comintour.net
stroidom-shop.ru
obystroy.com
Items filtered by date: Երեքշաբթի, 10 Սեպտեմբերի 2019 http://artsakhtert.com Sun, 15 Sep 2019 19:48:10 +0000 Joomla! - Open Source Content Management hy-am ԸՆԴՈՒՆԵԼՈՒԹՅՈՒՆ ԱՀ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՄՈՏ http://artsakhtert.com/arm/index.php/official/item/27419-2019-09-11-22-17-56 http://artsakhtert.com/arm/index.php/official/item/27419-2019-09-11-22-17-56 ԸՆԴՈՒՆԵԼՈՒԹՅՈՒՆ ԱՀ ՆԱԽԱԳԱՀԻ ՄՈՏ
Արցախի Հանրապետության Նախագահ…

 Քննարկվել են Արցախ-Ֆրանսիա հարաբերություններին վերաբերող մի շարք հարցեր:

            Նախագահն ընդգծել է, որ Արցախը շահագրգռված է Ֆրանսիայի հետ փոխգործակցության հետագա զարգացմամբ՝ այն համարելով մեր արտաքին քաղաքականության կարեւոր ուղղություններից մեկը:

Հանդիպմանը մասնակցում էին ԱԺ նախագահ Աշոտ Ղուլյանը, արտաքին գործերի նախարար Մասիս Մայիլյանը, պաշտոնատար այլ անձինք:

 

ԱՐՑԱԽԻՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆՆԱԽԱԳԱՀԻԱՇԽԱՏԱԿԱԶՄԻ

         ՏԵՂԵԿԱՏՎՈՒԹՅԱՆԳԼԽԱՎՈՐՎԱՐՉՈՒԹՅՈՒՆ

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Պաշտոնական Wed, 11 Sep 2019 22:16:23 +0000
ԳԻ ՏԵ­ՍԻԵ. ՙԱՐ­ՑԱ­ԽԻ ՍԱՀ­ՄԱՆ­ՆԵ­ՐԸ ՊԵՏՔ է ՄԻ­ՋԱԶ­ԳԱՅ­ՆՈ­ՐԵՆ ՃԱ­ՆԱՉ­ՎԵՆ՚ http://artsakhtert.com/arm/index.php/politics/item/27418-2019-09-11-17-21-19 http://artsakhtert.com/arm/index.php/politics/item/27418-2019-09-11-17-21-19 ԳԻ ՏԵ­ՍԻԵ. ՙԱՐ­ՑԱ­ԽԻ ՍԱՀ­ՄԱՆ­ՆԵ­ՐԸ  ՊԵՏՔ է ՄԻ­ՋԱԶ­ԳԱՅ­ՆՈ­ՐԵՆ ՃԱ­ՆԱՉ­ՎԵՆ՚
Ռու­զան ԻՇ­ԽԱ­ՆՅԱՆ

 Ար­ցա­խի Հան­րա­պե­տու­թյան ԱԺ նիս­տե­րի մեծ դահ­լի­ճում սեպ­տեմ­բե­րի 11-ին տե­ղի ու­նե­ցավ ՙՖրան­սիա-Ար­ցախ՚ բա­րե­կա­մու­թյան շր­ջա­նա­կի նա­խա­գահ, Ֆրան­սիա­յի Ազ­գա­յին ժո­ղո­վի պատ­գա­մա­վոր Գի Տե­սիեի գլ­խա­վո­րած պատ­վի­րա­կու­թյան ան­դամ­նե­րի հան­դի­պու­մը Ազ­գա­յին ժո­ղո­վի պատ­գա­մա­վոր­նե­րի, ՙԱր­ցախ-Ֆրան­սիա՚ բա­րե­կա­մու­թյան շր­ջա­նա­կի ան­դամ­նե­րի, գոր­ծա­դիր իշ­խա­նու­թյան ո­րոշ պա­տաս­խա­նա­տու­նե­րի և գի­տակր­թա­կան շր­ջա­նակ­նե­րի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րի հետ։ Պատ­վի­րա­կու­թյու­նը Ֆրան­սիա­յում ԱՀ մշ­տա­կան ներ­կա­յա­ցու­ցիչ Հով­հան­նես Գևոր­գյա­նի ու­ղեկ­ցու­թյամբ ճա­նա­չո­ղա­կան այ­ցով Ստե­փա­նա­կերտ էր ժա­մա­նել մեկ օր ա­ռաջ։

Ող­ջու­նե­լով ներ­կա­նե­րին՝ խոր­հր­դա­րա­նի նա­խա­գահ Ա­շոտ Ղու­լյանն ա­սաց, որ Ֆրան­սիա­յի հան­դեպ հայ ժո­ղո­վուրդն ու­նի ե­րախ­տի­քի զգա­ցում։ Այդ եր­կիրն իր դռ­նե­րը լայն բա­ցեց Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թյու­նից մա­զա­պուրծ հա­րյուր հա­զա­րա­վոր հա­յե­րի առջև՝ հնա­րա­վո­րու­թյուն տա­լով նրանց սե­րունդ­նե­րին ինք­նադրսևոր­վել և պատ­վա­վոր տեղ զբա­ղեց­նել ֆրան­սիա­կան մշա­կույ­թի, սպոր­տի, ռազ­մար­վես­տի, տն­տե­սու­թյան և քա­ղա­քա­կա­նու­թյան մեջ։ Լի­նե­լով հա­մա­մարդ­կա­յին ար­ժեք­նե­րի օր­րան, Ֆրան­սիան շա­րու­նա­կում է ա­ռա­ջա­տար լի­նել մար­դու ի­րա­վունք­նե­րի ընդ­լայն­ման օ­րեն­սդ­րա­կան նո­րա­րա­րու­թյուն­նե­րի բնա­գա­վա­ռում։ Ղու­լյա­նի խոս­քով՝ մեր բա­րե­կամ­նե­րի այ­ցը լա­վա­գույն հաս­տա­տումն է այն ի­րո­ղու­թյան, որ ա­զա­տու­թյան, եղ­բայ­րու­թյան, հա­վա­սա­րու­թյան գա­ղա­փար­նե­րով ա­ռաջ­նորդ­վող երկ­րի հա­մար ըն­կա­լե­լի է հա­նուն ա­զա­տու­թյան Ար­ցա­խի ժո­ղովր­դի պայ­քա­րը։ Այս­տեղ կարևո­րում և բարձր են գնա­հա­տում այն աշ­խա­տան­քը, որն ի­րա­կա­նաց­վում է ֆրան­սիա­ցի գոր­ծըն­կեր­նե­րի կող­մից՝ Ար­ցա­խի մա­սին ա­նա­չառ տե­ղե­կատ­վու­թյուն ներ­կա­յաց­նե­լու, մեր ժո­ղովր­դի ի­րա­վունք­նե­րի մա­սին բարձ­րա­ձայ­նե­լու ուղ­ղու­թյամբ։ Մեր խոր­հր­դա­րա­նի ար­տա­քին կա­պե­րի մեջ ֆրան­սիա­կան ուղ­ղու­թյունն ա­մե­նաակ­տիվն է, իսկ բա­րե­կա­մու­թյան շր­ջա­նա­կը՝ ա­մե­նա­կա­յա­ցած ինս­տի­տու­ցիո­նալ կա­ռույ­ցը։ Առ­կա են հա­մա­տեղ օ­րա­կարգն ա­ռաջ մղե­լու, հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թյան շր­ջա­նակ­ներն ընդ­լայ­նե­լու բո­լոր նա­խադ­րյալ­նե­րը։ Այդ նպա­տա­կին է միտ­ված նաև մայ­րա­քա­ղա­քի Ա­զա­տա­մար­տիկ­նե­րի պու­րա­կում Ար­ցա­խի և Ֆրան­սիա­յի բնա­կա­վայ­րե­րի միջև բա­րե­կա­մու­թյան ցու­ցա­տախ­տա­կի բա­ցու­մը, որն ար­ցախ­ցի­նե­րին և մեր եր­կիր ժա­մա­նած հյու­րե­րին կպատ­մի հա­յե­րի և ֆրան­սիա­ցի­նե­րի բա­րե­կա­մու­թյան մա­սին։ Ա­զա­տա­մար­տիկ­նե­րի պու­րա­կը կխոր­հր­դան­շի եր­կու ժո­ղո­վուրդ­նե­րի՝ ա­զա­տու­թյան հան­դեպ ու­նե­ցած մեծ սերն ու նվի­րու­մը։
ՙՇատ կարևոր խոր­հր­դա­նիշ է և, կար­ծում եմ, ինչ­պես ձեզ հա­մար, այն­պես էլ մեզ հա­մար կարևոր է ի­մա­նալ և հի­շել, թե որ­տե­ղից ենք գա­լիս, որ­պես­զի հաս­կա­նանք, թե ո՞ւր ենք գնում՚. ե­լույթն այս­պես սկ­սեց ՙՖրան­սիա-Ար­ցախ՚ բա­րե­կա­մու­թյան շր­ջա­նա­կի նա­խա­գահ, Ֆրան­սիա­յի ԱԺ պատ­գա­մա­վոր Գի Տե­սիեն։ Նա իր հար­գանքն ու խո­նար­հումն ար­տա­հայ­տեց այն մարդ­կանց հան­դեպ, ով­քեր հա­նուն ա­զա­տու­թյան ի­րենց կյանքն են զո­հել։ Ֆրան­սիա­յի տար­բեր նա­հանգ­ներ ներ­կա­յաց­նող խոր­հր­դա­րա­նա­կան­նե­րի պատ­վի­րա­կու­թյան ա­նու­նից նա ա­սաց, որ Ար­ցա­խի թե­ման ար­ծարծ­վում է բո­լոր քա­ղա­քա­կան ու­ժե­րի և տար­բեր գա­ղա­փա­րա­կիր­նե­րի կող­մից։ Եվս մեկ հան­գա­մանք. պատ­վի­րա­կու­թյան ան­դամ­նե­րի ճն­շող մե­ծա­մաս­նու­թյունն ա­ռա­ջին ան­գամ է այ­ցե­լում Ար­ցախ, ին­չը վկա­յում է այս երկ­րի հան­դեպ ֆրան­սիա­ցի­նե­րի չընդ­հատ­վող հե­տաք­րք­րու­թյան մա­սին։ Յու­րա­քան­չյու­րի նպա­տակն է սե­փա­կան աչ­քե­րով տես­նել ի­րա­կա­նու­թյու­նը, հան­դի­պում­ներ անց­կաց­նել բնա­կիչ­նե­րի հետ՝ հաս­կա­նա­լու, թե ինչ­պես է ար­ցախ­ցի­նե­րին հա­ջող­վել ի­րենց զար­գա­ցումն ա­պա­հո­վել՝ հեն­վե­լով ժո­ղովր­դա­վա­րա­կան ար­ժեք­նե­րի վրա։ Մի­մյանց հաս­կա­նա­լու հա­մար նախ պետք է մի­մյանց ճա­նա­չել։
Գի Տե­սիեն ան­ցյալ տա­րի Ֆրան­սիա­յի Ազ­գա­յին ժո­ղո­վում կազ­մա­կեր­պել էր ար­ցա­խյան գի­նի­նե­րի համ­տե­սում։ Նրա խոս­քով՝ դա Ար­ցա­խը ճա­նա­չե­լի դարձ­նե­լու ևս մեկ մի­ջոց է։ ՙԲայց ա­սեմ, որ դժ­վար էր,-շա­րու­նա­կեց Տե­սիեն,-Ֆրան­սիա­յի նման երկ­րում, ո­րը գի­նի­նե­րի հայ­րե­նիքն է հա­մար­վում, դժ­վար է ար­ցա­խյան գի­նի­ներ համ­տե­սելն ու հա­վա­նե­լը՚։ Բա­ցի նրա­նից, որ եր­կու ժո­ղո­վուրդ­նե­րը կի­սում են ժո­ղովր­դա­վա­րա­կան և հա­մա­մարդ­կա­յին ար­ժեք­նե­րը, կի­սում են նաև գի­նու հան­դեպ հե­տաք­րք­րու­թյու­նը։ Նա տե­ղե­կաց­րեց, որ իր գոր­ծըն­կեր­նե­րի, ինչ­պես նաև Ֆրան­սիա­յում ԱՀ մշ­տա­կան ներ­կա­յա­ցուց­չու­թյան հետ ծրագ­րում է Ար­ցա­խին նվիր­ված մեծ հա­մերգ կազ­մա­կեր­պել, ո­րը թույլ կտա այդ ձևով ևս Ար­ցա­խը ճա­նա­չե­լի դարձ­նել։

Ֆրան­սիա­ցի խոր­հր­դա­րա­նա­կանն անհ­րա­ժեշտ հա­մա­րեց Ար­ցա­խի խնդ­րի վե­րա­բե­րյալ ար­տա­հայ­տել իր տե­սա­կե­տը, ո­րը նաև պատ­վի­րա­կու­թյան մյուս բո­լոր ան­դամ­նե­րի տե­սա­կետն է։ Նա ա­սաց, որ աշ­խար­հում տար­բեր եր­կր­ներ և տար­բեր ու­ժեր կան, ո­րոնք այ­սօր ջանք ու ե­ռանդ չեն խնա­յում՝ Ար­ցա­խը վե­րա­դարձ­նե­լու Խոր­հր­դա­յին Միու­թյան կող­մից կան­խո­րոշ­ված սահ­ման­ներ։ Տե­սիեի կար­ծի­քով՝ այդ նեղ­միտ հե­ռան­կա­րը չի կա­րող ի­րա­կան լի­նել. բա­վա­կան է այ­ցե­լել Ար­ցախ՝ հա­մոզ­վե­լու, որ ա­մեն ինչ վկա­յում է այս հո­ղի վրա հա­յե­րի վաղն­ջա­կան գո­յու­թյան մա­սին։ ՙԱյն սահ­ման­նե­րը, ո­րոնք այ­սօր ամ­րագր­ված են, Ար­ցա­խի սահ­ման­նե­րը պետք է մի­ջազ­գայ­նո­րեն ճա­նաչ­վեն՚,-հայ­տա­րա­րեց պատ­վի­րա­կու­թյան ղե­կա­վա­րը։ Երկ­րագն­դի տար­բեր մա­սե­րում կան նմա­նա­տիպ ի­րա­վի­ճակ­ներ, և չի կա­րե­լի թույլ տալ, որ հա­կա­մար­տու­թյուն­նե­րի լու­ծու­մը ձգձգ­վի։ Այս­տեղ պետք է տես­նել ի­րա­վուն­քի, ար­դա­րու­թյան և ա­զա­տու­թյան խն­դի­րը։
Ար­ցա­խի բա­րե­կա­մը հա­վաս­տիաց­րեց, որ շա­րու­նա­կե­լու են աշ­խա­տան­քը Ֆրան­սիա­յի կա­ռա­վա­րու­թյան դիր­քո­րո­շու­մը ՙՖրան­սիա-Ար­ցախ՚ բա­րե­կա­մու­թյան շր­ջա­նա­կի դիր­քո­րոշ­ման հետ նույ­նաց­նե­լու ուղ­ղու­թյամբ։

