց­ման հար­ցե­րում։
Ա.Դա­նիե­լյա­նի գլ­խա­վոր շեշ­տադ­րում­նե­րից մե­կը քա­ղա­քա­ցիա­կան նա­խա­ձեռ­նու­թյան կար­գով հան­րաք­վեի ինս­տի­տու­տին էր վե­րա­բե­րում, ո­րը պետք է ըն­կալ­վի որ­պես հան­րաք­վեի ինս­տի­տու­տի զար­գաց­ման ար­դյունք։ Այդ­պի­սով, Սահ­մա­նադ­րու­թյամբ ամ­րագր­ված նոր ի­րա­վա­կար­գա­վո­րում­նե­րը կան­խո­րո­շում են ՙՀան­րաք­վեի մա­սին՚ ԱՀ օ­րեն­քի ըն­դու­նու­մը, ո­րով այս ինս­տի­տու­տի բա­րե­փոխ­ման ար­դյուն­քում հա­մա­պար­փակ կկար­գա­վոր­վեն հիմ­նա­կան օ­րեն­քով ամ­րագր­ված նոր հա­յե­ցա­կար­գա­յին մո­տե­ցում­նե­րը։ Օ­րեն­քի նա­խագ­ծով հս­տակ կար­գա­վո­րում են ստա­ցել ՙհան­րաք­վե՚ հաս­կա­ցու­թյու­նը, հան­րաք­վեի դր­վող հար­ցե­րը, ինչ­պես նաև այն հար­ցե­րը, ո­րոնք չեն կա­րող հան­րաք­վեի դր­վել, հան­րաք­վեի նշա­նակ­ման, կազ­մա­կերպ­ման, քա­րոզ­չու­թյան ի­րա­կա­նաց­ման և ֆի­նան­սա­վոր­ման նպա­տա­կով քա­րոզ­չու­թյան հիմ­նադ­րամ ստեղ­ծե­լու և մու­ծում­ներ կա­տա­րե­լու, դի­տոր­դա­կան ա­ռա­քե­լու­թյուն ի­րա­կա­նաց­նե­լու, հան­րաք­վեի ամ­փոփ­ման ման­րա­մաս­նե­րը։
Մաս­նա­վո­րա­պես, Սահ­մա­նադ­րու­թյան նա­խագ­ծի, Սահ­մա­նադ­րու­թյան փո­փո­խու­թյուն­նե­րի նա­խագ­ծի և օ­րեն­քի նա­խագ­ծի ըն­դուն­ման նա­խա­ձեռ­նու­թյա­նը քա­ղա­քա­ցի­նե­րի միա­նա­լու հա­մար կազ­մա­վոր­վում է առն­վազն 10 քա­ղա­քա­ցի­նե­րից բաղ­կա­ցած նա­խա­ձեռ­նող խումբ, ո­րը գրանց­ման հա­մար դի­մում է Կենտ­րո­նա­կան ընտ­րա­կան հանձ­նա­ժո­ղով։

Նա­խա­ձեռ­նող խումբն ի­րա­վունք է ստա­նում ձեռ­նար­կել Սահ­մա­նադ­րու­թյան նա­խագ­ծի, Սահ­մա­նադ­րու­թյան փո­փո­խու­թյուն­նե­րի նա­խագ­ծի և օ­րեն­քի ըն­դուն­ման նա­խա­ձեռ­նու­թյա­նը քա­ղա­քա­ցի­նե­րի միա­ցու­մը՝ ստո­րագ­րու­թյուն­նե­րի հա­վաք­ման մի­ջո­ցով։ Ստո­րագ­րու­թյուն­նե­րի հա­վա­քումն ի­րա­կա­նաց­նե­լով՝ նա­խա­ձեռ­նող խմ­բի լիա­զոր ներ­կա­յա­ցու­ցի­չը դի­մում է ԿԸՀ։ Վեր­ջինս մե­կամ­սյա ժամ­կե­տում ի­րա­կա­նաց­նում է ստո­րագ­րու­թյուն­նե­րի վա­վե­րա­կա­նու­թյան ստու­գում։ Ար­դյուն­քում ԿԸՀ-ն ստո­րագ­րու­թյուն­նե­րի վա­վե­րա­կա­նու­թյու­նը հաս­տա­տե­լու մա­սին ո­րո­շում է կա­յաց­նում, ե­թե առ­կա են պա­հանջ­վող քա­նա­կի վա­վեր ստո­րագ­րու­թյուն­ներ։
Սահ­մա­նադ­րու­թյան փո­փո­խու­թյուն­նե­րի նա­խա­գիծն այ­նու­հետև ներ­կա­յաց­վում է Ազ­գա­յին ժո­ղով, ո­րը, սահ­ման­ված կար­գով քն­նարկ­ման են­թարկ­վե­լուց հե­տո, ու­ղարկ­վում է ԱՀ Գե­րա­գույն դա­տա­րան՝ Սահ­մա­նադ­րու­թյան փո­փո­խու­թյուն­նե­րի նա­խագ­ծի սահ­մա­նադ­րա­կա­նու­թյու­նը ո­րո­շե­լու հար­ցով։ Գե­րա­գույն դա­տա­րա­նի կող­մից օ­րեն­քով սահ­ման­ված կար­գով և ժամ­կետ­նե­րում Սահ­մա­նադ­րու­թյան փո­փո­խու­թյուն­նե­րի նա­խագ­ծի՝ Սահ­մա­նադ­րու­թյա­նը հա­մա­պա­տաս­խա­նող ճա­նա­չե­լու մա­սին ո­րո­շում ըն­դու­նե­լու դեպ­քում ԱԺ-ն ա­ռա­ջի­կա հեր­թա­կան նիս­տում ո­րո­շում է ըն­դու­նում նա­խա­գի­ծը հան­րաք­վեի դնե­լու մա­սին՝ պատ­գա­մա­վոր­նե­րի ընդ­հա­նուր թվի ձայ­նե­րի առն­վազն 2/3-ով։ Գե­րա­գույն դա­տա­րա­նի կող­մից Սահ­մա­նադ­րու­թյան փո­փո­խու­թյուն­նե­րի նա­խագ­ծի՝ Սահ­մա­նադ­րու­թյա­նը հա­կա­սող ճա­նա­չե­լու մա­սին ո­րո­շում ըն­դու­նե­լու դեպ­քում նա­խա­գի­ծը հան­վում է շր­ջա­նա­ռու­թյու­նից։
Հան­րաք­վեի կազ­մա­կերպ­ման գոր­ծա­ռույ­թը, Ընտ­րա­կան օ­րենս­գր­քի հա­մա­ձայն, վե­րա­պահ­վել է կազ­մա­վոր­ված ԿԸՀ-ին, իսկ անց­կաց­ման գոր­ծա­ռույ­թը՝ տա­րած­քա­յին և տե­ղա­մա­սա­յին ընտ­րա­կան հանձ­նա­ժո­ղով­նե­րին։ Հան­րաք­վեի դր­ված հար­ցի վե­րա­բե­րյալ, օ­րեն­քով չար­գել­ված ձևե­րով և մի­ջոց­նե­րով, քա­րոզ­չու­թյուն կա­տա­րե­լու ի­րա­վունք է վե­րա­պահ­վել ԱՀ քա­ղա­քա­ցի­նե­րին, հան­րաք­վե անց­կաց­նե­լու նա­խա­ձեռ­նու­թյան հե­ղի­նա­կին, կու­սակ­ցու­թյուն­նե­րին և կու­սակ­ցու­թյուն­նե­րի դա­շին­քին, ինչ­պես նաև հա­սա­րա­կա­կան կազ­մա­կեր­պու­թյուն­նե­րին։
ԱԺ պե­տա­կան-ի­րա­վա­կան հար­ցե­րի մշ­տա­կան հանձ­նա­ժո­ղո­վի նա­խա­գահ Հ. Ջի­վա­նյա­նը մեզ հետ զրույ­ցում ա­սաց, որ 2017-ին՝ երկ­րորդ Սհ­մա­նադ­րու­թյան ըն­դու­նու­մից հե­տո, սպաս­վե­լիք ի­րա­վա­կան գոր­ծըն­թաց­նե­րի վե­րա­բե­րյալ հս­տակ պատ­կե­րա­ցում կար. մոտ ութ տաս­նյա­կի հաս­նող օ­րենք­ներ պետք է հա­մա­պա­տաս­խա­նեց­վեին Հիմ­նա­կան օ­րեն­քին։ Այն ժա­մա­նակ, սա­կայն, հաշ­վի չի առն­վել ՙՀան­րաք­վեի մա­սին՚ օ­րեն­քի ա­ռաջ­նա­հերթ հա­մա­պա­տաս­խա­նեց­ման հան­գա­ման­քը։ Այ­սօր մեր հան­րա­պե­տու­թյու­նում ծա­վալ­վում են գոր­ծըն­թաց­ներ, ո­րոնք աս­վա­ծի հիմ­նա­վո­րումն են։ Բայց դա ող­բեր­գու­թյուն չէ, խն­դիրն այլ է. ե­թե գոր­ծա­դի­րը Կենտ­րո­նա­կան ընտ­րա­կան հանձ­նա­ժո­ղո­վին վե­րա­բե­րող ո­րո­շում­ներ է նա­խա­պատ­րաս­տել, ո­րոնք, ըստ էու­թյան, ՙՀան­րաք­վեի մա­սին՚ օ­րեն­քի նա­խա­գիծն են, ա­պա ին­չո՞ւ ա­ռա­ջին հեր­թին հենց այդ նա­խա­գի­ծը չի բեր­վել Ազ­գա­յին ժո­ղով, ո­րից հե­տո՝ ԿԸՀ-ի ո­րո­շում­նե­րը։ Վեր­ջին­ներս ի­րա­վա­կան տե­սան­կյու­նից վի­ճե­լի են։ ԿԸՀ-ն, ի վեր­ջո, ստիպ­ված կլի­նի դրանք չե­ղյալ հայ­տա­րա­րել և ձեռ­նա­մուխ լի­նել նոր ո­րո­շում­նե­րի կա­յաց­մա­նը։
Սահ­մա­նադ­րու­թյունն ու­նի բարձ­րա­գույն ի­րա­վա­բա­նա­կան ուժ, և նրա նոր­մե­րը գոր­ծում են ան­մի­ջա­կա­նո­րեն, ին­չը հնա­րա­վո­րու­թյուն է տա­լիս բնակ­չու­թյան 10%-ին ստո­րագ­րու­թյուն­ներ հա­վա­քել, այ­սինքն՝ ի­րա­վա­կան հիմք է ստեղ­ծում նա­խա­ձեռ­նող խմ­բի գոր­ծու­նեու­թյան հա­մար։
ՙՀան­րաք­վեի մա­սին՚ օ­րեն­քի նա­խա­գիծն ա­ռա­ջին ըն­թերց­ման էր ներ­կա­յաց­վել, բայց դրա­նից ա­ռաջ ե­ղել են քն­նար­կում­ներ և նախ­նա­կան մո­տե­ցում­ներ։ Այդ գոր­ծըն­թա­ցը միայն հա­մայն­քա­պե­տա­րան­նե­րում անց­կաց­նե­լու ո­րո­շու­մը Ջի­վա­նյա­նը սահ­մա­նա­փա­կում բնո­րո­շեց։ Հա­մայն­քա­պե­տա­րան­նե­րից բա­ցի, կա­րե­լի է փոխ­հա­մա­ձայ­նեց­ված ձևով ներ­կա­յաց­նել տա­րածք­նե­րի ցանկ և թույլ տալ մարդ­կանց հա­վաք­վել այն տե­ղե­րում, որ­տեղ ու­զում են։ Կամ` ի՞նչ ա­սել է հան­րա­յին ծա­ռա­յո­ղի մաս­նակ­ցու­թյուն ստո­րագ­րա­հա­վա­քին։ Այդ պար­տադ­րան­քի մեջ հանձ­նա­ժո­ղո­վի նա­խա­գա­հը, որ­պես ի­րա­վա­բան, ի­մաստ չի տես­նում, քա­նի որ ստո­րագ­րա­հա­վա­քի վա­վե­րա­կա­նու­թյունն ստու­գե­լու հա­մար օ­րեն­քը կոնկ­րետ ժամ­կետ է նա­խա­տե­սել, որն ի­րա­կա­նաց­վում է պե­տա­կան հա­մա­կար­գի մի­ջո­ցով։
Հ. Ջի­վա­նյա­նը կարևո­րեց հա­մե­մա­տա­բար մեծ թվով բնակ­չու­թյուն ու­նե­ցող հա­մայ­նք­նե­րում հա­մայն­քա­պե­տա­րա­նից բա­ցի նաև այլ տե­ղե­րում ստո­րագ­րա­հա­վաք անց­կաց­նե­լու հար­ցում իշ­խա­նու­թյան կող­մից ցու­ցա­բեր­ված ա­ջակ­ցու­թյու­նը։ Նրա կար­ծի­քով՝ այդ­պես հնա­րա­վոր է վե­րաց­նել բո­լոր ար­հես­տա­կան խո­չըն­դոտ­նե­րը։ Չնա­յած ստո­րագ­րա­հա­վաքն ար­դեն ա­վարտ­վել է, և ի­րա­դար­ձու­թյուն­ներն ա­վե­լի ա­րագ են զար­գա­ցել, այ­դու­հան­դերձ, իշ­խա­նու­թյան այս մո­տե­ցու­մը հանձ­նա­ժո­ղո­վի նա­խա­գա­հը դրա­կան գնա­հա­տեց։
Մեր զրու­ցա­կիցն այ­նու­հետև մատ­նա­ցույց ա­րեց ԱՀ Սահ­մա­նադ­րու­թյան ա­ռա­վե­լու­թյու­նը. ա­ռա­ջին ան­գամ ներ­դր­վեց ու­ղիղ և ան­մի­ջա­կա­նո­րեն գոր­ծող ժո­ղովր­դա­վա­րա­կան մե­խա­նիզմ. քա­ղա­քա­ցի­նե­րին ի­րա­վունք է տր­վում սահ­ման­ված կար­գով օ­րեն­քի նա­խա­գիծ ներ­կա­յաց­նել խոր­հր­դա­րա­նին։ Սա ժո­ղովր­դա­վա­րա­կան մեծ նվա­ճում է։
Ինչ վե­րա­բե­րում է ստո­րագ­րա­հա­վա­քի բուն էու­թյա­նը, Ջի­վա­նյանն ըն­դգ­ծեց, որ օ­րեն­քը նոր­մալ կար­գա­վո­րում­ներ է տա­լիս։ Նպա­տա­կը՝ Սահ­մա­նադ­րու­թյան մեջ փո­փո­խու­թյուն կա­տա­րել և ԱՀ նա­խա­գա­հի թեկ­նա­ծու ա­ռա­ջադր­վե­լու ի­րա­վունք տալ նրան, ով վեր­ջին 10 տա­րում նաև ՀՀ քա­ղա­քա­ցի է հան­դի­սա­ցել։ Գոր­ծըն­թա­ցի ամ­բողջ բո­վան­դա­կու­թյու­նը հայ­կա­կան եր­կու պե­տու­թյուն­նե­րի միջև առ­կա սահ­մա­նա­զա­տու­մը վե­րաց­նելն է։ Հանձ­նա­ժո­ղո­վի նա­խա­գա­հի խոս­քով՝ այս­տեղ, ի­հար­կե, վի­ճե­լու բան կա։
Բո­լոր գոր­ծըն­թաց­ներն, ան­շուշտ, պետք է տե­ղի ու­նե­նան օ­րեն­քի և ի­րա­վուն­քի դաշ­տում։ Այս տե­սան­կյու­նից ա­ռանձ­նա­կի կարևո­րու­թյուն է ներ­կա­յաց­նում ա­ռա­ջարկ­վող Սահ­մա­նադ­րու­թյան փո­փո­խու­թյուն­նե­րի նա­խագ­ծի սահ­մա­նադ­րա­կա­նու­թյու­նը ո­րո­շե­լու հար­ցը։ Սա, թերևս, գոր­ծըն­թա­ցի ա­մե­նավճ­ռո­րոշ փուլն է, և վերջ­նա­կան ո­րո­շու­մը վե­րա­պահ­ված է ԱՀ Գե­րա­գույն դա­տա­րա­նին։ Հ. Ջի­վա­նյա­նը դժ­վա­րա­ցավ պա­տաս­խա­նել հար­ցին՝ ԱՀ Սահ­մա­նադ­րու­թյան 48-րդ հոդ­վա­ծին վե­րա­բե­րող փո­փո­խու­թյու­նը հա­կա­սո՞ւմ է մեր Հիմ­նա­կան օ­րեն­քին, թե՞ ոչ։

