comintour.net
stroidom-shop.ru
obystroy.com
Items filtered by date: Չորեքշաբթի, 19 Հունիսի 2019 http://artsakhtert.com Sun, 25 Aug 2019 08:21:24 +0000 Joomla! - Open Source Content Management hy-am Ա­ՎԱՐ­ՏԻՆ ՀԱՍՑ­ՎԱԾ ԵՎՍ ՄԵԿ ԾՐԱ­ԳԻՐ http://artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/26948-2019-06-20-20-22-12 http://artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/26948-2019-06-20-20-22-12 Ա­ՎԱՐ­ՏԻՆ ՀԱՍՑ­ՎԱԾ ԵՎՍ ՄԵԿ ԾՐԱ­ԳԻՐ
Լաու­րա ԳՐԻ­ԳՈ­ՐՅԱՆ

 ՙՀա­յաս­տան՚ հա­մա­հայ­կա­կան հիմ­նադ­րա­մի Տո­րոն­տո­յի տե­ղա­կան մարմ­նի բա­րե­րար­նե­րի մի­ջոց­նե­րով Ար­ցա­խում բազ­մա­թիվ մար­դա­սի­րա­կան ծրագ­րեր են ի­րա­կա­նաց­վել՝ ուղղ­ված բնակ­չու­թյան կեն­սա­մա­կար­դա­կի բարձ­րաց­մա­նը։ Վեր­ջին տա­րի­նե­րին տո­րոն­տո­հա­յե­րի կող­մից կյան­քի կոչ­վող ծրագ­րե­րում մեծ տեղ է հատ­կաց­վել գյու­ղա­կան բնա­կա­վայ­րե­րում նոր հա­մայն­քա­յին կենտ­րոն­նե­րի կա­ռուց­մա­նը։ Նման կենտ­րոն­նե­րը հա­մա­լիր կա­ռույց­ներ են, ո­րոն­ցում տե­ղա­կայ­ված են այս կամ այն հա­մայն­քի ոչ միայն գյու­ղա­պե­տա­րա­նը, այլև բուժ­կե­տը, հան­դի­սու­թյուն­նե­րի սրա­հը, գրա­դա­րա­նը... Հար­մա­րա­վետ այդ օ­ջախ­նե­րը նաև ժա­ման­ցա­յին կենտ­րոն­ներ են հան­դի­սա­նում: Հեր­թա­կա­նը Աս­կե­րա­նի շր­ջա­նի Խնձ­րիս­տան գյու­ղում էր, ո­րի բաց­ման հան­դի­սա­վոր ա­րա­րո­ղու­թյու­նը տե­ղի ու­նե­ցավ հու­նի­սի 20-ին՝ Հիմ­նադ­րա­մի հո­գա­բար­ձու­նե­րի խոր­հր­դի ան­դամ­նե­րի ու բա­րե­րար­նե­րի մաս­նակ­ցու­թյամբ։ Մի­ջո­ցառ­մա­նը ներ­կա էին Ազ­գա­յին ժո­ղո­վի նա­խա­գահ Ա­շոտ Ղու­լյա­նը, քա­ղա­քա­շի­նու­թյան նա­խա­րար Կա­րեն Շահ­րա­մա­նյա­նը, Աս­կե­րա­նի շրջ­վար­չա­կազ­մի ղե­կա­վար Հա­կոբ Ղահ­րա­մա­նյա­նը, պաշ­տո­նա­տար այլ ան­ձինք։