Այ­նու­հետև ե­լույթ ու­նե­ցավ ՙՖրան­սիա-Ար­ցախ՚ բա­րե­կա­մու­թյան շր­ջա­նա­կի հիմ­նա­դիր ան­դամ, ֆրան­սիա­կան խոր­հր­դա­րա­նի պատ­գա­մա­վոր Վա­լե­րի Բուա­յեն։ Իր հա­մար մեծ պա­տիվ է ե­լույթ ու­նե­նալ ԱՀ Ազ­գա­յին ժո­ղո­վում, ո­րով­հետև Ար­ցախն աշ­խար­հի այս տա­րա­ծաշր­ջա­նում ժո­ղովր­դա­վա­րու­թյան օ­րի­նակ է ծա­ռա­յում։ Նաև ուժ է տա­լիս Ֆրան­սիա­յի իր բա­րե­կամ­նե­րին։ ՙԴուք պայ­քա­րի և դի­մադ­րու­թյան օ­րի­նակ եք մեզ հա­մար։ Այս ա­ռա­վո­տյան, երբ մենք ծա­ղիկ­ներ էինք դնում ա­զա­տա­մար­տիկ­նե­րի շի­րիմ­նե­րին և Ցե­ղաս­պա­նու­թյան զո­հե­րի հի­շա­տա­կին կա­ռուց­ված կո­թո­ղին, մտա­ծում էինք՝ ինչ­քան էլ տխուր են ե­ղել ձեր պատ­մու­թյան է­ջե­րը, դուք եր­բեք ձեր պայ­քա­րը չեք թու­լաց­րել։ Միշտ մնա­ցել եք այն­պի­սին, ինչ­պի­սին ե­ղել եք, հա­վա­տա­րիմ ձեր հա­մոզ­մունք­նե­րին ու ա­վան­դույթ­նե­րին՚։ Իր և պատ­վի­րա­կու­թյան մյուս ան­դամ­նե­րի ա­նու­նից տի­կին Բուա­յեն հա­վաս­տիաց­րեց, որ վե­րա­դառ­նա­լով Ֆրան­սիա՝ պատ­մե­լու են ի­րենց տե­սա­ծի մա­սին, պատ­մե­լու են աս­տի­ճա­նա­բար մո­ռա­ցու­թյան տր­վող հա­կա­մար­տու­թյան մա­սին, որ­պես­զի գտն­վի մի լու­ծում, ո­րը կա­պա­հո­վի Ար­ցա­խի ժո­ղովր­դին անհ­րա­ժեշտ ա­զա­տու­թյու­նը։ Նա վս­տա­հեց­րեց, որ Ար­ցախ կա­տա­րած այ­ցի մա­սին ամ­բող­ջա­կան տե­ղե­կատ­վու­թյուն կներ­կա­յաց­նեն ֆրան­սիա­կան հան­րու­թյա­նը։
ԱԺ ամ­բիո­նից ան­թա­քույց հուզ­մուն­քով իր մտ­քերն ու զգաց­մունք­նե­րը փո­խան­ցեց ՙՖրան­սիա-Ար­ցախ՚ բա­րե­կա­մու­թյան շր­ջա­նա­կի ան­դամ, Ֆրան­սիա­յի Ազ­գա­յին ժո­ղո­վի պատ­գա­մա­վոր Դա­նիել Կա­զա­րյա­նը։ Ա­ռա­ջին ան­գամ այ­ցե­լե­լով Ար­ցախ՝ նա ցան­կա­նում էր շատ բան տես­նել ու լսել, հան­դի­պել այն մարդ­կանց, ով­քեր ի­րենց ա­մե­նօ­րյա աշ­խա­տան­քով վե­րա­փո­խում են այս գե­ղե­ցիկ հո­ղա­տա­րած­քը։ Ֆրան­սիա­յի խոր­հր­դա­րա­նի հա­յազ­գի պատ­գա­մա­վորն իր ար­ցախ­ցի հայ­րե­նա­կից­նե­րի մեջ նաև ա­ռանձ­նաց­րեց ժո­ղովր­դա­վա­րա­կան կեն­սու­նա­կու­թյու­նը և շնոր­հա­վո­րեց այդ առ­թիվ։ Այս տա­րա­ծաշր­ջա­նում սա հազ­վա­դեպ երևույթ է, ե­թե հաշ­վի առ­նենք բռ­նա­պե­տա­կան տար­բեր վար­չա­կար­գե­րով Ար­ցա­խի շր­ջա­պատ­ված լի­նե­լը։ Սա միայն պա­տիվ է բե­րում Ար­ցա­խի ժո­ղովր­դին, այս ա­մե­նի մեջ պետք է տես­նել միայն կա­յուն ա­պա­գա ստեղ­ծե­լու նրա հաս­տա­տա­կա­մու­թյու­նը։ Հայ­րե­նի­քից հե­ռու ապ­րող հա­յու­հու հա­մար ան­չափ կարևոր են ար­ցախ­ցի­նե­րի կյան­քի անվ­տան­գու­թյու­նը, նրանց կամքն ու խա­ղա­ղու­թյան հաս­նե­լու ցան­կու­թյու­նը։ Այս ա­մե­նը սա­տար­վում է Սփյուռ­քի և հատ­կա­պես Ֆրան­սիա­յի հայ հա­մայն­քի կող­մից։
Ֆրան­սիա­յում շա­տերն են սա­տա­րում ար­ցախ­ցի­նե­րի՝ ժո­ղովր­դա­վա­րա­կան եր­կիր կա­ռու­ցե­լու ջան­քե­րին:
Ներ­կա­նե­րի հետ ի­րենց տե­սա­կետ­նե­րը կի­սե­ցին ՙՖրան­սիա-Ար­ցախ՚ բա­րե­կա­մու­թյան շր­ջա­նա­կի ան­դամ, խոր­հր­դա­րա­նա­կան Մու­հա­մեդ Լաք­հի­լան, Ֆրան­սիա­յի Սե­նա­տի ան­դամ Պիեռ Ու­զու­լիա­սը, Ազ­գա­յին ժո­ղո­վի պատ­գա­մա­վոր­ներ Ժան-Պիեռ Կու­բեր­տա­ֆոն և Գի­յոմ Կաս­պա­րյա­նը։
ՙԱր­ցախ-Ֆրան­սիա՚ բա­րե­կա­մու­թյան շր­ջա­նա­կի ա­նու­նից ե­լույթ ու­նե­ցավ Ար­ցա­խի պե­տա­կան հա­մալ­սա­րա­նի պրո­ռեկ­տոր Վա­լե­րի Ա­վա­նե­սյա­նը։

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Քաղաքական Wed, 11 Sep 2019 16:49:02 +0000
ՎԵՐԱՄՇԱԿՈՂ ԱՐԴՅՈՒՆԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆԸ` ԱԳՐԱՐԱՅԻՆ ՈԼՈՐՏԻ ՇԱՐԺԻՉ ՈՒԺ http://artsakhtert.com/arm/index.php/economy/item/27417-2019-09-11-15-33-52 http://artsakhtert.com/arm/index.php/economy/item/27417-2019-09-11-15-33-52 ՎԵՐԱՄՇԱԿՈՂ ԱՐԴՅՈՒՆԱԲԵՐՈՒԹՅՈՒՆԸ` ԱԳՐԱՐԱՅԻՆ ՈԼՈՐՏԻ ՇԱՐԺԻՉ ՈՒԺ
Սր­բու­հի ՎԱ­ՆՅԱՆ

 Գյու­ղատն­տե­սա­կան մթերք­ներ վե­րամ­շա­կող ար­դյու­նա­բե­րու­թյու­նը հան­դի­սա­նում է ագ­րա­րա­յին ո­լոր­տի զար­գաց­ման շար­ժիչ ու­ժը։ Տն­տե­սու­թյան այս եր­կու փոխ­կա­պակց­ված ճյու­ղե­րի նկատ­մամբ չա­փակ­շռ­ված մո­տե­ցում­նե­րը միայն կա­րող են ա­պա­հո­վել մի­մյանց զար­գա­ցու­մը, ինչն էլ կար­դա­րաց­նի վեր­ջին շր­ջա­նում ո­լոր­տում որ­դեգր­ված` ին­տեն­սիվ գյու­ղատն­տե­սու­թյան զար­գաց­ման քա­ղա­քա­կա­նու­թյու­նը։ Այս և ո­լոր­տի այլ հար­ցե­րի շուրջ հար­ցազ­րույ­ցի ենք հրա­վի­րել ԱՀ գյուղ­նա­խա­րար Ժի­րայր ՄԻՐ­ԶՈ­ՅԱ­ՆԻՆ:

-Պա­րոն Միր­զո­յան, հան­րա­պե­տու­թյան տա­րած­քում բեր­քա­հա­վաքն ա­վարտ­վե՞լ է, ի՞նչ ար­դյունք­ներ ու­նենք։ Ինչ­պե՞ս եք գնա­հա­տում գար­նա­նա­ցա­նի վի­ճա­կը։
-Հա­ցա­հա­տի­կի բեր­քա­հա­վա­քը գրե­թե ա­վարտ­վել է` 17.4 ց/հա.մի­ջին բեր­քատ­վու­թյամբ:Ա­մե­նա­բարձր բեր­քատ­վու­թյու­նը ցո­րե­նի դեպ­քում է` 18.5 ց/հա, գա­րին 16.4 ց/հա է, հա­ճա­րը՝ 10.7:
Այս տա­րի գար­նա­նա­ցան մշա­կա­բույ­սե­րի ցան­քա­տա­րածք­նե­րի մա­կե­րե­սն ա­վե­լաց­վել է մի քա­նի հա­զար հեկ­տա­րով. նա­խորդ տար­վա 13 360-ի փո­խա­րեն ու­նենք 21 525 հա։ Սկզբ­նա­կան շր­ջա­նում գար­նա­նա­ցան մշա­կա­բույ­սե­րի ցան­քա­տա­րա­ծու­թյուն­նե­րի վի­ճա­կը մաս­նա­գետ­նե­րի կող­մից գնա­հատ­վում էր բա­վա­րար, սա­կայն վեր­ջին շր­ջա­նում, պայ­մա­նա­վոր­ված բնակ­լի­մա­յա­կան գոր­ծոն­նե­րով (մաս­նա­վո­րա­պես՝ ե­րաշ­տով), գար­նա­նա­ցան տա­րածք­ներն էա­կան վնաս կրե­ցին։ Պատ­ճա­ռված վնա­սի չա­փերն այս պա­հի դրու­թյամբ ճշտ­վում են։
-Այս տա­րի կարկ­տից, սե­լավ­նե­րից ու հր­դե­հից նույն­պես տու­ժած ցան­քա­տա­րա­ծու­թյուն­ներ ե­ղան: Ճշտ­վե՞լ է վնա­սի չա­փը, գե­րա­տես­չու­թյունն ի՞նչ մի­ջոց­ներ է ձեռ­նար­կել ա­ջակ­ցե­լու հո­ղօգ­տա­գոր­ծող­նե­րին։
-Ցա­վոք, 2019-ը նույն­պես բնա­կան ա­ղետ­նե­րով հա­գե­ցած տա­րի էր, ին­չը, պարզ է, շո­շա­փե­լի վնաս է պատ­ճա­ռել ո­լոր­տին։ Միայն կարկ­տա­հա­րու­թյու­նից տու­ժել է շուրջ 4400 հա գյու­ղատն­տե­սա­կան նշա­նա­կու­թյան տա­րածք, ո­րից ա­վե­լի քան 3200-ը՝ հա­ցա­հա­տի­կա­յին մշա­կա­բույ­սեր։ Հա­ցա­հա­տի­կա­յին մշա­կա­բույ­սե­րի ցան­քա­տա­րածք­նե­րին շո­շա­փե­լի վնաս են հասց­րել նաև հր­դեհ­նե­րը։ Տար­բեր պատ­ճառ­նե­րով բռնկ­ված հր­դեհ­նե­րի ար­դյուն­քում ոչն­չաց­վել է 1020 հա ցան­քա­տա­րածք: Հր­դեհ­նե­րի պատ­ճա­ռած վնաս­նե­րի փոխ­հա­տու­ցու­մը պետք է կա­տար­վի օ­րեն­քով սահ­ման­ված կար­գով. տևա­կան ժա­մա­նակ ու­սում­նա­սի­րե­լով խն­դի­րը, մենք ար­ձա­նագ­րել ենք, որ դրանք, մե­ծավ մա­սամբ, տեխ­նա­ծին են և չեն կա­րող դաս­վել բնա­կան ա­ղետ­նե­րի շար­քին։
Ինչ վե­րա­բե­րում է կարկ­տա­հա­րու­թյու­նից տու­ժած հո­ղօգ­տա­գոր­ծող­նե­րին ցու­ցա­բեր­վե­լիք ա­ջակ­ցու­թյա­նը. ար­դեն կա­ռա­վա­րու­թյան հաս­տատ­մանն է ներ­կա­յաց­վել ո­րոշ­ման նա­խա­գի­ծը, հա­մա­ձայն ո­րի՝ 80-100 տո­կո­սով տու­ժած տն­տե­սա­վա­րող­նե­րին, որ­պես պե­տա­կան օ­ժան­դա­կու­թյուն, կցու­ցա­բեր­վի ֆի­նան­սա­կան ա­ջակ­ցու­թյուն՝ ըստ մշա­կա­բույ­սե­րի։
-Տե­ղյակ ենք, որ ակ­տիվ աշ­խա­տանք­ներ են տար­վում գյու­ղատն­տե­սու­թյան՝ ըն­դուն­ված հա­յե­ցա­կար­գի շր­ջա­նակ­նե­րում ո­ռոգ­ման նոր հա­մա­կար­գե­րի ներ­դր­ման, ջրա­յին ռե­սուրս­նե­րի ռա­ցիո­նալ օգ­տա­գործ­ման, ջրա­յին ո­լոր­տի կա­նո­նա­կարգ­ման ուղ­ղու­թյամբ։ Ի՞նչ փու­լում են այդ աշ­խա­տանք­նե­րը։
-Ջրախ­նա­յո­ղա­կան տեխ­նո­լո­գիա­նե­րի ներ­դր­ման խթան­ման ծրագ­րով 2016 թվա­կա­նից մինչև 2019 թվա­կա­նի օ­գոս­տո­սի 22-ը բա­վա­րար­վել է 108 հայտ, և կա­թի­լա­յին ո­ռոգ­ման հա­մա­կարգ է կա­ռուց­վել շուրջ 1463,1 հա հո­ղա­տա­րած­քի վրա, ո­րից պտ­ղա­տու այ­գի­նե­րը 967,6 հա են, խա­ղո­ղի այ­գի­նե­րը՝ 86,1 հա, բան­ջա­րե­ղե­նը՝ 246,7 հա և ծխա­խո­տի դաշ­տե­րը՝ 162,7 հա։
Ան­ցյալ տա­րի հո­րատ­վել է յոթ նոր խոր­քա­յին հոր, այդ թվում՝ եր­կու խոր­քա­յին հո­րից կա­ռուց­վել է ո­ռոգ­ման հա­մա­կարգ՝ 83 հա այ­գի­ներ դարձ­նե­լով ո­ռո­գո­վի:Դրանք հա­գեց­ված են ո­ռոգ­ման կա­թի­լա­յին հա­մա­կար­գե­րով։ Մնա­ցած հինգ խոր­քա­յին հո­րե­րից մե­կի աշ­խա­տանք­ներն ա­վարտ­վել են այս տար­վա մեջ, իսկ չորս խոր­քա­յին հո­րի ո­ռոգ­ման հա­մա­կար­գե­րի կա­ռուց­ման աշ­խա­տանք­ներն ըն­թաց­քի մեջ են: Նշ­ված գոր­ծըն­թացն ա­վարտ­վե­լուց հե­տո ո­ռո­գո­վի կդառ­նա 133 հա հո­ղա­տա­րածք։ Ան­ցյալ տա­րի կա­ռուց­վել է մեկ պոմ­պա­կա­յան, վե­րա­կան­գն­վել մեկ խոր­քա­յին հոր՝ 70 հա նո­րա­տունկ այ­գի­նե­րի հա­մար ա­պա­հո­վե­լով ո­ռոգ­ման ժա­մա­նա­կա­կից կա­թի­լա­յին հա­մա­կար­գով ո­ռոգ­վե­լու հնա­րա­վո­րու­թյուն:

Ա­ռա­ջի­կա­յում նոր հո­րե­րի հո­րա­տում է սպաս­վում, ին­չը թույլ կտա ո­ռո­գո­վի դարձ­նել ևս 275 հա հո­ղա­տա­րածք։
Նա­խան­ցյալ տա­րի ի­րա­կա­նաց­վել է 70 կմ եր­կա­րու­թյամբ ջրան­ցք­նե­րի մաքր­ման աշ­խա­տանք, ըն­թա­ցիկ տար­վա յոթ ա­միս­նե­րի ըն­թաց­քում՝ 120 կմ։ Զու­գա­հե­ռա­բար կա­ռուց­վել են նոր ջրագ­ծեր՝ ո­ռո­գո­վի դարձ­նե­լով 80 հա, այս տա­րի կա­ռուց­ված ջրագ­ծե­րի ար­դյուն­քում ո­ռո­գո­վի է ևս 220 հա հո­ղա­տա­րածք։ Այդ աշ­խա­տանք­նե­րի ար­դյուն­քում մի քա­նի հա­րյուր հա ան­ջր­դի հո­ղա­տա­րածք ա­պա­հով­վել է ո­ռոգ­ման ջրով: Այդ աշ­խա­տանք­նե­րը շա­րու­նա­կա­կան կլի­նեն:
-Տե­ղյակ ենք, որ այս ո­լոր­տում խն­դիր­ներ են ե­ղել, այդ թվում և` ո­ռոգ­ման հա­մա­կար­գի պե­տա­կան ծրագ­րից օգտ­վե­լու ՝ ո­րոշ հո­ղօգ­տա­գոր­ծող­նե­րի հետ կապ­ված։ Լուծ­վե՞լ են դրանք։
- Մինչև 2018թ. հուն­վա­րի 1-ը ո­ռոգ­ման հա­մա­կար­գե­րում գոր­ծու­նեու­թյուն են ի­րա­կա­նաց­րել ՙՋրա­յին տն­տե­սու­թյուն՚ և ՙՔա­շա­թա­ղի ջրա­մա­տա­կա­րա­րում՚ ՓԲԸ-նե­րը, 2018թ. հուն­վա­րի 1-ից ո­ռոգ­ման ջրի մա­տա­կա­րա­րում են ի­րա­կա­նաց­նում ՙՋրա­բերդ­շին՚, ՙԽա­չեն­շին՚, ՙՎա­րան­դա­շին՚, ՙԱ­րաքս-գո­տի՚ և ՙՔա­շա­թա­ղի ջրա­մա­տա­կա­րա­րում՚ ՓԲԸ-նե­րը։ Հո­ղօգ­տա­գոր­ծող և ո­ռոգ­ման ջուր մա­տա­կա­րա­րող ըն­կե­րու­թյուն­նե­րի միջև հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րը կար­գա­վոր­վում են պայ­մա­նագ­րա­յին հի­մունք­նե­րով։ Ո­րո­շա­կի խն­դիր­ներ են մի կարճ ժա­մա­նա­կա­հատ­վա­ծում ա­ռա­ջա­ցել ջրի մե­ծա­քա­նակ պա­հան­ջար­կի և ո­ռոգ­ման ջրի փաս­տա­ցի քա­նա­կի հետ (քա­նի որ ջրան­ցք­ներն ու­նեն սահ­մա­նա­փակ քա­նա­կու­թյամբ ջրա­տա­րո­ղու­նա­կու­թյուն), սա­կայն ո­ռոգ­ման ջրի բա­ժան­ման, հեր­թե­րի պահ­պան­ման, հա­վա­սա­րու­թյան և պայ­մա­նագ­րա­յին պար­տա­վո­րու­թյուն­նե­րը ժա­մա­նա­կին կա­տա­րե­լու հետ կապ­ված շա­րու­նա­կում ենք խն­դիր­ներ ար­ձա­նագ­րել։
-Այ­գե­գոր­ծու­թյան ո­լոր­տում գե­րա­տես­չու­թյու­նը հա­վակ­նոտ ծրա­գիր ու­ներ՝ ո­ռոգ­ման կա­թի­լա­յին հա­մա­կար­գի ներ­դր­մամբ հաս­նել ծա­վալ­նե­րի ա­վե­լաց­ման՝ ար­տա­հա­նե­լու նպա­տա­կով։ Ի՞նչ է ցույց տվել փոր­ձը, կար­դա­րաց­նի՞ այդ ծրա­գիրն ի­րեն։
- Ծրագ­րի ար­դյու­նա­վե­տու­թյու­նը հաս­տատ­վում է օր օ­րի ա­վե­լա­ցող ծա­վալ­նե­րով, ինչ­պես նաև նա­խա­րա­րու­թյուն դի­մած հայ­տե­րի քա­նա­կով։ 2019 թվա­կա­նի մար­տի 1-ից կա­ռա­վա­րու­թյան հա­մա­պա­տաս­խան ո­րոշ­մամբ ընդգրկվել է նաև ջրախ­նա­յո­ղա­կան ժա­մա­նա­նա­կա­կից այլ տեխ­նո­լո­գիա­նե­րի ներ­դր­ման ծրա­գի­րը (անձրևաց­ման, շի­թա­յին ու են­թա­հո­ղա­յին հա­մա­կար­գեր)։ Կա­թի­լա­յին ո­ռոգ­ման հա­մա­կար­գի ներ­դր­ման ար­դյուն­քում մե­խա­նի­կա­կան ե­ղա­նա­կով ո­ռոգ­ված հո­ղա­տա­րածք­նե­րը ևս ա­վե­լա­ցել են, մաս­նա­վո­րա­պես՝ մինչև ծրագ­րի ներդ­րու­մը մե­խա­նի­կա­կան ե­ղա­նա­կով ո­ռոգ­վել է ըն­դա­մե­նը 145 հա տա­րածք, 2018 թվա­կա­նին այն կազ­մել է 963 հա, 2019 թվա­կա­նի յոթ ամս­վա ըն­թաց­քում՝ 906 հա, իսկ մե­խա­նի­կա­կան ե­ղա­նա­կով սուբ­սի­դա­վոր­ված գու­մա­րը տն­տես­վել է ա­վե­լի քան եր­կու ան­գամ։
-Հա­մայ­նք­նե­րում սկս­վել է ա­նաս­նա­բու­ծու­թյան կա­նո­նա­կարգ­ման և ա­րոտ­նե­րի կա­ռա­վար­ման ծրագ­րի ներդ­րու­մը։ Որ­քա­նո՞վ են պատ­րաստ գյու­ղա­ցի­նե­րը, ի՞նչ ար­դյունք­ներ եք ակն­կա­լում։
-Ար­դեն երկ­րորդ տա­րին է, ինչ սկ­սել ենք ի­րա­կա­նաց­նել Ա­նաս­նա­պա­հու­թյան կա­նո­նա­կարգ­ման և ա­րոտ­նե­րի կա­ռա­վար­ման ծրա­գի­րը։ Այն ար­դեն գոր­ծում է Մար­տու­նու շր­ջա­նի Թա­ղա­վարդ, Աս­կե­րա­նի շր­ջա­նի Այ­գես­տան, Մար­տա­կեր­տի շր­ջա­նի Շահ­մա­սուր, Շու­շիի շր­ջա­նի Քա­րին տակ և Հադ­րու­թի շր­ջա­նի Տող հա­մայ­նք­նե­րում։ Ծրագ­րի շր­ջա­նակ­նե­րում ի­րա­կա­նաց­վել է ա­րոտ­նե­րի ջրար­բիա­ցում, մաք­րում թփուտ­նե­րից, միջ­դաշ­տա­յին ճա­նա­պարհ­նե­րի բա­րե­կար­գում, փշա­լա­րա­պա­տում։ Պի­տի նշեմ, որ դրանք նպաս­տել են կեն­դա­նի­նե­րի մթե­րատ­վու­թյան բարձ­րաց­մա­նը։
Նշ­ված հա­մայ­նք­նե­րում ա­նաս­նա­բու­ծու­թյան կա­նո­նա­կարգ­ման և ա­րոտ­նե­րի կա­ռա­վար­ման ծրագ­րի շր­ջա­նակ­նե­րում ի­րա­կա­նաց­վել է ա­րո­տա­վայ­րե­րի մա­կե­րե­սա­յին բա­րե­լա­վում՝ շուրջ 450 հա, ջրար­բիաց­ման նպա­տա­կով 14 վայ­րե­րում նոր նո­վե­րի տե­ղադր­ման, ջրագ­ծե­րի անց­կաց­ման աշ­խա­տանք, միջ­դաշ­տա­յին ճա­նա­պարհ­նե­րի բա­րե­կար­գում և երկ­կող­մա­նի փշա­լա­րա­պա­տում։
Ա­ռա­ջին տա­րում ծրա­գի­րը ներ­դր­վեց հան­րա­պե­տու­թյան հինգ հա­մայ­նք­նե­րում, իսկ այս տա­րի այն մեկ­նար­կել է ար­դեն 8 հա­մայ­նք­նե­րում և նա­խա­տես­վում է ընդ­գր­կել ևս 3 հա­մայնք։
-Ա­ռանց վե­րամ­շա­կող ար­տադ­րու­թյան հնա­րա­վո­րու­թյան, կար­ծում ենք, անհ­նար է կամ գու­ցե և ա­նի­մաստ է ին­տեն­սիվ գյու­ղատն­տե­սու­թյան մա­սին խո­սե­լը։ Դրան զու­գա­հեռ մթե­րող ըն­կե­րու­թյուն­նե­րը խն­դիր­ներ են ու­նե­նում ինչ­պես ծա­վալ­նե­րի ա­պա­հով­ման, այն­պես էլ գնե­րի մա­սով։ Գյուղ­նա­խա­րա­րու­թյու­նը տե­ղյա՞կ է այդ խն­դիր­նե­րին, մի­ջամ­տու՞մ է որևէ կերպ։
- Գյու­ղատն­տե­սա­կան մթերք­ներ վե­րամ­շա­կող ար­դյու­նա­բե­րու­թյան հա­մա­կար­գը հան­դի­սա­նում է ագ­րա­րա­յին ո­լոր­տի զար­գաց­ման շար­ժիչ ու­ժը։ Տն­տե­սու­թյան այս եր­կու փոխ­կա­պակց­ված ճյու­ղե­րը պայ­մա­նա­վո­րում են մի­մյանց զար­գա­ցու­մը։
Ներ­կա­յումս հան­րա­պե­տու­թյու­նում մթեր­վում կամ վե­րամ­շակ­վում են գյու­ղատն­տե­սա­կան մշա­կա­բույ­սե­րի, ինչ­պես նաև ար­տադր­վող ա­նաս­նա­բու­ծա­կան ար­տադ­րան­քի գրե­թե բո­լոր տե­սակ­նե­րը. ցո­րեն, հնդ­կա­ցո­րեն, տեխ­նի­կա­կան և կե­րա­յին մշա­կա­բույ­սեր, պտուղ-բան­ջա­րե­ղեն, խա­ղող, կաթ, միս և այլն։
Ինչ­պես հայտ­նի է, կա­ռա­վա­րու­թյու­նը նպա­տա­կաուղղ­ված քա­ղա­քա­կա­նու­թյուն է ի­րա­կա­նաց­նում գյու­ղատն­տե­սա­կան հումք վե­րամ­շա­կող տն­տես­վա­րող սու­բյեկտ­նե­րի ար­դյու­նա­վետ գոր­ծու­նեու­թյան հա­մար։ Խոս­քը փոքր և մի­ջին ձեռ­նար­կա­տի­րու­թյան զար­գաց­ման ծրագ­րի շր­ջա­նա­կում գյուղմ­թերք վե­րամ­շա­կող տն­տես­վա­րող սու­բյեկտ­նե­րին 2015 թվա­կա­նից սկ­սած փոխ­հա­տուց­վող ԱԱՀ-ի գու­մա­րի մա­սին է, ին­չը նա­խադ­րյալ­ներ է ստեղ­ծում ինչ­պես ար­տադ­րող­նե­րի, այն­պես էլ վե­րամ­շա­կող­նե­րի ար­տադ­րա­կան ծա­վալ­նե­րի ա­վե­լաց­ման հա­մար։
Ինչ վե­րա­բե­րում է մթե­րում­նե­րի ծա­վալ­նե­րին. ինչ­պես ցույց են տա­լիս ու­սում­նա­սի­րու­թյուն­նե­րը, հան­րա­պե­տու­թյու­նում ար­տադր­վող բու­սա­բու­ծա­կան և ա­նաս­նա­բու­ծա­կան մթերք­նե­րը քա­նա­կա­պես բա­վա­րար են վե­րամ­շա­կող ըն­կե­րու­թյուն­նե­րի կող­մից պա­հանջ­վող ծա­վալ­ներն ա­պա­հո­վե­լու հա­մար։ Խն­դիր­ներ ծա­գում են գլ­խա­վո­րա­պես հում­քա­տե­սակ­նե­րի ո­րա­կա­կան հատ­կա­նիշ­նե­րի հետ կապ­ված, որ ա­ռա­ջադ­րում են վե­րամ­շա­կող­նե­րը։ Ուս­տի այս հա­մա­տեքս­տում գլ­խա­վոր ու­ղե­նի­շը հո­ղօգ­տա­գոր­ծող­նե­րի և ֆեր­մե­րա­յին տն­տե­սու­թյուն­նե­րի կող­մից ժա­մա­նա­կա­կից տեխ­նո­լո­գիա­նե­րով և ագ­րո­տեխ­նի­կա­կան կա­նոն­նե­րին հա­մա­պա­տաս­խան (ո­ռո­գում, պա­րար­տա­ցում և այլն) ո­րա­կյալ ու անվ­տանգ գյու­ղատն­տե­սա­կան մթերք­նե­րի ար­տադ­րու­թյան կազ­մա­կեր­պումն է։