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Քաղաքական Mon, 17 Jun 2019 16:43:13 +0000
ՀՈՐՍ՝ ՎԱԶԳԵՆ ՕՎՅԱՆԻ ՎԵՐՋԻՆ ՆԱՄԱԿ-ԳՐՈՒԹՅՈՒՆԸ http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/26917-2019-06-17-16-28-10 http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/26917-2019-06-17-16-28-10 ՀՈՐՍ՝ ՎԱԶԳԵՆ ՕՎՅԱՆԻ ՎԵՐՋԻՆ ՆԱՄԱԿ-ԳՐՈՒԹՅՈՒՆԸ
Վարդ­գես Օ­ՎՅԱՆ

 Մինչ այս գրու­թյու­նը մեջ­բե­րե­լը, ներ­կա­յաց­նեմ այն ժա­մա­նա­կա­հատ­վա­ծը, որ նա­խոր­դել է այդ նա­մակ-գրու­թյա­նը և այն ի­րա­վի­ճա­կը, երբ գր­վել են այդ տո­ղե­րը։ 

1985 թվա­կա­նին հայրս հի­վան­դա­ցավ։ Կյան­քում եր­բեք չէր հի­վան­դա­ցել, և մենք մտա­ծում էինք, որ լուրջ բան չկա, շու­տով կր­կին ոտ­քի կկանգ­նի։ Հի­վան­դա­նո­ցում էր պառ­կած, պար­տա­ճա­նաչ ըն­դու­նում էր նշա­նակ­ված դե­ղա­մի­ջոց­նե­րը։ Ընդ­հան­րա­պես նա մարդ­կանց շատ էր հա­վա­տում, շուտ էր վս­տա­հում դի­մա­ցի­նին, որ բխում էր նրա ազն­վու­թյու­նից և պար­զամ­տու­թյու­նից։ Նույ­նիսկ մի ան­գամ մայրս ա­սաց. ՙԱ­մեն դեղ մի՜ խմիր, զգույշ ե­ղիր՚։ Թվում էր՝ մեկ-եր­կու օ­րից դուրս կգ­րեն հի­վան­դա­նո­ցից։ Բայց մի օր տե­սանք, որ վի­ճակն անս­պա­սե­լի ա­վե­լի է վա­տա­ցել։ Երևա­նից պրո­ֆե­սոր հրա­վի­րե­ցինք։ ՙԱյս հի­վան­դու­թյունն այս­պես չպի­տի զար­գա­նար, ինչ-որ բան այն չէ՚,- հո­րեղ­բորս մի կողմ քա­շե­լով` ա­սաց պրո­ֆե­սո­րը։

Հայրս այն տա­րի­նե­րին Ար­ցա­խում ի­րոք մեծ ժո­ղովր­դա­կա­նու­թյուն էր վա­յե­լում։ Շա~տ-շա­տերն էին նրան հար­գում ու սի­րում։ Ինքն էլ, լի­նե­լով ան­կեղծ, ազ­նիվ և բա­րե­սիրտ մարդ, ա­մե­նաան­ծա­նոթ շր­ջա­պա­տում ան­գամ մի քա­նի րո­պեում կա­րո­ղա­նում էր ջերմ, ըն­կե­րա­կան մթ­նո­լորտ ստեղ­ծել։ Բայց քա­նի որ հայրս նաև սուր հոդ­ված­ներ, ֆե­լիե­տոն­ներ, պամֆ­լետ­ներ և եր­գի­ծա­կան այլ ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյուն­ներ էր գրում, նաև յու­րա­քան­չյուր ա­միս մար­զա­յին ռա­դիո­յով ե­թեր էր ար­ձակ­վում, ժո­ղովր­դի լեզ­վով ա­սած, ՙՄա­խա­թը՚, ո­րը մեր­կաց­նում-ծաղ­րում էր այն տա­րի­նե­րին հա­կաօ­րի­նա­կան, դա­տա­պար­տե­լի ա­րարք­նե­րով աչ­քի ըն­կած ՙհե­րոս­նե­րին՚, և այդ հա­ղորդ­ման խմ­բա­գի­րը հայրս էր, բնա­կա­նա­բար, նա չէր կա­րող նաև չա­րա­կամ­ներ ու թշ­նա­մի­ներ չու­նե­նալ։ Թերևս ոչ միայն այդ շր­ջա­պա­տում։ Հա­ճախ էր ըն­կեր­նե­րի և ոչ ըն­կեր­նե­րի, միան­գա­մայն ան­ծա­նոթ ըն­թեր­ցող­նե­րի մոտ կար­դում Բրեժնևին, Ա­լիևին, Կևոր­կո­վին և խոր­հր­դա­յին մե­ծու­փոքր պաշ­տո­նյա­նե­րին ուղղ­ված իր պամֆ­լետ­ներն ու է­պիգ­րամ­նե­րը։ Քիչ չէին նաև նրան նա­խան­ձող, այս­պես կոչ­ված, մեր­ձա­վոր­նե­րը...
Բայց ար­դեն ե­րեք շա­բաթ հայրս պառ­կած էր հի­վան­դա­նո­ցում, և այդ օ­րե­րին հա­զիվ հնա­րա­վոր լի­ներ պար­զել, թե ինչ էր նա­խոր­դել չա­րա­բաս­տիկ հի­վան­դու­թյա­նը։ Կամ` ին­չո՞ւ հան­կարծ վի­ճակն ա­վե­լի ծան­րա­ցավ... Մենք մտա­ծում էինք միայն նրան բու­ժե­լու, կյան­քը փր­կե­լու մա­սին։
Հայ­րի­կիս տե­ղա­փո­խե­ցինք Երևան։ Մայրս էր ու­ղեկ­ցում։ Կր­կին հի­վան­դա­նո­ցա­յին կյանք, հոգ­նե­ցու­ցիչ ստու­գում­ներ, նոր նշա­նա­կում­ներ, զա­նա­զան դե­ղա­մի­ջոց­նե՜ր...
Երևա­նից ե­կան։ Կր­կին հայ­րե­նի օ­ջա­խում էր, սե­փա­կան տա­նը։ Ժա­մա­նա­կը հո­սում է, բայց հորս վի­ճակն ա­մենևին չէր լա­վա­նում։ Ընդ­հա­կա­ռա­կը՝ ա­վե­լի էր նի­հա­րել, գու­նատ­վել։ Վեր­ջին հույ­սը Մոսկ­վան էր։ Բժիշկ ըն­կեր­նե­րը՝ Ե­ղի­շե Փա­րա­մա­զյա­նը, Է­դուարդ Ղու­կա­սյա­նը, Փա­րա­վոն Ա­դա­մյա­նը, Բե­նիկ Միր­զո­յա­նը և ու­րիշ­ներ, խոր­հուրդ տվե­ցին հայ­րի­կիս տա­նել Մոսկ­վա։
1986 թվա­կանն էր։ Ո­րո­շե­ցինք, որ նրան կու­ղեկ­ցի կրտ­սեր եղ­բայ­րը՝ Մաք­սի­մը։ Ես ու մայրս նրանց ու­ղեկ­ցե­ցինք Կի­րո­վա­բադ, որ­տե­ղից ինք­նա­թի­ռով պի­տի թռ­չեին Մոսկ­վա։ Ե­կավ հրա­ժեշ­տի պա­հը։
Ի դեպ, մեր ըն­տա­նի­քում աչ­քի չէինք ընկ­նում զգաց­մուն­քայ­նու­թյամբ։ Հայրս ջերմ, հայ­րա­կան սի­րով սի­րում էր մեզ՝ ինձ, որ ա­վագն էի, Նա­րի­նեին և եր­ջան­կա­հի­շա­տակ կրտ­սեր քրոջս՝ Նվար­դին։ Ես չեմ հի­շում, որ այն տա­րի­նե­րին համ­բու­րեինք մեր ծնող­նե­րին, ա­ռա­վել ևս՝ հայ­րի­կին, ո­րին ան­սահ­ման սի­րում էինք, և այդ սե­րը ցու­ցադ­րա­կան որևէ այլ ձևով չէինք կա­րո­ղա­նում ար­տա­հայ­տել, բա­ցի ներ­քուստ նրանց սի­րե­լուց, որ­դիա­բար պաշ­տե­լուց և մեր ծնող­նե­րով հպար­տա­նա­լուց։ Նույն կերպ մեր ծնող­ներն էին մեր հան­դեպ։ Բայց կար մե­կը, որ բա­ցա­ռու­թյուն էր կազ­մում մեր ըն­տա­նի­քում։ Մեր տան կրտ­սերն էր՝ Նվար­դը, ո­րին հայրս պաշ­տում էր, իսկ մենք այն­պես էինք նրան սի­րում, ինչ­պես ընդ­հան­րա­պես սի­րում են տան կրտ­սե­րին, ըն­տա­նի­քի փոք­րին։
Եվ ա­հա, ե­կավ հրա­ժեշ­տի պա­հը։ Գր­կեց ինձ և համ­բու­րեց։ Ես էլ ի­րեն համ­բու­րե­ցի՝ ցա­վով և հույ­սով, որ Մոսկ­վա­յից կվե­րա­դառ­նա այն­պես ձիգ, իր բարձր հա­սա­կով և նախ­կին հպար­տու­թյամբ ու կեն­սու­րա­խու­թյամբ լի...
Ան­ցավ ծանր ու սպա­սում­նե­րով լի եր­կու շա­բաթ։ Այն տա­րի­նե­րին մեծ դժ­վա­րու­թյամբ էինք կա­րո­ղա­նում հե­ռա­խո­սով կապ­վել մեր հե­ռա­վոր ազ­գա­կա­նի հետ, ո­րի տա­նը պի­տի հյու­րըն­կալ­վեին հայրս ու հո­րեղ­բայրս։ Այդ եր­կու շա­բաթն ան­ցավ ինչ­պես եր­կու տա­րի, ինչ­պես ծանր, մղ­ձա­վան­ջա­յին տա­րի­ներ։