Հի­շար­ժան այդ օ­րը տոն էր խնձ­րիս­տան­ցի­նե­րի հա­մար. ե­կել էին մի­մյանց շնոր­հա­վո­րե­լու և, ին­չու չէ, նաև ի­րենց ե­րախ­տա­գի­տու­թյու­նը հայտ­նե­լու սփյուռ­քա­հայ բա­րե­րար­նե­րին։
Հա­մայն­քի ղե­կա­վար Ար­թուր Ա­վա­նե­սյա­նի խոս­քով՝ նոր հա­մայն­քա­յին կենտ­րոն ու­նե­նա­լու մա­սին ի­րենք վա­ղուց էին ե­րա­զում, և հա­մոզ­ված է, որ այն կն­պաս­տի հա­մայն­քա­յին կյան­քի աշ­խու­ժաց­մա­նը։ Գյու­ղի բնակ­չու­թյան կող­մից նա ե­րախ­տա­գի­տու­թյուն հայտ­նեց բա­րե­րար­նե­րին, հատ­կա­պես տեր և տի­կին Սար­գիս և Հայ­կու­հի Մա­րան­ճեան­նե­րին, ո­րոնց մի­ջոց­նե­րով և Ար­ցա­խի կա­ռա­վա­րու­թյան հա­մա­ֆի­նան­սա­վոր­մամբ կա­ռուց­վել է այդ հո­յա­կերտ շի­նու­թյու­նը։
Հա­մա­գյու­ղա­ցի­նե­րին շնոր­հա­վո­րեց և բա­րե­րար­նե­րին ուղղ­ված ե­րախ­տա­գի­տու­թյան խոսք ա­սաց ԱԺ նա­խա­գա­հը։ Նրա խոս­քով՝ վեր­ջին տա­րի­նե­րին Ար­ցա­խում ի­րա­կա­նաց­վող ա­մե­նաար­դյու­նա­վետ ծրագ­րե­րից մե­կը հա­մայն­քա­յին կենտ­րոն­նե­րի կա­ռուց­ման ծրա­գիրն է, ին­չը թույլ է տա­լիս հան­րա­պե­տու­թյան բնա­կա­վայ­րե­րում միան­գա­մից մի շարք հա­մա­լիր ծրագ­րեր ու խն­դիր­ներ լու­ծել։ ՙՇա­տե­րի նման ես ևս միշտ հպար­տա­ցել եմ իմ ծնն­դա­վայ­րով, սա­կայն Ար­ցա­խյան ա­զա­տա­մար­տը կտ­րուկ փո­խել է Խնձ­րիս­տան գյու­ղի ընդ­հա­նուր կեր­պա­րը: Այս գյու­ղը նաև Ար­ցա­խի հե­րոս Բե­կոր Ա­շո­տի, ՙՄար­տա­կան խաչ՚ շքան­շա­նի աս­պետ­ներ Ա­լիշ Բեգ­լա­րյա­նի, Ներ­սես Ղու­լյա­նի, Ռա­ֆիկ Ա­վա­նե­սյա­նի, Հեն­րիխ Միր­զո­յա­նի, Մհեր Պո­ղո­սյա­նի, Մա­րատ Ա­վա­նե­սյա­նի, Դա­վիթ Բեգ­լա­րյա­նի և մի քա­նի տաս­նյակ զոհ­ված ա­զա­տա­մար­տիկ­նե­րի հայ­րե­նի գյուղն է, և այն ար­ժա­նի է, որ ա­մեն տա­րի ազ­գան­պաստ ինչ-որ ծրա­գիր ի­րա­կա­նաց­վի այս­տեղ։ Զոհ­ված­նե­րի հի­շա­տա­կի հան­դեպ հար­գան­քը միայն հու­շար­ձան կա­ռու­ցե­լով չէ, այլ նաև այս­պի­սի հա­յան­պաստ ծրագ­րե­րով, ո­րոնց պտուղ­նե­րը պետք է վա­յե­լեն ի­րենց զա­վակ­ներն ու թոռ­նե­րը։ Կար­ծում եմ՝ սա մեր հեր­թա­կան հաղ­թա­նա­կի ու հա­ջո­ղու­թյան նշանն է՚,- ա­սաց Ա­շոտ Ղու­լյա­նը։ ԱԺ խոս­նակն ափ­սո­սանք հայտ­նեց, որ բաց­ման ա­րա­րո­ղու­թյա­նը ներ­կա չէ Տո­րոն­տո­յի տե­ղա­կան մարմ­նի ա­տե­նա­պետ Մկր­տիչ Մկրտ­չյա­նը, ում լավ գի­տեն Ար­ցա­խի գյու­ղա­կան բնա­կա­վայ­րե­րում՝ որ­պես մեր երկ­րի լա­վա­գույն բա­րե­կա­մի։
Գյու­ղի բնակ­չու­թյա­նը շնոր­հա­վո­րեց նաև ՙՀա­յաս­տան՚ հա­մա­հայ­կա­կան հիմ­նադ­րա­մի գոր­ծա­դիր տնօ­րեն Հայ­կակ Ար­շա­մյա­նը։ Նա գո­հու­նա­կու­թյամբ փաս­տեց, որ հատ­կա­պես վեր­ջին տա­րի­նե­րին նման հա­մայն­քա­յին կենտ­րոն­նե­րը կա­ռուց­վում են Ար­ցա­խի կա­ռա­վա­րու­թյան հա­մա­ֆի­նան­սա­վոր­մամբ, և իր ե­րախ­տա­գի­տու­թյու­նը հայտ­նեց երկ­րի իշ­խա­նու­թյուն­նե­րին ու շա­հագր­գիռ մար­մին­նե­րին՝ հա­մա­գոր­ծակ­ցե­լու և կա­ռուց­ման աշ­խա­տանք­նե­րում հետևո­ղա­կան լի­նե­լու հա­մար։ ՙԱյդ վե­րահս­կո­ղու­թյու­նը նպաս­տում է ծրագ­րե­րը կա­տա­րյալ դարձ­նե­լուն, ինչն էլ իր հեր­թին հան­գեց­նում է լավ ար­դյունք­նե­րի՚,- ա­սաց Հայ­կակ Ար­շա­մյա­նը։
