comintour.net
stroidom-shop.ru
obystroy.com
ՊԱՐԳԵՎ ԱՐՔԵՊԻՍԿՈՊՈՍ. ՙՂԱՐԱԲԱՂԻ ՄԱՅՐԱՔԱՂԱՔՆ ԱՐԺԱՆԻ Է ՈՒՆԵՆԱԼՈՒ ԻՐ ՄԱՅՐ ՏԱՃԱՐԸ՚
[ARM]     [RUS]     [ENG]

ՊԱՐԳԵՎ ԱՐՔԵՊԻՍԿՈՊՈՍ. ՙՂԱՐԱԲԱՂԻ ՄԱՅՐԱՔԱՂԱՔՆ ԱՐԺԱՆԻ Է ՈՒՆԵՆԱԼՈՒ ԻՐ ՄԱՅՐ ՏԱՃԱՐԸ՚

REGNUM տեղեկատվական գործակալության հարցերին պատասխանում է 

Հայ Առաքելական եկեղեցու Արցախի թեմի առաջնորդ Պարգև արքեպիսկոպոս ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆԸ

-Սր­բա­զա՜ն Հայր, ներ­կա­յաց­րեք, խնդ­րեմ, ՀԱԵ Ար­ցա­խի թե­մի սպա­սա­վոր­նե­րի ու ե­կե­ղե­ցու հետևորդ­նե­րի գոր­ծու­նեու­թյան հիմ­նա­կան ուղ­ղու­թյուն­նե­րը:
- Ինչ­պես և նախ­կի­նում, Ա­վե­տա­րա­նը հասց­նում ենք մեր ժո­ղովր­դին` փոր­ձե­լով ա­նա­ղարտ դարձ­նել նրա բա­րո­յա­կան նկա­րա­գի­րը` սեր­մա­նե­լով բա­րին, հա­վատ ու գթասր­տու­թյուն: Ջա­նում ենք վե­րա­դարձ­նել մեր հայ­րե­րի հոգևոր ժա­ռան­գու­թյու­նը, քա­նի որ 1930թ. Խոր­հր­դա­յին Ադր­բե­ջա­նի իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը փա­կե­ցին Ար­ցա­խի թե­մը, մենք չու­նեինք ո՜չ հոգևոր սպա­սա­վոր­ներ, ո՜չ հոգևոր գրա­կա­նու­թյուն: Շա­րու­նա­կում ենք կա­ռու­ցել ու վե­րա­նո­րո­գել տա­ճար­նե­րը: Այս 30 տա­րի­նե­րի ըն­թաց­քում (1989 թվա­կա­նից ի վեր) կա­ռու­ցել ու վե­րա­կանգ­նել ենք 90 ե­կե­ղե­ցի­ներ, վան­քեր ու մա­տուռ­ներ: Հրա­տա­րա­կել ենք կրո­նա­կան թե­մա­նե­րով 95 գիրք: Կազ­մա­կեր­պել ենք ա­մե­նամ­սյա ուխ­տագ­նա­ցու­թյուն­ներ դե­պի սր­բա­վայ­րեր:
-Այս տա­րի Ստե­փա­նա­կերտն ու­նե­ցավ իր մայր տա­ճա­րը: Ի՞նչ նա­խա­պատ­մու­թյուն ու­նի նրա շի­նա­րա­րու­թյու­նը: Ի՞նչ է նշա­նա­կում կա­ռու­ցել մայր տա­ճար:
-Ստե­փա­նա­կեր­տը 55 հա­զար բնա­կիչ ու­նի: 1936թ. հին Սբ Գևորգ ե­կե­ղե­ցին ա­վեր­վեց, նրա տե­ղում կա­ռուց­վեց թատ­րոն: 2004թ. կա­ռու­ցե­ցինք Սբ Հա­կոբ ոչ մեծ ե­կե­ղե­ցին, բայց այն չի կա­րող տե­ղա­վո­րել բո­լոր այ­ցե­լու­նե­րին: Երկ­րի բնակ­չու­թյան հոգևոր կա­րիք­նե­րը հո­գա­լու հա­մար ե­կե­ղե­ցի­ներ է­լի են անհ­րա­ժեշտ: Այ­դիսկ պատ­ճա­ռով ո­րո­շե­ցինք կա­ռու­ցել հա­մե­մա­տա­բար մեծ մայր տա­ճար, ո­րը կն­պաս­տեր մեր հա­վա­տա­վոր ժո­ղովր­դի հոգևոր պա­հանջ­նե­րի բա­վա­րար­մա­նը: Տա­ճա­րի օ­ծու­մը կա­տար­վեց ապ­րի­լի 7-ին` Տի­րա­մոր ա­վետ­ման տո­նին: Տա­ճարն ին­քը կրում է Աստ­վա­ծա­մոր Սուրբ Հո­վա­նի ա­նու­նը: Այն կա­ռուց­ված է հայ­կա­կան ե­կե­ղե­ցա­շի­նու­թյան եր­կու հնա­գույն ո­ճե­րի հի­ման վրա և միջ­նա­դա­րյան Զվարթ­նոց (երկ­նա­յին զվար­թուն­նե­րի տա­ճար) տա­ճա­րի ա­վան­դույթ­նե­րով, որն ի­րե­նից ներ­կա­յաց­նում է ե­ռա­հարկ կա­ռույց, միևնույն ժա­մա­նակ ար­տա­քի­նից այն հի­շեց­նում է վաղ քրիս­տո­նեա­կան Սբ Հռիփ­սի­մե ե­կե­ղե­ցին: Ես այն կար­ծի­քին եմ, որ յու­րա­քան­չյուր մայ­րա­քա­ղաք պետք է ու­նե­նա իր մայր տա­ճա­րը:
-Ար­ցա­խի հոգևոր պատ­մու­թյունն ընդ­գր­կում է նաև Կով­կա­սյան Աղ­վան­քի, ա­պա և Գան­ձա­սա­րի կա­թո­ղի­կո­սու­թյան ժա­մա­նա­կաշր­ջա­նը: Ստե­փա­նա­կեր­տի նո­րա­կա­ռույց մայր տա­ճա­րի ա­պա­գա­յի Ձեր տես­լա­կա­նը:

- Ա­յո, պատ­մու­թյա­նը հայտ­նի է Կով­կա­սյան Աղ­վան­քը, ո­րի տա­րածքն ընդ­գր­կում էր Քուռ գե­տի ա­ջափ­նյա ու ձա­խափ­նյա շր­ջան­նե­րը: Քու­ռի աջ ա­փին էին գտն­վում պատ­մա­կան Հա­յաս­տա­նի Ար­ցախ և Ու­տիք նա­հանգ­նե­րը, ի դեպ, ինքս ծնն­դով Ու­տի­քից եմ` հայտ­նի Չար­դախ­լու գյու­ղից: 428թ. Հա­յաս­տա­նը բա­ժան­ված էր Հռո­մի ու Պարս­կաս­տա­նի միջև: Հա­յաս­տա­նի արևե­լյան մա­սը հայ­տն­վեց Պարս­կաս­տա­նի իշ­խա­նու­թյան ներ­քո: Նույն տա­րում Հայ­կա­կան թա­գա­վո­րու­թյու­նը լու­ծար­վեց, իսկ 5-րդ դա­րի վեր­ջում պար­սից շա­հը հաս­տա­տեց Վա­չա­գան­նե­րի արևե­լա­հայ­կա­կան թա­գա­վո­րա­կան դի­նաս­տիան և այն ան­վա­նեց Աղ­վա­նաց արևե­լա­հայ­կա­կան թա­գա­վո­րու­թյուն, որ­տեղ էլ միա­ժա­մա­նակ հաս­տատ­վեց զուտ հայ­կա­կան Աղ­վա­նաց կա­թո­ղի­կո­սա­կան ա­թո­ռը, ո­րը ժա­մա­նակ առ ժա­մա­նակ փո­խում էր իր ա­ռաջ­նոր­դա­կան նս­տա­վայ­րը` Ա­մա­րաս վան­քից մինչև Պար­տավ (Բար­դա) քա­ղաք, այ­նու­հետև ա­ռաջ­նոր­դա­կան կենտ­րո­նը հիմ­նա­վոր­վեց Գան­ձա­կում, ո­րից հե­տո տե­ղա­փոխ­վեց Մար­տա­կեր­տի շր­ջա­նի Հա­կո­բա­վանք կա­թո­ղի­կո­սա­նիստ ե­կե­ղե­ցին: Ա­վե­լի ուշ կա­թո­ղի­կո­սա­կան ա­թո­ռը տե­ղա­փոխ­վում է այդ­տե­ղից ոչ հե­ռու գտն­վող Գան­ձա­սա­րի վանք: Դա է պատ­ճա­ռը, որ Աղ­վա­նաց կա­թո­ղի­կո­սու­թյու­նը եր­բեմն ան­վա­նում են նաև Գան­ձա­սա­րի կա­թո­ղի­կո­սու­թյուն: Մինչ օրս Գան­ձա­սա­րի վան­քը մնում է Ար­ցա­խի թե­մի գլ­խա­վոր հոգևոր նս­տա­վայ­րը: Ստե­փա­նա­կեր­տում մայր տա­ճա­րի օծ­ման համ­գա­ման­քից ան­կախ` նրա կար­գա­վի­ճա­կը մնում է նույ­նը:
- Հայ ե­կե­ղե­ցու նվի­րա­պե­տա­կան ա­թոռ­նե­րը, մաս­նա­վո­րա­պես` Մայր Ա­թոռ Սուրբ Էջ­միա­ծինն ու Մե­ծի Տանն Կի­լի­կիո կա­թո­ղի­կո­սու­թյուն­ներն Ար­ցա­խի նկատ­մամբ ու­շա­դիր վե­րա­բեր­մու՞նք ու­նեն:
-Ար­ցա­խի թեմն Էջ­միած­նի կա­թո­ղի­կո­սու­թյան մասն է կազ­մում և միշտ գտն­վում է Ա­մե­նայն Հա­յոց կա­թո­ղի­կո­սի ու­շադ­րու­թյան կենտ­րո­նում: Թե­պետ Կի­լի­կիո կա­թո­ղի­կո­սու­թյան ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­ներն էլ հա­ճախ են այ­ցե­լում մեզ ու եր­բեմն պա­տա­րագ մա­տու­ցում: Որ­պես օ­րի­նակ կա­րող եմ նշել հետևյա­լը` Ա­մե­նայն Հա­յոց կա­թո­ղի­կոս Գա­րե­գին II-ը Ստե­փա­նա­կեր­տի մայր տա­ճա­րի շի­նա­րա­րու­թյան հա­մար նվի­րա­բե­րել էր 300 հա­զար ԱՄՆ դո­լար, իսկ Մե­ծի Տանն Կի­լի­կիո կա­թո­ղի­կոս Ա­րամ I-ը, իր հեր­թին, հատ­կաց­րել էր 100 հա­զար ԱՄՆ դո­լար:
-Ադր­բե­ջա­նի հոգևոր ա­ռաջ­նորդ­նե­րի հետ կա­պեր ու­նե՞ք: Ի՞նչ տրա­մադ­րու­թյուն­ներ են այն­տեղ իշ­խում` խա­ղա­ղու­թյան հաս­նե­լու ա­ռու­մով:
- Սո­վո­րա­բար նմա­նա­տիպ հան­դի­պում­նե­րը տե­ղի են ու­նե­նում կրո­նա­կան ա­ռաջ­նորդ­նե­րի մա­կար­դա­կով: Ա­ռա­ջին նման հան­դի­պու­մը կա­յա­ցավ 1988թ. մար­տի 6-ին` Դո­նի Ռոս­տո­վում: Ի­րար հետ շփում­ներ են ու­նե­ցել կա­թո­ղի­կոս Վազ­գեն I-նն ու շեյխ-ուլ-իս­լամ Փա­շա­զա­դեն: Այդ հան­դիպ­մա­նը ես ներ­կա էի: Այ­դօ­րի­նակ հան­դի­պում ու­նե­ցանք նաև Ժնևում` 1993թ. փետր­վա­րին: Այ­նու­հետև մաս­նակ­ցե­ցի նաև Մոսկ­վա­յում տե­ղի ու­նե­ցած եր­կու հան­դի­պում­նե­րին, որ­տեղ հայ­կա­կան կող­մից ներ­կա էր եր­ջան­կա­հի­շա­տակ Գա­րե­գին I-ը, ա­պա` ներ­կա­յիս կա­թո­ղի­կոս Գա­րե­գին II-ը: Դրա­նից հե­տո Գա­րե­գին II-ը եր­կու ան­գամ հան­դի­պում ու­նե­ցավ Ադր­բե­ջա­նի հոգևոր ա­ռաջ­նոր­դի հետ` Բաք­վում և Էջ­միած­նում: Այդ եր­կու հան­դի­պում­նե­րին ներ­կա չէի: Բայց, ա­ռա­վել քան հա­մոզ­ված եմ, որ հոգևոր ա­ռաջ­նորդ­նե­րը միայն խա­ղա­ղու­թյան կողմ­նա­կից­ներ են և ձգ­տում են ու­ժե­րի նե­րա­ծին չափ օ­ժան­դա­կել խա­ղաղ գոր­ծըն­թա­ցին, ին­չը բնա­կան է ու տրա­մա­բա­նա­կան:

Հարցազրույցը վարեց Ստանիսլավ ՍՏՐԵՄԻԴԼՈՎՍԿԻՆ