comintour.net
stroidom-shop.ru
obystroy.com
Սոցիալական http://artsakhtert.com Fri, 22 Mar 2019 17:53:05 +0000 Joomla! - Open Source Content Management hy-am ՙԶԻՆՎՈՐԻ ՄՈՐ ԻՐԱՎՈՒՆՔՈՎ ԽԱՂԱՂՈՒԹՅՈՒՆ ԵՄ ՊԱՀԱՆՋՈՒՄ՚ http://artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/26312-2019-03-22-17-09-03 http://artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/26312-2019-03-22-17-09-03 ՙԶԻՆՎՈՐԻ ՄՈՐ ԻՐԱՎՈՒՆՔՈՎ  ԽԱՂԱՂՈՒԹՅՈՒՆ ԵՄ ՊԱՀԱՆՋՈՒՄ՚
Նվարդ ՍՈՂՈՄՈՆՅԱՆ

Անահիտ Գաբրիելյան։ Ծնվել է 1958թ. Ասկերանի շրջանի Նախիջևանիկ գյուղում:

Միջնակարգից հետո գերազանցության դիպլոմով ավարտել է Բաքվի Ախունդովի անվան ռուսաց լեզվի ինստիտուտը։ Աշխատել է Արցախի դպրոցներում, Շուշիի ժողհամալսարանում, ՙԿարմիր դրոշ՚ թերթի խմբագրությունում։
ՙԿարոտախտ՚ և ՙՇուշի՝ մոխիրներից հառնող փյունիկ՚ երկու գրքերի հեղինակ է։ Տպագրության է պատրաստ երրորդ ՙՆամակներ այն աշխարհից, կամ` ես պետք է ապրեմ՚ ժողովածուն։ 1992թ.-ից Շուշիի շրջվարչակազմի, իսկ 1998-ից՝ Շուշիի քաղաքապետարանի քարտուղարն է։
Ստորև ներկայացնում ենք մեր զրույցը Ա. Գաբրիելյանի հետ և նրա պատմվածքը, որ կենսագրական հենք ունի։
-Քո ոգեշնչման աղբյուրը։
- Տարօրինակ է, բայց ես կարող եմ ոգևորվել մի դատարկ բանից կամ հիասթափվել, ասենք, եթե մարդ իրեն թույլ է տվել խոսել աղավաղված հայերենով։ Ամեն մի լավ արարք, անգամ բարի խոսքը, թևավորում է ինձ և` ընդհակառակը. փողոցում լսած մի կոպիտ բառ երկար ժամանակ նստվածք է տալիս հոգուս խորքում։ Այս գարունը, արևը, պայթող բողբոջներն ինձ կրկին տանում են մանկության կածանները, և ակամա հուշերիս խորքից դուրս են լողում մոռացված դեմքեր և դեպքեր։ Ինձ կարող են ոգեշնչել ասֆալտը ծակած-ելած ծիլը, քարի ճաքից ելած ծաղիկը, տեղին մեջբերված խելացի միտքը։ Իմ ոգեշնչման աղբյուրը բազմակունք է։ Ինձ ոգեշնչում է վերակառուցվող Շուշին։ Ես սիրում եմ իմ քաղաքը և զորանում եմ ամեն կառուցվող շենքի հետ։ Ոգեշնչվում եմ, երբ մի հաջողված տող եմ գրում։ Ոգեշնչվում եմ, երբ զավակներիս հաջողությունները գերազանցում են իմը, նշանակում է՝ իզուր չեն անցել ջանքերս։ Իմ ոգեշնչման աղբյուրն աֆորիզմների շտեմարան մայրս է և ինձ մայրաբար սիրող քույրս, Արցախի ցավով տառապող եղբայրս է, որին արդեն շուրջ 3 տասնամյակ զինվորական համազգեստով եմ տեսնում, և որի համար այս մի բուռ քարքարոտ հողը թանկ է բոլոր ռուսաստաններից...
-Ասում են` պատերազմի դեմքը կանացի չէ:
-Պատերազմն ավերիչ ուժ է, այն կյանքի հականիշն է... Իսկ կինը կյանք ծնողն է, կյանքի հոմանիշը: Ուստի պատերազմը և կինը հակառակ հասկացություններ են։ Արցախում պատերազմը կնոջը զինվոր է դարձրել... Առյուծ որդիներ ծնող, այդ առյուծներին թևութիկունք կանգնած կնոջ տեսքով է պատերազմի դեմքը... Այստեղ ամեն կին գիտակցում է, որ տղամարդուց էլ ուժեղ պետք է լինի, որպեսզի խրամատում գտնվող ամուսինը, որդին, եղբայրը հաղթանակած տուն վերադառնան... Հիշում եմ 1992-ին մեր լվացքի պարանը, ուր միայն զինվորական շորեր էին փռված, որ մի քանի ժամում լվացվում-չորացվում, արդուկվում էին, որպեսզի վաղ առավոտյան տղաները կոկիկ տեսքով ներկայանային... խրամատ. գործի էին դրվում ջեռուցիչը, վառարանը, թոնիրը, որպեսզի հասցնեինք չորացնել համազգեստները... Մեկը չորացնում էր, մյուսը՝ արդուկում, երրորդը հացն էր դասավորում պայուսակում... Իսկ 1996-ին Արցախը դարձավ մի մեծ Մայր, իր ունեցած-չունեցածը բաժին հանեց խրամատում մրսող զինվորին ու իր անսասան կամքով պահեց զինվորի խրոխտ ոգին։ Ես ափով ամուր սեղմել եմ հայրական տան ավերակված տեսքից թուլացած սիրտս. յոթ հոգի եմ ճամփել առաջին գիծ, տառապել եմ ամեն վիրավորի վերքի ցավից ու նորից հրամայել ինքս ինձ` մենք պետք է ապրենք։ Զույգ զինվորի մոր իրավունքով խաղաղություն եմ պահանջում աշխարհից իմ Արցախ աշխարհի, իմ տարեց ծնողների, իմ սերունդների համար...
-Շուշին քո կյանքում...
-Երիտասարդ տարիներին միշտ մտածում էի, թե ինչու շուշեցիները կրկին վերադարձել և բնակություն են հաստատել հայաթափված Շուշիում... Երևի Տերն այնպես կամեցավ, որ ինքս բնակվեմ բերդաքաղաքում, ինքս տամ այդ հարցի պատասխանը։ Շուշին տեսնողը հավերժ սիրահարվում է նրան և չի կարող այլևս դավաճանել այդ սիրուն։ Ես շատ եմ անդրադարձել Շուշիի հանդեպ իմ սիրուն.

Շուշին ինձ համար
Կարոտից ճաքած դռան ճռինչ է,
Անտառի խորքում միրհավի ճիչ է,
Ու առանց նրա ես նախամարդ եմ.
Անջուր ալիք եմ,
Մանկան պես անզոր, անհայրենիք եմ։

Շուշին իմ տունն է, իմ գետի հունն է,
Այստեղ ես հզոր, ամենազոր եմ։
Շուշին իմ խաչն է, իմ ազգի վրա
Դամոկլյան կախված սրի փոխարեն
Իմ Տիրոջ ա՜ջն է։

Իմ արծվի բունն է, իմ որդու տունն է
Իմ նախապապի մամռոտ շիրիմն է,
Եվ թող աշխարհը սա լավ իմանա՝
Այս Շուշին... ի՜մն է...

 

ՀԱՂԹԱՆԱԿԻ
ՄԵՂԵԴԻՆ

 


Անահիտ Գաբրիելյան

Նվիրում եմ Արևիկ մորս,
Արծվիկ և Արամ եղբայրներիս
Կինը նստել էր քոլիկի դռան կլորավուն մեծ քարին ու աչքերը սևեռել հեռուն: Իսկ հեռվում մթություն էր. աչքդ մատ խոթեիր, չէիր տեսնի: Խավարի մեջ երբեմն լուսածիր գնդակների երկխոսություն էր, և ամեն անգամ կնոջ սիրտը կուչ էր գալիս. ՙՏեսնես ո՞ւմ բալին դիպավ՚: Երբեմն մոտիկից լսվում էր չախկալների ատամների չխկչխկոցը, կինը մտնում էր քոլիկ, կրակից մի խանձող էր հանում ու դուրս գալով շպրտում ներքև՝ դեպի թփերը, դեպի չխկչխկոցը: Կնոջ աչքերն արդեն ցավում էին մթան մեջ սևեռուն նայելուց: Նա փորձում էր ներքևի խավարի մեջ, թփերի արանքում շարժվող կետեր նշմարել, բայց` ապարդյուն…
Հեռվում արձագանք էին տալիս պայթյունները. ինչ-որ տեղ մարտեր էին մղվում: Երրորդ օրն էր՝ տղաները գնացել էին ազատագրելու հայրենի գյուղը, և նրանց հետ էին կնոջ Արծվիկ և Արամ եղբայրները: Երրորդ օրն էր՝ կինը բերանը բան չէր դրել: Որդիները դեռ կարգված չէին, Արծիվն արդեն վաղուց քսանյոթն անց էր, իսկ Արամը դեռ բոլորովին պատանի էր: Տասնվեցամյա հրամանատարը գորովանքով շոյում էր հրազենի փայտե կոթն ու մորն աչքով անելով, ասում. ՙԵս սրա հետ եմ ամուսնացած՚…
Կինը հառաչեց՝ հիշելով իր ծանր մանկությունը, ոսկեծամ պատանեկությունը, գիրզե փայլուն սապոգներով ու ձիգ կեցվածքով իր Անդրանիկ ամուսնուն, որն իրեն, ինչպես ինքն է միշտ կատակով ասում, ՙտանը մնացած՚ տասնվեց տարեկան գեղեցկուհուն հարս բերեց հարևան գյուղից: Եվ այստեղ, լեռան լանջին ծվարած այս անջուր գյուղում, ծնվեց առաջնեկը, երկրորդը… վեցերորդը: Եվ ամուսնու հետ մի լծի լծված, միշտ բեռի մի մասն իր ուսին դնելով, սատար եղավ նրան: Տուն շինեցին` երկհարկանի բարեկարգ ու շեն տուն, որ լցվեց զավակների ճռվողյունով: Ասես երեկ էր, առավոտները տնից վեց աշակերտ էր քայլում դեպի գյուղի դպրոցը, ու ծնողների սիրտը ցնծությամբ էր լցվում: Ապա տարբեր բուհեր իրենց հարկի տակ առան զավակներին, ու խնդության հանդեսը շարունակվում էր, որդիների ստացած ՙհինգերից՚ ժպիտով ծաղկում էր մոր դեմքը: Հայրը թաքուն հպարտություն էր ապրում՝ տղամարդ էր…
-Արա՛մս,- բնազդաբար հառաչեց,- մի օր չնստեց ուսանողական նստարանին, ընդունված օրից զենքը ձեռքին է…
Ներսից կանչեցին… Քոլիկում գտնվողներն ընթրում էին: Գյուղի ջահելներից մեկը գիշերով մտել, բոստաններից ամառվանից հողի մեջ մնացած մի քանի կարտոֆիլ էր հանել: Ու այժմ սպասում էին տղաներին՝ բնազդաբար ծամելով և մերթընդմերթ ականջ դնելով ուրուրների արձագանքներին, յուրաքանչյուրը մտքում աղոթելով, որ որդիներն առանց զոհի վերադառնան: Կնոջ բաժինն առանձին էր դրված ու արդեն սառել էր… Երրորդ օրն էր՝ բերանը բան չէր դրել ու սպասում էր զավակներին…
Նա սթափվեց մտքերից, երանության ժպիտն անհետացավ դեմքից, երջանիկ այն օրերից վերադարձավ պատերազմոտ իրականությանը: Որոտների թնդյունը տակավին արձագանք էր տալիս մոտակա ձորերում: ՙԳոնե ցերե՛կ լիներ…՚,- խփեց ծնկին: Գյուղում կին ու երեխա չէր մնացել, ծեր ու ջահել զենք էին վերցրել: Միակ ականանետը տղաներն Արամին էին վստահել: Երկու ինքնաձիգը շատ քիչ էին դիպուկ թիրախի նման թշնամու աչքի բիբի մեջ խրված գյուղը պաշտպանելու համար, և Արամը բոլորից թաքուն ՙնագաններ՚ էր սարքում ընկերների համար: Առաջին անգամ մայրն անկողնու ծալքի տակ գտավ դրանցից մի երկուսը: Գտավ ու սարսափեց… Սարսափեց և ուրախացավ… Ու նաև անասելի տխրեց, որ տասնվեցամյա որդին արդեն հասուն տղամարդ է:
Թուրքը չոքել էր գյուղի շեմին և սոված գայլի նման աչքերը պլստացնելով՝ ոռնում էր զենքի բոլոր տեսակներով:
Մայրը չկարողացավ մնալ թիկունքում, աղջկա մոտ, և գիշերը թաքուն վերադարձավ գյուղ, որպեսզի որդիների և ամուսնու մոտ լինի: Վաթսունամյա ամուսինը, չգիտես որտեղից, մի ինքնաշեն հրազեն էր ճարել ու որդիներից ետ չէր մնում: Կինը տղամարդկանց համար հաց էր թխում կիսավեր թոնրում, տաք ճաշ եփում, կթում իր միակ կովը, իսկ տղաներն իրիկունները, խաղաղ պահերին, մի գլուխ գովում էին ՙֆիդայի մայրիկի՚ թաժա հացն ու պանիրը: Մայրն անքուն սպասում էր հետախուզության գնացած տղաների վերադարձին և ապա միայն հանգիստ առնում, միշտ աչքի մեկը բաց, միշտ զգոն…
… Այն հրթի՞ռ էր, թե՞ լուսածիր գնդակ, որ կախվեց երկնքում ու, կարծես, չէր ուզում ընկնել: Կնոջ սիրտը ճմլվեց: Հեռվի աղմուկն ուժեղացավ, արձագանք տվեց: Սիրտն սկսեց ավելի արագ բաբախել: Ունկերի մեջ լսում էր սրտի տրոփյունը…
Կինն անուն ուներ, և այդ անունն էլ նրա դեմքի և հոգու նման պայծառ էր` Արևիկ: Հյուրասեր էր և շռայլ, աշխատասեր և բարի, ու դրա համար էլ բոլորի սիրելին էր: Իր երգ ու կատակով միշտ ուրախության սեղանների զարդն էր, իր զրույցը համեմում էր թևավոր խոսքով: Սակայն վերջերս լռակյաց էր դարձել, միայն թաքուն թե աշկար զրուցում էր Աստծո հետ: Մոր դեմքը թխպել էր, և ոչ մի զեփյուռ ի զորու չէր ցրել այդ ամպերը:
Ներսից նորից կանչեցին: Կինը սթափվեց, մի անգամ էլ ականջ դրեց ու վեր կացավ… ՙԴուք կերե՜ք, ես սոված չեմ՚,- մրմնջաց քթի տակ... Օջախի վրա թշշացող թեյնիկից լցրեց բաժակները, դրեց նստածների առջև և դուրս գնաց:
…Քարն արդեն հարազատի պես էր նրա համար: Այն իր բոլոր խոհերի ու ապրումների անխոս վկան էր: Օրնիբուն հոլի նման պտտվելուց հոգնած, իրիկունները մի պահ նստում էր քարին հանգստանալու: Նստելուց քարը տաքանում էր, և կինն այլևս չէր զգում նրա կոշտությունը: Պայթյունները վաղուց դադարել էին, և միայն ծղրիդների անհոգ երգն էր խախտում շրջապատի լռությունը՝ ժխտելով պատերազմը: Տղաներն արդեն վերադարձել էին մարտից, որը կիսատ-պռատ մի բան կերել, որն՝ անոթի, հոգնածությունից փշրված, քնով էին անցել հատակին փռված ներքնակների վրա: Միայն Արամ որդին և նրա հավատարիմ Արմեն ընկերը չէին վերադարձել: Թշնամուն հետ էին շպրտել գյուղի սահմաններից, քշել լեռան լանջն ի վար: Կատաղի մարտ էին մղել: Տղաներին տեսել էին, բայց վերջին պահին կորցրել աչքից: Արծվիկ որդին հանգստացնում էր մորը. ՙՈւր որ է՝ կերևան…՚: Մայրը կորցրել էր իրականության և ժամանակի զգացողությունը: Թվում էր՝ մի բան են թաքցնում իրենից, տղաների խոսքերում և հայացքներում բազմանշանակ երանգներ էր փնտրում իր յոթերորդ զգայարանով: Նա կարծես անզգայացել էր…
Մեկը դիպավ ուսին… Վեր թռավ… Արծիվ որդին էր. ՙԳնանք հաց ուտենք՚: ՙՍոված չեմ՚,- մրմնջաց: Ապա վեր կացավ, մի բրդուճ սարքեց, զոռով խոթեց որդու բուռը. ՙԴո՜ւ կեր՚: Որդու դեմքը մազակալած էր ու հոգնած, խելացի, պեծին տվող աչքերից անափ տխրություն էր կաթում: Լուսածիր գնդակներն արդեն հեռվից էին երկնքի մեջ խրվում ու մարում, որոտներն արդեն դադարել էին: ՙՏեսնո՞ւմ ես, մինչև որտեղ ենք նրանց քշել՚,-գրկելով մոր ուսը՝ որդին ձեռքը մեկնեց մինչև հազիվ նշմարվող լուսածրի հետքը: Մայրը մի բուռ դառավ. ՙԱրա՛մս…՚: ՙԿգա՜,- հաստատ ասաց Արծվիկը,- ներս գնանք՚…
…Կինը ցրտից սրսփաց և բացեց աչքերը. լուսանում էր: Տեսած երազի՞ց, թե՞ մի քիչ աչքերը փակելուց, անասելի թեթևություն էր զգում: Երազում Արամ որդին ճերմակ նժույգի վրա եկել-իջել էր կողքին, ամո՛ւր-ամուր գրկել ուսերը և ուրախ-ուրախ ինչ-որ բան էր պատմում: Մոր ականջին ծանոթ մեղեդի հասավ, երանության ժպիտը ծաղկեց դեմքին: Նա դուրս վազեց: Թվաց՝ երազի շարունակությունն էր… Դռան քարին նստել էր Արամ որդին և, ինչպես միշտ, մարտից հետո, ժպիտը շուրթերին ու կիսախուփ աչքերի մեջ, նվագում էր իր սիրելի ակորդեոնը: Ազդրը ամուր վիրակապված էր: Ոտքերի մոտ ծալապատիկ նստել էր նրա անբաժան Արմեն ընկերն ու վաստակած՝ ըմբոշխնում էր Հաղթանակի մեղեդին…