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Տնտեսական Wed, 11 Sep 2019 15:25:36 +0000
ՄԵՂՎԱՊԱՀՈՒԹՅՈՒՆԸ ՇՐՋԱՆԻ ԶԱՐԳԱՑՈՂ ԳՅՈՒՂԱՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ՃՅՈՒՂԵՐԻՑ Է http://artsakhtert.com/arm/index.php/economy/item/27416-2019-09-11-15-24-09 http://artsakhtert.com/arm/index.php/economy/item/27416-2019-09-11-15-24-09 ՄԵՂՎԱՊԱՀՈՒԹՅՈՒՆԸ ՇՐՋԱՆԻ ԶԱՐԳԱՑՈՂ ԳՅՈՒՂԱՏՆՏԵՍԱԿԱՆ ՃՅՈՒՂԵՐԻՑ Է
Թա­մար ԳՐԻ­ԳՈ­ՐՅԱՆ ք.…

 Շա­հու­մյա­նի շր­ջա­նում ա­վարտ­վել են մեղ­րա­քա­մի աշ­խա­տանք­նե­րը։ Ինչ­պես մեզ հետ զրույ­ցում նշեց շրջ­վար­չա­կազ­մի աշ­խա­տա­կազ­մի գյու­ղատն­տե­սու­թյան ու հո­ղօգ­տա­գործ­ման բաժ­նի վա­րիչ Խա­չիկ Գալս­տյա­նը, նա­խորդ տա­րի շր­ջա­նում հաշվ­վում էր 2700 փե­թակ։ Ձմե­ռու­մից հե­տո փե­թակ­նե­րի թի­վը պա­կա­սել էր, և այս տար­վա գար­նան սկզ­բին շր­ջա­նում կար 2200 փե­թակ։ ՙԱ­մառ­վա ըն­թաք­ցում այս թիվն ա­վե­լա­ցել է, սա­կայն դեռևս չենք հա­սել նա­խորդ տար­վա ցու­ցա­նի­շին՚,-նշեց մեր զրու­ցա­կի­ցը։ 

ՙՏա­րին, ընդ­հա­նուր առ­մամբ, բա­րեն­պաստ չէր մեղ­րի բեր­քատ­վու­թյան հա­մար՝ ա­մառ­վա երկ­րորդ կե­սի ե­րաշ­տի պատ­ճա­ռով։ Շր­ջա­նում մեկ փե­թա­կի մի­ջին բեր­քատ­վու­թյու­նը 13 կգ էր։ Ընդ­հա­նուր առ­մամբ` քամ­վել է 30.350 կգ մեղր՚,-տե­ղե­կաց­րեց մեր զրու­ցա­կիցն ու հա­վե­լեց, որ նա­խորդ տա­րի քամ­վել էր 42.500 կգ մեղր։
Մեղ­վա­պա­հու­թյամբ զբաղ­վում են շր­ջա­նի բո­լոր հա­մայ­նք­նե­րում։ Գյու­ղատն­տե­սու­թյան այս ճյու­ղը գրա­վիչ է նաև ե­րի­տա­սարդ­նե­րի հա­մար։
Քար­վա­ճա­ռի բնա­կիչ, 22-ա­մյա Ար­ման Մե­լի­քյա­նը մեղ­վա­պա­հու­թյամբ հե­տաքր­քր­վում է մո­տա­վո­րա­պես 5 տա­րի։ ՙՄեղ­վա­պա­հու­թյունն ինձ սկ­սել է հե­տաք­րք­րել դեռ ա­վագ դպ­րո­ցի տա­րի­նե­րից, զին­վո­րա­կան ծա­ռա­յու­թյունն ա­վար­տե­լուց հե­տո սկ­սել եմ ինքս զբաղ­վել մեղ­վա­պա­հու­թյամբ։ Ծա­վալ­նե­րը դեռ փոքր են, բայց գործն ընդ­լայ­նե­լու, տա­րեց­տա­րի զար­գաց­նե­լու ծրա­գիր ու­նեմ՚։ Ար­մա­նը սո­վո­րում է ինչ­պես փոր­ձա­ռու մեղ­վա­պահ­նե­րից, այն­պես էլ մաս­նա­գի­տա­կան գր­քեր կար­դա­լով։ Հա­մոզ­ված է՝ հե­տաքր­քր­վող մարդն ան­պայ­ման անհ­րա­ժեշտ տե­ղե­կատ­վու­թյուն կգտ­նի։
Քար­վա­ճա­ռի մա­քուր օդն ու տար­բեր ծա­ղիկ­նե­րի առ­կա­յու­թյու­նը նպաս­տա­վոր պայ­ման­ներ են ստեղ­ծում տե­ղում մեղ­վա­պա­հու­թյան զար­գաց­ման հա­մար։ Ե­թե Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թյան գրե­թե բո­լոր շր­ջան­նե­րում մեղ­վա­պահ­ներն ստիպ­ված են պար­բե­րա­բար տե­ղա­փո­խել փե­թակ­նե­րը՝ ա­վե­լի լավ բերք ստա­նա­լու հա­մար, ա­պա Քար­վա­ճա­ռի կլի­ման հնա­րա­վո­րու­թյուն է տա­լիս մե­ղու­նե­րին պա­հել միևնույն վայ­րում, ին­չը մեծ ա­ռա­վե­լու­թյուն է։
Շր­ջա­նի հա­մեղ ու բու­ժի­չ մեղ­րը ներ­կա­յաց­նե­լու ու ճա­նա­չե­լի դարձ­նե­լու նպա­տա­կով այս տար­վա սեպ­տեմ­բե­րի 14-ին շրջ­վար­չա­կազ­մի ղե­կա­վար Գա­գիկ Մար­տի­րո­սյա­նի նա­խա­ձեռ­նու­թյամբ Քար­վա­ճա­ռում նա­խա­տես­վում է անց­կաց­նել Մեղ­րի փա­ռա­տոն, ո­րին կմաս­նակ­ցեն մեղ­վա­պահ­ներ շր­ջա­նի բո­լոր հա­մայ­նք­նե­րից, ինչ­պես նաև Ար­ցա­խի այլ շր­ջան­նե­րից։

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Տնտեսական Wed, 11 Sep 2019 15:14:20 +0000
Ո­ԳՈՒ ԼԵ­ԳԵՆ­ԴԸ http://artsakhtert.com/arm/index.php/army/item/27415-2019-09-11-15-10-18 http://artsakhtert.com/arm/index.php/army/item/27415-2019-09-11-15-10-18 Ո­ԳՈՒ ԼԵ­ԳԵՆ­ԴԸ
Սիր­վարդ ՄԱՐ­ԳԱ­ՐՅԱՆ

 Ճա­կա­տագ­րի՞ն ա­սեմ, թե՞ նա­խախ­նա­մու­թյա­նը՝ այլ ճա­նա­պար­հով (պայ­քա­րի ու մա­քա­ռում­նե­րի ճա­նա­պար­հով) ըն­թա­նա­լու շնորհ ա­րեց... Կան­խո­րոշ­ված էր՝ 50-60¬ա­կան­նե­րի սե­րուն­դը պի­տի տեր կանգ­ներ երկ­րին, պի­տի հետ բե­րեր պա­պե­րի կորց­րա­ծը, պի­տի շտ­կեր հա­յի մեջ­քը, նրան հպարտ ու հաղ­թա­կան ապ­րե­լու պա­տի­վը վե­րա­պա­հեր։ Ողջ եր­կի­րը երկ­րա­պահ դար­ձավ, իսկ սե­րուն­դը՝ ա­ռա­ջա­մար­տիկ։ Դպ­րո­ցա­կան ըն­կե­րու­թյու­նը մար­տա­կան ըն­կե­րու­թյան վե­րած­վեց, գա­ղա­փա­րի ջա­հա­կիր­նե­րը հա­մախ­մբ­վե­ցին Ե­ռա­գույ­նի ներ­քո, իսկ Երկ­րա­պահ¬Եր­կի­րը թի­կունք դար­ձավ նրանց։ Հա­զա­րա­վոր­նե­րի շար­քե­րից զատ­վե­ցին գերն­վի­րյալ­նե­րը, հի­րա­վի այդ նվի­րյալ­նե­րի շար­քում իր տեղն ու դերն ու­նե­ցավ ՙԱ­զա­տագ­րա­կան բա­նա­կի՚ Ար­ցա­խյան ճա­կա­տի հրա­մա­նա­տար Վլա­դի­միր Ա­լյո­շա­յի Բա­լա­յա­նը։

ԼՂՀ ՙՄար­տա­կան խաչ՚ ա­ռա­ջին աս­տի­ճա­նի շքան­շա­նա­կիր ու այ­սօր ար­դեն նաև Ար­ցա­խի հե­րոս (ՙՈս­կե ար­ծիվ՚ շքան­շա­նի աս­պետ) ա­զա­տա­մար­տիկն Ար­ցա­խյան պա­տե­րազ­մի այն ա­ռանց­քա­յին դեմ­քե­րից էր, ում ան­վան շուրջ հյուս­ված լե­գեն­դը բեր­նե­բե­րան էր անց­նում դեռևս պա­տե­րազ­մա­կան թո­հու­բո­հի մեջ։