Վեր­ջա­պես զան­գե­ցին և ա­սա­ցին, որ վե­րա­դառ­նում են։
Հորս դեմ­քին ոչ մի լավ փո­փո­խու­թյուն չն­կա­տե­ցինք։ Ընդ­հա­կա­ռա­կը՝ ա­վե­լի հոգ­նած տեսք ու­ներ։ Մեզ տես­նե­լով, աչ­քե­րը միայն կար­ճատև փայ­լե­ցին։ Գր­կել էի նրան և չէի ու­զում բաց թող­նել։ Կար­ծես ար­դեն կան­խազ­գում էի, որ օր օ­րի կորց­նում ենք նրան...
Կր­կին ան­կող­նա­յին ռե­ժիմ, ծանր ու դժ­վա­րին օ­րեր և ա­ղոտ, շա՛տ ա­ղոտ հույս, ո­րը, սա­կայն, մո­մի պես հալ­վե­լով, ար­դեն գրե­թե սպառ­վել էր։ Եվ 1987 թվա­կա­նի փետր­վա­րի 23-ին կե­սօ­րին մոտ, մեր օ­ջա­խում մի մեծ լույս հան­գավ։ Եվ ոչ միայն մեր օ­ջա­խում։ Հրա­ժեշ­տի ա­րա­րո­ղու­թյու­նը Ստե­փա­նա­կեր­տի պե­տա­կան դրա­մա­տի­կա­կան թատ­րո­նի սրա­հում էր. հա­զա­րա­վոր մեր հայ­րե­նա­կից­ներ էին ե­կել վեր­ջին հրա­ժեշ­տը տա­լու սի­րե­լի գրո­ղին։ Ըն­կեր­ներս պատ­մում են, որ դե­պի մեր հայ­րե­նի Դա­շու­շեն գյուղ շարժ­վող ավ­տո­մե­քե­նա­նե­րի շա­րա­սյան ծայ­րը չէր երևում...

* * *
Հայ­րի­կիս մա­հից ա­միս­ներ հե­տո, երբ ես ու քույ­րերս փոր­ձում էինք կար­գի բե­րել նրա պատ­կա­ռե­լի ար­խի­վը՝ բազ­մա­թիվ ձե­ռա­գիր ու մե­քե­նա­գիր է­ջե­րով, տաս­նյակ մշակ­ված ու վե­րամ­շակ­ված տար­բե­րակ­նե­րով, մի քա­նի տաս­նյակ հաս­տա­փոր տետ­րե­րով ու նո­թա­տետ­րե­րով, նո­թա­տետ­րե­րից մե­կում գտանք այս նա­մակ-գրու­թյու­նը։ Հայրս այն գրել էր մոս­կո­վյան մի հի­վան­դա­նո­ցում, սա­կայն, չգի­տես ին­չու, չէր ու­ղար­կել։
Գրու­թյան ա­ռա­ջին տո­ղե­րից, պարզ, խո­սակ­ցա­կան լեզ­վից զգաց­վում է, որ սկզ­բում մտա­դիր էր նա­մակ գրել մեզ, բայց հե­տո միտ­քը փո­խել էր և այն գրել որ­պես կարճ մտո­րում ինքն իր հետ։ Ա­մե­նայն հա­վա­նա­կա­նու­թյամբ, այդ օ­րե­րի ծանր ապ­րում­նե­րը, հոգ­նա­ծու­թյու­նը, հու­սա­խա­բու­թյու­նը և ծայ­րա­հեղ վատ տրա­մադ­րու­թյու­նը ստի­պել էր նրան փո­խել մեզ նա­մակ գրե­լու նախ­կին մտադ­րու­թյու­նը։ Հայրս չէր ցան­կա­ցել մեզ ա­վե­լի տխ­րեց­նել այդ նա­մա­կով։ Ա­հա այն.

Սի­րե­լի­ներս,
Մոսկ­վան ինձ ըն­դու­նեց տխուր ու մռայլ, և դա նո­րու­թյուն չէր ինձ հա­մար։ Մար­դիկ այս­տեղ կո­պիտ են. մի բան ես հարց­նում, իս­կույն վրա են քշում. ՙԻ՞նչ ես զահ­լա տա­նում՚։
Այ­սօր ա­վարտ­վե­ցին նախ­նա­կան պո­լիկ­լի­նի­կա­յին ա­նա­լիզ­ներս, վա­ղը պի­տի լի­նեմ բժշ­կի մոտ, ո­րը պի­տի ինձ հայտ­նի, թե հի­վան­դա­նո­ցում բուժ­վե­լու հա­մար կո­մի­սիան ե՞րբ պի­տի լի­նի... Ա­մեն ինչ այդ կո­մի­սիա­յից է կախ­ված՝ բաց կթող­նի՞ բուժ­վե­լու, թե՞ կա­սի՝ գնա տե­ղում բուժ­վիր։
Ա­մեն ինչ նման է տխուր ե­րա­զի. չեմ հաս­կա­նում, որ ես ես եմ և ի՞նչ եմ ա­նում այս ան­հո­գի մարդ­կանց մոտ։ Օ­րերս չեն մթ­նում և, ա­վե­լի ա­հա­վո­րը՝ չեն լու­սա­նում։
Մաք­սիմն այ­սօր դուրս ե­կավ ՙհե­տա­խու­զու­թյան՚, գու­ցե մո­տիկ շեն­քե­րում ժա­մա­նա­կա­վոր գի­շե­րե­լու որևէ տեղ գտ­նի։ Այս­տեղ նրան տեղ չեն տա­լիս, մի կերպ տե­ղա­վոր­վում ենք, իսկ Սե­դա­յի տղա­յի մոտ հնա­րա­վոր չէ. նա հենց ին­քը տն­կեց է, ու­րի­շի բնա­կա­րա­նում։ Լա­վա­գույն դեպ­քում նրա մո­տից կա­րող է միայն զան­գել ձեզ։
Փա­րա­վո­նի հե­քիաթ­նե­րը՝ հեշտ ըն­դու­նե­լու մա­սին, սոսկ հե­քիաթ­ներ են։ Ա­ռաջ­նե­րում այդ­պես էր... Հի­մա կով­կաս­ցի­նե­րը բժիշկ­նե­րի հա­մար ե­կամ­տի վա­րար աղ­բյուր են՝ միայն թե փող պո­կեն։ Ի­րենք՝ կով­կաս­ցի­ներն են մե­ղա­վոր. նրանց այդ­պես են սո­վո­րեց­րել։
Չգի­տեմ, կդի­մա­նա՞մ այս քաշք­շու­կին։ Բա­րե­կամ­ներ ու ծա­նոթ­ներ չու­նեմ, այս­տեղ ա­մեն ինչ ո­րո­շում է պն­դա­ճա­կա­տու­թյու­նը, նաև փո­ղը։ Սա իմ աշ­խար­հը չէ։ Բայց դե հույս ու­նեմ։
Ու­րեմն՝ ճա­կա­տա­գիրս կո­րոշ­վի այս վեր­ջին ե­րեք-չորս օ­րում։
Է՛հ, ե­րե­խա­նե­րիս եմ կա­րո­տե՛լ, շա՛տ։

* * *
Մոս­կո­վյան հի­վան­դա­նոց­նե­րից մե­կում 1986 թվա­կա­նին գրած այս տո­ղե­րից հե­տո նա այլևս գրիչ չի վերց­րել ձեռ­քը։ Մի քա­նի ան­գամ տա­նը փոր­ձել է գե­ղար­վես­տա­կան ինչ-որ կտոր­ներ, ման­րա­պա­տում­ներ թե­լադ­րել քույ­րե­րիս, բայց հե­տո հրա­ժար­վել է դրա­նից... Այլևս ստեղ­ծա­գոր­ծե­լու տրա­մադ­րու­թյուն չկար։ Դան­դաղ սպա­սում էր ան­խու­սա­փե­լիին, չնա­յած եր­բեմն մի քա­նի վայր­կյան պայ­ծա­ռա­նում էր և ա­սում, որ հենց կազ­դուր­վի, ան­պայ­ման հայ­րե­նի գյու­ղում տուն կկա­ռու­ցենք...