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Սոցիալական Fri, 22 Mar 2019 17:06:31 +0000
ԱՅՍՏԵՂ ՕՐԱԽՆԴԻՐ ՀԱՐՑԵՐԸ ԼՈՒԾՈՒՄ ԵՆ ՍՏԱՆՈՒՄ http://artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/26290-2019-03-21-09-53-26 http://artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/26290-2019-03-21-09-53-26 ԱՅՍՏԵՂ ՕՐԱԽՆԴԻՐ ՀԱՐՑԵՐԸ ԼՈՒԾՈՒՄ ԵՆ ՍՏԱՆՈՒՄ
Էդիկ ԴԱՎԹՅԱՆ

ք. Հադրութ

Տողը Հադրութի շրջանի խոշոր համայնքներից է (197 տնտեսություն, բնակչությունը` 720 մարդ)։ Ալեքսանդր Շաբուրյանն արդեն 20 տարի է, ինչ ղեկավարում է համայնքը։ Կատարված և գյուղի զարգացման խնդիրների շուրջ է մեր զրույցը։

-Պարո՜ն Շաբուրյան, անցած 20 տարիներին ի՞նչ խնդիրներ են համայնքում լուծում ստացել։
-Նախ նշեմ, որ 2018 թվականի հոկտեմբերի 30-ին լրացավ գյուղը թուրք-ազերիներից ազատագրման 27-րդ տարեդարձը։ Այդ տարիներին բազում փորձություններ են եղել, բայց գյուղի բնակչությունը կարողացել է դիմակայել։ Այստեղ կազմավորված կամավորական ջոկատները հետագայում մասնակցեցին մի շարք շրջանների ազատագրական մարտերին։ Արցախյան գոյամարտում և ապրիլյան քառօրյա պատերազմում գյուղից զոհվել են 22 ազատամարտիկ և մեկ պայմանագրային զինծառայող։
20 տարվա ընթացքում հիմնական ուշադրությունը դարձրել ենք ժողովրդագրական վիճակի բարելավմանը։ Այդ առումով աշխատանքներ են տարվել հրետակոծության և ռմբակոծության հետևանքով ավերված բնակելի տների վերանորոգմանը, նորերի շինարարությանը` առաջնահերթությունը տալով զոհված ազատամարտիկների ընտանիքների բնակարանային պայմանների բարելավմանը։ Բնակելի տներ են կառուցվել նաև բազմազավակ և վերաբնակ ընտանիքների համար։ Կապիտալ վերանորոգվել է Տողի միջնակարգ դպրոցի շենքը, որտեղ սովորում է 130 աշակերտ, որոնց ուսուցմամբ զբաղված է 27 ուսուցիչ: Կրթօջախի շենքում է տեղակայվել նաև Տողի արվեստի դպրոցը: Վերջինս հանդիսանում է ենթաշրջանի գյուղերի երեխաների գեղագիտական դաստիարակության կարևոր օջախ, ուր հաճախում է 200 երեխա։ Վերանորոգվել է նաև ՙՍոսե՚ մանկապարտեզի շենքը։ Գյուղում կառուցվել է հանդիսությունների տուն, կապիտալ վերանորոգվել է գյուղապետարանի շենքը, որտեղ տեղակայվել է նաև գյուղի բուժական ամբուլատորիան։ Լուրջ ուշադրություն է դարձվել ենթակառուցվածքներին։ Գյուղը լրիվությամբ գազիֆիկացված է։ Բնակչության ջրամատակարարման նպատակով կառուցվել են նոր ջրատար և գյուղի ներքին ջրատար ցանցը, տեղադրվել են ջրչափ սարքեր։ Բնակչության հուսալի ջրամատակարարման նպատակով փորվել է արտեզյան ջրհոր, որը շահագործվել և միացվել է ջրամբարին։ Կապիտալ վերանորոգվել է գյուղի կամուրջը։ Գյուղատնտեսության զարգացմանը խթան հանդիսացավ հողերի սեփականաշնորհման գործընթացը, ինչպես նաև ենթաշրջանային համայնքների գյուղատնտեսության զարգացման ծրագրերը։ Գյուղում լայն հնարավորություններ կան զբոսաշրջության զարգացման համար։ Պետական միջոցներով վերակառուցվել է Տողի մելիքական ապարանքը, որտեղ արդեն 5-րդ անգամն է, ինչ անց է կացվում գինու փառատոն։ Աշխատանքներ են տարվում լուծելու բնակչության զբաղվածության հարցը, որը կապված է գյուղատնտեսության հետագա զարգացման հետ, հաշվի առնելով, որ բնակչության մեծ մասը զբաղվում է հողագործությամբ և անասնապահությամբ։
-Կարևորելով գյուղատնտեսության դերը համայնքի հետագա զարգացման հարցում` ինչպիսի՞ ուշադրություն է դարձվում այդ ճյուղի զարգացմանը։
-Կառավարության կողմից հաստատվել է անասնաբուծության և արոտների կառավարման ծրագիրը, որում ընդգրկված է նաև Տողի համայնքը: Դա հնարավորություն կտա համայնքում ավելացնելու անասնագլխաքանակը, անասնապահական մթերքների արտադրությունը։ Այդ նպատակով 101հա տարածքներ մաքրվել են թփուտներից և ծառերից, որը կօգտագործվի արոտի տակ։ Համայնքի բյուջեի միջոցներով վերանորոգվել է հանդիսությունների տունը, բարելավվել է փողոցային լուսավորությունը, գյուղի ներքին ջրատար ցանցի առանձին տեղամասերում նոր ջրատարներ են կառուցվել։ Չնայած գյուղի ակումբի շենքի վթարային վիճակին, շենքի մեկ սենյակ վերանորոգվել է և այն օգտագործվում է որպես երիտասարդության հավաքատեղի։ Նախատեսվում է լրիվությամբ վերականգնել ակումբի տանիքը։ Սալահատակվել են 1500 քառ. մետր փողոցներ, շարվել են 100 քառ. մետր հենապատեր, խճապատվել է 5 կմ երկարությամբ ճանապարհ։ Գյուղից Արցախյան գոյամարտում զոհված ազատամարտիկների հիշատակը հավերժացնելու և հուշարձանի կառուցման համար սկսված են նախագծանախահաշվային փաստաթղթերի պատրաստման աշխատանքները։ Բարերարի միջոցներով վերանորոգվում է գյուղի Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցին, որը ևս յուրատեսակ խթան կհանդիսանա զբոսաշրջության զարգացման համար։ Գյուղի բնակչությունը հավատով է լցված ապագայի հանդեպ. յուրաքանչյուր տողեցի ցանկանում է իր ավանդը բերել հարազատ բնօրրանի շենացմանը:

;

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Սոցիալական Thu, 21 Mar 2019 09:51:45 +0000
ԽԱՉՄԱՉ ՀԵՔԻԱԹԱՅԻՆ ԳՅՈՒՂԻ ԳԱՂՏՆԻՔՆԵՐԸ http://artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/26289-2019-03-21-09-51-01 http://artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/26289-2019-03-21-09-51-01 ԽԱՉՄԱՉ ՀԵՔԻԱԹԱՅԻՆ ԳՅՈՒՂԻ ԳԱՂՏՆԻՔՆԵՐԸ
Անգելինա ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ

 Հանրապետության հնագույն բնակավայրերից է Ասկերանի շրջանի Խաչմաչ գյուղը, որի գրավչության գաղտնիքը պետք է փնտրել հրաշագեղ բնության և գյուղի բնակիչների մեջ։ 

Գյուղի անվան հետ կապված տարբեր վարկածներ կան, որոնցից մեկի համաձայն` այն Խաչմաչ է կոչվել տարածքում առկա բազմաթիվ խաչքարերի և եկեղեցական կառույցների պատճառով։ Մեկ այլ ավանդությամբ` չորս եղբայրներ են եղել, որոնցից յուրաքանչյուրի անունով Արցախում գյուղեր կան, եղբայրներից Խաչիի անունով էլ Խաչմաչն է անուն ստացել։ Այս տարածքում գտնվող խաչքարերն ու եկեղեցիները Խաչմաչի հին պատմության վկայությունն են։ Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցին հիմնադրվել է 1651թ., իսկ 2007թ. վերանորոգվել է բարերար Սեյրան Կարապետյանի հովանավորությամբ։ Այն գործող եկեղեցի է, ամեն կիրակի Տեր Առաքելի գլխավորությամբ Սուրբ պատարագ է մատուցվում։ Գյուղի եկեղեցում նաև պսակադրության արարողություն է կատարվում։