Հիմ­նադ­րա­մի գոր­ծա­դիր տնօ­րե­նը ներ­կա­յաց­րեց Տո­րոն­տո­յի տե­ղա­կան մարմ­նի ա­տե­նա­պետ Մկր­տիչ Մկրտ­չյա­նի ու­ղեր­ձը, ո­րում մաս­նա­վո­րա­պես աս­ված է. ՙԱյ­սօր Տո­րոն­տո­յի ՙՀա­յաս­տան՚ հիմ­նադ­րա­մը ևս մի պար­տա­կա­նու­թյուն ա­վար­տին հասց­րեց Ար­ցա­խում։ Սա մեր կող­մից 64-րդն է, որն ան­վա­նում ենք ՙԿյան­քի կենտ­րոն՚, և ո­րը մի տա­նի­քի տակ է բե­րում բժշ­կա­տու­նը, գրա­դա­րա­նը, ար­վես­տի սրա­հը, գյու­ղա­պե­տա­րա­նը և հան­դի­սաս­րա­հը՝ Խնձ­րիս­տա­նի հա­մայն­քի հա­մար։ Խնձ­րիս­տա­նի նոր ՙԿյան­քի կենտ­րո­նը՚ նվի­րում ենք այս գյու­ղի հե­րոս Բե­կոր Ա­շո­տի հի­շա­տա­կին։ Ես շնոր­հա­կա­լու­թյուն եմ հայտ­նում կա­ռույ­ցը կեր­տող բո­լոր շի­նա­րար­նե­րին, Հիմ­նադ­րա­մի գոր­ծա­դիր տնօ­րե­նին և ճար­տա­րա­պետ­նե­րին, ով­քեր հս­կե­ցին շի­նա­րա­րա­կան աշ­խա­տանք­նե­րը վեր­ջին ե­րեք տա­րի­նե­րին։ Ես մաս­նա­վոր շնոր­հա­կա­լու­թյուն եմ հայտ­նում տո­րոն­տո­հայ բա­րե­րար­ներ Սար­գիս և Հայ­կու­հի Մա­րան­ճեան­նե­րին, որ ֆի­նան­սա­վո­րե­ցին այս գե­ղե­ցիկ գործն Ար­ցա­խի կա­ռա­վա­րու­թյան հետ։ Ես իմ կամ­քից ան­կախ՝ բա­ցա­ռու­թյուն­նե­րով, այ­սօր ձեզ հետ չեմ։ Մաղ­թում եմ, որ դուք լավ օգ­տա­գոր­ծեք այս ՙԿյան­քի կենտ­րո­նը՚. քիչ գու­մար­ներ ծախ­սեք, բայց հար­սա­նիք­ներն ու կնունք­նե­րը շատ լի­նեն այս­տեղ։ Բա­րի վա­յե­լում՚։
Խնձ­րիս­տան­ցի­նե­րին հա­տուկ ու­ղեր­ձով շնոր­հա­վո­րել են նաև գլ­խա­վոր բա­րե­րար­նե­րը՝ տեր և տի­կին Մա­րան­ճեան­նե­րը։ ՙԱստ­ված գի­տե, թե որ­քան կու­զե­նա­յինք ես և տի­կինս այս պա­հին ներ­կա գտն­վել ձեզ մոտ։ Ցա­վոք, չհա­ջող­վեց։ Ա­ռաջ Աստ­ված՝ մոտ ա­պա­գա­յում կայ­ցե­լենք Ար­ցախ և կայ­ցե­լենք նաև ձեզ։ Մեր սր­տի ու­զածն Ար­ցա­խում նո­րա­նոր բա­րե­գոր­ծա­կան ծրագ­րեր ի­րա­կա­նաց­նելն է։ Թող Տերն ա­ռա­տա­պես օրհ­նի ձեզ... Բա­րով վա­յե­լեք այդ շեն­քը՚,- աս­ված է ու­ղեր­ձում։
Նոր հա­մայն­քա­յին կենտ­րո­նի մուտ­քը ե­րի­զող կար­միր ժա­պա­վե­նը կտ­րե­լու պա­տի­վը տր­վեց Հիմ­նադ­րա­մի գոր­ծա­դիր տնօ­րե­նին ու Խնձ­րիս­տա­նի հա­մայն­քի ղե­կա­վա­րին։
Հի­րա­վի, աչք շո­յող շի­նու­թյուն, հար­մա­րա­վետ պայ­ման­նե­րով... Նույն­քան աչք շո­յող հան­դի­սու­թյուն­նե­րի սրա­հում հյու­րե­րին յու­րո­վի ի­րենց ե­րախ­տա­գի­տու­թյու­նը հայտ­նեց մա­տաղ սե­րուն­դը, ում շուր­թե­րից հն­չած հայ­րե­նա­սի­րա­կան երգն ու գե­ղե­ցիկ աս­մուն­քը մեկ ան­գամ ևս փաս­տե­ցին, որ ար­վածն ի­զուր չէ, որ ան­կա­խու­թյան սե­րուն­դը պի­տի դառ­նա մեր երկ­րի լու­սա­վոր գա­լի­քի կեր­տո­ղը, իր հիմ­նա­քարն ու­նե­նա երկ­րի զար­գաց­ման ու շե­նաց­ման գոր­ծում։

