comintour.net
stroidom-shop.ru
obystroy.com
ԵՐ­ԲԵՄ­ՆԻ ՓԱՌ­ՔԻ ՎԵՐ­ՋԻՆ ՎԿԱՆ
[ARM]     [RUS]     [ENG]

ԵՐ­ԲԵՄ­ՆԻ ՓԱՌ­ՔԻ ՎԵՐ­ՋԻՆ ՎԿԱՆ

Ա­շոտ ԳԱ­ՐԵ­ԳԻ­ՆՅԱՆ

 Մոտ 200-300 տա­րի ա­ռաջ Բեն­գա­լիա­յում բազ­մա­մարդ ու ծաղ­կուն հայ հա­մայնք էր գոր­ծում։ Հնդ­կա­կան են­թա­մայր­ցա­մա­քի այս կող­մե­րում մեր հայ­րե­նա­կից­նե­րը հայ­տն­վել են XVII դա­րից սկ­սած՝ Պարս­կաս­տա­նից ու Արևե­լյան Ա­նա­տո­լիա­յից։ Նրանք հա­մալ­րե­ցին տե­ղի վա­ճա­ռա­կան­նե­րի շար­քե­րը և զբաղ­վում էին ջու­տի (բնա­կան ման­րա­թել պա­րու­նա­կող բույս), կաշ­վի, մե­տաք­սի առևտրով։ Առևտու­րը ե­կամ­տա­բեր էր, և շա­տե­րը հիմ­նո­վին հաս­տատ­վե­ցին այս­տեղ։