Ըստ համայնքի ղեկավար Ռաֆայել Գրիգորյանի` Խաչմաչում տարեցտարի բարելավվում են մարդկանց կենսապայմանները, ինչը նաև ծնելիության աճ է ապահովում։ Խաչմաչից արտագաղթողներ չկան։
Գյուղի դպրոցը շատ հին է, այն կառուցվել է 1903թ., և այժմ կրում է Արցախյան ազատամարտի նվիրյալ Շ. Սարգսյանի անունը։ Նախկինում դպրոցն ութամյա է եղել, հետագայում դարձել է միջնակարգ։ Մասնագետների պակաս դպրոցը չունի, այս պահին ամենալուրջ խնդիրներից մեկը մանկապարտեզի բացակայությունն է։ Նախորդ տարում երեխաների համար կառուցվել է խաղահրապարակ։
Դպրոցում սովորում է 35 աշակերտ, նախադպրոցական խմբի երեխաների թիվը հասնում է 33-ի։ Գյուղամիջյան ճանապարհները լրիվությամբ սալահատակված են, գյուղը գազիֆիկացված է, ապահովված մշտական ջրով։ Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է անասնապահությամբ և հողագործությամբ։
ՙԱնասնապահության զարգացման հնարավորությունները գյուղում ավելի շատ են, բայց գլխաքանակը մեծ չէ. ամբողջ համայնքում 53 գլուխ խոշոր եղջերավոր անասուն կա,-ասում է Ռաֆայել Գրիգորյանը:-Գյուղացիների մի մասը չի ուզում զբաղվել անասնապահությամբ, թեև Խաչմաչն այդ ճյուղի զարգացման համար ունի բոլոր պայմանները. մոտ 210 հա արոտավայր ունենք։ Ոռոգովի տարածքները քիչ են, հիմնականում ցանվում են հացահատիկային մշակաբույսեր՚։
Գյուղում աշխատատեղերի բացակայությունը երիտասարդների` գյուղից դուրս աշխատանք փնտրելու պատճառ է դարձել։ 220 բնակիչ ունեցող գյուղի երիտասարդների մի մասն այսօր գյուղից դուրս է աշխատում։ Նրանցից 46-ամյա Դմիտրի Համբարձումյանն աշխատում է ՙԻնտերսերվիս՚ ընկերությունում։ Ասում է` օրական 8000 դրամ է վաստակում, ինչը բավարարում է ընտանիքի կարիքները։
24-ամյա Գևորգ Ղահրիյանի կարծիքով` գյուղի իր հասակակիցները գյուղատնտեսությամբ զբաղվելու ցանկություն չունեն, որովհետև հնարավոր չէ բավարար եկամուտ ապահովել:
ԱՀ կառավարության և ՙԽաչմաչ՚ հիմնադրամի համաֆինանսավորմամբ 2015թ. կառուցվել է ժամանակակից պայմաններով համայնքապետարանի շենք, որտեղ տեղակայված են նաև բուժկետը, մշակույթի տունը, գրադարանը։ Ի դեպ, ՙԽաչմաչ՚ հիմնադրամը ստեղծվել է 2009թ., որը ղեկավարում է դպրոցի տնօրեն Սերոբ Մնացականյանը։
ՙԳյուղի համար մեծ դերակատարություն ունի հիմնադրամը՚,- նշում է Ս. Մնացականյանը,- հիմնադրամի շնորհիվ սալահատակվել են գյուղամիջյան ճանապարհները (498,5 քառ.մ), բարեկարգվել գյուղամիջյան ճանապարհների եզրերը, գյուղից մինչև Հյուսիս-հարավ մայրուղին տանող ճանապարհը, միանվագ օգնություն է տրամադրվում դպրոցին, գյուղի անապահով, ինչպես նաև երիտասարդ ընտանիքներին:
Բարերարները գյուղում ծնված յուրաքանչյուր երեխայի 1000-ական ԱՄՆ դոլար են նվիրում, իսկ ամուսնացող զույգերին` 200-հազարական դրամ։ Համայնքում 4-5 բազմազավակ ընտանիք կա, նրանցից մեկի՝ 10 երեխա (8 արու զավակ, 2 դուստր) ունեցող Ղազարյանների համար պետությունը տուն է կառուցել։
Խաչմաչ գյուղի խաչմերուկով անցնող մեքենաների վարորդներն արդեն հասցրել են ճանաչել 18-ամյա թումոցի Առնոլդ Ղազարյանին։ Նա այն եզակի ուսանողներից է, ով արդեն 2 տարի Ստեփանակերտի ՙԹումո՚ ստեղծարար կենտրոն է հասնում hitchhiking-ով (ավտոստոպ)։ Ամեն անգամ գյուղից 2կմ ոտքով իջնում է մայրուղի, հետո արդեն փորձում մեքենա կանգնեցնել։ Թումոյի մասին Առնոլդը լսել է հայտնի ռեժիսոր Ջիվան Ավետիսյանից, ով Թումո-Ստեփանակերտում անցած տարի ֆիլմերի աշխատարան է վարել։ Առնոլդը հստակ նպատակ ունի՝ հնարավորինս շատ հմտություններ ձեռք բերել ֆիլմերի ստեղծման և, առհասարակ, ֆիլմարտադրության հետ առնչություն ունեցող ոլորտներում։ Մի ամբողջ տարի դպրոցից ու Թումոյից ազատ ժամանակն Առնոլդն ինչ աշխատանք ասես, որ չի կատարել՝ խոտ հնձելուց մինչև սալիկ շարելը։ Հավաքած գումարով նա գնել է իր առաջին տեսախցիկը ու նկարահանել գեղարվեստական կարճամետրաժ ֆիլմ երկու եղբայրների մասին։ Նրա երազանքն Արցախում Օսկարի արժանի ֆիլմ նկարահանելն է։
Ամռան ամիսներին գյուղում զբոսաշրջիկների պակաս չի զգացվում։ Օտարներին գրավում են հինավուրց եկեղեցիներն ու մյուս տեսարժան վայրերը։ Գյուղի զբոսաշրջային ներուժն ընդլայնելուն նպաստել է նաև արմատներով խաչմաչեցի ռեժիսոր Ջ. Ավետիսյանի` գյուղում մի քանի տարի առաջ արցախյան ազատամարտի մասին նկարահանած ֆիլմը։
Խաչմաչեցիները շատ են սիրում իրենց գյուղը։ Չնայած նրանց մի մասը ժամանակավորապես աշխատում է գյուղից դուրս, սակայն դա չի խանգարում կառչած մնալ ծննդավայրին։
;

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Սոցիալական Thu, 21 Mar 2019 09:48:35 +0000
ԱՆՑՈՒՄԱՅԻՆ ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅՈՒՆ http://artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/26287-2019-03-21-09-40-24 http://artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/26287-2019-03-21-09-40-24 Վլադիմիր ՀՈՎՍԵՓՅԱՆ

Արցախի Հանրապետության
վաստակավոր իրավաբան
ՙԱրադարադատությունն
արդարությունն է գործողության մեջ՚։
Ժոզեֆ Ժուբեր,
ֆրանսիական գրող

Ի՞նչ է անցումային արդարադատությունը, որքանո՞վ է մեր հանրությունը տեղյակ նրա էության, նպատակների, դրսևորման իրավական ասպեկտների և իրականացման գործիքակազմերի մասին, կիրառվե՞լ և կիրառելի՞ է այն Արցախի Հանրապետության պետական շինարարության ոլորտում։
Արդարադատությունը պետական գործունեության տեսակ է, որի միջոցով դատական իշխանություն է իրականացվում։ Այն ՙիրավապահ գործունեության սիրտն՚ է, որովհետև նրա խնդիրներին է ենթակա մնացած բոլոր իրավապահ գործառույթների կատարումը։
Արդարադատության բնութագրիչներից մեկն էլ արդարությունն է, ավելի ճիշտ՝ նրա հիմնական պահանջը։

Անցումային արդարադատությունը դատական և ոչ դատական, ձևական և ոչ ձևական, պատժիչ և վերականգնող միջոցառումների համալիր է, որը կիրառվում է այն երկրներում, որոնք դուրս են գալիս ռազմական բնույթ ունեցող հակամարտություններից կամ պատժիչ ռեժիմից՝ առաջացած հսկայածավալ վնասը հատուցելու և խաղաղություն ու համերաշխություն հաստատելու նպատակով։
Համաձայն ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի 2004 թվականի բնորոշման՝ անցումային արդարադատությունն ՙԱնցյալի լայնամասշտաբ ոտնձգություների հետ հաշտվելու, հասարակության փորձին առնչվող գործընթացների և կառուցվածքների մի ամբողջ շարան է, որի նպատակն է ապահովել հաշվետվողականություն, ծառայել արդարադատությանը և հասնել հաշտեցման՚։ Հարցին համանման գնահատական է տվել անցումային արդարադատության միջազգային կենտրոնը, ըստ որի՝ անցումային արդարադատությունը համարվում է արդյունավետ գործիք՝ ճնշումների դեմ պայքարի և արդարադատության, հաշտեցման և խաղաղության հաստատման համար։
Անցումային արդարադատության ակունքները ձևավորվել են երկրորդ Աշխարհամարտից հետո, երբ մեկնարկել են պատերազմի հանցագործների վերաբերյալ դատավարությունները Նյուրնբերգում և Տոկիոյում։ Այն իրագործվել է Լատինական Ամերիկայի, Հարավային Աֆրիկայի և Արևելյան Եվրոպայի մի շարք երկրներում։
Անցումային արդարադատության կիրառման անհրաժեշտությունն առաջանում է անցումային փուլ ապրող այն երկրներում, որտեղ ճնշումների, հալածանքների և բախումնային իրավիճակների արդյունքում մարդու հիմնարար իրավունքների և ազատությունների խախտումներն այնքան լուրջ են և մեծաթիվ, որ արդարադատության գործող համակարգն ի զորու չէ ապահովել համարժեք լուծումներ։ Այն իրականացվում է չորս գործիքակազմերի՝ քրեական արդարադատության, ճշմարտության որոնման, փոխհատուցումների և համակարգային բարեփոխումների միջոցով։
Անցումային արդարադատությունն արդարադատության հատուկ ձև չէ։ Այն ավելի շուտ ժամանակի մեջ անցում կատարող հասարակության եզակի պայմաններին հավասարեցված արդարադատություն է, որտեղ մարդու իրավունքների խախտումը նորմալ երևույթ է համարվում։ Որոշ դեպքերում այդ անցումը հանկարծակի է տեղի ունենում՝ թողնելով ակնհայտ և լուրջ հետևանքներ։ Ուրիշ դեպքերում այն կարող է տարիներ տևել։ Պարզ ասած՝ այդ ինստիտուտը ծայրահեղ միջոց է և անխուսափելիորեն նահանջ մարդու իրավունքների պաշտպանության տեսանկյունից, և եթե պետությունը գնում է այդ քայլին, պետք է համոզված լինի, որ տվյալ երկրի դատական մարմիններն ի վիճակի չեն իրենց սահմանադրական լիազորությունները կատարել, և որ հասարակական համերաշխության հասնելու այլ ելք չկա, քան ստեղծել նոր մարմիններ և ընդունել նոր օրենքներ, որոնք մինչ այդ չեն եղել տվյալ երկրի օրենսդրությամբ։ Ճիշտ է՝ չարաշահումների պատճառով անցյալի բացասական հետևանքները վերացնելու միասնական բանաձև չկա, բայց անցումային արդարադատության մարմինները չեն կարող մրցակցել տվյալ երկրի դատական համակարգի հետ կամ փոխարինել նրան։ Այլապես կստացվի մրից դուրս գալու՝ մրջուրն ընկնելու վիճակը։
Արցախի Հանրապետությունն անցումային արդարադատության հետ առնչվել է անկախության հռչակման հենց առաջին տարիներին և, չնայած այդ հասկացությունը պետական իրավական միտքը չի օգտագործել, բայց պետության կողմից ձեռնարկած քայլերը դրա մասին են վկայել։
Ադրբեջանի կողմից սանձազերծված պատերազմը փորձության ենթարկեց նորաստեղծ Արցախի Հանրապետության հասարակական և քաղաքական կարգը, որից ժողովուրդը դուրս եկավ պատվով և արժանապատվությամբ։ Պատերազմը, որը հազարավոր մարդկանց կյանք խլեց, արմատապես փոխեց երկրի ներքին քաղաքականության գերակայությունները և պատճառ դարձավ նաև արդարադատության համակարգում խոր վերափոխումներ կատարելու համար։ Փաստորեն, պետության բոլոր գործառույթներն ուղղվեցին հող հայրենին ավարառու հրոսակներից մաքրելու և հաղթանակն ավարտին հասցնելու համար։ Ամեն դեպքում՝ պետական շինարարության բնագավառում իրավական փոփոխությունների մեծ մասը պայմանավորված էր ռազմական դրությամբ և պատերազմական ժամանակի օրենքներով, որոնք էլ պատերազմի հաղթական ավարտից հետո վերացվեցին։
Պատերազմի տարիներին կիրառված պատժիչ միջոցառումներն օրինականացնելու համար քրեական և քաղաքացիական արդարադատության բնագավառի մի շարք ինստիտուտներ կախվածության մեջ դրվեցին երկրի ամենօրյա քաղաքականությունից, քանի որ ռազմական ռեժիմի պայմանները պահանջում էին ամրապնդել պետական կարգապահությունը և հասարակական կարգը, զորահավաքի ենթարկել հասարակության բոլոր ուժերը։
Պետության կողմից իրականացված առաջին պատժիչ միտումներն ուղղված էին մարդու ու քաղաքացու մի շարք հիմնարար իրավունքների և ազատությունների սահմանափակմանը։ Այդ կապակցությամբ ԼՂՀ 1-ին գումարման Գերագույն խորհրդի նախագահության 1992թ. մարտի 4-ի որոշմամբ կազմավորվեց ՙԼՂՀ Պաշտպանության խորհուրդ՚ մարմինը, որին իրավունք էր վերապահվում նաև պաշտպանության կարիքների համար ինչպես ձեռնարկություններից, այնպես էլ առանձին քաղաքացիներից կատարել փոխադրամիջոցների և անհրաժեշտ այլ գույքի ժամանակավոր առգրավում։
Վերոնշյալ բոլոր հարցերի առնչությամբ Պաշտպանության խորհուրդն իրավունք ուներ արձակել ամբողջ բնակչության համար պարտադիր որոշումներ և դրանք չկատարելու համար սահմանել վարչական բնույթի պատիժներ` մինչև 3 ամիս ժամկետով ազատազրկում կամ տուգանք՝ մինչև 1500 ռուբլու չափով։
Հաջորդ կարևոր քայլով ԳԽ նախագահության 1992թ. օգոստոսի 13-ի հրամանագրով հանրապետության տարածքում մտցվեց ռազմական դրություն, որի ռեժիմն իրականացնող մարմինների կողմից կիրառվող սանկցիաներն ավելի խստացվեցին` սահմանելով ազատազրկում մինչև վեց ամիս ժամկետով կամ տուգանք մինչև 10.000 ռուբլու չափով։