 

 

\

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Սոցիալական Thu, 20 Jun 2019 20:21:22 +0000
ՆԱ ՀԱՅ­ՐԵ­ՆԻ ՀՈ­ՂԻ ՎՐԱ ԿԵՐ­ՏԵՑ ԻՐ ՀՈՒ­ՇԱՐ­ՁԱ­ՆԸ http://artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/26947-2019-06-20-17-48-42 http://artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/26947-2019-06-20-17-48-42 ՆԱ ՀԱՅ­ՐԵ­ՆԻ ՀՈ­ՂԻ ՎՐԱ ԿԵՐ­ՏԵՑ ԻՐ ՀՈՒ­ՇԱՐ­ՁԱ­ՆԸ
Սվետ­լա­նա ԽԱ­ՉԱՏ­ՐՅԱՆ

 Ար­ցա­խի ժուռ­նա­լիստ­նե­րի միու­թյու­նում հու­նի­սի 18-ին տե­ղի ու­նե­ցավ գրող, հրա­պա­րա­կա­խոս Վարդ­գես Բաղ­րյա­նի ՙԵս կա­ռու­ցում եմ իմ հո­ղի վրա՚ գր­քի շնոր­հան­դե­սը: Գիր­քը նվիր­ված է Ղա­րա­բա­ղյան շարժ­ման ռահ­վի­րան­նե­րից մե­կի` Աս­կե­րա­նի շր­ջա­նի Հով­սե­փա­վան գյու­ղի հիմ­նա­դիր Յու­րի Ջհան­գի­րյա­նի կյան­քին ու գոր­ծու­նեու­թյա­նը, նվի­րյալ, ով 1988թ. ակ­տի­վո­րեն ներգ­րավ­վե­լով Ար­ցա­խը մայր Հա­յաս­տա­նին վե­րա­միա­վո­րե­լու սուրբ գոր­ծին, ցա­վոք, դա­ժա­նա­բար իր մահ­կա­նա­ցուն կն­քեց ադր­բե­ջա­նա­կան բան­տում:

Յու. Ջհան­գի­րյա­նը լե­գենդ էր դեռ կեն­դա­նու­թյան օ­րոք: Գյուղ հիմ­նել ադր­բե­ջա­նա­կան Խո­ջա­լու բնա­կա­վայ­րի քթի տակ, որ­տեղ վխ­տում էին օ­մո­նա­կան­նե­րը ռուս զին­վոր­նե­րի ու­ղեկ­ցու­թյամբ, որ­տեղ ա­մեն օր ա­հա­բե­կում էին շր­ջա­կա հայ­կա­կան բնա­կա­վայ­րե­րի բնա­կիչ­նե­րին` ա­մե­նաիս­կա­կան հե­րո­սու­թյուն էր: Խո­ջա­լուն այն ժա­մա­նակ մեծ շին­հար­թակ էր` բա­ցի ա­զե­րի գրո­հա­յին­նե­րի հա­մար ռազ­մա­կան հե­նա­կետ լի­նե­լուց: Ամ­բողջ Ադր­բե­ջանն էր ներգ­րավ­ված Խո­ջա­լուն կարճ ժա­մա­նա­կում ըն­դար­ձա­կե­լու հե­ռագ­նա ծրագ­րում, և Յու. Ջհան­գի­րյա­նը հան­դգ­նեց դրա հարևա­նու­թյամբ ստեղ­ծել հայ­կա­կան մի բնա­կա­վայր, ո­րը պետք է դառ­նար տվյալ հատ­վա­ծի հա­մար յու­րօ­րի­նակ ա­ռաջ­նա­բերդ: Դա գյուղ չէր սո­վո­րա­կան ի­մաս­տով, դա նոր Ար­ցա­խի վե­րածն­ման խոր­հր­դա­նիշն էր, մար­տահ­րա­վեր` ուղղ­ված Բաք­վին ու Մոսկ­վա­յին: Յու­րի Ջհան­գի­րյա­նի հայ­րե­նա­սի­րա­կան գոր­ծու­նեու­թյան ամ­փոփ բո­վան­դա­կու­թյունն այս­պես ներ­կա­յաց­րեց ԱրԺՄ նա­խա­գա­հը, գործ, ո­րը ներ­կա և գա­լիք սե­րունդ­նե­րի կող­մից պի­տի ար­ժան­վույնս գնա­հատ­վի: Յու. Ջհան­գի­րյանն իր մեջ մարմ­նա­վո­րում էր հա­յի լա­վա­գույն ո­րակ­նե­րը. նա գիտ­նա­կան էր, տն­տե­սու­թյան օ­րի­նա­կե­լի ղե­կա­վար: Ու­նե­ցած հնա­րա­վո­րու­թյուն­նե­րով կա­րող էր իր հա­մար բա­րե­կե­ցիկ կյանք ա­պա­հո­վել ու­րիշ տեղ, բայց չլ­քեց ծնն­դա­վայ­րը:
Գր­քի հե­ղի­նակ Վ. Բաղ­րյանն անգ­նա­հա­տե­լի է հա­մա­րում Յու. Ջհան­գի­րյա­նի ձեռ­նար­կը, չնա­յած ա­զե­րի­նե­րի կոշտ զգու­շա­ցում­նե­րին: ՙԵս իմ հո­ղի վրա եմ կա­ռու­ցում՚,- ա­սում էր նա: Այ­սինքն` պա­տե­րազմ էր մղում ա­ռանց զեն­քի: Նա ա­ռա­ջին իսկ օ­րից է ան­դա­մագր­վել Ղա­րա­բա­ղյան շարժ­մա­նը, ե­ղել է նրա ա­մե­նաակ­տիվ մաս­նա­կից­նե­րից մե­կը, ՙԿռունկ՚ կո­մի­տեի ան­դամ էր: Ու­սուց­չու­հի կի­նը` Ռո­զա Սարգ­սյա­նը, նույն­պես ներգ­րավ­ված էր Շարժ­ման մեջ: Պահ­պան­վել են այն կադ­րե­րը, որ­տեղ նա 88-ի մար­տի 8-ին ե­լույթ է ու­նե­նում Հու­շա­հա­մա­լի­րում:
Գիր­քը ստեղ­ծե­լուն Վ. Բաղ­րյա­նին օգ­նել են Յու. Ջհան­գի­րյա­նի դս­տեր` Էլ­մի­րա­յի հու­շե­րը: Հե­ղի­նակն օգտ­վել է նաև հրա­պա­րա­կի վրա ե­ղած վա­վե­րագ­րե­րից: Ինչ­պես խոս­տո­վա­նում է, դժ­վար է ե­ղել իր հա­մար թե­պետ ծա­վա­լով փոքր այդ գր­քի ստեղ­ծու­մը, չնա­յած մինչև Շար­ժումն էլ ճա­նա­չում էր իր հե­րո­սին լրագ­րո­ղա­կան և հե­տա­գա­յում` բա­րե­կա­մա­կան կա­պե­րով, դժ­վար էր, ո­րով­հետև շատ հու­զա­կան էր ստաց­վում. այդ ըն­տա­նի­քը ող­բեր­գա­կան ճա­կա­տա­գիր է ու­նե­ցել: Անն­կա­րագ­րե­լի կտ­տանք­նե­րով ա­զե­րի­նե­րը Յու. Ջհան­գի­րյա­նին տան­ջա­մահ են ա­րել: Ո­րոշ ժա­մա­նակ անց Հյու­սի­սա­յին Կով­կա­սում սպան­վել են նրա եր­կու որ­դի­նե­րը` Սամ­վելն ու Կա­րե­նը: Ռո­զա մայ­րի­կը չդի­մա­ցավ այդ վշ­տին: Բայց նույ­նիսկ այդ ող­բեր­գա­կա­նու­թյան մեջ հե­րո­սու­թյուն կա, նկա­տեց հե­ղի­նա­կը. ՙՅու. Ջհան­գի­րյա­նի ամ­բողջ գոր­ծու­նեու­թյու­նը մի ա­նուն ու­նի` հայ­րե­նիք և հայ­րե­նա­սի­րու­թյուն՚: Ըստ հե­ղի­նա­կի` նրան ա­մե­նից շատ բնու­թագ­րում է իր նա­մա­կը, որ գր­քում մեջ­բե­րել է: Վ. Բաղ­րյանն այն հա­մոզ­մանն է, որ հե­րոս­նե­րին ժա­մա­նա­կի մո­ռա­ցու­թյու­նից փր­կե­լը գրող­նե­րի, լրագ­րող­նե­րի պարտքն է և կոչ է ա­նում շա­րու­նա­կել այդ գոր­ծը, քա­նի որ, ցա­վոք, տե­սա­դաշ­տից դուրս են մնա­ցել շատ ար­ժա­նա­վոր­ներ:

 

Գր­քին մեծ ար­ժեք են հա­ղոր­դում լու­սան­կար­նե­րը, ո­րոնց հե­ղի­նա­կը լու­սան­կա­րիչ Վա­լե­րի Պետ­րո­սյանն է: Նա ներ­կա է ե­ղել Յու. Ջհան­գի­րյա­նի կա­տա­րած գրե­թե բո­լոր գոր­ծե­րին: Վ. Պետ­րո­սյանն ա­ռանձ­նաց­րեց նրա կազ­մա­կերպ­չա­կան տա­ղան­դը: ՙՈչ թե միայն մտա­ծել է, խո­սել, այլև կա­ռու­ցել է: Շարժ­մա­նը շա­տե­րը միայն խո­սել են: Իսկ նա ու­րիշ ճա­նա­պարհ էր ընտ­րել. կա­ռուց­ման, վե­րաբ­նա­կեց­ման, բնակ­չու­թյունն ա­վե­լաց­նե­լու: Ե­թե այդ ճա­նա­պար­հով գնա­յինք, գու­ցե մեր կար­գա­վի­ճակն ու­րիշ կլի­ներ ար­դեն՚,- այս­պես է մտա­ծում Վա­լե­րին:
Շնոր­հան­դե­սին ներ­կա էր բա­նաս­տեղծ Սոկ­րատ Խա­նյա­նը, ո­րը, շնոր­հա­վո­րե­լով գր­քի ա­ռի­թով, շնոր­հա­կա­լու­թյուն հայտ­նեց բո­լոր այն մարդ­կանց, ով­քեր մեր պատ­մու­թյու­նը կտա­կում են սե­րունդ­նե­րին: ՙՅու­րիի ա­նու­նը կեն­դա­նու­թյան ժա­մա­նակ դար­ձել էր այն աստ­ղե­րից, որ լու­սա­վո­րե­լու է մեր ճա­նա­պար­հը՚,- ա­սաց նա և իր սր­տի խոս­քը հա­մե­մեց նրա մա­սին գրած իր բա­նաս­տեղ­ծու­թյամբ:
Յու. Ջհան­գի­րյա­նի զա­վակ­նե­րից այ­սօր կեն­դա­նի է միայն դուստ­րը` Էլ­մի­րան, ո­րը մինչև Շար­ժումն ա­մուս­նա­ցել և ապ­րում է Մոսկ­վա­յում (ա­մու­սի­նը մի­ջազ­գա­յին ճա­նա­չում ու­նե­ցող գիտ­նա­կան է, դոկ­տոր, պրո­ֆե­սոր` է­ներ­գե­տի­կա­յի գծով): Նա ի­րենց գեր­դաս­տա­նի ան­դամ­նե­րի հետ ա­մեն տա­րի այ­ցե­լում է Ար­ցախ: Այս ան­գամ էլ ե­կել էր դս­տեր` Դիա­նա­յի, Կա­րեն եղ­բոր այ­րու` Ա­նու­շի և որ­դու` Ար­թու­րի, մյուս զար­միկ­նե­րի հետ: Նրա նպա­տակն է, որ հոր գոր­ծը շա­րու­նա­կեն ի­րենց տոհ­մի ժա­ռանգ­նե­րը:
Էլ­մի­րան պատ­մում է, որ երբ սկս­վեց Շար­ժու­մը, հոր հոր­դո­րով ըն­տա­նի­քով վե­րա­դար­ձավ Երևան, իսկ ա­մու­սի­նը Ստե­փա­նա­կեր­տի կոն­դեն­սա­տոր­նե­րի գոր­ծա­րա­նի գլ­խա­վոր կոն­ստ­րուկ­տորն էր: Էլ­մի­րան Շարժ­ման բո­լոր դժ­վա­րու­թյուն­ներն իր ժո­ղովր­դի հետ տա­րել է: Բազ­միցս հար­ձա­կում­նե­րը հոր հիմ­նած գյու­ղի վրա, ե­րի­տա­սարդ­նե­րի սպա­նու­թյուն­նե­րը պար­զո­րոշ ա­սում էին, որ թուր­քե­րի թի­րա­խում հայրն է: Իր եղ­բայր Կա­րե­նը վի­րա­վոր­վել էր, բայց ո՜չ իր ար­ցունք­նե­րը, ո՜չ մոր հոր­դոր­նե­րը չկա­րո­ղա­ցան ստի­պել հո­րը ժա­մա­նա­կա­վո­րա­պես թող­նել գյու­ղը: Նա ա­սում էր. ՙԴա ազ­նի՞վ է, ես մարդ­կանց հրա­վի­րում եմ այս­տեղ ապ­րե­լու, իսկ ես գնում եմ ու­րիշ տեղ, ոչ, ես կմ­նամ նրանց կող­քին՚: Եվ մի ձեռ­քին բահ, մյու­սին` զենք, նա կանգ­նած էր բո­լո­րի հետ:
Շնոր­հան­դե­սից հե­տո հան­դի­պում տե­ղի ու­նե­ցավ Հով­սե­փա­վա­նի հիմ­նա­կան դպ­րո­ցում, ո­րը կրում է Յու­րի Ջհան­գի­րյա­նի ա­նու­նը: Տնօ­րեն Ա­նա­հիտ Գրի­գո­րյանն ա­սաց, որ հպարտ են Յու. Ջհան­գի­րյա­նի սկ­սած պատ­մու­թյան մաս կազ­մե­լու: Ու­սուց­չա­կան կո­լեկ­տիվն ա­շա­կերտ­նե­րին ու­սու­ցա­նում է նրա կյան­քի գոր­ծը, նրա հայ­րե­նա­սի­րու­թյու­նը: Ի հա­վաս­տումն դրա` դպ­րո­ցա­կան­ներն ար­տա­սա­նե­ցին, հայ­րե­նա­սի­րա­կան եր­գեր կա­տա­րե­ցին, պա­րե­ցին:
Յու. Ջհան­գի­րյա­նը գյու­ղի կա­ռուց­ման հար­ցում միշտ խոր­հր­դակ­ցում էր Նո­րա­գյու­ղի ՙՀաղ­թա­նակ՚ կոլ­տն­տե­սու­թյան վար­չու­թյան նա­խա­գահ Ար­շա­վիր Գալս­տյա­նի հետ: Վեր­ջինս ոգևոր­վել էր նրա այդ նա­խա­ձեռ­նու­թյամբ, ու­րա­խա­ցել էր, որ Նո­րա­գյու­ղը մե­նակ չի լի­նի Խո­ջա­լուի դեմ-հան­դի­ման:
ՙԵ­թե նա ողջ լի­ներ, ու­րիշ կերպ կդա­սա­վոր­վեին գոր­ծե­րը: Մտա­դիր էր գյու­ղում բա­ցել գյուղմ­թերք­նե­րի վե­րամ­շակ­ման գոր­ծա­րան, բնակ­չու­թյան թի­վը դարձ­նել մի քա­նի հա­րյուր մարդ , գյու­ղը դարձ­նել ինք­նա­բավ: Բայց նա դար­ձավ իր ան­վա­խու­թյան զո­հը: Ես նրան միայն մի բա­նում եմ մե­ղադ­րում. հե­րո­սը պետք է կա­րո­ղա­նա նաև ի­րեն պահ­պա­նել` սկ­սած գոր­ծը մինչև վերջ հասց­նե­լու հա­մար՚,- ա­սում է Ար­շա­վիր Գալս­տյա­նը՚: Պատ­մեց` ինչ­պես է կնք­վել գյու­ղի Հով­սե­փա­վան ա­նու­նը: Հով­սե­փը նրա հոր ա­նունն էր, ո­րը նաև սուրբ ա­նուն է:
Ոչ միայն գյուղ հիմ­նադ­րելն է հե­րո­սու­թյուն, այլև այն պահ­պա­նե­լը: Այս տա­րի լրա­նում է Հով­սե­փա­վա­նի հիմ­նադր­ման 30-ա­մյա­կը: Գյու­ղում այ­սօր գրանց­ված է 187 բնա­կիչ, դպ­րո­ցում սո­վո­րում է 25 ա­շա­կերտ: Դա բա­վա­կա­նին հե­ռու է հիմ­նա­դի­րի ե­րա­զան­քից: Հա­մայն­քի ղե­կա­վար Խա­չիկ Պետ­րո­սյանն այդ խն­դի­րը լու­ծե­լի է հա­մա­րում, ե­թե ե­րի­տա­սարդ­ներն ա­պա­հով­վեն բնա­կա­րա­նով և աշ­խա­տան­քով:
Յու. Ջհան­գի­րյա­նի ժա­ռանգ­նե­րը միշտ սպաս­ված հյուր են այս­տեղ և ա­ջակ­ցում են դպ­րո­ցին` ին­չով կա­րող են: Այս ան­գամ էլ նրանք բե­րել են գր­քեր գրա­դա­րա­նի հա­մար, ե­րաժշ­տա­կան բարձ­րա­խոս: Դուստ­րը դպ­րո­ցին` որ­պես ա­մե­նաա­պա­հով տեղ, պահ տվեց նաև Յու. Ջհան­գի­րյա­նի անձ­նա­կան ի­րե­րից, նրա նա­մակ­նե­րը: Տնօ­րե­նը հա­վաս­տիաց­րեց, որ աչ­քի լույ­սի պես կպա­հեն, իսկ հա­մայն­քի ղե­կա­վարն ակ­նար­կեց շի­նու­թյու­նը, ո­րը Յու. Ջհան­գի­րյա­նի հա­մար գրա­սե­նյակ էր ծա­ռա­յում, տուն-թան­գա­րան դարձ­նե­լու մա­սին:
Այս հողն ա­զա­տագ­րե­լու և այն բնա­կա­վայր դարձ­նե­լու հա­մար շատ թանկ գին է վճար­վել: Անդ­րա­դառ­նա­լով Յու­րի Ջհան­գի­րյան ան­հա­տի կեր­պա­րին` վերս­տին հաս­տատ­վեց, որ Հով­սե­փա­վա­նը նրա կեն­դա­նի հու­շար­ձանն է:

 Õ€Ô±Õ…ՐԵՆԻ ՀՈՂԻ ՎՐԱ ԿԵՐՏԵՑ ԻՐ ՀՈՒՇԱՐՁԱՆԸ

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Սոցիալական Thu, 20 Jun 2019 17:46:39 +0000
ՙԵՍ ԿԱ­ՌՈՒ­ՑՈՒՄ ԵՄ ԻՄ ՀՈ­ՂԻ ՎՐԱ՚ http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/26946-2019-06-20-17-44-55 http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/26946-2019-06-20-17-44-55 Վարդ­գես ԲԱՂ­ՐՅԱՆ

(Հատ­ված գր­քից)

Հով­սե­փա­վանն աչ­քի փուշ էր դար­ձել Ադր­բե­ջա­նի, հատ­կա­պես Խո­ջա­լուի հա­մար։ Ա­սեմ, որ 1990 թվա­կա­նի սկզ­բին Հա­տուկ կա­ռա­վար­ման կո­մի­տեին փո­խա­րի­նեց Ադր­բե­ջա­նի կազմ­կո­մի­տեն, ո­րը սար­սա­փե­լի բռ­նաճն­շում­ներ սկ­սեց հայ բնակ­չու­թյան դեմ, հատ­կա­պես Շարժ­ման ակ­տի­վիստ­նե­րի նկատ­մամբ։ Ար­դեն բան­տախ­ցում էր Ար­կա­դի Մա­նու­չա­րո­վը, շու­տով նույն բախ­տին ար­ժա­նա­ցան Ռազ­միկ Պետ­րո­սյա­նը, Համ­լետ Գրի­գո­րյա­նը, Ռա­ֆա­յել Գաբ­րիե­լյա­նը, Ռու­դիկ Ա­զա­րյա­նը և շատ ու­րիշ­ներ։ Այս ան­գամ Յու­րի Ջհան­գի­րյա­նին կար­ծես թե խնա­յե­ցին, և նա իր գա­ղա­փա­րա­կից ըն­կեր­նե­րի հետ քիչ բան չա­րեց, որ­պես­զի ա­զատ ար­ձա­կեն Ար­կա­դի Մա­նու­չա­րո­վին։
Այդ ըն­թաց­քում Հով­սե­փա­վա­նի շի­նա­րա­րու­թյունն, ի­հար­կե, շա­րու­նակ­վում էր, սա­կայն ադր­բե­ջան­ցի­ներն ա­մեն ինչ ա­նում էին գոր­ծըն­թա­ցը խան­գա­րե­լու հա­մար։ Մե­րոնք ան­պա­տաս­խան չէին թող­նում նրանց տմար­դի ա­րարք­նե­րը, և հա­կա­մար­տու­թյունն ա­վե­լի էր սր­վում։ Հով­սե­փա­վա­նի շի­նա­րար­նե­րին ու պաշտ­պան­նե­րին օգ­նու­թյան էին գա­լիս հարևան գյու­ղե­րի կա­մա­վո­րա­կան­նե­րը, քան­զի բո­լորն էին գի­տակ­ցում, թե իր աշ­խար­հագ­րա­կան ?իր­քով ինչ­պի­սի կարևո­րա­գույն նշա­նա­կու­թյուն ու­ներ Հով­սե­փա­վա­նը։ Մի խոս­քով, կռ­վում կա­ռուց­վում էր Հով­սե­փա­վա­նը։ Օ­րե­րից մի օր Խո­ջա­լուի կող­մից թուրքն ան­ցավ գե­տը և ե­կավ Ջհան­գի­րյա­նի մոտ։
¬Ձեռք քա­շիր քո սկ­սած գոր­ծից,¬ ա­սաց թուր­քը։
¬Ես իմ հո­ղի վրա եմ կա­ռու­ցում,¬ կտ­րեց Ջհան­գի­րյա­նը։
Տես­նե­լով, որ ոչ մի կերպ չի կա­րո­ղա­նում հա­մո­զել՝ փոր­ձեց խո­սել թր­քա­վա­րի.
¬Ա­րած ծախ­սիդ ար­ժե­քը կտանք։
Ջհան­գի­րյա­նը քմ­ծի­ծաղ տվեց։
¬Քա­ռա­պա­տիկ կվ­ճա­րենք,¬ պն­դեց թուր­քը և հա­մոզ­վե­լով, որ սա­կար­կելն այլևս ա­նօ­գուտ է, քոռ ու փոշ­ման հե­ռա­ցավ։
Յու­րի Ջհան­գի­րյանն իր օ­րագ­րում գրում է. ՙՀա­յաս­տա­նից 8 հա­զար տն­կի ստա­ցանք։ Շա­բա­թօ­րյակ հայ­տա­րա­րե­ցինք և սկ­սե­ցինք այ­գու հիմ­նադ­րու­մը։ Թուր­քե­րին դա կա­տա­ղեց­րեց։ 200 հո­գով ե­կան և այ­գու ջու­րը շր­ջե­ցին ի­րենց կող­մը։ Մենք շատ քիչ էինք, չկա­րո­ղա­ցանք դի­մադ­րել։ Հա­ջորդ օ­րը մեր տղա­նե­րը՝ Կա­րե­նը, Սա­սու­նը, Վլա­դի­կը, ձիե­րով գնա­ցին առ­վի հու­նը շր­ջե­լու մեր կող­մը։ Ի­րենք 200 հո­գի, մենք՝ 10։ Հրաձ­գու­թյուն։ Զոհ չկա եր­կու կող­մից։ Հա­ջորդ օ­րը ծա­ռա­տուն­կը շա­րու­նա­կե­ցինք՚։
Ա­հա այդ­պես էին պաշտ­պա­նում և շե­նաց­նում Հով­սե­փա­վա­նը։
Պահ­պան­վել է Յու­րի Ջհան­գի­րյա­նի նա­մա­կը՝ գր­ված 1990 թվա­կա­նի նո­յեմ­բե­րի 4-ին։ Դա նա­մակ չէ սոսկ, այլ հայ­րե­նա­սի­րու­թյան դաս մո­լոր­ված­նե­րին։ Ա­հա այդ նա­մա­կը։ ՙԻմ թան­կա­գին հա­րա­զատ­նե՜ր։ Մենք ողջ ու ա­ռողջ ենք, պայ­քա­րում ենք թուր­քե­րից Ար­ցա­խը ա­զա­տագ­րե­լու հա­մար։ Բա­ցառ­վում է Ղա­րա­բա­ղի են­թա­կա­յու­թյունն ա­զե­րի­նե­րին։ Բաք­վի և Մոսկ­վա­յի նպա­տակն է խարխ­լել հա­յե­րի միաս­նու­թյու­նը երկ­րի ներ­սում և ար­տա­սահ­մա­նում։ Դա նրանց մա­սամբ հա­ջող­վել է, ի դեմս նրանց, ով­քեր, վա­խե­նա­լով թուր­քե­րի բար­բա­րո­սու­թյուն­նե­րից և Մոսկ­վա­յի զոր­քե­րից, թո­ղել են ի­րենց հայ­րե­նի ե­զեր­քը և մեկ­նել օ­տար ա­փեր, ո­րոնց այն­տեղ սպառ­նում են ա­սի­մի­լյա­ցիա և ազ­գա­յին ար­ժա­նա­պատ­վու­թյան կո­րուստ։ Մենք՝ բնիկ ղա­րա­բաղ­ցի­ներս, ա­մուր ենք կանգ­նած մեր ի­րա­վունք­նե­րի հա­մար և հա­մոզ­ված ենք, որ չկա մի ուժ, ո­րը կա­րող է ճն­շել մեր Շար­ժու­մը։
Ես ձեզ զգու­շաց­րել եմ Բաք­վում, զգու­շաց­նում եմ նաև հի­մա. օ­տար աս­տի­ճա­նով բարձ­րա­նա­լը դժ­վար է։ Վե­րա­դար­ձեք ձեր եր­կի­րը, Հայ­կա­կան շար­ժու­մը ձեզ հա­մար կս­տեղ­ծի ա­մեն ինչ։ Հի­շեք ձեր ան­ցյալ­նե­րի ձայ­նե­րը նրանց շի­րիմ­նե­րից։
Իմ ըն­տա­նի­քը, փառք ու պա­տիվ իմ հան­գու­ցյալ ծնող­նե­րին, սկ­սել է շատ պետ­քա­կան, պա­տաս­խա­նա­տու և հա­մար­ձակ գործ՝ պաշտ­պա­նել Ար­ցա­խը թուր­քե­րից։ Դա Հով­սե­փա­վան գյու­ղի շի­նա­րա­րու­թյունն է։ Ինձ օգ­նում է ամ­բողջ հա­յու­թյու­նը։ Այն կա­ռուց­վում է բո­լոր նրանց հա­մար, ով­քեր ու­նեն հայ­րե­նի­քի զգա­ցո­ղու­թյուն և կվե­րա­դառ­նան հայ­րե­նիք։ Փո­ղը դա դեռ կյանք չէ, կյան­քը հայ­րե­նիքն է, պա­տի­վը։ Այն, ինչ ձեզ հետ ա­րել են թուր­քե­րը Սում­գա­յի­թում և Բաք­վում, մենք վրեժ­խն­դիր կլի­նենք, միա­ցեք մեզ։ Դուք ու­նեք չք­նաղ հայ­րե­նիք, ո­րը լքել եք։ Հայ­րե­նի­քը բո­լո­րի հա­մար կգտ­նի և՜ աշ­խա­տանք, և՜ տուն, և՜ ա­մեն ինչ։ Սթափ­վե՜ք, հե­տո ուշ է լի­նե­լու։
Ու­ղար­կում եմ թեր­թը, որ­տեղ մա­սամբ գր­ված է մեր գոր­ծե­րի մա­սին։ Ե­թե ձեր հի­շո­ղու­թյան մեջ մնա­ցել են հայ­կա­կան տա­ռե­րը, ո­րոնք 1500 տա­րի հնա­րա­վո­րու­թյուն են տվել պահ­պա­նել մեր ազ­գը, կար­դա­ցեք և վե­րա­դար­ձեք, մենք ու­րա­խու­թյամբ ձեզ կըն­դու­նենք մեր հա­րա­զատ, չք­նաղ հո­ղի վրա։ Ձեր նախ­նի­նե­րի ձայ­նը հոր­դո­րում է ձեզ վե­րա­դառ­նալ։
Ցա­վով համ­բու­րում եմ բո­լո­րիդ։ Մենք ա­մուր ենք մեր լեռ­նե­րի պես։ Վե­րա­դար­ձեք։ Յու­րի Ջհան­գի­րյան։ Հով­սե­փա­վան՚։