 

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Մշակույթ և կրթություն Mon, 17 Jun 2019 16:18:14 +0000
ԱՌԱՔԵԼԱԴԱՎԱՆ ՀԵՆՔՈՎ ԱԶԳԱՆՊԱՍՏ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆ http://artsakhtert.com/arm/index.php/spiritual/item/26916-2019-06-17-15-59-21 http://artsakhtert.com/arm/index.php/spiritual/item/26916-2019-06-17-15-59-21 ԱՌԱՔԵԼԱԴԱՎԱՆ ՀԵՆՔՈՎ ԱԶԳԱՆՊԱՍՏ ԳՈՐԾՈՒՆԵՈՒԹՅՈՒՆ
Զա­րի­նե ՄԱ­ՅԻ­ԼՅԱՆ

 Օ­րերս Հայ Ա­ռա­քե­լա­կան ե­կե­ղե­ցու Ե­կե­ղե­ցա­սի­րաց եղ­բայ­րակ­ցու­թյան նա­խա­ձեռ­նու­թյամբ ՀՀ Նոր Հաճն հա­մայն­քում կա­յա­ցավ հոգևոր ար­ժեք­նե­րի պահ­պան­ման, հոգևոր դաս­տիա­րա­կու­թյան, ա­ռա­քե­լա­դա­վան հեն­քի ու­սում­նա­սիր­ման և դրանք մեր մա­տաղ սերն­դին փո­խան­ցե­լու խն­դիր­նե­րին նվիր­ված հա­վաք։ Մաս­նակ­ցում էին ոչ միայն Հա­յաս­տա­նի հա­մա­նուն կա­ռույ­ցի մաս­նա­ճյու­ղե­րի խմ­բե­րը, այլև ՙԱր­ցա­խի թե­մի Ե­կե­ղե­ցա­սի­րաց եղ­բայ­րակ­ցու­թյուն՚ կրո­նա­կան կազ­մա­կեր­պու­թյան պա­տաս­խա­նա­տու­ներն ու ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րը։

Հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թյան շր­ջա­նակ­նե­րում ի­րա­կա­նաց­ված ծրագ­րի նպա­տակն էր մա­տաղ սերն­դին փո­խան­ցել ա­ռա­քե­լա­դա­վան հոգևոր ար­ժեք­ներ և զերծ պա­հել զա­նա­զան հերձ­վա­ծո­ղա­կան ըն­կա­լում­նե­րից ու գա­ղա­փար­նե­րից։ Հան­դիպ­ման ըն­թաց­քում անդ­րա­դարձ ե­ղավ Եկե­ղե­ցա­սի­րաց եղ­բայ­րակ­ցու­թյան ան­ցած ու­ղուն, ներ­կա­յիս վի­ճա­կին և հե­տա­գա ա­նե­լիք­նե­րին, քնն­վե­ցին Ե­կե­ղե­ցու կող­մից դա­սա­կարգ­ված մա­հա­ցու մեղ­քե­րի մեկ­նա­բա­նու­թյուն­նե­րը, Ս. Պա­տա­րա­գի մե­ծա­գույն խոր­հր­դը՝ Ս. Հա­ղոր­դու­թյու­նը, Գրի­գոր Տաթևա­ցու հա­յոց ազ­գին Աստ­ծուց տր­ված 10 ա­ռանձ­նա­հատ­կու­թյուն­նե­րը, Ա­մե­նայն Հա­յոց Գա­րե­գին Ա կա­թո­ղի­կո­սի քա­րոզ­նե­րի քաղ­վածք­նե­րը՝ մեկ ան­գամ ևս խո­սե­լով հա­վատ­քի, ա­ռա­քի­նու­թյան, գի­տու­թյան, ժուժ­կա­լու­թյան, համ­բե­րու­թյան, աստ­ված­պաշ­տու­թյան, եղ­բայ­րա­սի­րու­թյան և սի­րո կարևո­րա­գույն հատ­կա­նիշ­նե­րի մա­սին։ Նույն կա­ռույ­ցի Ար­ցա­խի պա­տաս­խա­նա­տու Ար­մեն Մա­ղա­քե­լյա­նը, կարևո­րե­լով նման հան­դի­պում­նե­րը, հույս հայտ­նեց, որ հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թյան շր­ջա­նակ­նե­րում ա­ռա­ջի­կա­յում կկազ­մա­կերպ­վեն ազ­գան­պաստ այլ ծրագ­րեր։
Հեր­թա­կան այս հան­դիպ­ման նպա­տա­կի և կարևո­րու­թյան մա­սին մեզ հետ զրու­ցեց Ե­կե­ղե­ցա­սի­րաց եղ­բայ­րակ­ցու­թյան ա­վագ, մաս­նա­գի­տու­թյամբ ֆի­զի­կոս Համ­լետ Զա­քա­րյա­նը։ Նրա պար­զա­բան­մամբ՝ նմա­նօ­րի­նակ հան­դի­պում­ներն ու դա­սըն­թաց­նե­րը նպաս­տում են Մայր ե­կե­ղե­ցու քա­րոզ­չա­կան, հրա­տա­րակ­չա­կան և ազ­գան­պաստ գոր­ծու­նեու­թյան ծա­վալ­մա­նը։ ՙՄենք շատ ու­րախ ենք հատ­կա­պես Ար­ցա­խի ե­կե­ղե­ցա­սի­րա­ցի հա­մար, ո­րով­հետև մեր բա­րե­կա­մա­կան կա­պե­րը ձևա­վոր­վել են դեռևս 1987թ.-ից։ Այդ ժա­մա­նակ հա­մա­գոր­ծակ­ցում էինք Ար­ցա­խի թե­մի ա­ռաջ­նորդ Պարգև ար­քե­պիս­կո­պոս Մար­տի­րո­սյա­նի հետ ու բա­վա­կա­նին ար­դյու­նա­վետ ծրագ­րեր կյան­քի կո­չում՝ ջա­նա­լով մեր ազ­գա­կից­նե­րին զերծ պա­հել ա­ղան­դա­վո­րա­կան տա­րա­տե­սակ գա­ղա­փար­նե­րից։ Կր­կին վե­րա­հաս­տա­տե­լով մեր կա­պը Ար­ցա­խի եղ­բայ­րակ­ցու­թյան հետ, փոր­ձում ենք փո­խան­ցել մեր ու­նե­ցած փոր­ձա­ռու­թյու­նը՝ հա­մա­պա­տաս­խա­նա­բար լսե­լով նրանց կար­ծիք­նե­րը, մտայ­նու­թյուն­նե­րը, խն­դիր­նե­րը, ո­րոնք գրե­թե նույնն են, ինչ Հա­յաս­տա­նում՚,- նշեց Հ. Զա­քա­րյա­նը։ Այս ա­մե­նի ի­րա­կա­նաց­մա­նը հա­վա­նու­թյուն է տա­լիս Ա­մե­նայն Հա­յոց կա­թո­ղի­կո­սը, ո­րի մոտ պար­բե­րա­բար հան­դի­պում­ներ են ու­նե­նում Ե­կե­ղե­ցա­սի­րա­ցի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րը և նա­խան­շում ա­նե­լիք­նե­րը։ Ար­ցա­խում էլ Թե­մի ա­ռաջ­նորդն է քա­ջա­լե­րում կա­ռույ­ցին՝ ազ­գան­պաստ գոր­ծու­նեու­թյուն ծա­վա­լե­լու հա­մար։

Ծրագ­րի շր­ջա­նակ­նե­րում ներ­կա­նե­րը մեկ ան­գամ ևս անդ­րա­դար­ձան Ե­կե­ղե­ցա­սի­րաց եղ­բայ­րակ­ցու­թյան ձևա­վոր­ման պատ­մու­թյա­նը, հոգևոր դա­սի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րի հետ սերտ հա­մա­գոր­ծակց­մա­նը, նե­րանձ­նա­կան քրիս­տո­նեա­կան կյան­քի խո­րաց­մա­նը, երկ­րի կա­յու­նաց­ման հար­ցում քրիս­տո­նյա­նե­րի դե­րին, հոգևոր ար­ժեք­նե­րի սեր­ման­մանն ու պահ­պան­մա­նը։
Նշենք, որ Ար­ցա­խում Ե­կե­ղե­ցա­սի­րաց եղ­բայ­րակ­ցու­թյու­նը ձևա­վոր­վեց 1987թ.-ին՝ Հ. Զա­քա­րյա­նի շնոր­հիվ։ Խոր­հր­դա­յին շր­ջա­նում Ար­ցա­խը կտր­ված էր մայր Հա­յաս­տա­նից, զրկ­ված Հայ Ա­ռա­քե­լա­կան Ե­կե­ղե­ցու խոր­հուրդ­նե­րին մաս­նա­կից լի­նե­լուց։ Ար­ցա­խյան շարժ­ման ձևա­վոր­ման ժա­մա­նա­կա­հատ­վա­ծում Հ. Զա­քա­րյա­նը Երևա­նից մի քա­նի հո­գով ե­կավ Մար­տա­կերտ։ Շր­ջա­նում տար­բեր գա­ղա­փա­րա­խո­սու­թյուն­ներ էին շր­ջա­նառ­վում, և այդ ա­ռու­մով Երևա­նից ժա­մա­նած եղ­բայր­ներն ազ­գա­յին գա­ղա­փա­րա­խո­սու­թյան թե­մա­յին զու­գըն­թաց խո­սե­ցին նաև աստ­վա­ծաշն­չյան ճշ­մար­տու­թյուն­նե­րի մա­սին, ո­րոն­ցով ա­ռաջ­նորդ­վում էին մեր նախ­նի­նե­րը։ Այդ և հե­տա­գա հան­դի­պում­նե­րը բե­կում­նա­յին դար­ձան ար­ցախ­ցի­նե­րի հա­մար` միա­վոր­վե­լու ազ­գա­յին մեկ գա­ղա­փա­րա­խո­սու­թյան շուրջ։ Աս­տի­ճա­նա­բար Ար­ցա­խի տար­բեր վայ­րե­րում մար­դիկ սկ­սե­ցին ծա­նո­թա­նալ մեր ե­կե­ղե­ցու դա­վա­նան­քին, ա­ղո­թել, կար­դալ Աստ­վա­ծա­շունչ և հա­մախ­մբ­վել ազ­գա­յին ար­ժեք­նե­րի շուրջ։ Այժմ Ա­մե­նայն Հա­յոց կա­թո­ղի­կո­սի օրհ­նու­թյամբ Ե­կե­ղե­ցա­սի­րաց եղ­բայ­րակ­ցու­թյու­նը շա­րու­նա­կում է ազ­գան­պաստ իր գոր­ծու­նեու­թյու­նը։ Անդ­րա­դառ­նա­լով հրա­տա­րակ­չա­կան աշ­խա­տանք­նե­րին, Հ. Զա­քա­րյա­նը տե­ղե­կաց­րեց, որ ոչ վաղ ան­ցյա­լում Եղ­բայ­րակ­ցու­թյու­նը տպագ­րում էր բազ­մա­թիվ հոգևոր գր­քեր, այժմ այդ ա­ռու­մով հս­կա­յա­կան աշ­խա­տանք­ներ է ի­րա­կա­նաց­նում Մայր ե­կե­ղե­ցին, իսկ ի­րենք փոր­ձում են միայն բա­ցե­րը լրաց­նել։ Դեռևս 1988թ. Ե­կե­ղե­ցա­սի­րա­ցը հա­զա­րա­վոր գր­քեր է ու­ղար­կել Ար­ցախ։ Դրանց թվում էին Դե­րե­նիկ ե­պիս­կո­պո­սի ՙԴրոշմ և մկր­տու­թյուն՚ գր­քույ­կը՝ հա­յե­րեն և ռու­սե­րեն տար­բե­րակ­նե­րով, ու­րիշ գր­քեր, ո­րոն­ցում պարզ ու հա­սա­րակ շա­րադ­րու­թյամբ պար­զա­բան­վել են մեր ե­կե­ղե­ցու հիմ­նադր­ման պատ­մու­թյու­նը, դա­վա­նան­քը, խոր­հուրդ­նե­րը, այլ կարևոր հար­ցեր։ Ար­դեն եր­րորդ տա­րին է, ինչ Եղ­բայ­րակ­ցու­թյունն Ար­ցախ է ա­ռա­քում օ­րա­ցույց­ներ, որ­տեղ հայ­րե­րի ջա­տա­գո­վա­կան պատ­գամ­նե­րից վերց­ված կարճ հատ­ված­ներն օգ­տա­կար կլի­նեն յու­րա­քան­չյու­րին՝ ա­մե­նօ­րյա զբաղ­վա­ծու­թյան մեջ կար­դա­լու, խոր­հե­լու և ըն­թա­նա­լու հա­վա­սա­րակ­շռ­ված մտայ­նու­թյամբ, ա­ռողջ ըն­կալ­մամբ։ Վեր­ջերս Ար­ցախ ու­ղարկ­վեց կա­ռույ­ցի ջան­քե­րով հրա­տա­րակ­ված Ստ­րո­բե­լի ՙՀա­վա­տը ա­տյա­նի ա­ռաջ՚ գիր­քը։ Այն լրագ­րո­ղի կող­մից ան­կեղ­ծո­րեն գր­ված, բազ­մա­կող­մա­նի, գի­տա­կա­նո­րեն վեր­լուծ­ված հե­տաքն­նա­կան գիրք է։ Հե­րո­սը դա­տաքն­նա­կան գործ է բա­ցում հա­վատ­քի դեմ և բազ­մա­թիվ ու­սում­նա­սի­րու­թյուն­նե­րի ար­դյուն­քում դառ­նում հա­վա­տա­ցյալ։ Հայ Ա­ռա­քե­լա­կան ե­կե­ղե­ցու խոր­հուրդ­նե­րի պար­զա­բան­ման վե­րա­բե­րյալ բազ­մա­թիվ գր­քեր տա­րած­վել են ոչ միայն Ար­ցա­խում, այլև ՀՀ տար­բեր մար­զե­րում։
Ար­ցա­խի թե­մի Ե­կե­ղե­ցա­սի­րա­ցի պա­տաս­խա­նա­տու­նե­րը հան­դիպ­ման ըն­թաց­քում ծա­նո­թա­ցան ա­մա­ռա­յին շր­ջա­նում հա­յաս­տա­նյան կա­ռույ­ցի կող­մից կազ­մա­կերպ­վող ճամ­բար­նե­րի գոր­ծու­նեու­թյա­նը, ո­րը շատ մեծ դե­րա­կա­տա­րում ու­նի։ Ե­րե­խա­նե­րի հետ աշ­խա­տե­լու տաս­նյակ տա­րի­նե­րի մարդ­կանց փոր­ձա­ռու­թյու­նը, մե­թո­դի­կան կփո­խանց­վեն նաև Ար­ցա­խի նույ­նա­նուն կա­ռույ­ցին։ Ե­կե­ղե­ցա­սի­րա­ցի ան­դամ­նե­րը ձգ­տում են մեր հայ­րե­րի հա­վա­սա­րակ­շիռ ըն­կա­լում­նե­րը փո­խան­ցել շր­ջա­պա­տին, որ­պես­զի պար­զու­նակ տար­բեր ուղ­ղու­թյուն­ներն ու ծայ­րա­հեղ մտայ­նու­թյուն­նե­րը պա­ռակ­տում­ներ չա­ռա­ջաց­նեն ու չկոր­ծա­նեն մեր եր­կի­րը։ Ժա­մա­նակ առ ժա­մա­նակ ի­րա­կա­նաց­վող հան­դի­պում­նե­րի ըն­թաց­քում էլ բարձ­րա­ձայն­վում են այդ հար­ցե­րը։ ՙԱ­մոթ չէ խո­սել մեր թե­րու­թյուն­նե­րի, ազ­գա­յին ոչ ճիշտ ըն­կա­լում­նե­րի մա­սին, ո­րով­հետև, դրանք պար­զա­բա­նե­լով, մենք փոր­ձում են շտկ­վել, որ­պես­զի լի­նենք մեր ե­կե­ղե­ցու, մեր պե­տու­թյան ար­ժա­նի զա­վակ­նե­րը։ Ուս­տի հա­մախ­մբ­ված ջան­քեր ենք գոր­ծադ­րում մեր սե­րուն­դը պաշտ­պա­նե­լու հերձ­վա­ծո­ղա­կան զա­նա­զան գա­ղա­փար­նե­րից՚,- վեր­ջում հա­վե­լեց Ե­կե­ղե­ցա­սի­րաց եղ­բայ­րակ­ցու­թյան ա­վա­գը։