Պատերազմական ժամանակի կարիքներին առնչվող արտադրական աշխատանքների կատարումն ապահովելու նպատակով արդյունաբերության, տրանսպորտի, գյուղատնտեսության և առևտրի բնագավառների բանվորների և ծառայողների համար սահմանվեցին օրական մինչև 5 ժամ տևողությամբ պարտադիր արտաժամյա աշխատանքներ, թույլատրվեց 14-ից մինչև 16 տարեկան անչափահասներին ներգրավել օրական 3 ժամից ոչ ավել տևողությամբ պարտադիր արտաժամյա աշխատանքների։
Հանրահայտ ճշմարտություն է, որ պատերազմն արհավիրք է բոլոր ժողովուրդների համար։ Դա այն դեպքում, երբ Արցախի դեմ պատերազմ էր սանձազերծել 7-միլիոնանոց բնակչություն ունեցող Ադրբեջանը, որի կողմում կռվում են հազարավոր աֆղան, չեչեն և այլազգի վարձկաններ։ Գերի ընկած վարձկան մոջահեդ Բախտիյար Բաբերզաիդը, որը ՙհանուն հավատի՚ կռվում էր ՙանհավատ՚ հայերի դեմ, նշել է, որ Ադրբեջանի բանակում 2500 հոգուց ավելի մոջահեդներ կան, որից 250 հոգի կռվել են միայն Հորադիզի ուղղությամբ։ Իսկ Աղդամի ուղղությամբ չեչեն վարձկաններին առաջնորդել է տխրահռչակ Շամիլ Բասաևը։
Ուկրաինայի Հանրապետության քաղաքացի, ադրբեջանական բանակի վարձկան Յու. Բելիչենկոն 1992թ. հուլիսի 30-ից մինչև օգոստոսի 20-ը 16 ավիաթռիչք է կատարել ԼՂՀ տարածքի վրա` ռմբակոծելով հանրապետության բնակավայրերը և կենսական նշանակություն ունեցող կարևոր օբյեկտները։ Նրա հանցավոր գործողությունների հետևանքով երկրին հասցված վնասը կազմել է 231 միլիոն 620 հազար 437 ռուբլի։ Մարտակերտի շրջանի Մեհմանա գյուղը ռմբակոծելու ժամանակ հայ հակաօդայինների կողմից խփվեց վարձկանի ինքնաթիռը, և նա օդապարիկով իջնելու ժամանակ գերեվարվեց։ Զինդատարանի դատավճռով Բելիչենկոն դատապարտվեց պատժի առավելագույն չափի` մահապատժի։
Վարձկանության դեմ պայքարն ուժեղացնելու համար ԼՂՀ քրեական օրենսգիրքը լրացվեց ԱՊՀ երկրների մեջ իր նախադեպը չունեցող 631-րդ հոդվածով /Վարձկանություն/՝ սահմանելով մահապատիժ վարձկանության համար։ Օրենսգրքում մտցված այս փոփոխությանը հետադարձ ուժ տրվեց։
Պետության կողմից իրականացված արտակարգ քայլ հանդիսացավ նաև, երբ ԼՂՀ պաշտպանության զինծառայողների խիստ կարիքավոր ընտանիքներին, զոհվածների ընտանիքներին, ռազմական գործողությունների հետևանքով տուժած կամ թշնամու գրաված տարածքում տներ ունեցող հանրապետության բնակիչներին, փախստականներին և բնակարանային պայմանների բարելավման կարիք ունեցող այլ անձանց բնակարանով շուտափույթ ապահովելու նպատակով խորհրդարանի նախագահության 1993թ. դեկտեմբերի 14-ի հրամանագրով սահմանվեց կարգ, համաձայն որի` առանց տերերին դրամական փոխհատուցում վճարելու իբրև պետության սեփականություն առգրավել հանրապետության տարածքում գտնվող այն բնակելի, ներառյալ կոոպերատիվ, ինչպես նաև անավարտ շինարարությամբ և չգրանցված տները, որոնց սեփականատերերը կամ նրանց ընտանիքների զինապարտ անդամները 1989թ. հունվարի 1-ից հետո ընկած ժամանակաշրջանում հեռացել են Արցախի տարածքից և մինչև 1994թ. ապրիլի 15-ը չեն վերադարձել հանրապետություն։ Նշված անձինք, ինչպես նաև նրանց զավակները, զրկվել են Արցախի տարածքում գտնվող որևէ գույք, ներառյալ՝ տուն ժառանգելու իրավունքից։ Ակնհայտ է, որ այս պարագայում շրջանցվել և խախտվել են քաղաքացիական և բնակարանային օրենսդրության բազմաթիվ նորմերի պահանջներ։
ԼՂՀ սահմաններից դուրս բնակության մեկնած քաղաքացիներին պատկանող բնակելի տների առգրավման կարգը սահմանվեց ԼՂՀ Պաշտպանության պետական կոմիտեի կարգադրություններով։ Համաձայն դրանց՝ բնակարանն առգրավելու մասին որոշումը կատարվում էր ՊՊԿ շրջանային և Ստեփանակերտ քաղաքի լիազոր ներկայացուցիչների որոշմամբ` համապատասխան բնակարանային հանձնաժողովների եզրակացության հիման վրա։ Ի դեպ, ԼՂՀ ՊՊԿ լիազոր ներկայացուցիչների կարգադրությունները չկատարելու դեպքում մեղավորները պատասխանատվություն են կրել պատերազմական ժամանակի օրենքներով։ Լիազոր ներկայացուցչի կարգադրությունը ԼՂՀ օրենքներին, խորհրդարանի որոշումներին, ԼՂՀ ՊՊԿ որոշումներին և կարգադրություններին չհամապատասխանելու դեպքում կարող էր վերացվել կամ կասեցվել միայն ՊՊԿ նախագահի կողմից։

Խորհրդարանի նախագահության մեկ այլ հրամանագրով այն անձանց, որոնց զինապարտ զավակներն անհարգելի պատճառներով խուսափել են Արցախի պաշտպանության բանակում ծառայելուց, արգելվում էր ընտրովի և ղեկավար կամ այլ պատասխանատու պաշտոններ զբաղեցնել պետական, կոոպերատիվ, գյուղատնտեսական և հասարակական հիմնարկներում, ձեռնարկություններում և կազմակերպություններում։ Նման անձինք զրկվել են նաև ԼՂՀ օրենսդրությամբ սահմանված արտոնություններից օգտվելու իրավունքից։
Հաշվի առնելով, որ հանրապետության տարածքում իրենց գործունեությունն էին ակտիվացրել ԼՂՀ բնակչության պառակտմանը նպաստող, հանրապետությունում ներքին կայունության և բարոյահոգեբանական իրադրության ամրապնդմանը խոչընդոտող, ինչպես նաև զինվորական ծառայության նկատմամբ անհարգալից վերաբերմունք քարոզող ԼՂՀ-ում չգրանցված զանազան կրոնական կազմակերպություններ և աղանդներ, ԼՂՀ ՊՊԿ որոշմամբ, բացի Հայ Առաքելական եկեղեցու Արցախի թեմից, արգելվեց սահմանված կարգով չգրանցված կրոնական խմբերի և աղանդների գործունեությունը հանրապետության տարածքում։
Չնայած վերոնշյալ նորմատիվ ակտերն առաջին հայացքից հակաժողովրդավար ական և հակասահմանադրական են թվում, բայց դրանք պետք է գնահատել ոչ թե այսօրվա, այլ այն դաժան ժամանակների դիրքերից, երբ ամեն ինչ դրված էր ռազմական ռելսերի վրա, իսկ հակառակորդը պատկերացնում էր, թե ինչպես է Ստեփանակերտում կիսալուսնի դրոշը ծածանում և Սևանի քաղցրահամ ջրերում լողանում։
Ամեն դեպքում՝ ակնհայտ է, որ արցախյան գոյամարտի տարիներին պետական շինարարության և պատժիչ քաղաքականության հարցերում երկրի իշխանությունները հիմնականում աչքի առաջ ունեցել են Խորհրդային Միության` Հայրենական մեծ պատերազմի առաջին տարիների փորձը և ձեռնարկած քայլերը։
Արցախի Հանրապետության Սահմանադրության 4-րդ հոդվածի համաձայն՝ պետական իշխանությունն իրականացվում է Սահմանադրությանը և օրենքներին համապատասխան՝ օրենսդիր, գործադիր և դատական իշխանությունների բաժանման և հավասարակշռման հիման վրա։ Դատական իշխանության իրականացման հիմնական ձևն արդարադատությունն է, որի հասցեատերը դատարաններն են։ Սահմանադրությունը նշում է, որ Արցախում գործում են Գերագույն դատարանը, վերաքննիչ դատարանը և ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը։ Օրենքով նախատեսված դեպքերում կարող են ստեղծվել մասնագիտացված դատարաններ։ Սահմանադրությամբ արտակարգ դատարանների ստեղծումն արգելված է։
Այսպիսով, Սահմանադրությունից նկատելի է, որ, երկրում գործող դատարաններից բացի, մասնագիտացված դատարանների ստեղծումը վերապահված է օրենսդիր մարմնին։ Թե դրանք ինչ դատարաններ կլինեն, ինչ գործեր կքննեն և ինչ իրավասություններ կունենան, պարզ կլինի միայն համապատասխան օրենքի ընդունման դեպքում։ Ամեն պարագայում՝ մասնագիտացված դատարանների ստեղծման անհրաժեշտությունը պետք է պայմանավորված լինի նրանով, որ երկրում գործող դատական համակարգն ի վիճակի չէ պատշաճ արդարադատություն իրականացնել։
Իրավական և ժողովրդավարական պետությունում ցանկացած վիճահարույց խնդրի իրավական կարգավորման ճիշտ ճանապարհը դատական գործընթացներն են, հակառակը հանգեցնում է ՙգրպանային արդարադատության՚, որը ոչ այլ ինչ է, քան դատական իշխանության յուրացում։
Անվիճելի է` օրենքը շատ լավ բան է, իսկ լավ օրենքը՝ ավելի լավ բան, բայց դրանից հետո գալիս է օրենքի կիրառումը, որն ամենակարևոր գործընթացն է։ Յուրաքանչյուր հասարակություն ինքն է իր սեփական ճանապարհն ընտրում։
;

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Սոցիալական Thu, 21 Mar 2019 09:36:53 +0000
ԿԱԴՐԱՅԻՆ ՔԱՂԱՔԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ՙԱՆՏԵՍԱՆԵԼԻ՚ ԿՈՂՄԸ http://artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/26283-2019-03-20-17-20-21 http://artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/26283-2019-03-20-17-20-21 ԱՀ առողջապահության նախարարությունը…

 2018 թվականին հանրապետության բուժհիմնարկներ աշխատանքի է ուղեգրվել 19 բժիշկ, այդ թվում՝ անոթային վիրաբույժ, կոլոպրոկտոլոգ, նյարդաբան, ուրոլոգ, ճառագայթային ախտորոշման բժիշկ, մանկաբարձ-գինեկոլոգ, մանկաբույժ, ախտաբանաանատոմ և այլն։ 