Վլա­դի­միր Բա­լա­յա­նը ծն­վել է 1958թ. փետր­վա­րի 14-ին, Մար­տա­կեր­տի շր­ջա­նի Մոխ­րա­թաղ գյու­ղում։ 1983թ. ա­վար­տել է Ստե­փա­նա­կեր­տի գյու­ղատն­տե­սա­կան տեխ­նի­կու­մը։ Մինչ այդ՝ 1976-1978թթ. ծա­ռա­յել է ԽՍՀՄ ԶՈՒ¬ում, 1988¬1990¬ին մաս­նակ­ցել է Մար­տա­կեր­տի շր­ջա­նի ինք­նա­պաշտ­պա­նա­կան մար­տե­րին։ 1990թ. Լեո­նիդ Ազ­գալ­դյա­նի հետ ստեղ­ծել է կա­մա­վո­րա­կան զո­րա­խումբ։ Մաս­նակ­ցել է ԼՂՀ Շա­հու­մյա­նի (Բուզ­լուխ, Մա­նա­շիդ, Էր­քե?, Կա­րա­չի­նար), Մար­տա­կեր­տի (Մա­րա­ղա, Կի­չան, Ի­մե­րեթ Քե­րե­վենդ, Բաշ Գյու­նե­փա­յա, Մա­նիք­լու), Հադ­րու­թի (Տող, Ծամ­ձոր) շր­ջան­նե­րի ինք­նա­պաշտ­պա­նա­կան և ա­զա­տագ­րա­կան մար­տե­րին։ Հետ­մա­հու պարգևատր­վել է ՙՄար­տա­կան խաչ՚ 1-ին աս­տի­ճա­նի շքան­շա­նով։ Վ. Բա­լա­յա­նի ա­նու­նով է կոչ­վել Մար­տա­կեր­տի թիվ 1 միջ­նա­կարգ դպ­րո­ցը։ Ա­զա­տա­մար­տիկ հրա­մա­նա­տա­րը հանգ­չում է Մար­տա­կեր­տի շր­ջա­նի Ա­ղա­բե­կա­լինջ գյու­ղում։ Այս է հա­մա­ռոտ կեն­սագ­րա­կա­նը Վլա­դի­միր ?ա­լա­յա­նի։ Սա­կայն տա­րո­ղու­նակ, բո­վան­դա­կա­լից ու սխ­րանք­նե­րով լի է նրա կյան­քի ու­ղին։ Նրա ար­մատ­նե­րը սե­րում են ար­ցա­խյան հա­մեստ ու ա­վան­դա­պաշտ ըն­տա­նի­քից։ Հայ­րը՝ Ա­լյո­շա Բա­լա­յա­նը, շր­ջա­նում ա­նուն հա­նած մտա­վո­րա­կան էր, շուրջ 12 տա­րի Մար­տա­կեր­տի շր­ջա­նա­յին թեր­թի խմ­բա­գիրն էր։ Մայ­րը՝ տի­կին Դա­րի­կոն, Ար­ցա­խյան շարժ­ման ա­ռա­ջին իսկ օ­րե­րից ակ­տի­վիստ­նե­րի շար­քում էր, նս­տա­ցույ­ցի կազ­մա­կեր­պիչ­նե­րից։ Հե­տո, երբ սկ­սե­ցին կազ­մա­վոր­վել ա­ռա­ջին ջո­կատ­նե­րը, նա տղա­նե­րին թև ու թի­կունք էր։ Վլա­դի­միր Բա­լա­յա­նի այ­րին՝ Մա­րիե­տան, դա­ռը կս­կի­ծով է տր­վում հու­շե­րին. ՙՄեր միակ հույ­սը մեր ուժն է՚,¬ ա­սում էր Վլա­դի­մի­րը։ Պայ­քա­րի ա­ռա­ջին տա­րի­նե­րին թուր­քերն աս­տի­ճա­նա­բար գրա­վում էին հայ­կա­կան գյու­ղե­րը, գե­րե­վա­րում ե­րի­տա­սարդ­նե­րին, թա­լա­նում գյու­ղերն ու ա­րո­տա­վայ­րե­րը։ Նա սկ­սեց զենք ձեռք բե­րել, ու տղա­նե­րի հետ դիր­քեր դրե­ցին։ Ա­ռա­ջին զեն­քը կա­րա­բինն էր։ ՙՆի­վան՚ ծա­խեց ու զենք ա­ռավ։ Փամ­փուշտ­ներն առ­նում էին 4-5 ռուբ­լով։ Այս­պես ջո­կատ ստեղ­ծեց, ո­րը սկզ­բում յոթ հո­գուց էր կազմ­ված։ Փոք­րա­թիվ ջո­կա­տով գնում էին մար­տի ու հաղ­թա­նա­կած վե­րա­դառ­նում։ Երբ տագ­նա­պի ա­հա­զանգ էր հն­չում, երբ ինչ¬որ տեղ դրու­թյու­նը ծան­րա­նում էր, ան­մի­ջա­պես Վլա­դի­մի­րի ջո­կա­տին օգ­նու­թյան էին կան­չում։ Այն աս­տի­ճա­նա­բար հա­մալր­վում էր։ ՙՍկզ­բում, քա­նի դեռ զո­րա­մաս չկար, տղա­նե­րը հա­վաք­վում էին մեր տանն ու ճա­նա­պարհ­վում մար­տե­րի,- վեր­հի­շում է Մա­րիե­տան։ -Զենքն ու զի­նամ­թերքն էլ տանն էր պահ­վում, չնա­յած վտան­գը մեծ էր։
ՙՎլա­դի­մի­րի տղա­ներն են գա­լիս՚... Այս խոս­քերն Ար­ցա­խում մար­դիկ լսել են ա­զա­տագ­րա­կան պայ­քա­րի ա­ռա­ջին օ­րե­րից։ Լսել ու հա­վա­տա­ցել են, որ ե­թե քա­ջերն են գա­լիս, ա­պա ա­պա­հով­ված է հաղ­թա­նա­կը։ Այդ­պես է ե­ղել պա­շար­ված Թա­լի­շում, շր­ջա­փակ­ված Արծ­վա­շե­նում, ա­վեր­ված Մա­րա­ղա­յում, Շա­հու­մյա­նի ու Հադ­րու­թի բռ­նա­զավթ­ված գյու­ղե­րում։ Մար­դիկ գի­տեին, որ Վլա­դի­մի­րը հաղ­թա­նակ է։ Ար­մեն Դա­նիե­լյա­նի ՙԲե­կո­րը ինչ­պի­սին որ կար՚ գր­քում կար­դում ենք. ՙԱ­շո­տը (Ղու­լյան) շատ էր սի­րում Վլա­դի­միր Բա­լա­յա­նին, ե­րա­զում էր նրա հետ միա­սին ստեղ­ծել մի փոք­րիկ դի­վեր­սիոն խումբ՝ Մար­տա­կեր­տի կող­մից մտ­նել թշ­նա­մու թի­կունք։ Երբ Վլա­դի­միր ա­նու­նը տա­լիս էր կամ խո­սում նրա մա­սին, դեմ­քը պայ­ծա­ռա­նում էր, աչ­քե­րը փայ­լում էին։ Նրան հա­մա­րում էր իր ա­շա­կեր­տը՝ որ­պես կռ­վի գի­տակ և ու­սու­ցիչ, որ­պես կազ­մա­կեր­պիչ ու հրա­մա­նա­տար։ Ա­սում էր՝ Վլա­դի­միրն ու­րիշ է, նրա նման երկ­րոր­դը չկա։ Նույ­նիսկ այն ժա­մա­նակ, երբ վաշ­տը բա­վա­կա­նին մե­ծա­ցավ, և զին­վոր­նե­րի թի­վը 500-ին մոտ էր, Ա­շո­տը շա­րու­նակ խո­սում էր դի­վեր­սիոն խումբ ստեղ­ծե­լու ծրագ­րի մա­սին։ Ա­շո­տը հիա­ցած էր ե­րի­տա­սարդ, ի­մաստ­նա­ցած ա­զա­տա­մար­տի­կով։ Նա, որ հա­վա­սա­րա­պես տի­րա­պե­տում էր և՜ խոս­քին, և՜ զեն­քին, սիր­վեց տղա­նե­րի կող­մից՚։

ՙՋրա­բերդ՚ թեր­թի խմ­բա­գիր, լու­սա­հո­գի Սլա­վա Մո­սուն­ցի վկա­յու­թյամբ, երբ Վլա­դի­մի­րը մի քա­նի օ­րով մեկ­նում էր Երևան, ա­մե­նուր մար­դիկ ան­հան­գս­տա­նում էին, զան­գում խմ­բագ­րու­թյուն. ՙՔա­նի՞ օ­րով է մեկ­նել, ե՞րբ է գա­լու, ու­րիշ մե­կը չկա՞ր, որ այն­տեղ նրա գոր­ծը ա­ներ... Ին­չո՞ւ է մեզ ան­տեր թո­ղել... Եվ այս­պես շա­րու­նակ՚։ Նրա ներ­կա­յու­թյու­նը դիտ­վում էր որ­պես պաշտ­պա­նու­թյան հու­սա­լի ե­րաշ­խիք։ Եվ ժո­ղո­վուրդն այդ­պես մտա­ծե­լու, այդ­պես դա­տե­լու հիմ­քեր ու­ներ։
Ապ­րի­լին էր։ Ա­զե­րի­նե­րը, որ միշտ էլ գե­րա­զան­ցել են տեխ­նի­կա­յի ու հետևա­կի թվա­քա­նա­կով, հան­կար­ծա­կի հար­ձակ­վել էին Թա­լի­շի վրա, գրա­վել գյու­ղա­հա­յաց բար­ձուն­քը։ Օրն ի­րիկ­նա­նում էր, երբ Թա­լի­շի ռա­դիո­կա­յանն օգ­նու­թյուն խնդ­րեց Ա­ղա­բե­կա­լին­ջից, որ­տեղ հրա­մա­նա­տար Վլա­դի­միր Բա­լա­յանն էր։ Իր տղա­նե­րի հետ Վլա­դի­մի­րը շտա­պել է Թա­լիշ։ Տե­ղան­քը նա լավ գի­տեր, ուս­տի ա­րագ կողմ­նո­րոշ­վեց և իս­կույն կա­յաց­րեց վճի­ռը՝ այս գի­շեր մինչև լու­սա­դեմ վե­րագ­րա­վել բար­ձուն­քը։ Թշ­նա­մին պա­հա­կա­կե­տեր է դնե­լու բար­ձուն­քի գյու­ղա­հա­յաց գո­տում, իսկ մենք բար­ձուն­քը գրա­վե­լու ենք թի­կուն­քից, շր­ջան­ցե­լով հա­կա­ռա­կոր­դի պա­հա­կակ­տե­րը. սա էր վճի­ռը, ո­րի ի­րա­կա­նաց­ման հա­մար ամ­բողջ գի­շեր աչք չփա­կե­ցին ՙԱր­ցախ ճա­կա­տի՚ տղա­նե­րը։ Մթու­թյան մեջ քայլ առ քայլ, դան­դաղ ու զգույշ մո­տե­ցան գրավ­ված դիր­քե­րին։ Լույ­սը դեռ չբաց­ված մի այն­պի­սի ուժ­գին հար­ված տե­ղաց, որ թշ­նա­մին չհասց­րեց օգտ­վել բար­ձուն­քի ա­ռա­վե­լու­թյու­նից։ Օր­վա ա­ռա­ջին կե­սին ար­դեն վե­րագ­րավ­ված էր բար­ձուն­քը։ Գյու­ղին այլևս վտանգ չէր սպառ­նում։ Թվում էր՝ հրա­մա­նա­տարն իր գործն ա­նե­լուց հե­տո պի­տի ցտե­սու­թյուն ա­սեր գյու­ղա­ցի­նե­րին, բայց նա ա­մո­թանք տվեց Թա­լի­շի ինք­նա­պաշտ­պա­նա­կան ջո­կա­տի հրա­մա­նա­տար­նե­րին։ ՙԳոր­ծո­ղու­թյուն­ներ ծա­վա­լե­լիս պետք է հաշ­վա­ռել նաև հա­կա­ռա­կոր­դի հնա­րա­վոր հար­ված­նե­րից խու­սա­փե­լու տար­բե­րակ­նե­րը։ Թշ­նա­մին սխալ­ներ է թույլ տա­լու միայն այն դեպ­քում, երբ դուք թե­լադ­րեք ձեր կամ­քը։ Գո­յատևման հույ­սը հենց այն­պես չեն դնում հա­կա­ռա­կոր­դի սխալ­նե­րից օգտ­վե­լու վրա՚,¬ ա­ռանց ձայ­նը բարձ­րաց­նե­լու, ազ­դու ա­սել էր Վլա­դի­մի­րը։ Դրա­նով նա չբա­վա­րար­վեց։ Թա­լիշ­ցի­նե­րին տա­րավ բար­ձունք, իր ձեռ­քով դա­սա­վո­րեց պա­հա­կա­կե­տե­րը։ ՙՏես­նո՞ւմ եք, տղա­ներ,¬ ա­սաց Վլա­դի­մի­րը,¬ հա­կա­ռա­կոր­դը մի գի­շեր­վա մեջ ինչ­պես է հասց­րել խրա­մա­տա­վոր­վել։ Մի գի­շեր­վա մեջ միայն աշ­խա­տա­սե­րը կկա­րո­ղա­նա այս­քան խրա­մատ փո­րել, իսկ մե՞նք, իսկ դո՞ւք... Կեղծ ինք­նա­հան­գս­տա­ցում­նե­րով հող ու ժո­ղո­վուրդ չենք փր­կի՚։
Քա­նի՛¬քա­նի ան­գամ է 34-ա­մյա հրա­մա­նա­տարն իր ջո­կա­տով խու­ճա­պի մատ­նել ա­զե­րի­նե­րին։ Նրա տղա­նե­րը քա­նի՛¬քա­նի գեր­ված գյու­ղե­րի շղ­թա­ներ են ար­ձա­կել։ Նրա մա­սին` որ­պես ՙՀա­յոց Ա­զա­տա­մար­տի մե­րօ­րյա Անդ­րա­նի­կի՚, գո­րո­վան­քով ու հիաց­մուն­քով են խո­սել Բուզ­լուխն ու Մա­նա­շի­դը, էր­քեջն ու Կա­րա­չի­նա­րը, Մա­րա­ղան ու Չայ­լուն, Տողն ու Ծամ­ձո­րը։


Նա թշ­նա­մա­կան կրա­կա­կե­տեր է լռեց­րել Սր­խա­վեն­դում ու Մա­նիք­լուում, Բաշ Գյու­նե­փա­յա­յում ու Աղ­դա­բա­նում։ Նրա վեր­ջին մար­տը հու­նի­սի 9-ին էր՝ Չայ­լուում… Ա­ռա­ջին խրա­մա­տում գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րը զար­գա­նում էին սրըն­թաց, փո­փո­խա­կան հա­ջո­ղու­թյուն­նե­րով։ Տղա­նե­րը կռ­վում էին անձ­նու­րաց։ Օգ­նու­թյան հա­սած Վլա­դի­մի­րի ներ­կա­յու­թյու­նը բա­վա­կան էր ո­գե­կոչ­ման հա­մար։ Օ­ղակ­վե­լու վտան­գը նրա ջան­քե­րով ի չիք դար­ձավ։ Հա­կա­տան­կա­յին նշա­նա­ռու­նե­րը գոր­ծում էին անվ­րեպ։ Նա­հան­ջում էին տան­կե­րը։ Շատ մոտ էր հա­կա­հար­ձակ­ման հրա­մա­նը, երբ ճա­կա­տից մա­հա­ցու վի­րա­վոր­վեց Վլա­դի­մի­րը...
Մար­տա­կան ըն­կեր­նե­րի հու­շա­պա­տում­նե­րում հառ­նում է ի­րա­կան հե­րո­սի ան­զու­գա­կան կեր­պա­րը... ԼՂՀ ԻՈՒ հրա­մա­նա­տար (1991-1992թթ.), պա­հես­տա­զո­րի գե­նե­րալ-մա­յոր Ար­կա­դի Տեր¬Թադևո­սյա­նը (Կո­ման­դոս), ան­թա­քույց հպար­տու­թյամբ ու ընդ­գծ­ված հար­գան­քով է խո­սում Վ. Բա­լա­յա­նի մա­սին. ՙՎլա­դի­մի­րին կա­րե­լի էր վս­տա­հել ա­մե­նա­բարդ մար­տա­կան խն­դիրն ան­գամ, և նա եր­բեք հու­սա­խաբ չէր ա­նի։ Նա բնա­ծին զին­վո­րա­կան էր ա­ռանց կր­թու­թյան, ա­ռանց հա­տուկ պատ­րաս­տու­թյուն անց­նե­լու։ Նա պարզ, մա­քուր, զու­լալ ղա­րա­բաղ­ցի էր, քաջ մար­տիկ։ Մեր բո­լոր հա­ջո­ղու­թյուն­նե­րը հիմն­վել են հենց նրա նման տղա­նե­րի վրա։ Ես շատ ծանր տա­րա Վլա­դի­մի­րի մահ­վան բո­թը։ Եվ այ­սօր էլ, տա­րի­նե­րի հեռ­վից, սիրտս կսկ­ծում է Վլա­դի­մի­րի ու նրա նման հե­րոս­նե­րի կորս­տյան հա­մար՚։
-Մար­տա­կեր­տի լե­գենդն այդ­պես էլ մնաց Վլա­դի­մի­րը,- ա­սում է Ար­ցա­խի ԻՈՒ ա­ռա­ջին հրա­մա­նա­տար Ար­կա­դի Կա­րա­պե­տյա­նը,- Ես, Աս­կոլ­կան ու Վլա­դի­մի­րը հա­րա­զատ եղ­բոր պես էինք։ Կա­րե­լի է ա­սել, հենց միա­սին էլ սկ­սել ենք ջո­կատ­նե­րի կազ­մա­վոր­ման գոր­ծըն­թա­ցը։ Ըն­կեր­ներ ենք ու­նե­ցել, ով­քեր ձգ­տել են, որ ջո­կա­տի հրա­մա­նա­տարն ան­պայ­ման ի­րենք լի­նեն, բայց Վլա­դի­մի­րը եր­բեք այդ­պի­սի ձգ­տում չի ու­նե­ցել։ Նա չի ձգ­տել հրա­մա­նա­տար լի­նել, սա­կայն վա­յե­լել է հե­ղի­նա­կու­թյուն, ու նրան միշտ վս­տա­հել են։ Քա­նի՛-քա­նի ան­գամ եմ կա­մե­ցել նրան նշա­նա­կել Մար­տա­կեր­տի պաշտ­պա­նա­կան շր­ջա­նի հրա­մա­նա­տար, բայց նա միշտ հրա­ժար­վել է, իշ­խե­լու ձգ­տում չու­ներ։ Նրա­նը կռ­վելն էր, ու հա­կա­ռա­կոր­դին ծն­կի բե­րե­լը, ինչն ա­նում էր մեծ հա­ջո­ղու­թյամբ։ Ժո­ղո­վուր­դը հա­վա­տում ու վս­տա­հում էր նրան, նրա հետ հույ­սեր կա­պում։ Նա ան­պար­տե­լի համ­բավ էր ձեռք բե­րել մի­միայն իր սխ­րանք­նե­րի շնոր­հիվ։ Ե­թե եր­կու բա­ռով բնու­թագ­րե­լու լի­նեմ Վլա­դի­մի­րին, պի­տի ա­սեմ՝ նա լե­գենդ էր։ Նա ընդ­գծ­ված ան­հա­տա­կա­նու­թյուն էր թե՜ որ­պես մար­տիկ, թե՜ որ­պես հրա­մա­նա­տար։ Նա այն քչե­րի շար­քում էր, ո­րոնք զերծ են թե­րու­թյուն­նե­րից։ Նա վառ ժո­ղովր­դա­կան կեր­պար էր՝ բո­լոր դրա­կան կող­մե­րով հան­դերձ, ում կա­րող ես վս­տա­հել և հա­վա­տա­ցած լի­նել, որ քեզ եր­բեք հու­սա­խաբ չի ա­նի՝ ինչ էլ որ պա­տա­հի։ Նրա մեջ խտաց­ված էր ժո­ղովր­դա­կան ընդ­հան­րա­կան կեր­պա­րը։ Վլա­դի­միրն այն ա­ռաջ­նոր­դող կեր­պարն էր, ո­րով մենք ոչ միայն հպար­տա­նում էինք, այլև որ­պես կեն­դա­նի օ­րի­նակ ցույց էինք տա­լիս, որ տես­նեն ու սո­վո­րեն, թե ինչ­պի­սին պի­տի լի­նի իս­կա­կան ա­զա­տա­մար­տի­կը։ Վլա­դի­միրն իմ հու­շե­րում մնա­ցել է որ­պես իս­կա­կան ժո­ղովր­դա­կան հե­րո­սի կեր­պար։ Նրա ո­գով կա­րե­լի է բազ­մա­թիվ սե­րունդ­ներ դաս­տիա­րա­կել՝ վս­տահ, որ դա է պայ­քա­րի ճշ­մա­րիտ ճա­նա­պար­հը։