Ա­մե­նայն հա­վա­նա­կա­նու­թյամբ այս գոր­ծըն­թացն սկիզբ ա­ռավ XVII դա­րի սկզ­բին, այն բա­նից հե­տո, երբ պար­սից շահ Ա­բա­սը նվա­ճեց Հա­յաս­տա­նը, և մոտ 40 հա­զար հա­յեր ար­տա­գաղ­թե­ցին Պարս­կաս­տան։ Դրա­նից հե­տո հայ­կա­կան հա­մայ­նք­ներ սկ­սե­ցին ձևա­վոր­վել տա­րա­ծաշր­ջա­նի այլ եր­կր­նե­րում նույն­պես, այդ թվում և Բեն­գա­լիա­յում։ Հա­վա­նա­կան է` Պարս­կաս­տան ներ­գաղ­թած­նե­րի մի մա­սը հաս­տատ­վեց այս­տեղ, քա­նի որ պարս­կա­կան տի­րա­պե­տու­թյու­նը Մեծ մոն­ղոլ­նե­րի կայս­րու­թյան շր­ջա­նակ­նե­րում տա­րած­վում էր նաև Հին­դուս­տա­նի վրա։
Հա­յե­րով խիտ բնա­կեց­ված էր հին Դա­քա­յի շր­ջա­նը, ո­րը հե­տա­գա­յում ստա­ցավ ՙԱր­մա­նի­տո­լա՚ ա­նու­նը։ Պատ­մա­կան այս շր­ջանն այս­տեղ մինչ օրս այդ­պես էլ կոչ­վում է։ Թե­պետ ներ­կա­յիս Բանգ­լա­դե­շում հա­յեր, կա­րե­լի է ա­սել, չեն մնա­ցել։ Հա­յերն սկ­սե­ցին լքել շր­ջա­նը, երբ այս­տե­ղից հե­ռա­ցան բրի­տա­նա­ցի­նե­րը, և առևտուրն այլևս նախ­կի­նի պես շա­հու­թա­բեր չէր։
Եր­բեմ­նի ծաղ­կուն հա­մայն­քի մա­սին այ­սօր հի­շեց­նում է հայ­կա­կան Սբ Հա­րու­թյան ե­կե­ղե­ցին, ո­րը կա­ռուց­վել է 1781թ. Ար­մա­նի­տո­լա­յում։ Սա երկ­րի ա­մե­նա­գե­ղե­ցիկ ե­կե­ղե­ցի­նե­րից է՝ կա­ռուց­ված նախ­կին փայ­տե մա­տու­ռի տե­ղում՝ հին հայ­կա­կան գե­րեզ­մա­նո­ցի մոտ, որ­տեղ պահ­պան­վել է մոտ 350 գե­րեզ­ման։ Այս­տեղ են թաղ­ված Խա­չիկ ա­ղա Մի­նա­սը (նա է տա­րածք հատ­կաց­րել ե­կե­ղե­ցու շի­նա­րա­րու­թյան հա­մար), Մի­քա­յել Սար­գի­սը, Խո­ջա Պետ­րո­սը, Ծա­տուր Գևոր­գը, Մար­գար Պո­ղո­սը, ով­քեր նույն­պես օ­ժան­դա­կում էին շի­նա­րա­րա­կան աշ­խա­տանք­նե­րին։ Իսկ փո­ղո­ցը հենց այդ­պես էլ կո­չում է՝ Հայ­կա­կան (Armenian street)։
Սբ Հա­րու­թյան ե­կե­ղե­ցու օ­ծու­մը կա­տար­վել է Եփ­րեմ ե­պիս­կո­պո­սի (հե­տա­գա­յում՝ Ա­մե­նայն Հա­յոց կա­թո­ղի­կոս Եփ­րեմ I Ձո­րա­գեղ­ցի) ձե­ռամբ։ Սպի­տա­կա­քար, դե­ղի­նով ե­րիզ­ված ոչ մեծ տա­ճա­րը մոտ 22,8 մ եր­կա­րու­թյուն ու­նի: Գլ­խա­վոր դահ­լի­ճը մոտ 80 մարդ է տե­ղա­վո­րում։ Ե­կե­ղե­ցու հա­տա­կա­գիծն ուղ­ղան­կյուն է։ Ճար­տա­րա­պե­տա­կան ա­ռանձ­նա­հատ­կու­թյուն­նե­րից են կա­մա­րաձև դար­պաս­ներն ու կա­մա­րաձև դռ­նե­րը։ Հիմ­նա­կան հար­կը բա­ժան­ված է ե­րեք մա­սի՝ բազ­րիք­նե­րով ճա­ղա­պատ­ված խո­րա­նը, միջ­նա­մա­սը՝ եր­կու շար­ժա­կան դռ­նե­րով, և փայ­տե ճա­ղա­շա­րով բա­ժան­ված գո­տին, որ­տեղ կա­րող են նս­տել կա­նայք և ե­րե­խա­նե­րը։ Փայ­տե պա­րու­րաձև աս­տի­ճա­նը տա­նում է դե­պի վերևի պատշ­գամբ, ո­րը կա­րող է տե­ղա­վո­րել 20-30 մար­դու։ Այն­տե­ղից եր­կու նեղ խոր­շեր տա­նում են դե­պի տա­նիք։
Ե­կե­ղե­ցու կա­ռու­ցու­մից 50 տա­րի անց նրա արևմտյան կող­մում կա­ռուց­վեց ժա­մա­ցույ­ցի աշ­տա­րա­կը։ Ա­սում են՝ ե­կե­ղե­ցու ժա­մա­ցույ­ցի ղո­ղան­ջը տա­րած­վում էր մի քա­նի կի­լո­մետր, և մո­տա­կայ­քում ապ­րող բնա­կիչ­նե­րը դրա­նով հա­մե­մա­տում էին ի­րենց ժա­մա­ցույց­նե­րը: 1897թ. տե­ղի ու­նե­ցած երկ­րա­շար­ժը, դժ­բախ­տա­բար, ա­վե­րեց աշ­տա­րա­կը։
Բանգ­լա­դե­շի իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը հայ­կա­կան Սբ Հա­րու­թյան ե­կե­ղե­ցին դա­սել են պատ­մամ­շա­կու­թա­յին ար­ժեք ներ­կա­յաց­նող ճար­տա­րա­պե­տա­կան հու­շար­ձան­նե­րի շար­քը։ 1996թ., այ­ցե­լե­լով Դա­քա, Մայր Թե­րե­զան ե­ղել է այս տա­ճա­րում ու մաս­նակ­ցել ծա­ռա­յու­թյա­նը։