 

 

 

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Հոգևոր Mon, 17 Jun 2019 15:56:38 +0000
ԵՐ­ԲԵՄ­ՆԻ ՓԱՌ­ՔԻ ՎԵՐ­ՋԻՆ ՎԿԱՆ http://artsakhtert.com/arm/index.php/spiritual/item/26915-2019-06-17-15-52-18 http://artsakhtert.com/arm/index.php/spiritual/item/26915-2019-06-17-15-52-18 Ա­շոտ ԳԱ­ՐԵ­ԳԻ­ՆՅԱՆ

 Մոտ 200-300 տա­րի ա­ռաջ Բեն­գա­լիա­յում բազ­մա­մարդ ու ծաղ­կուն հայ հա­մայնք էր գոր­ծում։ Հնդ­կա­կան են­թա­մայր­ցա­մա­քի այս կող­մե­րում մեր հայ­րե­նա­կից­նե­րը հայ­տն­վել են XVII դա­րից սկ­սած՝ Պարս­կաս­տա­նից ու Արևե­լյան Ա­նա­տո­լիա­յից։ Նրանք հա­մալ­րե­ցին տե­ղի վա­ճա­ռա­կան­նե­րի շար­քե­րը և զբաղ­վում էին ջու­տի (բնա­կան ման­րա­թել պա­րու­նա­կող բույս), կաշ­վի, մե­տաք­սի առևտրով։ Առևտու­րը ե­կամ­տա­բեր էր, և շա­տե­րը հիմ­նո­վին հաս­տատ­վե­ցին այս­տեղ։

Ա­մե­նայն հա­վա­նա­կա­նու­թյամբ այս գոր­ծըն­թացն սկիզբ ա­ռավ XVII դա­րի սկզ­բին, այն բա­նից հե­տո, երբ պար­սից շահ Ա­բա­սը նվա­ճեց Հա­յաս­տա­նը, և մոտ 40 հա­զար հա­յեր ար­տա­գաղ­թե­ցին Պարս­կաս­տան։ Դրա­նից հե­տո հայ­կա­կան հա­մայ­նք­ներ սկ­սե­ցին ձևա­վոր­վել տա­րա­ծաշր­ջա­նի այլ եր­կր­նե­րում նույն­պես, այդ թվում և Բեն­գա­լիա­յում։ Հա­վա­նա­կան է` Պարս­կաս­տան ներ­գաղ­թած­նե­րի մի մա­սը հաս­տատ­վեց այս­տեղ, քա­նի որ պարս­կա­կան տի­րա­պե­տու­թյու­նը Մեծ մոն­ղոլ­նե­րի կայս­րու­թյան շր­ջա­նակ­նե­րում տա­րած­վում էր նաև Հին­դուս­տա­նի վրա։
Հա­յե­րով խիտ բնա­կեց­ված էր հին Դա­քա­յի շր­ջա­նը, ո­րը հե­տա­գա­յում ստա­ցավ ՙԱր­մա­նի­տո­լա՚ ա­նու­նը։ Պատ­մա­կան այս շր­ջանն այս­տեղ մինչ օրս այդ­պես էլ կոչ­վում է։ Թե­պետ ներ­կա­յիս Բանգ­լա­դե­շում հա­յեր, կա­րե­լի է ա­սել, չեն մնա­ցել։ Հա­յերն սկ­սե­ցին լքել շր­ջա­նը, երբ այս­տե­ղից հե­ռա­ցան բրի­տա­նա­ցի­նե­րը, և առևտուրն այլևս նախ­կի­նի պես շա­հու­թա­բեր չէր։
Եր­բեմ­նի ծաղ­կուն հա­մայն­քի մա­սին այ­սօր հի­շեց­նում է հայ­կա­կան Սբ Հա­րու­թյան ե­կե­ղե­ցին, ո­րը կա­ռուց­վել է 1781թ. Ար­մա­նի­տո­լա­յում։ Սա երկ­րի ա­մե­նա­գե­ղե­ցիկ ե­կե­ղե­ցի­նե­րից է՝ կա­ռուց­ված նախ­կին փայ­տե մա­տու­ռի տե­ղում՝ հին հայ­կա­կան գե­րեզ­մա­նո­ցի մոտ, որ­տեղ պահ­պան­վել է մոտ 350 գե­րեզ­ման։ Այս­տեղ են թաղ­ված Խա­չիկ ա­ղա Մի­նա­սը (նա է տա­րածք հատ­կաց­րել ե­կե­ղե­ցու շի­նա­րա­րու­թյան հա­մար), Մի­քա­յել Սար­գի­սը, Խո­ջա Պետ­րո­սը, Ծա­տուր Գևոր­գը, Մար­գար Պո­ղո­սը, ով­քեր նույն­պես օ­ժան­դա­կում էին շի­նա­րա­րա­կան աշ­խա­տանք­նե­րին։ Իսկ փո­ղո­ցը հենց այդ­պես էլ կո­չում է՝ Հայ­կա­կան (Armenian street)։
Սբ Հա­րու­թյան ե­կե­ղե­ցու օ­ծու­մը կա­տար­վել է Եփ­րեմ ե­պիս­կո­պո­սի (հե­տա­գա­յում՝ Ա­մե­նայն Հա­յոց կա­թո­ղի­կոս Եփ­րեմ I Ձո­րա­գեղ­ցի) ձե­ռամբ։ Սպի­տա­կա­քար, դե­ղի­նով ե­րիզ­ված ոչ մեծ տա­ճա­րը մոտ 22,8 մ եր­կա­րու­թյուն ու­նի: Գլ­խա­վոր դահ­լի­ճը մոտ 80 մարդ է տե­ղա­վո­րում։ Ե­կե­ղե­ցու հա­տա­կա­գիծն ուղ­ղան­կյուն է։ Ճար­տա­րա­պե­տա­կան ա­ռանձ­նա­հատ­կու­թյուն­նե­րից են կա­մա­րաձև դար­պաս­ներն ու կա­մա­րաձև դռ­նե­րը։ Հիմ­նա­կան հար­կը բա­ժան­ված է ե­րեք մա­սի՝ բազ­րիք­նե­րով ճա­ղա­պատ­ված խո­րա­նը, միջ­նա­մա­սը՝ եր­կու շար­ժա­կան դռ­նե­րով, և փայ­տե ճա­ղա­շա­րով բա­ժան­ված գո­տին, որ­տեղ կա­րող են նս­տել կա­նայք և ե­րե­խա­նե­րը։ Փայ­տե պա­րու­րաձև աս­տի­ճա­նը տա­նում է դե­պի վերևի պատշ­գամբ, ո­րը կա­րող է տե­ղա­վո­րել 20-30 մար­դու։ Այն­տե­ղից եր­կու նեղ խոր­շեր տա­նում են դե­պի տա­նիք։
Ե­կե­ղե­ցու կա­ռու­ցու­մից 50 տա­րի անց նրա արևմտյան կող­մում կա­ռուց­վեց ժա­մա­ցույ­ցի աշ­տա­րա­կը։ Ա­սում են՝ ե­կե­ղե­ցու ժա­մա­ցույ­ցի ղո­ղան­ջը տա­րած­վում էր մի քա­նի կի­լո­մետր, և մո­տա­կայ­քում ապ­րող բնա­կիչ­նե­րը դրա­նով հա­մե­մա­տում էին ի­րենց ժա­մա­ցույց­նե­րը: 1897թ. տե­ղի ու­նե­ցած երկ­րա­շար­ժը, դժ­բախ­տա­բար, ա­վե­րեց աշ­տա­րա­կը։
Բանգ­լա­դե­շի իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը հայ­կա­կան Սբ Հա­րու­թյան ե­կե­ղե­ցին դա­սել են պատ­մամ­շա­կու­թա­յին ար­ժեք ներ­կա­յաց­նող ճար­տա­րա­պե­տա­կան հու­շար­ձան­նե­րի շար­քը։ 1996թ., այ­ցե­լե­լով Դա­քա, Մայր Թե­րե­զան ե­ղել է այս տա­ճա­րում ու մաս­նակ­ցել ծա­ռա­յու­թյա­նը։
Ներ­կա­յումս ե­կե­ղե­ցին չի գոր­ծում, ին­չի հետ կապ­ված` հիմ­նա­կա­նում փակ է լի­նում։ Ե­կե­ղե­ցին վա­ղուց մշ­տա­կան քա­հա­նա չու­նի։ Այ­դու­հան­դերձ, ինչ­պես պո­տեն­ցյալ ճա­նա­պար­հորդ­նե­րին խոր­հուրդ է տա­լիս AtlasObscura.com կայ­քը, մեջ­բե­րե­լով նորկ­տա­կա­րա­նյան խոս­քե­րը՝ դու­ռը բա­խեք ու պի­տի բաց­վի ձեզ։ Ե­թե ցու­ցա­բե­րեք հա­մա­ռու­թյուն, հնա­րա­վոր է` կա­րո­ղա­նաք ծա­նո­թա­նալ տա­ճա­րի ներ­քին տես­քին, այդ թվում դի­տել ՙԽոր­հր­դա­վոր ընթ­րիք՚ (նկա­րիչ՝ Չառլզ Պորտ) կտա­վը։ ՙՄուտքն անվ­ճար է,- տե­ղե­կաց­նում է նշ­ված կայ­քը, բայց տա­ճա­րի պահ­պան­ման հա­մար նվի­րատ­վու­թյու­նը չի խան­գա­րում՚։
ՙԲանգ­լա­դեշն իմ դի­վա­նա­գի­տա­կան գոր­ծու­նեու­թյան ա­ռա­ջին նպա­տա­կա­կետն էր (1980-1982թթ.),- գրում է պոր­տա­լի ըն­թեր­ցող­նե­րից մե­կը։ - Շա­բաթ օ­րե­րին հա­ճախ էինք այ­ցե­լում հայ­կա­կան ե­կե­ղե­ցու թա­ղա­մա­սը և ու­սում­նա­սի­րում հին Դա­քան, նրա աշ­խույժ ա­ռափ­նյա շր­ջա­նը՚։
Վեր­ջին մո­հի­կա­նը
Ե­թե, ինչ­պես նշե­ցինք, դու­ռը բա­վա­կա­նին եր­կար բա­խեք, բա­ցո­ղը գու­ցե միայն Մի­քել Հով­սեփ Մար­տի­րո­սյա­նը լի­նի, ով, ինչ­պես հա­ղոր­դում է Դա­քա­յում լույս տես­նող The Daily Star թեր­թը, հայտ­նի է Մայքլ Ջո­զեֆ Մար­տին անգ­լիա­կա­նաց­ված ա­նու­նով։
Մար­տի­րո­սյանն այ­սօր միակ հայն է ողջ Բանգ­լա­դե­շում։ Նա էլ ստանձ­նել է տե­ղի հայ­կա­կան ե­կե­ղե­ցուն հետևե­լու ա­ռա­քե­լու­թյու­նը։
The Daily Star-ի փո­խանց­մամբ՝ Մար­տի­նը Բանգ­լա­դեշ է ե­կել1942թ.՝ հոր մոտ, ով հաս­տատ­վել էր այս­տեղ դրա­նից մոտ 20 տա­րի ա­ռաջ։ Նա ջանք չխ­նա­յեց Աստ­ծո տա­ճա­րը պահ­պա­նե­լու, հոգ տա­նե­լու հա­մար։ Բայց, ինչ­պես ա­սում են, տա­րի­ներն ի­րենց գործն ա­նում են, և նրան մտա­հո­գում է` ով կշա­րու­նա­կի իր գոր­ծը։ ՙՉէ՞ որ սա օր­հն­ված վայր է, և Աստ­ված այն ան­պաշտ­պան չի թող­նի։ Մի­գու­ցե, երբ ես ար­դեն չլի­նեմ, ե­րեք դուստ­րե­րիցս մե­կը Կա­նա­դա­յից տե­ղա­փոխ­վի այս­տեղ, որ­պես­զի հայ­կա­կան ներ­կա­յու­թյունն այս վայ­րում չընդ­հատ­վի՚,- հույս է հայտ­նում Մի­քել Մար­տի­րո­սյա­նը` ՙՖրանս պրես՚ գոր­ծա­կա­լու­թյան հետ զրույ­ցում, ո­րը վա­վե­րագ­րա­կան ֆիլմ էր նկա­րա­հա­նել Դա­քա­յի Սբ Հա­րու­թյան ե­կե­ղե­ցու մա­սին։
2013թ. հու­նիս ամս­վա դրու­թյամբ, երբ The Daily Star թեր­թում հրա­պա­րակ­վեց մեր հայ­րե­նակ­ցի մա­սին պատ­մող նյու­թը, նա դեռ ողջ էր։ Տա Աստ­ված` նա այ­սօր էլ ողջ լի­նի։ Բայց հի­մա նա հա­վա­նա­բար 90-ին մոտ ծե­րուկ է, ե­թե ոչ ա­վե­լի։ Այ­նուա­մե­նայ­նիվ, հու­սանք, որ պատ­մամ­շա­կու­թա­յին նման ար­ժե­քա­վոր հու­շար­ձանն ա­ռանց ու­շադ­րու­թյան չի մնա։ Հա­մե­նայն դեպս Բանգ­լա­դե­շի կա­ռա­վա­րու­թյունն այն հայ­տա­րա­րել է կրո­նա­կան ու պատ­մա­կան ժա­ռան­գու­թյուն, և երկ­րի Մշա­կույ­թի նա­խա­րա­րու­թյա­նը հանձ­նա­րար­ված է հոգ տա­նել հու­շար­ձա­նի պահ­պա­նու­թյան հա­մար։ ՀՀ կա­ռա­վա­րու­թյունն իր հեր­թին շա­հագր­գռ­ված է այս հար­ցում հա­մա­գոր­ծակ­ցե­լու Բանգ­լա­դե­շի իշ­խա­նու­թյուն­նե­րի հետ։