;

 

 

 

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Բանակ Wed, 11 Sep 2019 15:03:59 +0000
ԼԵՈ­ՆԱՐ­ԴՈ­ՅԻ ՙՀԱՅ­ԿԱ­ԿԱՆ ՆԱ­ՄԱԿ­ՆԵ­ՐԸ՚ Ե­ղե՞լ է Լեո­նար­դո դա Վին­չին Հա­յաս­տա­նում http://artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27414-2019-09-11-14-59-05 http://artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27414-2019-09-11-14-59-05 ԼԵՈ­ՆԱՐ­ԴՈ­ՅԻ ՙՀԱՅ­ԿԱ­ԿԱՆ ՆԱ­ՄԱԿ­ՆԵ­ՐԸ՚ Ե­ղե՞լ է Լեո­նար­դո դա Վին­չին Հա­յաս­տա­նում
Էռ­նա ՌԵ­ՎԱ­ԶՈՎ­Ա

Լեո­նար­դո դա Վին­չին պատ­մու­թյա­նը հայտ­նի է որ­պես Վե­րած­նն­դի խոր­հր­դա­նիշ։ Նա շա­րու­նակ ա­րա­րում էր, քա­նի որ չէր ու­զում ապ­րել աշ­խար­հում, որ­տեղ իշ­խում են կարծ­րա­տի­պե­րը։ Նրա գյու­տե­րից շա­տե­րը մարդ­կու­թյու­նը կարժևո­րեր դա­րեր անց։ Հատ­կան­շա­կան է, որ Կի­լի­կիա­յի Կա­լինդ­րո քա­ղաք կա­տա­րած այ­ցե­լու­թյան վե­րա­բե­րյալ Լեո­նար­դո­յի հու­շե­րը ո­րոշ գիտ­նա­կան­ներ վե­րագ­րում են նրա ան­զուսպ երևա­կա­յու­թյա­նը։

Այ­նուա­մե­նյա­նիվ, իր ՙՀայ­կա­կան նա­մակ­նե­րից՚ մե­կում Լեո­նար­դոն հս­տակ մատ­նան­շում է իր գտն­վե­լու վայ­րը՝ ՙգտն­վե­լով Էր­մե­նիա­յի այս հատ­վա­ծում՚։ Իսկ գիտ­նա­կան­նե­րը շա­րու­նա­կում են գլուխ կոտ­րել՝ ար­դյո՞ք դա Վին­չին ե­ղել է Հա­յաս­տա­նում, թե՞...
Փաստարկներ` հօգուտ այն պնդման, որ դա Վինչին եղել է Հայաստանում
Եթե Լեո­նար­դոն ո­րո­շեր գաղտ­նի պա­հել իր այ­ցե­լու­թյու­նը հա­յոց աշ­խարհ, նա մի­լիո­նա­վոր մի­ջոց­ներ կգտ­ներ քո­ղար­կե­լու այդ փաս­տը։ Ու­րիշ ո՞ւմ, ե­թե ոչ Ջա­կոն­դա­յի հե­ղի­նա­կին կհա­ջող­վեր խոր­հր­դա­վո­րու­թյան մշու­շով պա­տել այն ա­մե­նը, ին­չը պետք է գաղտ­նի մնար։
Հոր ազն­վա­կան ըն­տա­նի­քի կող­մից ըն­դուն­ված՝ ար­տաա­մուս­նա­կան որ­դին մե­ծա­նում էր նույն­քան սրա­միտ, որ­քան շր­ջա­հա­յաց։ Տա­րի­նե­րի հետ այս զգու­շա­վո­րու­թյու­նը վե­րած­վեց ինք­նամ­փո­փու­թյան. հա­կա­ռակ հա­զա­րա­վոր փաս­տաթղ­թե­րի, ո­րոնք մնա­ցել են Լեո­նար­դո­յից հե­տո, նրա անձ­նա­կան կյան­քի մա­սին այ­սօր քիչ բան է հայտ­նի։ Ժա­մա­նա­կա­կից­նե­րի մա­սին նույն­պես չի կա­րե­լի ա­սել, որ լավ գի­տեին Լեո­նար­դո­յին։ Բա­վա­կան է նշել, որ նրանց հա­մար ան­հաս­կա­նա­լի էր վար­պե­տի կեն­սաձևը. նա միս չէր ու­տում, քնում էր 15 րո­պեով չորս ժա­մը մեկ՝ ան­տե­սե­լով գի­շե­րը՝ որ­պես այդ­պի­սին։ Omo sanza lettere՝ ՙանգ­րա­գետ՚, ինչ­պես ինքն էր ի­րեն ան­վա­նում, Լեո­նար­դոն (ա­պօ­րի­նի ծն­ված ե­րե­խա­նե­րին թույ­լատր­ված չէր սո­վո­րել հա­մալ­սա­րա­նում) վար­պե­տո­րեն վեր­ծա­նում էր իր ծած­կագ­րե­րը։
Նրա գա­ղա­փար­նե­րը (օ­րի­նակ, սու­զա­նա­վի կոն­ստ­րուկ­ցիան, որն ու­ղեկց­վում էր ջրա­սույզ­նե­րի հա­մար կոնկ­րետ ցու­ցում­նե­րով) մարդ­կու­թյու­նը պետք է ըն­կա­լեր իր ՙհա­սու­նաց­մա­նը՚ զու­գըն­թաց։
Բա­ցի այդ, նա գրում էր միայն ձախ ձեռ­քով` ա­ջից ձախ և հա­յե­լա­յին անդ­րա­դարձ­մամբ. դա Վին­չիի ձե­ռագ­րե­րը կար­դում են հա­յե­լու օգ­նու­թյամբ։ Բա­ցա­ռու­թյուն չէ նաև Codex Atlanticus-ը՝ ՙԱտ­լան­տյան կո­դեք­սը՚, որ­տեղ ամ­փոփ­ված են ՙՀայ­կա­կան նա­մակ­նե­րը՚։

Ու­րի­շի կար­ծի­քին նա չէր վս­տա­հում և ա­մեն ին­չի ճա­նա­չո­ղու­թյա­նը հաս­նում էր փորձ­նա­կան ճա­նա­պար­հով. Leonardo Vinci dissepolo della sperientia (ՙԼեո­նար­դո Վին­չին՝ փոր­ձի ա­շա­կերտ՚)՝ հպար­տու­թյամբ մա­կագ­րում էր նա։
ՙԳի­շեր­վա եր­րորդ մա­սից սկ­սած արևը լու­սա­վո­րում է լե­ռան գա­գաթ­նե­րը՚,- այս­պես է Լեո­նար­դոն նկա­րագ­րում Տավ­րո­սը՝ այն հա­մե­մա­տե­լով գի­սաստ­ղի հետ։ Երբ արևի ու լեռ­նե­րի միջև ամ­պեր են հայ­տն­վում, լույ­սի ու ստ­վե­րի խոր­հր­դա­վոր խաղ է ստեղծ­վում. ՙՏավ­րո­սը տրոհ­վում է մերթ եր­կու, մերթ ե­րեք մա­սե­րի, կար­ճա­նում կամ եր­կա­րում՚։ Դե­պի գա­գաթ տա­նող ճա­նա­պար­հի կե­սին ՙօդն այն­քա՛ն սուր է, այս­տեղ եր­բեք քա­մի չի լի­նում։ Այս­տեղ եր­կար չի կա­րող ապ­րել ոչ մի կեն­դա­նի ա­րա­րած, բա­ցի գի­շա­տիչ թռ­չուն­նե­րից, ո­րոնք ապ­րում են Տավ­րո­սի բարձ­րա­բերձ կիր­ճե­րում և միայն որ­սի հա­մար են իջ­նում ամ­պե­րից ցած։ Այս­տեղ միայն ժայ­ռեր են, և նրան­ցից յու­րա­քան­չյու­րը փայ­լփ­լում է կու­րաց­նող ճեր­մա­կու­թյամբ՚։ Լեո­նար­դո­յի այս նկա­րագ­րու­թյա­նը կց­վում են ժա­մա­նա­կից խու­նա­ցած մա­գա­ղա­թի վրա ար­ված գծա­պատ­կեր­նե­րը։ Բայց հե­ղի­նա­կը չի սահ­մա­նա­փակ­վում սոսկ նկա­րագ­րու­թյամբ. ՙԱրևմտյան Հա­յաս­տա­նի ստո­րին մա­սում՚ նա հայ­տն­վել է ՙՏավ­րո­սի լեռ­նաշղ­թա­յում ժայ­ռե­րի ձևա­վոր­ման ար­դյուն­քում՚ ա­ռա­ջա­ցած սար­սա­փե­լի ջր­հե­ղե­ղի ժա­մա­նակ։
ՙՏա­սը ժամ շա­րու­նակ մեր գլ­խին ա­ղետ­ներ էին թափ­վում. նախ փո­թոր­կա­հույզ քա­մի­ներն էին հա­լա­ծում մեզ, ա­պա հո­վի­տը պա­տեց հզոր ձյու­նամր­րի­կը, որն ա­վե­րեց քա­ղա­քի մեծ մա­սը։ Բա­ցի այդ, ջրի տակ մնաց քա­ղա­քի ներքևի մա­սը։ Հան­կարծ տե­ղա­տա­րափ անձրև սկս­վեց և տե­ղան­քը հե­ղե­ղեց ա­վա­զի, կեղ­տի ու քա­րե­րի, պոկ­ված ծա­ռե­րի ար­մատ­նե­րի ու ճյու­ղե­րի հետ խառն­ված ջրե­րով։ Դրան հետևեց հուժ­կու հր­դե­հը՝ ոչ միայն քա­մի­նե­րի, այլև մոտ 30 հա­զար ա­վա­զակ­նե­րի պատ­ճա­ռով, ով­քեր ա­մա­յաց­րին եր­կի­րը և շա­րու­նա­կում են ա­վե­րել՚ (ՙՀայ­կա­կան նա­մակ­ներ՚, Codex Atlanticus)։ Լեո­նար­դոն ա­ռա­ջար­կում է նաև ջր­հե­ղե­ղի խնդ­րի լուծ­ման իր տար­բե­րա­կը՝ ՙՏավ­րո­սյան լեռ­նե­րի միջև ջրի հա­մար ելք փնտ­րել՚։ Միա­ժա­մա­նակ նա խնդ­րում է ՙԲա­բե­լո­նի սր­բազ­նա­գույն սուլ­թա­նի տե­ղա­պա­հին՚, ում հաս­ցեագր­ված է ՙՀայ­կա­կան նա­մակ­նե­րից՚ մե­կը, չբար­կա­նալ իր ու­շաց­ման հա­մար։ Նա պար­տա­վոր էր ու­ղեկ­ցել սուլ­թա­նին, ով 1471թ. պետք է ստու­գեր Տիգ­րի­սի ու Եփ­րա­տի հո­վիտ­նե­րում տա­րած­վող ամ­րոց­նե­րի վի­ճա­կը, բայց չկա­րո­ղա­ցավ, քա­նի որ զբաղ­ված էր ա­վե­րիչ ա­ղե­տի պատ­ճառ­նե­րի ու­սում­նա­սիր­մամբ ու նկա­րագ­րու­թյամբ։
Փաս­տա­ցի ա­պա­ցուց­ված է, որ Լեո­նար­դոն Ֆլո­րեն­ցիա­յում ե­ղել է 1472, 1475, 1478 և 1481թթ., իսկ Մի­լա­նում՝ 1483 և 1487թթ.։ Թե ին­չո՞վ էր Լեո­նար­դոն զբաղ­ված մնա­ցած ժա­մա­նա­կա­մի­ջոց­նե­րում, ո­րոնց մա­սին տե­ղե­կու­թյուն­ներ չկան, օգ­նե­ցին պար­զել ՙՀայ­կա­կան նա­մակ­նե­րը՚՝ նա որ­պես ին­ժե­ներ աշ­խա­տում էր ե­գիպ­տա­ցի սուլ­թան Կաիտ¬բեյ Բա­բե­լո­նա­ցու մոտ։
Դեռևս Ֆլո­րեն­ցիա­յում դա Վին­չին հիաց­մուն­քով էր ար­տա­հայտ­վում այն ժո­ղովր­դի վար­պե­տու­թյան մա­սին, ո­րի ճար­տա­րա­պե­տա­կան լու­ծում­նե­րից էր գմ­բե­թը` քա­ռա­կու­սու վրա։ ՙԻ­տա­լիա­յին վի­ճակ­ված էր Եվ­րո­պա­յին կր­կին ծա­նո­թաց­նել արևե­լաա­րիա­կան գմ­բե­թին։ Վե­րած­նն­դին վի­ճակ­ված էր ըն­դու­նել հայ­կա­կան պարզ գմ­բե­թի նա­խագ­ծի էա­կան ա­ռա­վե­լու­թյու­նը և տևա­կան ժա­մա­նակ տեղ տալ դրան եվ­րո­պա­կան ճար­տա­րա­պե­տու­թյան մեջ՚,- XX դա­րաս­կզ­բին կգ­րեր ավ­ստ­րիա­ցի ար­վես­տա­բան Յո­զեֆ Ստր­ժի­գովս­կին։ Ա­ռա­ջին եվ­րո­պա­ցի­նե­րից մե­կը, ով կի­րա­ռեց գմ­բե­թա­վոր շի­նու­թյուն­նե­րի այս տե­սա­կը, Լեո­նար­դոն էր: Այդ մա­սին են վկա­յում ՙԷր­մե­նիա կա­տա­րած ճա­նա­պար­հոր­դու­թյան՚ ժա­մա­նակ ար­ված գծա­պատ­կեր­նե­րը։