Նույն տարում պետպատվերի շրջանակներում Երևանի Մ. Հերացու անվան պետական բժշկական համալսարան է ընդունվել 22 դիմորդ, իսկ կլինիկական օրդինատուրա՝ 17 բժիշկ։
Ընդհանուր առմամբ` այսօրվա դրությամբ բժշկական համալսարանում պետպատվերի շրջանակներում ուսում կամ մասնագիտացում են ստանում 175 հոգի, որոնք համապատասխան պայմանագրերով պարտավորվել են ուսումն ավարտելուց հետո վերադառնալ Արցախ և մինչև 5 տարի ժամկետով աշխատել Արցախի Հանրապետության բժշկական հիմնարկներում՝ մասնավորապես շրջանային բուժմիավորումներում։
Շարունակվել են բուժաշխատողների վերապատրաստման աշխատանքները.
2018թ. ք. Ստեփանակերտում վերապատրաստվել են 40, Հայաստանի Հանրապետությունում 50 բժիշկ, իսկ արտասահմանյան երկրներում՝ 7 բժիշկ։ Հանրապետության չորս շրջանների 120 համայնքային բուժքույրերի համար տեղում կազմակերպվել են վերապատրաստման դասընթացներ։
ՙԱյլ վայր աշխատանքի ուղեգրվող բժշկին ֆինանսական աջակցության ցուցաբերում՚ ծրագրի շրջանակներում 2018 թվականին ֆինանսական աջակցություն են ստացել համակարգի 36 բժիշկներ։
2019 թվականից ֆինանսական աջակցություն կստանան նաև պետպատվերի շրջանակներում ուսումնառած և շրջանային բժշկական հաստատություններ ուղեգրվող բժիշկ-մասնագետները։

Արցախի Հանրապետության առողջապահության
նախարարություն

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Սոցիալական Wed, 20 Mar 2019 17:19:59 +0000
ԿԱՆՑԿԱՑՎԻ ԾԱՌԱՏՆԿՄԱՆ, ՍԱՆԻՏԱՐԱԿԱՆ ՄԱՔՐՄԱՆ ԵՎ ԲԱՐԵԿԱՐԳՄԱՆ ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐԻ ՄԻԱՄՍՅԱԿ http://artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/26255-2019-03-14-16-04-41 http://artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/26255-2019-03-14-16-04-41 ԿԱՆՑԿԱՑՎԻ ԾԱՌԱՏՆԿՄԱՆ, ՍԱՆԻՏԱՐԱԿԱՆ ՄԱՔՐՄԱՆ ԵՎ ԲԱՐԵԿԱՐԳՄԱՆ ԱՇԽԱՏԱՆՔՆԵՐԻ ՄԻԱՄՍՅԱԿ
Լաուրա ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

 Օրերս Ստեփանակերտի քաղաքապետ Սուրեն Գրիգորյանը որոշում է ստորագրել՝ մարտի 15-ից մինչև ապրիլի 15-ը Ստեփանակերտ քաղաքում ծառատնկման, սանիտարական մաքրման և բարեկարգման աշխատանքների միամսյակ անցկացնելու մասին:

Միամսյակի կապակցությամբ աշխատանքների նախապատրաստման և անցկացման համար ստեղծվել է հանձնաժողով, հաստատվել դրա անհատական կազմը: Հանձնաժողովին, որի նախագահն է քաղաքապետի տեղակալ Արմեն Հակոբյանը, հանձնարարված է 10-օրյա ժամկետում մշակել և քաղաքապետի հաստատմանը ներկայացնել միամսյակի անցկացման միջոցառումների ծրագիրը:
Բացի այդ, ապրիլի 20-ը հայտարարված է համաքաղաքային շաբաթօրյակի օր:
Միամսյակի և համաքաղաքային շաբաթօրյակի առնչությամբ Ս. Գրիգորյանը նաև խորհրդակցություն է հրավիրել, որին ներկա են եղել ինչպես քաղաքային համայնքի տարբեր ստորաբաժանումների պատասխանատուներ, այնպես էլ մի շարք ընկերությունների և կազմակերպությունների ղեկավարներ:
Հանդիպման ժամանակ հստակեցվել են այն հիմնական տեղամասերը, որտեղ նախատեսվում է սանմաքրման գործընթացներ ու բարեկարգման աշխատանքներ իրականացնել, ծառատունկ կատարել, ընդլայնել կանաչ տարածքները։
Քաղաքային համայնքի ղեկավարը ներկաներին կոնկրետ հանձնարարականներ է տվել՝ միջոցառումը կազմակերպված և արդյունավետ անցկացնելու համար։

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Սոցիալական Thu, 14 Mar 2019 16:02:34 +0000
2018թ. ՎԻՃԱԿԱԳՐԱԿԱՆ ՏՎՅԱԼՆԵՐՈՎ http://artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/26242-2019-03-12-16-35-49 http://artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/26242-2019-03-12-16-35-49 2018թ. ՎԻՃԱԿԱԳՐԱԿԱՆ ՏՎՅԱԼՆԵՐՈՎ
Զարինե ՄԱՅԻԼՅԱՆ

ԱՀ ազգային վիճակագրական ծառայության նախագահ Մանուշ Մինասյանը մարտի 12-ին ԶԼՄ-ներին ներկայացրեց հանրապետության 2018թ. սոցիալ-տնտեսական հիմնական ցուցանիշները։

Նախքան ցուցանիշներին անդրադառնալը Մ. Մինասյանը լրագրողներին տեղեկացրեց, որ սոցիալական ծանր բեռի պատճառով պետության սակավ միջոցներն ուղղվում են ոչ թե տնտեսության զարգացմանը, ենթակառուցվածքների արդիականացմանը, այլ սոցիալական տարաբնույթ ծրագրերի իրականացմանը։
Այդքանով հանդերձ, վարվող քաղաքականության արդյունքում ԱՀ տնտեսության մեջ 2018թ. հաջողվել է ունենալ տնտեսական աճի 11,9% ցուցանիշ։ 2018թ. դեկտեմբեր ամսին տնտեսական ակտիվության ցուցանիշը 2017թ. դեկտեմբերի համեմատ կազմել է 111,8%, իսկ 2018թ. հունվար-դեկտեմբեր ամիսներին (աճողական), 2017թ. նույն ժամանակահատվածի համեմատ՝ 112,1%։ Համախառն ներքին արդյունքը 2018թ. կազմել է 310.2 մլրդ դրամ՝ 2017թ. 272.1 մլրդ դրամի փոխարեն։ ՀՆԱ-ի հավելաճի տեմպը կազմել է 111,9%, ինդեքս-դեֆլյատորը` 101,9 % (2017թ.` համապատասխանաբար 115,6 %-ի և 102,5%-ի փոխարեն): 2018թ. մեկ շնչին ընկնող ՀՆԱ-ն, ընթացիկ գներով, կազմել է 2103.3 հազ. դրամ, 4354.7 ԱՄՆ դոլար, կամ 3685.3 Եվրո` 2017թ. 1855.9 հազ. դրամի, կամ 3844.7 ԱՄՆ դոլարի և 3403.8 Եվրոյի դիմաց: ԱՎԾ նախագահը պարզաբանեց, որ այս ցուցանիշը գերազանցել է ՀՀ-ի համապատասխան ցուցանիշն ու տարիների ընթացքում հաջողվել է զարգացում ունենալ ՀՆԱ-ի առումով, որովհետև նախկինում (2007թ.) այն կազմում էր հայաստանյան ցուցանիշի 57-58%-ը։ Արձանագրված ՀՆԱ-ի 11,9% հավելաճի տեմպի 5,1%-ն ապահովել են հանքագործական արդյունաբերության և բացահանքերի շահագործման, 1,6%-ը` պետական կառավարման և պաշտպանության, պարտադիր սոցիալական սպասարկման, 1,3%-ը` շինարարության և 1,2 տոկոսային կետը` էլեկտրականության, գազի, գոլորշու և լավորակ օդի մատակարարման ոլորտները։ Մ. Մինասյանն անդրադարձավ նաև արդյունաբերության, գյուղատնտեսության, շինարարության, տրանսպորտի, կապի, սպառողական շուկայի, դրամաշրջանառության, ժողովրդագրության, արտաքին առևտրի, գների ընդհանուր վիճակագրական տվյալներին։
Բանախոսի պարզաբանմամբ՝ տարիներ շարունակ ԱՀ տնտեսության մեջ գերակշռող և բավականին մեծ կշիռ են ունեցել արդյունաբերությունը, և այսօր էլ գերիշխող է հանքագործության և բաց հանքերի շահագործման ոլորտը։ 2018թ. հանրապետությունում, փաստացի գներով, թողարկվել է 125 մլրդ դրամի արդյունաբերական արտադրանք, իրացվել 124.8 մլրդ դրամի պատրաստի արտադրանք: Ինչպես և նախորդ տարիներին, գրանցվել է արդյունաբերական արտադրանքի իրացվելիության բարձր ցուցանիշ՝ 99,8%։ Արդյունաբերական արտադրանքի ֆիզիկական ծավալի ինդեքսը 2017թ. նկատմամբ կազմել է 129,3%, հանքագործական արդյունաբերությունում և բացահանքերի շահագործման մեջ` 134,7%, մշակող արդյունաբերությունում` 129,4%, էլեկտրականության, գազի, գոլորշու, լավորակ օդի մատակարարման ոլորտում` 112,9%, ջրամատակարարման, կոյուղու, թափոնների կառավարման և վերամշակման ոլորտում` 90,8%: Ստեփանակերտի արդյունաբերական կազմակերպությունների կողմից թողարկվել է ընդհանուր արդյունաբերական արտադրանքի 28,4%-ը, իսկ շրջաններից ամենամեծ մասնաբաժինը Մարտակերտի շրջանինն է՝ 58,4%:
Գյուղատնտեսության և ձկնորսության համախառն արտադրանքը 2018թ. փաստացի գներով կազմել է 74.1 մլրդ դրամ: Գյուղատնտեսության համախառն արտադրանքը, 2017-ի համեմատ, համադրելի գներով, նվազել է 3,9 %-ով՝ պայմանավորված բուսաբուծության համախառն արտադրանքի մոտ 8% նվազմամբ։ Աճել են հացահատիկային և հատիկաընդեղենային մշակաբույսերի ու բանջարեղենի, նվազել՝ կարտոֆիլի ու բոստանային մշակաբույսերի ցանքատարածությունները: Նախորդ տարվա հունվարի 1-ի համեմատ 41,4%-ով աճել է խոզերի, 19,2%-ով` ոչխարների ու այծերի, 7,7%-ով` թռչունների քանակը, 0,5 %-ով նվազել ԽԵԱ-ի գլխաքանակը:
2018թ. հանրապետությունում իրականացվել է 52.5 մլրդ դրամի շինարարություն, ինչը նախորդ տարվա համեմատ աճել է 11,5 %-ով: Իրականացված շինարարության ծավալում շինմոնտաժային աշխատանքները կազմել են ընդհանուրի 88%-ը: Շինարարության 40,8%-ը կատարվել է կազմակերպությունների, 45,1%-ը` պետական բյուջեի, 5,7%-ը` այլ միջոցների, 3%-ը՝ մարդասիրական օգնության, 4,3%-ը` բնակչության միջոցների հաշվին: Անդրադառնալով տրանսպորտի ոլորտին` Մ. Մինասյանը տեղեկացրեց, որ 2018թ. ընդհանուր օգտագործման ավտոմոբիլային տրանսպորտի բեռնափոխադրումների ծավալը կազմել է 1031.7 հազ. տոննա, որը 2017թ. նկատմամբ աճել է 21,8%-ով: Աճել են նաև բեռնաշրջանառությունների, ուղևորափոխադրումների, ուղևորաշրջանառությունների տրանսպորտային ծավալները։
Իսկ սպառողական շուկան 2018թ. կազմել է 188 մլրդ դրամ: Հաշվետու ժամանակաշրջանում սպառողական շուկայի 64,3%-ը բաժին է ընկել առևտրաշրջանառությանը, 35,7%-ը՝ ծառայություններին: Հանրապետությունում 2018թ. դեկտեմբերին, 2017թ. նույն ժամանակահատվածի համեմատ, սպառողական շուկայում արձանագրվել է գնանկում: Սպառողական գների ընդհանուր մակարդակի փոփոխությունն ԱՀ վիճակագրական ծառայության պետը պայմանավորեց համաշխարհային շուկայում զարգացումների, պարենային որոշ ապրանքատեսակների գնանկման, առանձին պարենային ապրանքատեսակների սեզոնայնության, սպառման կառուցվածքի, պահանջարկի և առաջարկի հարաբերակցության փոփոխությամբ: Դիտարկվող ժամանակահատվածում զբաղվածների միջին ամսական անվանական աշխատավարձը կազմել է 161.2 հազ. դրամ, ինչը նախորդ տարվա համեմատ աճել է 3,7%-ով, ընդ որում, պետական հատվածում այն կազմել է 159.6հազ. դրամ, ոչ պետական հատվածում՝ 164.5հազ. դրամ:
Ժողովրդագրական տվյալներով՝ 2018թ. հանրապետությունում ծնվել է 2328 երեխա. նախորդ տարվա համեմատ ծնվածների թիվը նվազել է 8-ով, կամ 0,3%-ով։ Հաշվետու շրջանում մահացել է 1185 մարդ. մահացածների թիվը նվազել է 53-ով, կամ 4,3 %-ով, արդյունքում բնական աճը կազմել է 1143 մարդ, որը նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ աճել է 4,1 %-ով, կամ 45-ով: 2018թ. հանրապետությունում գրանցվել են 899 ամուսնություն և 204 ամուսնալուծություն: 2017թ. նույն ժամանակաշրջանի համեմատ ամուսնության դեպքերը նվազել են 62-ով, կամ 6,5%-ով, ամուսնալուծությունները` 23-ով, կամ 10,1%-ով: Նոր կազմավորվող 100 ամուսնական զույգին բաժին է ընկել ամուսնալուծության 23 դեպք` նախորդ տարվա 24-ի փոխարեն:
Վերջում Մ. Մինասյանը պատասխանեց լրագրողների հարցերին, որոնք վերաբերում էին տնտեսության զարգացման վրա ազդող բացասական գործոններին, առկա ռիսկերին, անշարժ գույքի շուկայի ապահովագրության գործընթացի զարգացմանը, աղքատության ցուցանիշի այս տարվա տվյալներին, ներքին և արտաքին միգրացիայի, ապրանքատեսակների, մասնավորապես` ալյուրի և ցորենի ներկրման, գործազրկության և այլ առանձին ոլորտների ցուցանիշների։