www.russia-armenia.info

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Հոգևոր Mon, 17 Jun 2019 15:51:06 +0000
ԱԴՐԲԵՋԱՆԸ ՄԻՋԱՄՏՈՒՄ Է http://artsakhtert.com/arm/index.php/politics/item/26919-2019-06-17-16-42-01 http://artsakhtert.com/arm/index.php/politics/item/26919-2019-06-17-16-42-01 Վահ­րամ Ա­ԹԱ­ՆԵ­ՍՅԱՆ

 Բաք­վի լրատ­վա­մի­ջոց­նե­րում տե­ղե­կու­թյուն­ներ են տա­րած­վել Կար­սում ադր­բե­ջան­ցի ու­սա­նող­նե­րի եւ նրանց հա­մա­կիր­նե­րի կազ­մա­կեր­պած բո­ղո­քի ակ­ցիա­նե­րի մա­սին։ Ա­ռի­թը Կար­սի քա­ղա­քա­պե­տի կող­մից Թուր­քիա այ­ցե­լած մի խումբ հայ գոր­ծիչ­նե­րի ըն­դու­նե­լու­թյունն էր։ Հայ գոր­ծիչ­նե­րի պատ­վի­րա­կու­թյու­նը Կար­սի քա­ղա­քա­պե­տա­րա­նում ար­ժա­նա­ցել է հար­գա­լի ըն­դու­նե­լու­թյան, տե­ղի են ու­նե­ցել քն­նար­կում­ներ՝ կապ­ված հայ-թուր­քա­կան հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րի հետ։ Դա պատ­ճառ է հան­դի­սա­ցել, որ­պես­զի Կար­սի հա­մալ­սա­րա­նում սո­վո­րող ադր­բե­ջան­ցի ու­սա­նող­նե­րը կազ­մա­կեր­պեն բո­ղո­քի ցույց։