Ի դեպ, Հայ­կա­կան Կի­լի­կյան թա­գա­վո­րու­թյունն այն ժա­մա­նակ ար­դեն գո­յու­թյուն չու­ներ։ 1375թ. ապ­րի­լին ե­գիպ­տա­կան մամ­լուկ­նե­րի ար­շա­վանք­նե­րի ժա­մա­նակ ըն­կավ նրա մայ­րա­քա­ղա­քը՝ Սի­սը, իսկ 1424թ. ե­գիպ­տա­կան սուլ­թա­նի զոր­քերն ամ­բող­ջու­թյամբ տի­րե­ցին Կի­լի­կիա­յին։ Բայց դա Վին­չին հա­մա­ռո­րեն շա­րու­նա­կում է իր գտն­վե­լու վայ­րը կո­չել Էր­մե­նիա։
Պա­տա­նե­կու­թյան օ­րե­րին Լեո­նար­դոն եր­կար նս­տում էր Ֆլո­րեն­ցիա­յի Սան¬Մի­նիա­տո բա­զի­լի­կի բա­կում, ո­րի գլ­խա­վոր խո­րա­նի վրա փայ­լում էր San Miniato Rex Ermenie ոս­կե­տառ գրու­թյու­նը։ Այն­տեղ նա ա­կանջ էր դնում եր­կա­րա­մո­րուս քա­հա­նա­նե­րի պատ­մու­թյուն­նե­րին` մի հա­յի մա­սին, ով մար­տի­րոս­վեց 250թ. Տոս­կա­նա­յում քրիս­տո­նեու­թյուն քա­րո­զե­լու հա­մար։
Ֆլո­րեն­ցիա­յից դե­պի Փոքր Ա­սիա­յի ա­փե­րը տա­նող ճա­նա­պար­հը մեկ ամ­սից քիչ էր տևում։ Լեո­նար­դո­յի հա­մար դժ­վա­րու­թյուն չէր ներ­կա­յաց­նի կա­նո­նա­վոր եր­թեր կա­տա­րող նա­վե­րից մե­կով Կի­լի­կիա հաս­նել։ Մշ­տա­կան հա­ղոր­դակ­ցու­թյու­նը հաս­տատ­վեց այն ժա­մա­նա­կից ի վեր, երբ Ֆլո­րեն­ցիա­յի Հան­րա­պե­տու­թյու­նը գրա­վել էր Պի­զան և Լի­վոր­նո­յում նա­վա­հան­գիստ գնել։ Դա խթա­նեց և հայ վա­ճա­ռա­կան­նե­րի գոր­ծու­նեու­թյու­նը, ով­քեր Եվ­րո­պա էին մա­տա­կա­րա­րում արևե­լյան ապ­րանք­ներ՝ մե­տաքս, հա­մե­մունք­ներ, թան­կար­ժեք քա­րեր...
Լեո­նար­դոն գե­ղան­կար­չու­թյուն է ա­շա­կեր­տել Անդ­րեա Վե­րո­քյոի ար­վես­տա­նո­ցում, ով իր սերն­դի լա­վա­գույն նկա­րիչն էր և, հնա­րա­վոր է, լա­վա­գույն ու­սու­ցի­չը։ Նրա ար­վես­տա­նո­ցը գտն­վում էր վիա Գի­բե­լի­նա­յում, ո­րից ոչ հե­ռու՝ վիա դեի Գրե­չի փո­ղո­ցում (միջ­նա­դա­րյան այս փո­ղո­ցը մինչ օրս պահ­պան­վել է) էին գտն­վում արևե­լյան ար­հես­տա­գործ­նե­րի՝ հույ­նե­րի ու կի­լի­կյան հա­յե­րի ար­հես­տա­նոց­նե­րը։ Ֆլո­րեն­ցիա­յում ի­րենց գե­ղար­վես­տի դպ­րո­ցը նրանք հիմ­նել էին Դու­չո դի Բուո­նին­սե­նիա­յից ա­վե­լի վաղ (մոտ 1255¬1319թթ.)։
ՙԳե­ղար­վես­տի մա­սին շա­րադ­րու­թյան՚ մեջ Լեո­նար­դոն հի­շա­տա­կում է Terra Armenia-ի մա­սին։ Նրա մուգ¬դե­ղին ներ­կը նկա­րիչ­նե­րից ոչ մե­կը չէր օգ­տա­գոր­ծում։ Հնա­րա­վոր է, հայ­կա­կան հո­ղի այս գույ­նը դա Վին­չին բե­րել է Էր­մե­նիա­յից...
Codex Atlanticus¬ի է­ջե­րում Լեո­նար­դո դա Վին­չին նշել է, որ հե­տա­գա­յում մտա­դիր է ա­ռան­ձին գր­քով ներ­կա­յաց­նել ՙԷր­մե­նիա­յի մա­սին իր տպա­վո­րու­թյուն­նե­րը՚։ Ինչ­պես հետևում է նրա կազ­մած ժո­ղո­վա­ծուից, նա մտա­դիր էր գրել ա­ղետ­ներն ու ա­վե­րա­ծու­թյուն­նե­րը կան­խա­տե­սող մար­գա­րեի մա­սին։ Վեր­ջի­նիս հա­յե­րը սկզ­բում բանտ էին նե­տել, այ­նու­հետև, հա­մոզ­վե­լով, որ նրա բո­լոր մար­գա­րեու­թյուն­ներն ի­րա­կա­նա­նում են, ա­զատ ար­ձա­կե­ցին։ Թե ար­դյո՞ք գր­վել է այս աշ­խա­տու­թյու­նը, մինչ օրս հայտ­նի չէ։
Հա­մե­նայն դեպս չի բա­ցառ­վում, որ երբևէ ինչ¬որ մի տեղ կբա­ցա­հայտ­վեն Հա­յաս­տա­նին վե­րա­բե­րող Լեո­նար­դո­յի տպա­վո­րու­թյուն­նե­րը և Էր­մե­նիա կա­տա­րած իր ճա­նա­պար­հոր­դու­թյան մա­սին նյու­թեր պա­րու­նա­կող ձե­ռագ­րե­րը։
Չէ՞ որ, ինչ­պես հա­մոզ­ված էր վար­պետն ին­քը` ՙգաղտ­նի­քը եր­կար չես պա­հի. աշ­խար­հի ա­լի­քը նման է ծո­վի ա­լի­քի՝ ա­մեն ինչ ջրի ե­րես է հա­նում՚։

nashaarmenia.info

Էռ­նա ՌԵ­ՎԱ­ԶՈՎ­Ա

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Խճանկար Wed, 11 Sep 2019 14:49:56 +0000
ՍՈՒՐԲ ՂԱ­ԶԱՐ ԿՂ­ԶՈՒ ՄԽԻ­ԹԱ­ՐՅԱՆ­ՆԵ­ՐԸ http://artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/27413-2019-09-11-14-42-09 http://artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/27413-2019-09-11-14-42-09 ՍՈՒՐԲ ՂԱ­ԶԱՐ ԿՂ­ԶՈՒ  ՄԽԻ­ԹԱ­ՐՅԱՆ­ՆԵ­ՐԸ
Գեոր­գի ԲԱՂ­ԴԸ­ԿՈՎ

 Հե­ռա­վոր ման­կու­թյանս տա­րի­նե­րին ի­մա­ցա այն մա­սին, որ անգ­լիա­ցի մեծ պոետ Բայ­րոնն ըն­կե­րա­ցել էր հայ Մխի­թա­րյան վա­նա­կան­նե­րի հետ, հա­ճախ էր հյու­րըն­կալ­վում նրանց մոտ, բազ­միցս է այ­ցե­լել Սուրբ Ղա­զար կղ­զի և Վե­նե­տիկ, որ­տեղ ու­սում­նա­սի­րել է հա­յոց լե­զուն և հայ­կա­կան մշա­կույ­թը։ Սա­կայն ինչ­պե՞ս ստաց­վեց, որ հե­ռա­վոր Վե­նե­տի­կում, Սուրբ Ղա­զար կղ­զում հայ­տն­վե­ցին հայ վա­նա­կան­նե­րը։ Մենք գի­տենք, որ հա­յե­րի ա­վե­լի քան 90% Հայ Ա­ռա­քե­լա­կան ե­կե­ղե­ցու հա­վա­տա­ցյալ­ներ են։ Բայց կան նաև կա­թո­լիկ հա­յեր։ Հենց այդ­պի­սի հա­յե­րին էլ պատ­կա­նում են Մխի­թա­րյան­նե­րը։

17-րդ դա­րում Կի­լի­կիա­յում ապ­րում էր նշա­նա­վոր գրող, թարգ­մա­նիչ Մխի­թա­րը (Մա­նուկ դի Պիետ­րո)։ Նա ըն­դու­նել է կա­թո­լի­կու­թյուն և դա ա­րել է մի­տում­նա­վոր։ Մխի­թա­րը ո­րո­շեց Հռո­մի ղե­կա­վա­րու­թյան տակ ստեղ­ծել գրա­կան-գի­տա­կան միա­բա­նու­թյուն, ո­րի ան­դամ­ներն ի­րենց առջև նպա­տակ կդ­նեն բարձ­րաց­նել հայ ժո­ղովր­դի մշա­կու­թա­յին մա­կար­դա­կը և պահ­պա­նել հին հայ­կա­կան մա­տե­նա­գիր հու­շար­ձան­նե­րը։ Մխի­թա­րի կար­ծի­քով, Հռո­մի հետ միա­բան­վե­լը միայն մի­ջոց էր նպա­տա­կին հաս­նե­լու հա­մար։ Հո­գու խոր­քում նա միշտ էլ մնում էր հայ ազ­գա­յին ե­կե­ղե­ցու կողմ­նա­կի­ցը։
Ա­ռա­ջին հայ­կա­կան կա­թո­լիկ վան­քը Մխի­թա­րը հիմ­նել է Մո­րեա թե­րակղ­զում։ Սա­կայն այդ վան­քը չկա­րո­ղա­ցավ պահ­պա­նել իր գո­յու­թյու­նը՝ 1715 թվա­կա­նին թուր­քե­րի կող­մից Մո­րեա­յի զավ­թու­մից հե­տո։ 1717 թվա­կա­նին Մխի­թա­րին հա­ջող­վեց Վե­նե­տի­կի սե­նա­տից վան­քի կա­ռուց­ման հա­մար խնդ­րել Սուրբ Ղա­զար կղ­զին։ Այդ կղ­զում սկ­սած 12-րդ դա­րից գտն­վում էր կա­րան­տի­նա­յին կա­յան, իսկ ա­վե­լի ուշ՝ Վե­նե­տի­կի Սուրբ Ղա­զար (բո­րոտ­նե­րի պաշտ­պան) բո­րո­տա­նո­ցը, ո­րից էլ ա­ռա­ջա­ցել է կղ­զու ան­վա­նու­մը։ Սկ­սած 16-րդ դա­րից կղ­զին ան­մար­դաբ­նակ էր։ Իսկ ա­հա 1717 թվա­կա­նին հայ վա­նա­կան Մխի­թար Սե­բաս­տա­ցին իր հա­մա­խոհ­նե­րի հետ գա­լիս է կղ­զի։ Նրանք հիմ­նադ­րում են վանք, ո­րը հե­տա­գա­յում դար­ձավ հայ­կա­կան մշա­կույ­թի հա­մաշ­խար­հա­յին կենտ­րոն։ Կղ­զու սկզբ­նա­կան մա­կե­րե­սը կազ­մում էր 7000 քառ.կմ։ Հե­տա­գա­յում կղ­զու տա­րած­քը նշա­նա­կա­լիո­րեն ընդ­լայն­վեց։ Վե­նե­տի­կի Հան­րա­պե­տու­թյան իշ­խա­նու­թյուն­նե­րի ա­ջակ­ցու­թյամբ հայ վա­նա­կան­նե­րը հող բե­րե­ցին կղ­զի, ծո­վից մի կտոր ցա­մաք խլե­ցին, պար­տեզ­ներ և այ­գի­ներ տն­կե­ցին։ Ներ­կա­յումս Սուրբ Ղա­զար կղ­զու մա­կե­րե­սը 30 հա­զար քառ. կմ է։
Մխի­թար Սե­բաս­տա­ցին հռ­չա­կա­վոր լու­սա­րար էր։ Նա գրել է գրա­բա­րի, աշ­խար­հա­բա­րի քե­րա­կա­նու­թյու­նը, կազ­մել հա­յոց լեզ­վի բա­ցատ­րա­կան ե­ռա­հա­տոր բա­ռա­րա­նը։ Մխի­թար Սե­բաս­տա­ցու ջան­քե­րի շնոր­հիվ սկ­սեց զար­գա­նալ հրա­տա­րակ­չա­կան գոր­ծը։
Սուրբ Ղա­զար կղ­զում Մխի­թարն այն­պի­սի մթ­նո­լորտ ստեղ­ծեց, որ­տեղ մար­դիկ հակ­ված էին ստեղ­ծա­գոր­ծե­լու, կա­րող էին ամ­բող­ջու­թյամբ տր­վել սի­րած գոր­ծին։ Հենց այս­տեղ էլ հրա­տա­րակ­վել են հայ պատ­մա­բան­ներ Մ. Խո­րե­նա­ցու, Ե­ղի­շեի, Եզ­նիկ Կող­բա­ցու և այ­լոց աշ­խա­տու­թյուն­նե­րը։