Ներ­կա­յումս ե­կե­ղե­ցին չի գոր­ծում, ին­չի հետ կապ­ված` հիմ­նա­կա­նում փակ է լի­նում։ Ե­կե­ղե­ցին վա­ղուց մշ­տա­կան քա­հա­նա չու­նի։ Այ­դու­հան­դերձ, ինչ­պես պո­տեն­ցյալ ճա­նա­պար­հորդ­նե­րին խոր­հուրդ է տա­լիս AtlasObscura.com կայ­քը, մեջ­բե­րե­լով նորկ­տա­կա­րա­նյան խոս­քե­րը՝ դու­ռը բա­խեք ու պի­տի բաց­վի ձեզ։ Ե­թե ցու­ցա­բե­րեք հա­մա­ռու­թյուն, հնա­րա­վոր է` կա­րո­ղա­նաք ծա­նո­թա­նալ տա­ճա­րի ներ­քին տես­քին, այդ թվում դի­տել ՙԽոր­հր­դա­վոր ընթ­րիք՚ (նկա­րիչ՝ Չառլզ Պորտ) կտա­վը։ ՙՄուտքն անվ­ճար է,- տե­ղե­կաց­նում է նշ­ված կայ­քը, բայց տա­ճա­րի պահ­պան­ման հա­մար նվի­րատ­վու­թյու­նը չի խան­գա­րում՚։
ՙԲանգ­լա­դեշն իմ դի­վա­նա­գի­տա­կան գոր­ծու­նեու­թյան ա­ռա­ջին նպա­տա­կա­կետն էր (1980-1982թթ.),- գրում է պոր­տա­լի ըն­թեր­ցող­նե­րից մե­կը։ - Շա­բաթ օ­րե­րին հա­ճախ էինք այ­ցե­լում հայ­կա­կան ե­կե­ղե­ցու թա­ղա­մա­սը և ու­սում­նա­սի­րում հին Դա­քան, նրա աշ­խույժ ա­ռափ­նյա շր­ջա­նը՚։
Վեր­ջին մո­հի­կա­նը
Ե­թե, ինչ­պես նշե­ցինք, դու­ռը բա­վա­կա­նին եր­կար բա­խեք, բա­ցո­ղը գու­ցե միայն Մի­քել Հով­սեփ Մար­տի­րո­սյա­նը լի­նի, ով, ինչ­պես հա­ղոր­դում է Դա­քա­յում լույս տես­նող The Daily Star թեր­թը, հայտ­նի է Մայքլ Ջո­զեֆ Մար­տին անգ­լիա­կա­նաց­ված ա­նու­նով։
Մար­տի­րո­սյանն այ­սօր միակ հայն է ողջ Բանգ­լա­դե­շում։ Նա էլ ստանձ­նել է տե­ղի հայ­կա­կան ե­կե­ղե­ցուն հետևե­լու ա­ռա­քե­լու­թյու­նը։
The Daily Star-ի փո­խանց­մամբ՝ Մար­տի­նը Բանգ­լա­դեշ է ե­կել1942թ.՝ հոր մոտ, ով հաս­տատ­վել էր այս­տեղ դրա­նից մոտ 20 տա­րի ա­ռաջ։ Նա ջանք չխ­նա­յեց Աստ­ծո տա­ճա­րը պահ­պա­նե­լու, հոգ տա­նե­լու հա­մար։ Բայց, ինչ­պես ա­սում են, տա­րի­ներն ի­րենց գործն ա­նում են, և նրան մտա­հո­գում է` ով կշա­րու­նա­կի իր գոր­ծը։ ՙՉէ՞ որ սա օր­հն­ված վայր է, և Աստ­ված այն ան­պաշտ­պան չի թող­նի։ Մի­գու­ցե, երբ ես ար­դեն չլի­նեմ, ե­րեք դուստ­րե­րիցս մե­կը Կա­նա­դա­յից տե­ղա­փոխ­վի այս­տեղ, որ­պես­զի հայ­կա­կան ներ­կա­յու­թյունն այս վայ­րում չընդ­հատ­վի՚,- հույս է հայտ­նում Մի­քել Մար­տի­րո­սյա­նը` ՙՖրանս պրես՚ գոր­ծա­կա­լու­թյան հետ զրույ­ցում, ո­րը վա­վե­րագ­րա­կան ֆիլմ էր նկա­րա­հա­նել Դա­քա­յի Սբ Հա­րու­թյան ե­կե­ղե­ցու մա­սին։
2013թ. հու­նիս ամս­վա դրու­թյամբ, երբ The Daily Star թեր­թում հրա­պա­րակ­վեց մեր հայ­րե­նակ­ցի մա­սին պատ­մող նյու­թը, նա դեռ ողջ էր։ Տա Աստ­ված` նա այ­սօր էլ ողջ լի­նի։ Բայց հի­մա նա հա­վա­նա­բար 90-ին մոտ ծե­րուկ է, ե­թե ոչ ա­վե­լի։ Այ­նուա­մե­նայ­նիվ, հու­սանք, որ պատ­մամ­շա­կու­թա­յին նման ար­ժե­քա­վոր հու­շար­ձանն ա­ռանց ու­շադ­րու­թյան չի մնա։ Հա­մե­նայն դեպս Բանգ­լա­դե­շի կա­ռա­վա­րու­թյունն այն հայ­տա­րա­րել է կրո­նա­կան ու պատ­մա­կան ժա­ռան­գու­թյուն, և երկ­րի Մշա­կույ­թի նա­խա­րա­րու­թյա­նը հանձ­նա­րար­ված է հոգ տա­նել հու­շար­ձա­նի պահ­պա­նու­թյան հա­մար։ ՀՀ կա­ռա­վա­րու­թյունն իր հեր­թին շա­հագր­գռ­ված է այս հար­ցում հա­մա­գոր­ծակ­ցե­լու Բանգ­լա­դե­շի իշ­խա­նու­թյուն­նե­րի հետ։

www.russia-armenia.info