Բայց ու՞մ դեմ է կազ­մա­կերպ­վել ակ­ցիան։ Հայ­կա­կան պատ­վի­րա­կու­թյա՞ն։ Ինչ­պես հե­տե­ւում է ադր­բե­ջա­նա­կան մա­մու­լի հրա­պա­րա­կում­նե­րից, թի­րա­խում հայ­տն­վել է Կար­սի նո­րըն­տիր քա­ղա­քա­պե­տը, ո­րը քր­դա­կան կու­սակ­ցու­թյու­նից է եւ հաղ­թել է մար­տի 31-ին տե­ղի ու­նե­ցած ընտ­րու­թյուն­նե­րում: Խն­դիը բա­վա­կան?? խոր­քա­յին է։ Բանն այն է, որ այդ ընտ­րու­թյուն­նե­րում Թուր­քիա­յի իշ­խող կու­սակ­ցու­թյու­նը սահ­մա­նա­մերձ Կարս եւ Իգ­դիր քա­ղաք­նե­րում տե­ղա­կան իշ­խա­նու­թյան ղե­կա­վա­րի թեկ­նա­ծու­ներ չէր ա­ռա­ջադ­րել։ Այդ ըն­թաց­քում մա­մու­լում հրա­պա­րա­կում­ներ ե­ղան, որ Էր­դո­ղա­նը եւ Իլ­համ Ա­լիե­ւը ձեռք են բե­րել պայ­մա­նա­վոր­վա­ծու­թյուն, որ­պես­զի Կար­սում եւ Իգ­դի­րում հաղ­թեն տե­ղի այս­պես կոչ­ված` ադր­բե­ջա­նա­կան հա­մայ­նք­նե­րի թեկ­նա­ծու­նե­րը։ Տե­սա­կետ կար, որ դա ար­վում է Կար­սի եւ Իգ­դի­րի նկատ­մամբ ադր­բե­ջա­նա­կան վե­րահս­կո­ղու­թյուն հաս­տա­տե­լու նպա­տա­կով։ Ա­վե­լի վաղ այդ՝ Հա­յաս­տա­նի հետ սահ­մա­նա­մերձ, տե­ղաշր­ջա­նում քա­ղա­քա­կան շար­ժում էր սկս­վել հայ-թուր­քա­կան հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րի կար­գա­վոր­ման կար­գա­խո­սով։ Ադր­բե­ջա­նը, բնա­կա­նա­բար, այդ շար­ժում­նե­րին դեմ է եւ փորձ է ա­րել Կար­սում եւ Իգ­դի­րում ձե­ւա­վո­րել խիստ ազ­գայ­նա­կան, հա­կա­հայ­կա­կան տե­ղա­կան իշ­խա­նու­թյուն։ Ընտ­րու­թյուն­նե­րի ար­դյունք­նե­րով, սա­կայն, Կար­սում եւ Իգ­դի­րում հաղ­թել են քր­դա­կան ու­ժե­րը։ Այս ի­րա­վի­ճա­կում Ադր­բե­ջա­նի հա­մար գրե­թե շո­կա­յին էր նաեւ տե­ղե­կատ­վու­թյու­նը, որ ան­ցյալ շա­բաթ ի­րա­կա­նաց­վել է Ե­րե­ւան-Վան ա­ռա­ջին թռիչ­քը։ Ճիշտ է, ինք­նա­թի­ռը վրա­ցա­կան էր, բայց ու­ղե­ւոր­նե­րը հա­յեր էին։ Ադր­բե­ջա­նա­կան կող­մը, ե­րե­ւում է, ??րված ու­շադ­րու­թյամբ է հե­տե­ւել Հա­յաս­տա­նից Թուր­քիա մեկ­նած մի խումբ հայ գոր­ծիչ­նե­րի շր­ջա­գա­յու­թյա­նը։ Մա­մու­լում տե­ղե­կու­թյուն­ներ են տա­րած­վել, որ Վա­նում եւ այլ քա­ղաքն­նե­րում հայ գոր­ծիչ­ներն ի­րենց ու­ղե­ւո­րու­թյու­նը ներ­կա­յաց­րել են որ­պես ուխ­տագ­նա­ցու­թյուն Ա­րեւմ­տյան Հա­յաս­տան։ Բա­քուն գոր­ծի է դրել քա­րոզ­չա­մե­քե­նա­յի բո­լոր հնա­րա­վո­րու­թյուն­նե­րը, որ­պես­զի թուր­քա­կան հա­սա­րա­կու­թյան վրա ճն­շում գոր­ծադ­րի եւ հրահ­րի հա­կա­հայ­կա­կան շար­ժում­ներ։ Այդ ար­շա­վը կազ­մա­կերպ­վել է Թուր­քիա­յում գոր­ծող եւ այս­պես կոչ­ված՝ ՙհայ­կա­կան ան­հիմն պա­հանջ­նե­րի դեմ պայ­քա­րի՚ կազ­մա­կեր­պու­թյան հո­վա­նու ներ­քո։ Վեր­ջինս հա­տուկ հայ­տա­րա­րու­թյուն է տա­րա­ծել այն մասին, որ թուրք-ադր­բե­ջա­նա­կան սահ­մա­նին ան­ցյալ ամս?? վեր­ջին տե­ղի ու­նե­ցած մի­ջա­դե­պը, երբ գն­դա­կոծ­վել եւ հր­կիզ­վել էր Ադր­բե­ջա­նի պետ­հա­մա­րա­նի­շե­րով մի բեռ­նա­տար, կազ­մա­կեր­պել են ՙՀա­յաս­տա­նի հա­տուկ ծա­ռա­յու­թյուն­նե­րը՝ Քր­դա­կան բան­վո­րա­կան կու­սակ­ցու­թյան զին­ված ջո­կատ­նե­րի մի­ջո­ցով՚։ Նույն թե­զը շր­ջա­նառ­վում է ադր­բե­ջա­նա­կան փոր­ձա­գի­տա­կան հան­րու­թյան կող­մից։ Բաք­վի քա­րոզ­չու­թյու­նը թուր­քա­կան կող­մին նա­խազ­գու­շաց­նում է, որ Հա­յաս­տա­նի հետ ցան­կա­ցած շփում ՙհղի է Թուր­քիա­յի նկատ­մամբ հայ­կա­կան տա­րած­քա­յին պա­հանջ­նե­րի վտան­գով՚։ Ակն­հայտ է, որ Թուր­քիա­յի ա­րե­ւե­լյան շր­ջան­նե­րում քր­դա­կան ու­ժե­րի քա­ղա­քա­կան հա­ջո­ղու­թյուն­նե­րը Բաք­վին խիստ ան­հան­գս­տու­թյուն են պատ­ճա­ռում։ Տպա­վո­րու­թյուն է, որ ծա­վալ­ված հա­կա­քա­րոզ­չու­թյու­նը Թուր­քիա­յի իշ­խա­նու­թյուն­նե­րի կող­մից է հրա­հան­գա­վոր­ված։ Ել­նե­լով ար­տա­քին քա­ղա­քա­կան ո­րոշ նկա­տա­ռում­նե­րից, Էր­դո­ղա­նը ձեռն­պահ է մնում Կար­սի եւ Իգ­դի­րի ազ­գու­թյամբ քուրդ քա­ղա­քա­պե­տե­րի դեմ ուղ­ղա­կի հար­ձա­կում­նե­րից։ Այդ դե­րը վե­րա­պահ­վել է Ադր­բե­ջա­նին, ո­րը ծա­վա­լուն աշ­խա­տանք­ներ է տա­նում տե­ղի բնակ­չու­թյան ազ­գայ­նա­կան խա­վե­րի շր­ջա­նում՝ սադ­րե­լու Կար­սի քա­ղա­քա­յին իշ­խա­նու­թյան դեմ բո­ղո­քի զանգ­վա­ծա­յին ցույ­ցեր։ Բայց ինչ­պես ցույց է տա­լիս ան­ցած շա­բա­թա­վեր­ջին Կար­սի քա­ղա­քա­պե­տա­րա­նի դի­մաց կազ­մա­կերպ­ված ակ­ցիան, այդ քա­ղա­քա­կա­նու­թյու­նը հան­րա­յին ա­ջակ­ցու­թյան չի ար­ժա­նա­նում։ Ադր­բե­ջա­նի հա­մար հայ-թուր­քա­կան հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րում ցան­կա­ցած դրա­կան տե­ղա­շարժ մա­հա­ցու սպառ­նա­լի­քի է հա­վա­սար։ Բաք­վում կար­ծում են, որ հայ-թուր­քա­կան հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րի կար­գա­վո­րու­մը լե­գի­տի­մաց­նում է Ար­ցա­խի հար­ցի հա­յան­պաստ լու­ծու­մը։ Ու­շագ­րավ է, որ վեր­ջին ի­րա­դար­ձու­թյուն­նե­րը ծա­վալ­վում են Նա­խի­ջե­ւա­նում թուրք-ադր­բե­ջա­նա­կան հա­մա­տեղ զո­րա­վար­ժու­թյուն­նե­րի ֆո­նին։ Դրանք անց­նում են ՙԱն­խախտ եղ­բայ­րու­թյուն՚ ան­վան տակ։ Եղ­բայ­րու­թյան մա­սին ա­նընդ­մեջ շեշ­տադ­րում­նե­րը, սա­կայն, հու­շում են, որ թուրք-ադր­բե­ջա­նա­կան միաս­նու­թյունն այն­քան ա­մուր չէ, որ­քան կցան­կա­նա­յին տես­նել Բաք­վում։ Հա­կա­հայ­կա­կան քա­րոզ­չու­թյունն ըն­տր­վել է թուրք-ադր­բե­ջա­նա­կան միաս­նու­թյունն ամ­րապն­դե­լու մի­ջոց։ Որ­քա­նո՞վ դա ար­դյու­նա­վետ կլի­նի։ Ադր­բե­ջա­նը մի­ջամ­տում է Թուր­քիա­յի ներ­քին կյան­քին եւ ա­մեն ան­գամ խն­դիր­ներ հա­րու­ցում։ Մին­չեւ ե՞րբ Թուր­քիան դա կհան­դուր­ժի։
;

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Քաղաքական Mon, 17 Jun 2019 15:37:48 +0000
ԳՅԱԶ­ԲԵ­ԼԻ ՊԵՍ ԲԱՐՁՐ, ՄԹ­ՆԱ­ՁՈ­ՐԻ ՊԵՍ ԽՈՐ... http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/26914-2019-06-17-15-42-13 http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/26914-2019-06-17-15-42-13 ԳՅԱԶ­ԲԵ­ԼԻ ՊԵՍ ԲԱՐՁՐ, ՄԹ­ՆԱ­ՁՈ­ՐԻ ՊԵՍ ԽՈՐ...
Սվետ­լա­նա ԽԱ­ՉԱՏ­ՐՅԱՆ

 2019-ը հո­բե­լյա­նա­կան է հայ գրա­կա­նու­թյան և մշա­կույ­թի երևե­լի դեմ­քե­րի` Հովհ. Թու­մա­նյա­նի, Կո­մի­տա­սի, Լևոն Շան­թի, Եր­վանդ Օ­տյա­նի, ինչ­պես նաև` Ակ­սել Բա­կուն­ցի հա­մար, ո­րի մա­սին Ավ. Ի­սա­հա­կյանն ա­սել է. ՙՀա­յաս­տա­նում կա մի գրող, ո­րի բա­ռե­րը եր­գում են կո­մի­տա­սյան հան­գով և փայ­լա­տա­կում են սա­րյա­նա­կան կտավ­նե­րի բո­լոր գույ­նե­րով: Դա Ակ­սել Բա­կունցն է …Նրա ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյուն­նե­րի վրա ան­հա­տա­կան կնիք է դր­ված` այն­քան թարմ են, այն­քան նուրբ են հյուս­ված այս պատմ­վածք­նե­րը, այն­պես նուրբ, կար­ծես հե­քիաթ են, կար­ծես ե­րազ ես տես­նում, այն­պես կա­խար­դո­րեն սուզ­վում են ի­րար մեջ ան­ցյալն ու ներ­կան, որ հու­շը դառ­նում է ներ­կա և ի­րա­կան, ներ­կան դառ­նում է ե­րազ,՚:

Հայ ար­ձա­կի ա­մե­նաինք­նա­տիպ այդ երևույ­թի, ո­րը գրա­կա­նու­թյուն ե­կավ իր ձե­ռագ­րով, մտա­ծո­ղու­թյամբ ու ստեղ­ծեց մի նոր աշ­խարհ, 120-ա­մյա­կը լրա­ցավ հու­նի­սի 13-ին: Այդ կա­պակ­ցու­թյամբ գրա­կան մի­ջո­ցա­ռում­ներ տե­ղի ու­նե­ցան Երևա­նում, Գո­րի­սում, որ­տեղ ծն­վել է գրո­ղը, Ուկ­րաի­նա­յի Խար­կով քա­ղա­քում, ո­րի գյու­ղատն­տե­սա­կան ինս­տի­տուտն է ա­վար­տել (նրա հի­շա­տա­կին այս­տեղ հու­շա­տախ­տակ է դր­վել), Ստե­փա­նա­կեր­տում:
ՙՀու­շա­գիր­նե­րը պատ­մում են, որ երբ Բա­կուն­ցը Գո­րի­սում, փո­ղո­ցով անց­նե­լիս հան­կարծ տես­նում է մի հո­ղա­կոշտ, կռա­նում վերց­նում էր, հոտ քա­շում և ա­սում. ՙՈչ մի հող այս­պես չի բու­րում, չէ՜՚- այս­պի­սի ան­սո­վոր բաց­ման խոս­քով սկ­սեց ՙԳրի­գոր Նա­րե­կա­ցի՚ հա­մալ­սա­րա­նի ռեկ­տոր, բա­նա­սի­րա­կան գի­տու­թյուն­նե­րի դոկ­տոր, պրո­ֆե­սոր Վար­դան Հա­կո­բյանն այս­տեղ տե­ղի ու­նե­ցած գրա­կան մի­ջո­ցառ­մա­նը, որ­պես­զի հե­տո այն զու­գակ­ցի գրո­ղի ե­ղե­րա­կան մահ­վան պա­հի հետ. Զանգ­վի ձո­րում բա­հը դրել են նրա ձեռ­քին, ա­սել են` փո­րիր: Նա փո­րել է` ի­մա­նա­լով, որ իր հա­մար է: Կրա­կել ու նրան գլո­րել են այդ փո­սի մեջ: Իսկ հե­տո շա­րու­նա­կել. ՙՀո­ղի բուր­մունքն այդ պա­հին ի՞նչ էր ա­սում Ակ­սել Բա­կուն­ցին, մար­դու, ո­րը բա­հի մա­սին գրել է, հո­ղի մա­սին գրել է, հո­ղի և մար­դու հա­րա­բե­րու­թյու­նը վե­րա­ծել է ան­զու­գա­կան տո­ղե­րի՚:
Վ. Հա­կո­բյա­նը նշեց, որ Բա­կունցն իր սերն­դա­կից­նե­րից տար­բեր­վում էր նաև նրա­նով, որ թո­ղել է սլա­ցող հո­ղե­ղեն ար­ձակ, ո­րից նոր սե­րունդ­ներ են ծն­վել:
Լա­վա­գույն­նե­րը` Հրանտ Մաթևո­սյան և ա­ռա­վել ևս` Մու­շեղ Գալ­շո­յան: Ըստ Վ. Հա­կո­բյա­նի` հայ նո­րա­գույն ար­ձա­կա­գիր­նե­րը բո­լո­րը դուրս են ե­կել Բա­կուն­ցի ՙԾի­րա­նի փո­ղը՚ պատմ­ված­քից՚: 30-ա­կան թթ. Բա­կուն­ցը դի­մում է Էրգ­րի թե­մա­յին և ա­ռա­ջին­նե­րից մե­կը հայ գրա­կա­նու­թյան մեջ ծի­րա­նի փո­ղը ներ­կա­յաց­նում որ­պես ե­ղե­գան փող, ո­րից Վա­հագն է ծն­վում:
Վ. Հա­կո­բյա­նի գնա­հատ­մամբ` հայ գրա­կա­նու­թյունն ա­ռանց Բա­կուն­ցի շատ աղ­քատ կլի­ներ:
Բու­հում տե­ղի ու­նե­ցած մի­ջո­ցառ­մա­նը բա­կուն­ցյան թե­մա­յով ի­րենց գրա­կա­նա­գի­տա­կան դի­տար­կում­նե­րը ներ­կա­յաց­րին այս­տեղ դա­սա­վան­դող մի խումբ դա­սա­խոս­ներ:
Բա­նա­սի­րա­կան գի­տու­թյուն­նե­րի թեկ­նա­ծու, դո­ցենտ Ա­մա­լյա Գրի­գո­րյանն անդ­րա­դար­ձավ գրո­ղի կեն­սագ­րա­կա­նին: Գրող, կի­նոդ­րա­մա­տուրգ, թարգ­մա­նիչ Բա­կուն­ցը ծնն­դա­վայ­րի ծխա­կան դպ­րոցն ա­վար­տե­լուց հե­տո ու­սու­մը շա­րու­նա­կել է Գևոր­գյան ճե­մա­րա­նում, այ­նու­հետև ա­վար­տել Խար­կո­վի գյու­ղատն­տե­սա­կան ինս­տի­տու­տը: 1918թ. կա­մա­վո­րա­կան խմ­բե­րի կազ­մում մաս­նակ­ցել է Էրզ­րու­մի, Կար­սի կռիվ­նե­րին, Սար­դա­րա­պա­տի հե­րո­սա­մար­տին:
Ու­սու­ցիչ է աշ­խա­տել Սի­սիա­նի Լոր գյու­ղում, ա­պա` հայ­րե­նի Զան­գե­զուր լեռ­նաշ­խար­հի գյու­ղատն­տես, այ­նու­հետև Երևա­նում` Հող­ժող­կո­մա­տում:
Նրան ճա­նա­չում են բե­րել հայ­րե­նի բնու­թյու­նը, հայ գյու­ղաշ­խար­հը պատ­կե­րող ՙՄթ­նա­ձոր՚, ՙՍև ցե­լե­րի սերմ­նա­ցա­նը՚ ժո­ղո­վա­ծու­նե­րը, ո­րոն­ցում ամ­փոփ­ված են ՙԱլ­պիա­կան մա­նու­շակ՚, ՙՄիր­հավ՚, ՙԽո­նարհ աղ­ջի­կը՚, ՙՆա­մակ ռու­սաց թա­գա­վո­րին՚, ՙԾի­րա­նի փող՚, ՙԼառ Մար­գար՚ և նշա­նա­վոր այլ պատմ­վածք­ներ: Գրել է նաև գա­վա­ռա­կան քա­ղա­քի կյանքն ու կեն­ցա­ղը պատ­կե­րող ՙԿյո­րես՚եր­գի­ծա­կան վի­պա­կը, ՙԽա­չա­տուր Ա­բո­վյան՚, ՙԿարմ­րա­քար՚ ա­նա­վարտ վե­պե­րը: Նրա սցե­նար­նե­րով նկա­րա­հան­վել են մի շարք կի­նոն­կար­ներ: ՙԲա­կուն­ցը մեր ա­մե­նաք­նա­րա­կան, ա­մե­նազ­գա­յուն, ա­մե­նաե­ղե­րա­կան գրողն է: Նրա­նով մենք զու­լալ­վում ենք՚,-ընդ­հան­րաց­րեց գրա­կա­նա­գե­տը:
Հա­մալ­սա­րա­նի գրա­կա­նու­թան ամ­բիո­նի վա­րիչ, բա­նա­սի­րա­կան գի­տու­թյուն­նե­րի թեկ­նա­ծու, դո­ցենտ Ժան­նա Բեգ­լա­րյա­նը վեր­լու­ծեց Բա­կուն­ցի ՙԽա­չա­տուր Ա­բո­վյա­նի ՙԱ­նընդ­հատ բա­ցա­կա­յու­թյու­նը՚ բա­նա­սի­րա­կան աշ­խա­տու­թյու­նը` նկա­տե­լով, որ Բա­կունցն ա­ռա­ջին խոր­հր­դա­հայ գրա­կա­նա­գետն է, որ հե­տա­զո­տեց մեծ լու­սա­վոր­չի ար­խի­վը, ու հենց այդ հա­մա­հա­վաք տվյալ­ներն են տեղ գտել նրա աշ­խա­տու­թյան մեջ և այդ իսկ ա­ռու­մով նա շո­շա­փե­լի ծա­ռա­յու­թյուն է մա­տու­ցել ա­բո­վյա­նա­գի­տու­թյա­նը:
Ա­նի Շի­րի­նյանն անդ­րա­դար­ձավ Բա­կուն­ցի բնա­պատ­կե­րա­յին քնա­րե­գու­թյա­նը` ըն­դգ­ծե­լով, որ նա օժտ­ված է բնու­թյան հետ խո­սե­լու մեծ ար­վես­տով: Նրա գր­վածք­նե­րում բնա­կա­նը գե­ղար­վես­տա­կան հյուս­ված­քի կարևոր մաս է: Մար­դու ճախ­րանքն ու ան­կում­նե­րը նա ո­րո­նում է բնու­թյան մեջ, բնա­պատ­կե­րի ներ­սում ծա­վալ­վող շար­ժում­նե­րում ար­ծարծ­վում ժա­մա­նա­կի հա­վեր­ժու­թյան մեր պատ­կե­րա­ցու­մը և ան­կախ նրա­նից, թե ինչ­պես կծա­վալ­վեն գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րը, բնու­թյու­նը մնում է վեհ և գե­ղե­ցիկ:
Բա­նա­սի­րա­կան գի­տու­թյուն­նե­րի թեկ­նա­ծու Նա­նար Սի­մո­նյա­նը վեր­լու­ծեց մար­դու դրա­ման ՙՄթ­նա­ձոր՚ ժո­ղո­վա­ծուում, որն ըն­թեր­ցո­ղի առջև բա­ցում է մարդ­կա­յին ապ­րում­նե­րի, հույ­զե­րի ու զգաց­մունք­նե­րի մի ամ­բողջ պատ­կե­րաս­րահ:
Բա­նաս­տեղծ Ռո­բերտ Ե­սա­յա­նը մաս­նակ­ցել է Գո­րի­սում տե­ղի ու­նե­ցած բա­կուն­ցյան մի­ջո­ցա­ռում­նե­րին և ներ­կա­յաց­րեց իր տպա­վո­րու­թյուն­նե­րը:
Ակ­սել Բա­կուն­ցի ծնն­դյան 120-ա­մյա­կի կա­պակ­ցու­թյամբ գրա­կան ցե­րե­կույթ է կազ­մա­կեր­պել նաև Ստե­փա­նա­կեր­տի Մու­րա­ցա­նի ան­վան քա­ղա­քա­յին գրա­դա­րանն ըն­թեր­ցող­նե­րի ու­ժե­րով: Իր բաց­ման խոս­քում գրա­դա­րա­նի տնօ­րեն Մա­րիա Խա­չատ­րյա­նը ցա­վով նշեց, որ Բա­կունցն ան­ցյալ դա­րի 30-ա­կան­նե­րի դժն­դակ ժա­մա­նակ­նե­րին զոհ դար­ձած հայ գրող­նե­րից է: Նա ապ­րեց ըն­դա­մե­նը 38 տա­րի: Հա­զիվ ու­նե­ցավ մեկ տաս­նա­մյա­կի գրա­կան կյանք, սա­կայն ստեղ­ծեց գրա­կան գո­հար­ներ, ո­րոնք տա­րի­նե­րի հետ ա­վե­լի են փայ­լա­տա­կում ի­րենց գույ­նե­րով:
Գրո­ղի կյան­քի փա­կագ­ծե­րը բա­ցե­ցին գրա­դա­րա­նի ակ­տիվ ըն­թեր­ցող­ներ` մայ­րա­քա­ղա­քի հ. 8 միջ­նա­կարգ հոս­քա­յին դպ­րո­ցի ա­շա­կերտ­նե­րը:
Ան­մեղ նա­հա­տակ, սև ցե­լե­րի սերմ­նա­ցան, խոս­քի ազ­նիվ վար­պետ, մեր ար­ձա­կի նր­բա­ճա­շակ վար­պետ, հայ ար­ձա­կի Տե­րյան. Բա­կուն­ցի մա­սին մե­ծե­րից հղու­մը դպ­րո­ցա­կան­նե­րը հա­մե­մե­ցին նրա ՙԽո­նարհ աղ­ջի­կը՚, ՙՄիր­հավ՚, ՙԱլ­պիա­կան մա­նու­շակ՚, ՙՆա­մակ ռու­սաց թա­գա­վո­րին՚, ՙԼառ Մար­գա­րը՚ և այլ ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյուն­նե­րից հատ­ված­նե­րի ըն­թերց­մամբ: Ներ­կա­նե­րի հիա­ցա­կան ծա­փե­րին ար­ժա­նա­ցավ վա­րող­նե­րից Նո­րայր Բա­բա­յա­նի ներ­շն­չող ար­տա­սա­նու­թյու­նը` Բա­կուն­ցին նվիր­ված Չա­րեն­ցի և Հ. Սա­հյա­նի բա­նաս­տեղ­ծու­թյունն­նե­րը:
Բա­կուն­ցը շատ լավ Կո­մի­տաս էր եր­գում: Չա­րենցն իր փո­թոր­կուն հո­գին հան­գս­տաց­նում էր Բա­կուն­ցի եր­գը լսե­լով: Եվ մի­ջո­ցառ­մանն ա­շա­կեր­տու­հու կա­տար­մամբ հն­չեց Կո­մի­տա­սի եր­կու երգ:
Դպ­րո­ցա­կան­նե­րին շա­րու­նա­կե­ցին դահ­լի­ճում նս­տած­նե­րը: ԱՀ վաս­տա­կա­վոր ման­կա­վարժ Նաի­րա Թամ­րա­զյա­նի ե­լույ­թը հու­զա­ռատ էր: ՙԵս նո­րից Բա­կուն­ցի հետ և՜ հե­րո­սա­ցա, և՜ զին­վոր դար­ձա, և՜ նո­րից` ու­սու­ցիչ, և՜ հայ­րե­նա­սեր, և՜ գե­ղե­ցի­կը տես­նող, գե­ղե­ցի­կը ըն­կա­լող մարդ, բայց ա­վե­լի շատ այ­սօր այս ա­մե­նի հետ ես նրա հետ նույն Գող­գո­թան ան­ցա, ող­բեր­գա­կան այն ճա­նա­պար­հը, որ 38 տա­րե­կան հա­սա­կում կյան­քով լց­ված, կյան­քին սի­րա­հար­ված, իր հայ­րե­նի հող ու ջրին անմ­նա­ցորդ նվիր­ված Բա­կունցն արևոտ, պայ­ծառ հու­լի­սյան մի օր ոչ թշ­նա­մու, այլ հա­յի ձեռ­քով կորս­վեց: Եվ այ­սօր մեր ան­թաղ շատ գրող­նե­րի նման Բա­կունցն էլ չու­նի գե­րեզ­ման: Դա դաս պի­տի լի­նի բո­լոր դա­րե­րում` հա­յը հա­յի նկատ­մամբ…՚: Նա նշեց, որ տա­րի­ներ շա­րու­նակ ին­քը Բա­կուն­ցով սե­րունդ­ներ է կր­թել, նրա Մարդ տե­սա­կով. ՙԿար­դում ես ու չես հա­գե­նում, կար­դում ես ու ներշ­նչ­վում ես, կար­դում ես ու հպար­տա­նում, որ այն ազ­գի ներ­կա­յա­ցու­ցիչն ես, ո­րը Բա­կունց է ծնել՚:
ԱրՊՀ դո­ցենտ, բա­նա­սի­րա­կան գի­տու­թյուն­նե­րի թեկ­նա­ծու Սի­րուն Բաղ­դա­սա­րյանն ըն­դգ­ծեց գրո­ղի յու­րօ­րի­նակ պաշ­տա­մուն­քը մայ­րե­նի լեզ­վի նկատ­մամբ: Դա ա­ռանձ­նա­պես երևում է նրա ՙԿյո­րես՚ վի­պա­կից: ՙԵս շատ քիչ եմ տե­սել, որ մեր բար­բա­ռը այդ­պես խն­կարկ­վի՚(Ղա­րա­բա­ղի բար­բա­ռը մոտ է Զան­գե­զու­րի բար­բա­ռին) և ի հա­վե­լումն աս­վա­ծի` կա­տա­րեց ՙՀա­յոց լե­զու՚ եր­գը:

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Մշակույթ և կրթություն Mon, 17 Jun 2019 15:25:12 +0000