Մխի­թա­րյան­նե­րը հրա­տա­րա­կում էին հա­յոց լեզ­վի, գրա­կա­նու­թյան, մա­թե­մա­տի­կա­յի, ֆի­զի­կա­յի, աստ­ղա­գի­տու­թյան, հո­ղա­գոր­ծու­թյան ու­սում­նա­կան ձեռ­նարկ­ներ։ Մխի­թա­րյան­նե­րի միա­բա­նու­թյու­նը զբաղ­վում էր տար­բեր ժա­մա­նա­կաշր­ջան­նե­րի մեծ գրող­նե­րի և գիտ­նա­կան­նե­րի՝ Ա­րիս­տո­տե­լի, Պլա­տո­նի, Սե­նե­կա­յի, Հո­մե­րո­սի, Սո­ֆոկ­լե­սի, Էվ­րի­պի­դե­սի, Վեր­գի­լիո­սի, Դան­թեի, Շեքս­պի­րի, Ա.Ս. Պուշ­կի­նի, Ն.Ա. Նեկ­րա­սով, Պրոս­պեր Մե­րի­մեի աշ­խա­տու­թյուն­նե­րի հա­յե­րեն թարգ­մա­նու­թյամբ։ Սուրբ Ղա­զար կղ­զում պահ­պան­վում է Ի. Ա. Կռի­լո­վի ա­ռակ­նե­րի ա­ռա­ջին հա­յե­րեն բնա­գի­րը՝ մեծ ծո­վան­կա­րիչ Ի­վան Այ­վա­զովս­կու եղ­բոր՝ Գաբ­րիել Այ­վա­զովս­կու թարգ­մա­նու­թյամբ։
Կղ­զում պահ­պան­վում են ա­վե­լի քան 4000 հին ձե­ռագ­րեր։ Այդ ձե­ռագ­րերն ար­ժե­քա­վոր տե­ղե­կու­թյուն են պա­րու­նա­կում ոչ միայն Հա­յաս­տա­նի, այլև Ա­սիա­յի և Եվ­րո­պա­յի հարևան պե­տու­թյուն­նե­րի պատ­մու­թյան և մշա­կույ­թի վե­րա­բե­րյալ։
Այժմ գր­քե­րը պահ­պան­վում են հա­տուկ մաս­նա­շեն­քում, ո­րը կա­ռուց­վել է 1970 թվա­կա­նին և ի­րե­նից ներ­կա­յաց­նում է Հա­յաս­տա­նի հին ձե­ռագ­րե­րի պե­տա­կան հան­րա­հայտ պա­հո­ցի՝ Մա­տե­նա­դա­րա­նի փոք­րաց­ված կրկ­նօ­րի­նա­կը։
Կղ­զում Մխի­թա­րյան­նե­րի մոտ հի­րա­վի հազ­վա­գյուտ և անգ­նա­հա­տե­լի ձե­ռագ­րեր են պահ­պան­վում։ Օ­րի­նակ, 9-րդ դա­րի ՙՄաշ­տոց՚ ձե­ռա­գի­րը, ինչ­պես նաև Բագ­րա­տու­նյաց ար­քա­յա­տոհ­մի հայ­կա­կան թա­գու­հու ա­նու­նով կոչ­ված՝ ՙՄլ­քե ձե­ռա­գիր ա­վե­տա­րա­նը՚ (862թ.)։
Կղ­զում տար­բեր ժա­մա­նակ­նե­րում ե­ղել են մեծ կոմ­պո­զի­տոր­ներ Վագ­նե­րը, Դո­նի­ցետ­տին, Ռոս­սի­նին, Վեր­դին, Ա­րամ Խա­չատ­րյա­նը և այլք։ Այս­տեղ հյու­րըն­կալ­վել են նաև Կո­մի­տա­սը, Չա­րեն­ցը, Ավ. Ի­սա­հա­կյա­նը։ Կղ­զում ա­ռանձ­նա­հա­տուկ հար­գանք էր վա­յե­լում անգ­լիա­ցի պոետ Ջ. Բայ­րո­նը։ Նա կղ­զի է այ­ցե­լել 1816թ.։ Հե­տաք­րք­րա­սի­րու­թյու­նից դրդ­ված հյու­րը­նալ­վել է Մխի­թա­րյան­նե­րի մոտ։ Սա­կայն տար­վե­լով նրանց հետ զրույ­ցով՝ մտեր­մա­ցել է վա­նա­կան­նե­րի հետ։ Հե­տա­գա­յում նա հա­ճախ է այ­ցե­լել Մխի­թա­րյան­նե­րին և շու­տով դար­ձել ողջ եղ­բայ­րու­թյան սի­րե­ցյա­լը։ Պահ­պան­վել է խցի­կը, որ­տեղ գրա­դա­րա­նի հս­կիչ Հա­րու­թյուն Ավ­չե­րյա­նը Բայ­րո­նին հա­յոց լեզ­վի դա­սեր է տվել։ Իր նոր ըն­կեր­նե­րին Բայ­րոնն ան­վա­նել է ՙազն­վա­գույն և ստր­կաց­ված ժո­ղովր­դի հոգևո­րա­կա­նու­թյուն՚։ Վան­քի բա­կում մինչ օրս ա­ճում է ձի­թե­նին, ո­րի տակ եր­կար ժա­մե­րով նս­տում էր Բայ­րո­նը՝ զմայլ­վե­լով ծո­վի գե­ղեց­կու­թյամբ։ Սուրբ Ղա­զար կղ­զում կա բնա­կան գի­տու­թյուն­նե­րի թան­գա­րան, ար­վես­տի թան­գա­րան, տպագ­րա­տուն։ Պատ­կե­րաս­րա­հում պահ­պան­վում են հա­րյու­րա­վոր կտավ­ներ, ո­րոնց թվում՝ հայտ­նի վար­պետ­նե­րի վրձ­նին պատ­կա­նող կտավ­ներ։ Պատ­կե­րաս­րա­հում տեղ են գտել նաև Այ­վա­զովս­կու, Սա­րյա­նի, Ջոր­ջո­նեի, Տին­տո­րետ­տոի, Բա­սա­սա­նոի և այ­լոց նկար­նե­րը։
Ներ­կա­յումս վա­նա­կան­նե­րը կղ­զում անց են կաց­նում էքս­կուր­սիա­ներ, ո­րոնց ըն­թաց­քում այ­ցե­լու­նե­րը ծա­նո­թա­նում են արևե­լյան հնու­թյուն­նե­րի հա­վա­քա­ծուին։ Վան­քում պահ­պան­վում է նաև հին ե­գիպ­տա­կան մու­միա։
Սուրբ Ղա­զար կղ­զին այ­սօր էլ աշ­խար­հում հան­դի­սա­նում է հայ­կա­կան մշա­կույ­թի կարևո­րա­գույն օ­ջախ­նե­րից մե­կը։
Մխի­թա­րյան միա­բա­նու­թյան լու­սա­վոր­չա­կան գոր­ծու­նեու­թյունն, ան­կաս­կած, ար­ժա­նի է հիաց­մուն­քի և հար­գան­քի։ Այդ միա­բա­նու­թյան վա­նա­կան­ներն ար­դեն մեկ հա­րյու­րա­մյակ չէ, որ օ­րի­նակ են ծա­ռա­յում մեզ, թե ինչ­պես պետք է ջեր­մո­րեն և ան­շա­հախ­նդ­րա­բար սի­րել հայ­րե­նի­քը և սե­փա­կան ժո­ղո­վուր­դը։

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Սոցիալական Wed, 11 Sep 2019 14:27:54 +0000
Ֆրանսիայի խորհրդարանականներին ընդունել է ԱԺ նախագահ Աշոտ Ղուլյանը http://artsakhtert.com/arm/index.php/official/item/27422-2019-09-12-10-09-00 http://artsakhtert.com/arm/index.php/official/item/27422-2019-09-12-10-09-00 Ֆրանսիայի խորհրդարանականներին ընդունել է ԱԺ նախագահ Աշոտ Ղուլյանը
Սեպտեմբերի 11-ին ԱԺ…

 Ազգային ժողովի նախագահը, ողջունելով հյուրերին և խոսելով ընդլայնված կազմով խորհրդարանում տեղի ունեցած հանդիպման մասին, նշել է, որ նման հանդիպումները հնարավորություն են տալիս թարմացնելու օրակարգերը և աշխատելու համագործակցության նոր ծրագրերի շուրջ: Աշոտ Ղուլյանը նաև շնորհակալություն է հայտնել Ֆրանսիայի բարեկամ ժողովրդի կողմից Արցախի նկատմամբ ցուցաբերած ուշադրության համար:

Պատվիրակության անունից երախտագիտություն հայտնելով ԱԺ նախագահին՝ ֆրանսիայի Ազգային ժողովի պատգամավոր, «Ֆրանսիա-Արցախ» բարեկամության շրջանակի նախագահ Գի Տեսիեն պատրաստակամություն է հայտնել գործադրել բոլոր ջանքերը Արցախն աշխարհին ճանաչելի դարձնելու ուղղությամբ և նշել այն հիմնական աշխատանքները, որոնք ճանաչումն ու Արցախի զարգացումն անշրջելի կդարձնեն:

Հանդիպման ընթացքում քննարկվել է նաև խորհրդարանական դիվանագիտությանը, համագործակցության հեռանկարներին, մասնավորապես՝ գյուղատնտեսության, գիտության և զբոսաշրջության ոլորտներում փոխգործակցությանը վերաբերող հարցերի լայն շրջանակ:

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Պաշտոնական Wed, 11 Sep 2019 10:07:46 +0000
Արցախի Հանրապետության ԱԳՆ ղեկավար Մասիս Մայիլյանն ընդունել է ֆրանսիացի խորհրդարանականների պատվիրակությանը http://artsakhtert.com/arm/index.php/official/item/27420-2019-09-12-09-54-14 http://artsakhtert.com/arm/index.php/official/item/27420-2019-09-12-09-54-14 Արցախի Հանրապետության ԱԳՆ ղեկավար Մասիս Մայիլյանն ընդունել է ֆրանսիացի խորհրդարանականների պատվիրակությանը
Սեպտեմբերի 11-ին Արցախի…

 ԱԳՆ ղեկավարը ողջունել է ֆրանսիացի խորհրդարանականներին և կարևորել նրանց այցը՝ Արցախում առկա իրավիճակին ծանոթանալու, ինչպես նաև երկու ժողովուրդների միջև բարեկամական հարաբերությունների զարգացման տեսանկյունից։

Մասիս Մայիլյանն անդրադարձ է կատարել Արցախում պետականաշինության գործընթացին և տեղի ունեցող ժողովրդավարական զարգացումներին, մասնավորապես, վերջերս կայացած ՏԻՄ ընտրություններին։ ԱԳ նախարարն ընդգծել է, որ դրանք Արցախում ժողովրդավարական արժեքների հիման վրա հանրային կյանքի կազմակերպման գործընթացի հերթական դրսևորումն են։

Հանդիպման ընթացքում անդրադարձ է կատարվել երկկողմ հարաբերություններում ունեցած ձեռքբերումներին, մարտահրավերներին և դրանց դիմակայելու հնարավորություններին։ Կողմերը նշել են Արցախի միջազգային կապերի զարգացման անհրաժեշտությունը և նրա բնակիչների հիմնարար իրավունքների և ազատությունների անխոչընդոտ իրացման կարևորությունը։

Մասիս Մայիլյանն ընդգծել է երկու երկրների միջև խորհրդարանական դիվանագիտության և ապակենտրոնացված համագործակցության զարգացման ուղղությամբ ջանքերը կրկնապատկելու անհրաժեշտությունը։ Այս համատեքստում ԱԳՆ ղեկավարը կարևորել է Ֆրանսիա-Արցախ բարեկամության շրջանակի առանցքային դերը։

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Պաշտոնական Wed, 11 Sep 2019 09:53:15 +0000
Ստեփանակերտում բացվել է Արցախի և Ֆրանսիայի բնակավայրերի միջև բարեկամության ցուցանակը http://artsakhtert.com/arm/index.php/official/item/27421-2019-09-12-10-03-57 http://artsakhtert.com/arm/index.php/official/item/27421-2019-09-12-10-03-57 Ստեփանակերտում բացվել է Արցախի և Ֆրանսիայի բնակավայրերի միջև բարեկամության ցուցանակը
ԱԺ նախագահ, «Արցախ-Ֆրանսիա»…

 

Ողջունելով ներկաներին՝ Աշոտ Ղուլյանը հույս է հայտնել, որ շատ կարճ ժամանակում ցուցանակը կլրացնեն Արցախի հետ Ֆրանսիայի մյուս քույր քաղաքները:

«Շնորհավորում եմ Արցախ-Ֆրանսիա համագործակցության հերթական խորհրդանիշի  առիթով և հարատևություն եմ մաղթում մեր բարեկամությանը»,-նշել է խորհրդարանի ղեկավարը:

Միջոցառումն անց է կացվել Ֆրանսիայի խորհրդարանականների՝ Արցախ կատարած այցի շրջանակում:

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Պաշտոնական Wed, 11 Sep 2019 09:01:54 +0000