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Սոցիալական Tue, 12 Mar 2019 16:35:01 +0000
ԳԵՏԱՎԱՆ. ԿՅԱՆՔԸ ԽԱՉՄԵՐՈՒԿԻ ԳՅՈՒՂՈՒՄ http://artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/26240-2019-03-12-10-03-35 http://artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/26240-2019-03-12-10-03-35 ԳԵՏԱՎԱՆ. ԿՅԱՆՔԸ ԽԱՉՄԵՐՈՒԿԻ ԳՅՈՒՂՈՒՄ
Նունե ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ

 Գետավանը արցախյան այն գյուղերից է, որտեղ կյանքը մի տեսակ քաղաքային ընթացք ունի, նման տպավորությունը թերևս պայմանավորված է գյուղով անցնող Հյուսիս-հարավ մայրուղով ու Շահումյան-Մարտակերտ խաչմերուկում գտնվելու պարագայով: ՙՄեր գյուղը Մարտակերտի դարպասն է՚,-սիրում են հիշեցնել գետավանցիները:

Համայնքի բնակիչների մի մասն այստեղ է տեղափոխվել հարևան համայնքներից, քանի որ Գետավանում հնուց ի վեր փայտամշակման արտադրամաս է գործել: Մայրուղու փայլուն, դեռևս աննշան իսկ անբարեկարգություն չհանդուրժող ասֆալտը նաև գյուղինն է, կենտրոնում նորակառույց համայնքային կենտրոնն է, կրպակների ու խանութների, նաև կայանված մեքենաների առատությունն է աչքի զարնվում ու ճանապարհի երկու կողմերում ընթացող շինարարությունը: Գյուղական ավանդական անշտապ առօրյայի միակ վկայությունը հեռու ծառերի տակ կապված ձին է, փորձում ենք նկարել. ՙԿնկարեք, բա ինչ, գիտեք` շա՞տ ձի կա մեր գյուղում,- ասում է տարեց մարդը: - Լսվա՞ծ բան է, երկու ձի պահող կա գյուղում, մեքենա առնողներ՝ ինչքան ուզես, ժամանակին ձին էր գյուղացի տղամարդու հավատարիմ ընկերը, հիմա ի՞նչ ձի պահել, ի՞նչ ձի պայտել, անպատվաբեր բան է՚,-չգիտես` դժգոհում, թե առաջադեմ իր գյուղով հպարտանում է նա:
Եվ, սակայն, գյուղացին այստեղ իր գործով է զբաղված, գրեթե ամեն ընտանիք իր նախընտրած զբաղմունքն ունի` բանջարանոց, մեղվի փեթակներ, ինքնաթոր օղի, և այդ ամենը՝ հենց տեղում իրացնելու հնարավորություն. շուկան եկել է գյուղ: Անասնապահությունը, սակայն, տարիների հետ հետընթաց է ապրում` կաթնամթերք ավելի շատ սպառում են, քան արտադրում: Ըստ համայնքի ղեկավար Արարատ Զաքարյանի, համայնքի տարածքը կազմում է 854 հա: Համայնքային հողերում ընդունված է հիմնականում եգիպտացորեն մշակել: Վերջին երկու տարում գյուղում 16 երեխա է ծնվել: Գետավանում բնակվում է 107 ընտանիք, 400 մարդ: Ներկայում նախադպրոցական տարիքի 60 երեխա կա գյուղում: Վերջին տարիներին` կապված մայրուղու շահագործման հետ, գյուղում նկատելի աշխուժություն կա: Բնակչության մի մասն աշխատում է համայնքում տեղակայված տարբեր օբյեկտներում: Համայնքում կամ մոտակայքում գործում են մի քանի ընկերություններ` ՙԱռաքել՚, ՙԲեյզ Մեթըլս՚, ՙԳետավան հէկ՚ և այլն: Համայնքում երկու զոհված ազատամարտիկների ընտանիքների համար տներ են կառուցվում: ՙՀայաստան՚ համահայկականի և ԱՀ կառավարության համաֆինանսավորմամբ կառուցված երկհարկանի համայնքային կենտրոնն անցած տարում է հանձնվել շահագործման, մինչ այդ գյուղապետարանը դպրոցի երկու սենյակներում էր օթևանել: Այժմ ոչ միայն գյուղապետարանն է տեղակայվել նորակառույց շենքում, այլև գյուղի ակումբը, գրադարանը, հանդիսությունների սրահն ու համակարգչային սենյակը:
Մենք Գետավանում էինք նախորդ տարվա աշխատանքների մասին համայնքապետի ներկայացրած հաշվետվության առիթով: Համայնքապետը շրջվարչակազմի ղեկավար Էդգար Հարությունյանին նաև առավել հրատապ խնդիրներն է ներկայացնում. հիմնականում երիտասարդ ընտանիքներով հարուստ գյուղում ընդգծված է բնակարանային խնդիրը: Բացի այդ, Հաթերք տանող կամուրջն է վերանորոգման ենթակա, նոր հիվանդանոցի, դպրոցի և մանկապարտեզի կառուցման անհրաժեշտությունն է հասունացել: Շրջվարչակազմի ղեկավարը համայնքի բնակիչներին ներկայացնում է վերջին նորությունը` կապված հիփոթեքային վարկավորման` գյուղաբնակ ընտանիքներին հասցեագրված բարեփոխումների հետ: Ըստ հանրապետության նախագահի 2017-20թթ. ծրագրում ներառված դրույթների` բոլոր այն ընտանիքները, ովքեր ցանկություն ունեն ծննդավայրում հիմքից նոր տուն կառուցել, Արցախի ներդրումային հիմնադրամի միջոցով ընդամենը մեկ տոկոս տոկոսադրույքով հնարավորություն կունենան փոխառություն ստանալ: Դրա հետ մեկտեղ շարունակվելու է այդ նպատակով հանրապետության գյուղական բնակավայրերում մշտապես բնակվող երիտասարդ ընտանիքներին բնակելի տներ կառուցելու նպատակով մինչև 3 մլն դրամ գումարի սահմաններում անհատույց տրամադրվող պետական ֆինանսական աջակցությունը: Նախնական տվյալներով` յուրաքանչյուր ընտանիք կարող է ստանալ 18-20 մլն դրամ գումար կազմող վարկ, կան արդեն տների պատրաստ նախագծեր, որոնք ներկայացվելու են պոտենցիալ վարկառուներին: Բացի այդ, գյուղում բնակարան գնելու դեպքում ևս նոր մոտեցումներ են առաջարկվելու: Հուլիսի 1-ից նորություններ կլինեն նաև գյուղաջակցության հիմնադրամի վարկավորման ծրագրերում, եթե նախկինում վարկն ընթացքավորելու պարտադիր պայման էր գրավի առարկա ունենալը, ապա այժմ ինքնավարկավորման սկզբունքն է գործելու: Շրջվարչակազմում արդեն կազմավորվել է համապատասխան հանձնաժողով, որն իրականացնում է բնակարանի կարիք ունեցող ընտանիքների հաշվառում և ցուցակագրում: Ինչ վերաբերում է գյուղի գազիֆիկացմանը, ապա շրջանի ղեկավարը տեղեկացրեց, որ մոտ ապագայում նախատեսված են քննարկումներ ոչ միայն ՙԱրցախգազ՚, այլև ՙԱրցախէներգո՚ ընկերությունների հետ` լուծելու գազատարի, ինչպես նաև գյուղում հոսանքի թույլ լարման խնդիրները: Ըստ Ա. Զաքարյանի` գյուղի երիտասարդությունը վճռականորեն է տրամադրված, որոշել են` եթե գյուղը չգազիֆիկացվի` չեն թողնելու գազատարը հասնի անհատ սեփականատիրոջ գազալցակայան: Նաև շեշտում է` սահմանին բռնկված վերջին պատերազմի օրերին գյուղից զինապարտության տարիքի 50 տղամարդ է դիրքեր հասել: Գետավանի տարեց բնակիչներից Ս. Մարտիրոսյանի մտահոգությունը գյուղի լքված ու տիրազուրկ տներն են: Նրա խոսքով` անգամ հայրական տան նկատմամբ գույքային իրավունք ձեռքբերելու համար գյուղի բնակիչը ստիպված է հասնել շրջկենտրոն, զանազան պաշտոնական` դատական ատյանների, կադաստրի կոմիտեի, նոտարի և այլ դռներ բախել` սեփականության իրավունքը հաստատելու համար: Նախկին մանկավարժի համոզմամբ` այդ ամենն ավելորդ փաստաթղթային քաշքշուկներ են, որոնք նաև նյութական զգալի ծախսերի հետ են կապված, այնինչ, տեղում հարցը շատ արագ կարող է լուծել համայնքապետը` մեկ որոշմամբ: Շրջվարչակազմի ղեկավարն այլ մոտեցում առաջարկեց: Քանի որ կիսավեր, երկար տարիներ լքված ու վերանորոգման կարիք ունեցող տներ շատ կան Արցախի գյուղական բնակավայրերում, որոշվել է նման տներն ընդգրկել համայնքային բալանսում ու ավագանու որոշմամբ տրամադրել բնակարանի կարիք ունեցող բնակիչներին` եռամյա ժամկետում կառուցապատման իրավունքով:
Հանդիպման ընթացքում համայնքի բնակիչները բարձրացրին նաև համեմատաբար նոր թաղամասի ոռոգման ջրի հետ կապված խնդիրը, շրջվարչակազմի ղեկավարը տեղում խոստացավ մոտակայքում գտնվող աղբյուրից ջուրը ջրամբար հասցնելու համար խողովակներ տրամադրել: Կլուծվի նաև գյուղում բանկոմատ ունենալու հարցը: Համայնքային կենտրոնի կառուցումը ՙՀայաստան՚ համահայկականի միակ ծրագիրը չէ, նախատեսվում էր Գետավանում նաև նոր դպրոց ու մանկապարտեզ կառուցել, այդ աշխատանքները կմեկնարկեն ընթացիկ տարում: Նախորդ տարում Հիմնադրամի հոգաբարձուների խորհրդի նախկին տնօրենն էր անձամբ հայտարարել, որ Գետավանի համար Հիմնադրամը հատուկ ծրագրեր ունի և համայնքային կենտրոնին կհետևի նոր հիվանդանոցի կառուցումը, որը կիրականացվի ԱՀ կառավարության հետ համատեղ, սակայն հայտարարությանը գործնական քայլեր չեն հետևել: Տեղամասային հիվանդանոցի անձնակազմը տարիներ ի վեր սպասում է նոր շենքի կառուցմանը: Նախկին ռազմական բժիշկ Գևորգ Ալոյանը հիվանդանոցի վարիչն է: Մեր բժիշկն ու մեր փրկիչը. այսպես ներկայացրեց նրան մեզ հիվանդանոց հասցնող գետավանցի երիտասարդը, ով համոզված է, որ նման մասնագետ մայրաքաղաքում էլ չի գտնվի: Իսկ հիվանդանոցի պայմաններն իսկապես աննախանձելի են` խարխուլ պատեր, թափվող առաստաղ, անշուք հիվանդասենյակներ։ Ոչ միայն շենքային պայմաններն են վատ, հիվանդանոցը չունի արդիական սարքավորումներ, ունի մասնագետների պակաս: Տեղամասային հիվանդանոցը նաև շրջակա ինը գյուղերն է սպասարկում, ավելի քան 3000 երեխաներ այստեղ են պատվաստումներ ստանում: Ըստ բուժանձնակազմի` օրվա ընթացքում ավելի քան 20 դիմող է լինում: Օրեցօր ավելի է զգացվում շտապօգնության կայան ստեղծելու անհրաժեշտությունը: Տեղամասային բուժհաստատության թերապևտիկ, մանկաբուժական ու գինեկոլոգիական բաժինները միայն մեծ վերապահումներով կարելի է այդպես կոչել, իրականում դրանք փոքրիկ, անհարմար սենյակներ են, որտեղ և՜ հիվանդի զննում է իրականացվում, և՜ բուժում նշանակվում: Գ. Ալոյանը, որպես փորձառու մասնագետ, նաև վիրաբուժական ոչ մեծ միջամտություններ է իրականացնում:
Գետավանում կան լուծելի այլ խնդիրներ ևս, սակայն երբ հեռավոր որևէ գյուղում շինարարություն ու նորակառույց տուն ես տեսնում, լավատեսորեն ես լցվում համայնքի ապագայի հանդեպ: Լավատես է նաև համայնքապետ Ա. Զաքարյանը, ով գյուղի ապագայի սեփական տեսլականն ունի` ծնելիության լավ ցուցանիշ, մեխանիկական աճի ապահովում (դա արդեն իսկ նկատվում է. անգամ ՌԴ-ից կան ծննդավայր վերադառնալ ցանկացողներ) և կյանքի որակի բարելավում, իսկ այդտեղ, ըստ նրա, արդեն ամենից առաջ նախաձեռնողականություն պետք է ցուցաբերեն համայնքի բնակիչները` աշխատելով, արարելով ու առաջարկելով գյուղի զարգացման համար սեփական բիզնես-ծրագրեր:

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Սոցիալական Tue, 12 Mar 2019 09:59:17 +0000
ՊԱՏԵՐԱԶՄԻ ԵՎ ԽԱՂԱՂՈՒԹՅԱՆ ԶՈՒԳԱՀԵՌԱԿԱՆՆԵՐՈՒՄ http://artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/26236-2019-03-11-17-28-02 http://artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/26236-2019-03-11-17-28-02 ՊԱՏԵՐԱԶՄԻ ԵՎ ԽԱՂԱՂՈՒԹՅԱՆ ԶՈՒԳԱՀԵՌԱԿԱՆՆԵՐՈՒՄ
Սիրվարդ ՄԱՐԳԱՐՅԱՆ

 Լեռների փեշերին փռված Թալիշն Արցախի հյուսիսային դուռն է, նրա հնագույն գյուղերից մեկը։ 1822 թվականին Մելիք¬Բեգլարյանների իշխանական տան շառավիղներից մեկի՝ Թալիշ Բեկի անունով գյուղը կոչվեց Թալիշ։

1603թ., երբ հայտնվում է հռչակավոր Մելիք Աբով 1-ինը՝ Մելիք-Բեգլարյանների իշխանական տան հիմնադիրը, սկսվում է Թալիշի պատմության նոր ժամանակաշրջանը։ Շատ ամպեր են եկել ու անցել գյուղի գլխով, շատ ջրեր են հոսել, սակայն գյուղը դիմացել ու դիմակայել է...
Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին թշնամու դեմ մարտնչել են 450 թալիշցիներ, որոնցից 224-ը զոհվել է։ Գյուղը միշտ էլ փառավորվել է իր հարստությամբ, որի գաղտնիքը պիտի փնտրել թալիշեցու առասպելական աշխատասիրության մեջ։ Թալիշցիների աշխատասիրության մասին է խոսում և այն փաստը, որ ընդամենը երկու տարվա ընթացքում 1988-90-ական թվականներին, 2 հա¬ի վրա կառուցվեց մի ամբողջ բնակելի թաղամաս՝ 25 առանձնատներով։ Սակայն շրջափակումը, անխուսափելի առճակատումն ու պատերազմը չոքել էին թալիշեցու դռանը... Ապրել էր պետք, պայքարել ու դիմակայել։
Անտրտունջ արարում, ստեղծում էին 2200 թալիշցիներ, ապավինելով 270 ազատամարտիկներին ու աշխարհազորայիններին, ովքեր պաշտպանում էին գյուղի 20-կիլոմետրանոց ճակատային գիծը։
Գյուղը մաքառում էր մինչև ատամները զինված հակառակորդի դեմ։ Երեք անգամ տեղահանվում է, շատ դաժան օրեր ապրում, անչափ թանկ զոհեր տալիս, սակայն մնում է անկոտրում ու անդրդվելի։ Միայն 1992թ. մայիսի 11-ին, ի պատասխան Շուշիի անկման, թշնամին իր ողջ թույնը թափում է Հյուսիսային Արցախի վրա։ Միր Բաշիրի, Կասում Իսմայլովի, նույնիսկ Խանլարի շրջաններում տեղակայված ռազմական ծանր տեխնիկայի ու հեռահար հրետանու ամբողջ կրակային ուժն ուղղվում է Թալիշի վրա։ Նրանք 14 ժամ անընդմեջ հրետակոծության են ենթարկում բնակավայրը։ Այդ ընթացքում գյուղի տարածքում պայթում է 1000-ից ավելի ՙԳրադ՚-ի, նույնքան էլ՝ հրետանու և տանկի արկ։
ՙՍու-25՚ ռմբակոծիչներն ու ՙԿոբրա՚ ուղղաթիռներն օր ու արև չեն տալիս թալիշցիներին։ Հիմնովին մոխրանում է 25 տուն, վնասվում կամ փլվում բնակելի ֆոնդի զգալի մասը։ Թալիշցին կրկին անդրդվելի է, ոչ ոք չի ուզում լքել հարազատ օջախը... Սակայն Հյուսիսային Արցախի անկման հետևանքով անհնար է դառնում մոտալուտ արհավիրքի առաջն առնելը։ Պատերազմի բեկումնային փուլում 1994թ. գարունը թալիշցիները դիմավորեցին իրենց դիրքերում՝ Մատաղիս¬Հոռեկասար հատվածում։ Ու երբ 1994թ. ապրիլին հնչեց գյուղը գրոհելու հրամանը, առաջինը նախահարձակ եղավ Թալիշի գումարտակը։ Թալիշցիներն առաջիններից մեկը մտան անճանաչելիորեն փոխված, ավերակված հայրենի ոստանը։ Երկամյա գերությունից հետո Թալիշն սկսեց վերընձյուղվել ու հաղթանակների կանչը ունկերում՝ կրկին հյուսել իր բույնը... Այս ամենը եղավ մինչև 2016թ. ապրիլը, հետո եղավ այն, ինչ եղավ...
Շվար կանգնել եմ բաց դարպասների դիմաց, ու աչքերս մարդկային ոտնահետքեր են փնտրում: Փնտրում են գյուղի առաջին բնակիչներին։ Թալիշ գյուղի առաջին բնակիչները... Նրանք այսօր ընդամենը հինգ հոգի են, բայց չեն վհատվում, նրանց համար շատ կարևոր է, որ իրենք գյուղում լինեն: Կգա՛ն, կամաց¬կամաց կվերադառնան ՙտնավեր, բնավեր հավքերը՚... Օլեգ Օհանյանը, հայրը՝ Բենիկը, և մայրը՝ տիկին Ագնեսան, իրենց օջախից չեն ուզում հեռանալ, նույնիսկ հրաժարվեցին Ալաշանի ժամանակավոր կացարանից։
Մյուս տանը, որի երդիկից ծուխ է բարձրանում, Սլավիկ Խաչատրյանն է ապրում իր կնոջ՝ Էմմայի հետ։ Սլավիկի երեք որդիները զինվորական ծառայության մեջ են, ընտանիքներով ապրում են Մատաղիս գյուղում։ Իսկ Սլավիկն ինքը կնոջ հետ միասին անասնապահությամբ է զբաղվում։ Նրանց հետ հանդիպել մեզ չհաջողվեց, ամուսիններով հանդ էին գնացել։ Մարդիկ չարչարվում, իրենց քրտինքով ապրուստի միջոցներ են հայթայթում...
-Իրենք իրենց համար փոքրիկ տնտեսություն պիտի ստեղծեն,¬ ասում է Թալիշում կառավարության լիազոր ներկայացուցիչ Լևոն Ապրեսյանը,¬ իսկ աշխատատեղեր բացվելու են, այդ ուղղությամբ գործուն քայլեր կան, հետագայում մտադիր ենք նաև փոքրիկ կարի արտադրամաս բացել, որով կանանց զբաղվածության խնդիրը կլուծենք։ Եթե ցանկություն լինի, շատ բանի կարելի է հասնել, թալիշցին այսուհետ ավելի լավ պիտի ապրի, քան մինչ այդ էր։ Գյուղը կրկին կհամախմբվի, մի բռունցք կդառնա ու վերստին ՙոչ՚ կասի պատերազմին` իր ապրել¬արարելով, իր հող ու ջրին տեր կանգնելով։ Նայելով տարվող աշխատանքների ծավալին` ակամայից հավատում ես, որ հեռու չէ այդ օրը։
Լևոն Ապրեսյանը նաև անձնական օրինակ է համագյուղացիների համար։ Ուղիղ շարքերով շարված մեղվափեթակները, խնամված նոր տնկիները հուշում են, որ բանող ձեռքեր կան, Լևոնն ավելացնում է` նաև օղի ենք թորում, մուրաբա եփում, այգի ու բանջարանոց գցում ու խնամում։ Անցած տարի տնամերձից այնքան բանջարեղեն են ստացել, որ չգիտեին ավելցուկն ինչ անեն, դույլերով բաժանում էին շինարարներին։
Օլեգ Օհանյանին հանդիպեցինք իրենց տան բակում։ Չորս բոլորն աչք ածելով պատերազմի հետք չնկատեցինք, հոգատար ձեռքերն ամեն ինչ իրենց տեղն էին դրել։ Պահեստազորի մայոր Օլեգ Օհանյանն աշխատում է տեղի փրկարար ծառայությունում։ ՙԲնիկ թալիշցիներ ենք,¬ ասում է Օլեգը,- մայրս շուրջ հիսուն տարի գյուղի բուժքույրն է եղել, համարյա նույնքան էլ հայրս խանութի վարիչ է աշխատել։ Երկու տարի է` արդեն գյուղում են: 2017թ. մայիսի 28-ին Օլեգն առաջիններից մեկն է գյուղ եկել, սեփական ձեռքերով փորձել վերացնել պատերազմի հետքերը, այգին ու բանջարանոցն է կարգի գցել։ Առաջիններից մեկն էլ իրենց տունն են հիմնանորոգել։ Օլեգի` գյուղում բնակություն հաստատելուց երկու ամիս անց վերադարձել են ծնողները։ Հին ծառերը երիտասարդացրել, մի տասը հատ էլ նոր բերքատու ծառ է տնկել, օր օրի բոյ են քաշում, շիվ են տալիս, ու նրանց հետ ծնվում է հույսը, որ հին Թալիշը կրկին հառնելու է։ Հեռու չէ այն օրը, երբ դպրոցում կրկին հնչելու է զանգն ու երեխաները աղմուկ¬ժխորով դասի են շտապելու, իսկ առայժմ շինարարի մուրճի ձենն է արձագանքում: Օլեգը հերթով թվարկում է իր ծառայության վայրերը՝ՙԵղնիկներ՚ պարտիզանական ջոկատ, 5-րդ Պաշտպանական շրջան, դիվիզիա, Թալիշի գումարտակ, կրկին ՙԵղնիկներ՚, որից հետո Գյումրի, իսկ այնտեղից էլ պահեստազոր է արձակվել։ Մարտական ընկերներով այս հողի համար արյուն են թափել, էլ ինչպես ուշքները ետ չլինի, իրենք թուրքին զիջելու հող չունեն, իսկ վերադարձնելու` ինչքա՛ն ասես... Ճակատագիրն էլ իրենց ոխերիմ հարևաններ է տվել, ինչ անեն, եղածը սա է։ Հայրը՝ Բենիկը, երկու ամիս էլ առանց հայրենի գյուղի չդիմացավ, նրան անհնար էր համոզելն ու ետ պահելը։ 80-ն անց Ագնեսա մայրիկը մեզ դիմավորում է լայն ժպիտով։ Զարմանում ենք, երբ տարիքն ասում է` ավելի ջահել կերևայի, եթե այսքան ցավ ու դավ չտեսնեի: Գիշերը, երբ դուրս է գալիս պատշգամբ, իրենց երբեմնի մեծ ու վարքար գյուղում մի երկու տեղ է թույլ լույս առկայծում։ Հյուրեր չեն ունենում, մեկ¬մեկ շինարարներն են իրենց բակից մի քանի դույլ ջուր վերցնում։ Օտարության մեջ չկարողացան մնալ, աղջիկը Երևանում է, յոթերորդ հարկում է ապրում, չդիմացան քաղաքի բնակարանային պայմաններին, սովոր չեն, իրենց այգուն ու բանջարանոցին ոչինչ չի կարող փոխարինել, իրենց օդ ու ջրին կարոտ էին մնացել ու վերադարձան։
Ագնեսա Օհանյանի հայրը՝ Ռուբեն Սարգսյանը, Մեծ Հայրենականի մասնակից է, վերջերս է մահացել, 97 տարեկան հասակում։ Պատերազմի մասին պատկերացում ուներ հոր պատմածներից, բայց դե մարդուս կյանքն ինքնին անկանխատեսելի է։ Երկու պատերազմ էլ ինքը տեսավ, իր զավակները տեսան։ Առաջին բռնատեղահանությունը դեռ հիշողությունից չջնջված, երկրորդ աղետը գլխներին տեղաց։ Խորունկ ցավն ատամների տակ սեղմած` Ագնեսա մայրիկը ցույց է տալիս իրենց նոր տունը...
Տաք ու սառը ջուր մշտապես կա, բոլոր կոմունալ հարմարությունները` նույնպես։ Ասում է, թե փիփերթ շատ է սիրում, մեկ¬մեկ տնից դուրս է գալիս, որ փիփերթ քաղի, դրկից հարևան չկա, որ հետները երկու խոսք փոխանակի, սիրտը բացի։ Բայց այդքանից հետո էլ տիկին Ագնեսան անդրդվելի է, գյուղից դուրս է եկել վերջինը, իսկ գյուղ առաջինն է վերադարձել։ Չի փոշմանում, ավելի շուտ պիտի վերադառնար, իր տունը, իր բաղն ու բախճեն դրախտից էլ առավել են։ Ինչից պիտի վախենա, երբ առաջնագծում ջահել¬ջիվան տղաներ են կանգնած։
Հրաժեշտ ենք տալիս գյուղի ՙառաջին ծիծեռնակներին՚, իրարամերժ զգացումներով ու երբ ճանապարհին հանդիպում ենք շինարարներին, թաքուն մի հույս առկայծում է մեր սրտերում... Հառնում է Նոր Թալիշը, անցյալից դասեր քաղած, դժվարություններից կոփված, պինդ, ամրակուռ, ուժեղ և ամենակարևորը՝ զավակների տունդարձին սպասող...

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Սոցիալական Mon, 11 Mar 2019 17:26:29 +0000
ՄՏԱՀՈԳՎԱԾ ԵՐԿՐԻ ՀԱՄԱՐ ԱՌԱՎԵԼ ՀՐԱՏԱՊ ՀԱՐՑԵՐՈՎ http://artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/26232-2019-03-11-16-56-08 http://artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/26232-2019-03-11-16-56-08 ՄՏԱՀՈԳՎԱԾ ԵՐԿՐԻ ՀԱՄԱՐ ԱՌԱՎԵԼ ՀՐԱՏԱՊ ՀԱՐՑԵՐՈՎ
Էմմա Բալայան

 Այս տարի ՙԱՀ տոների և հիշատակի օրերի մասին՚ օրենքում կատարվել են որոշ փոփոխություններ, մասնավորապես՝ Մարտի 8-ը այսուհետ կլինի աշխատանքային տոն օր, իսկ Ապրիլի 7-ը կնշվի որպես ոչ աշխատանքային տոն օր: Օրենքի փոփոխության նախաձեռնողներն էին ԱԺ պատգամավորներ Ռոմելա Դադայանը և Ռիտա Մնացականյանը:

Նշված և արդիական մի շարք հարցերի շուրջ զրուցեցինք ԱԺ պատգամավոր, սոցիալական և առողջապահության հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ Ռոմելա ԴԱԴԱՅԱՆԻ հետ:

- Տիկին Դադայան, նաև Ձեր նախաձեռնությամբ այս տարի տոնական ու հանգստի օր է հռչակվել Ապրիլի 7-ը, իսկ Մարտի 8-ը՝ ուղղակի տոնական օր: Ինչո՞վ էր դա պայմանավորված: Ի՞նչ խորհուրդ ունեն կանանց այդ երկու տոները Ձեզ համար:
-Մարտի 8-ի տոնը Խորհրդային Միության ժամանակներից սահուն անցել է Արցախի պետականաշինության շրջան՝ հաստատվելով որպես գարնան տոն: Այդ տոնը, բուն իր խորհրդանշական իմաստից զատ, որը կապված է կանանց իրավունքները տղամարդկանց իրավունքներին հավասարեցնելու պայքարի հետ, զուգորդվել է գարնան բացման յուրովի տրամադրության, ինչ-ինչ սպասումների հետ, ինչն այն դարձրել է սիրելի շա՛տ-շատերի համար: Երբ ՀԱԵ-ի կողմից առաջարկվեց և ընդունվեց Ավետման օրը որպես Մայրության և գեղեցկության տոն նշելու նախաձեռնությունը, սկսեցինք մտորել այդ տոնի խորհրդի շուրջ: Հասկացանք, որ մայրություն խորհրդանշող այդ տոնը շատ հոգեհարազատ է մեր հոգեկերտվածքին, մեր պատկերացումներին առ հայ կնոջ ընտանիքին նվիրվածությանը, հավատարմությանը, խոնարհությանը… Տոնից տոն նշվեց որպես կանանց մեծարելու միամսյակ: Սակայն մեկ ամսում երկու տոն, երկուսն էլ` ոչ աշխատանքային, անընդունելի էր, հատկապես կրթական համակարգի համար, քանի որ լավ եմ պատկերացնում հանգստի օրերից հետո երեխաներին ուսմանը կենտրոնացնելու գործընթացը: Կարևորեցինք Մայրության և գեղեցկության տոնը, հիմնավորեցինք և օրենսդրական նախաձեռնությամբ ներկայացրինք ԱԺ քննարկմանը: Պետք է ասեմ, որ ներկայացված օրենսդրական փոփոխությունները չէին սահմանափակվում այդ երկու տոներով: Խմբագրվեցին Ամանորի և Սուրբծննդյան տոների ձևակերպումները. Ամանորի տոները սահմանված են դեկտեմբերի 31-ից հունվարի 2-ը ներառյալ, հունվարի 3-5-ը տոնվում են որպես նախածննդյան օրեր: Հայրենյաց պաշտպանի օրը նշվում է հունվարի 28-ին՝ ոչ աշխատանքային է: Մայրենի լեզվի օրը՝ փետրվարի 21-ին: Փետրվարի 28-ը նշվում է որպես Ադրբեջանի կողմից կազմակերպված ջարդերի զոհերի հիշատակի և բռնագաղթված հայ բնակչության իրավունքների պաշպանության օր: Հունիսի 14-ին կնշվի Բռնադատվածների օրը: Դեկտեմբերի 10-ն էլ կնշվի որպես Մարդու հիմնարար իրավունքների, անկախության հանրաքվեի և Սահմանադրության ոչ աշխատանքային օր:
-Որպես սոցիալական և առողջապահության հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ տեղեկացրեք, խնդրեմ, այդ ոլորտում սպասվող նորությունների հետ:
-Գաղտնիք չէ, որ կայացման, զարգացման փուլում գտնվող մեր պետությունը բախվում է նաև բազում ֆինանսական խնդիրների հետ: Իսկ սոցիալական և առողջապահության ոլորտներն անընդհատ ֆինանսների մեծ պահանջարկ ունեն: Այնուամենայնիվ, տարբեր ուղղություններով մշակվում են ծրագրեր՝ միտված ավելի կենսական ու հրատապ ծրագրերի կենսագործմանը: Որպես մայրությունը խթանելու նոր ծրագիր, որը ՀՀ-ում ընդունվել է որպես պիլոտային ու արդեն մեծ արձագանք ստացել, և որը, ամենայն հավանականությամբ, մեզ մոտ կընդունվի մեկ տարի հետո, կնշեմ օրենքը, որով մինչև երեք տարեկան երեխայի խնամքի արձակուրդում գտնվող աշխատանք փնտրող անձանց՝ մինչև երեխայի երկու տարին լրանալը, ցանկանում են վերադառնալ աշխատանքի: Պետությունը փոխհատուցում է երեխայի խնամքի համար նախատեսված վարձատրության 50 տոկոսը, բայց ոչ ավելի, քան նվազագույն ամսական աշխատավարձի չափը: Այդ օրենքի ընդունմամբ կլուծվի նաև ստաժի խնդիրը: Ծնելիության խթանմանը կնպաստի նաև կառավարության կողմից ընդունված ծրագիրը, ըստ որի` երեխաներ ունեցող բոլոր ընտանիքներին հիփոթեքային վարկի 5 տոկոսը կսուբսիդավորի պետությունը: Երբ պետնախարար Գրիգորի Մարտիրոսյանն ԱԺ-ում ներկայացնում էր կառավարության այդ ծրագիրը, մեր հանձնաժողովի կողմից առաջարկեցի 3-րդ երեխայի դեպքում սուբսիդավորել 7 տոկոսով, ինչը պետնախարարն ընդունեց, որը կքննարկվի կառավարությունում:
-Դուք երկար տարիներ ղեկավարել եք Ստեփանակերտի թիվ 1 դպրոցը, տարիներ առաջ աշխատել ԱԺ գիտության, կրթության, մշակույթի և սպորտի հարցերի մշտական հանձնաժողովում ու, անշուշտ, տեղյակ եք կրթության ոլորտում եղած ու ծագող բազում խնդիրներին: Սպասվո՞ւմ են ողջամիտ քայլեր՝ խնդիրներից որոշները լուծելու համար:
-Այսօրվա դաստիարակվող սերունդը վաղվա պետության դեմքն է: Շատ երկրներ մեծ ներդրումներ են կատարում այդ համակարգում, ուսուցչի աշխատավարձի նշաձողը պահպանում այն մակարդակի վրա, որ լավ սովորողները չխուսափեն նախընտրելու այդ մասնագիտությունը: Ուրեմն` ընտանիք-պետություն-դպրոց-հասարակություն քառամիասնության համատեղ ուժերով պետք է կայանա պետության տեսլականին համապատասխանող սերունդ դաստիարակելու դժվարին գործը: Խնդիրն ավելի է բարդանում համաշխարհայնացման այս դարում, երբ տարբեր ազգերի արժեհամակարգերը, ապրելաձևերը, որպես օրինակելի, հեղեղվում են համացանց՝ երեխային ընտրության առջև կանգնեցնելով, հակասություն մտցնելով գովազդվող և ազգին բնորոշ դաստիարակման արժեհամակարգի միջև, ինչը մոլորեցնում է դեռևս չձևավորված դեռահասներին: Համոզված եմ՝ եթե բարձր տեխնոլոգիաների ներուժը համացանցը հեղեղելու հնարավորություններ ունեն, ապա դրա կառավարումն էլ կունենան՝ չէ՞ որ մարդու ստեղծածն է: Ոլորտի խնդիրներն այնքան շատ են՝ բոլորին չես կարող անդրադառնալ, ուղղակի կնշեմ ևս մի քանիսը. 12-ամյա կրթության համակարգը, որն իրեն չարդարացրեց, դրա հետ կապված ծրագրերի, դասագրքերի անընդհատ փոփոխվելու հարցը, թեստային համակարգին անցնելը, վերապատրաստման, տեսչության ինստիտուտների թերի կայացման և բազում մեծ ու մանր այլ խնդիրներ: Կա հայտնի ասացվածք. ՙԵթե ուզում ես բանտերի դռները փակ մնան, ուրեմն լուծիր դպրոցի խնդիրները՚: Ինչ վերաբերում է խնդիրները լուծելու ողջամիտ քայլերին, դեռևս նախարարությունը չի ներկայացրել կրթության վերաբերյալ սպասվող բարեփոխումների ծրագիրը: Անհամբեր սպասում ենք հերթական բարեփոխման ծրագրին:
- Ի՞նչ կարծիք ունեք ներառական կրթության համակարգի մասին: Արդարացնու՞մ է, արդյոք, այդ ուսուցումն իրեն: Դա իր հերթին չի՞ իջեցնի կրթության մակարդակը դպրոցներում:
-Մինչև ներառական կրթության անցնելը դպրոցում ունեինք հատուկ դասարաններ, որտեղ ուսում էին ստանում խնդիրներ ունեցող երեխաները, որոնց հետ աշխատում էին և՜ սոցիալական մանկավարժը, և՜ հոգեբանը: Դա գտնում էի բավարար, և երբ պետք է անցնեինք ներառական կրթությանը, ընդդիմացա՝ բացասական կարծիք ունեի նման գործընթացի մասին: Մտահոգ էի մի շարք հարցերի շուրջ: Երեք ամիս լարված հետևում էի, որ երեխաների միջև խնդիրներ չառաջանան: Բայց համոզվեցի, որ թյուր կարծիք ունեի մեր երեխաների մասին. նրանք ավելի գիտակից ձևով ընդունեցին խնդիրներ ունեցող այդ երեխաներին, քան ծնողներն ու անգամ ուսուցիչները: Առողջ երեխաներն այնպիսի հոգատարությամբ էին վերաբերվում խնդիր ունեցողներին, որ նրանք շատ շուտ մերվեցին կոլեկտիվին: Իհարկե, շատ մեծ օգնություն էին ցուցաբերում հոգեբանն ու սոցիալական մանկավարժը: Եվ այդ երեխաներն, իսկապես, ինտեգրվեցին կոլեկտիվ:
-Դուք արդեն մի քանի տարի է, ինչ ղեկավարում եք ԱՀ ՊՆ-ին կից գործող կանանց խորհուրդը: Ի՞նչ գործառույթներ է իր վրա վերցրել խորհուրդը: Ի՞նչ գործունեություն է ծավալում:
-Նպատակն է` ապահովել բանակ-հասարակություն կապը և, բնական է, որ մեր կողմից բոլոր նախաձեռնությունները համակարգվում են ՊՆ-ի հետ: Ունենք զորամասեր այցելության և կատարվելիք աշխատանքների պլան: Խորհրդի անդամները բաժանվել են խմբերի, և հերթականությամբ այցելում ենք բոլոր զորամասեր: Այցելության ժամանակ զրույցներ ենք վարում հրատապ հարցերի շուրջ, կազմակերպում զինակոչիկների մկրտության գործընթացը, ձգտում լուծել զորավաններում ապրողների բարձրացրած հարցերը: Կնքելու համար խմբերը բերում ենք Շուշի, կատարում արարողությունը և, օգտվելով առիթից, կազմակերպում զինվորների այցելությունը Շուշիի և Ստեփանակերտի թանգարանները, հետաքրքիր վայրերը, վերջում էլ, ըստ ՙՆադեժդա՚ սրահի հետ պայմանավորվածության, այդ զինվորների համար կազմակերպում ճաշ: Զորավանների լուծված խնդիրներից կարևորեմ Մատաղիսի ապաստարանի խնդիրների լուծմանը նպաստելու հարցը: Ապաստարանն ուներ խնդիրներ` կապված էլեկտրաէներգիայի, խողովակների, խոնավության և այլնի հետ: Կանայք անընդհատ բարձրացնում էին անվտանգության հարցը, մենք էլ խնդիրը ներկայացրինք համապատասխան մարմիններին ու հետևողական հարցումներ էինք կատարում: Այժմ հարցը պատշաճ մակարդակով լուծված է: Նմանատիպ և մի շարք այլ հարցեր խորհրդի հետևողական աշխատանքի շնորհիվ գտնում են իր լուծումները:

 

 

 

 

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Սոցիալական Mon, 11 Mar 2019 16:53:57 +0000