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Մշակույթ և կրթություն Thu, 20 Jun 2019 17:43:20 +0000
ԳԼՈ­ԲԱԼ ՀԵ­ՏԱ­ԶՈ­ՏՈՒ­ԹՅՈՒՆ­ՆԵ­ՐԸ ՎԿԱ­ՅՈՒՄ ԵՆ... http://artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/26945-2019-06-20-17-39-18 http://artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/26945-2019-06-20-17-39-18 ԳԼՈ­ԲԱԼ ՀԵ­ՏԱ­ԶՈ­ՏՈՒ­ԹՅՈՒՆ­ՆԵ­ՐԸ ՎԿԱ­ՅՈՒՄ ԵՆ...
Ռիս­կի ո՞ր գոր­ծոնն…

 ՙՇատ եր­կր­նե­րում վատ սնունդն ա­վե­լի հա­ճախ է մարդ­կանց մահ­վան պատ­ճառ դառ­նում, քան ծխա­խո­տի օգ­տա­գոր­ծու­մը կամ զար­կե­րա­կա­յին գեր­ճն­շու­մը՚,- ա­սում է Վա­շինգ­տո­նի հա­մալ­սա­րա­նի ա­ռող­ջա­պա­հու­թյան ցու­ցա­նիշ­նե­րի ամ­բիո­նի դո­ցենտ Աշ­քան Աֆ­շի­նը։

Եվ հար­ցը միայն նրան չի վե­րա­բե­րում, որ մար­դիկ վնա­սա­կար սնունդ են ընտ­րում, օ­րի­նակ՝ կար­միր միս և գա­զա­վոր­ված քաղցր ըմ­պե­լիք։ Ոչ պա­կաս կարևոր է մեր օ­րա­բաժ­նում ա­ռող­ջա­րար սնն­դի ոչ բա­վա­րար քա­նա­կու­թյու­նը, ինչ­պես նաև այն, որ այդ ու­տե­լի­քը չա­փա­զանց շատ աղ է պա­րու­նա­կում, ա­սում է Աֆ­շի­նը` վեր­լու­ծու­թյան գլ­խա­վոր հե­ղի­նա­կը, վեր­լու­ծու­թյուն, ո­րը 27 տար­վա հե­տա­զո­տու­թյուն­նե­րի ար­դյունք է և ո­րը հրա­պա­րակ­վեց ՙԼան­ցետ՚ ամ­սագ­րում։
ՙԱյն դեպ­քում, երբ այդ հար­ցի շուրջ տար­վող բո­լոր բա­նա­վե­ճե­րում ա­վան­դա­բար շեշ­տը դր­վում էր վնա­սա­կար ու­տե­լի­քի ըն­դու­նու­մը նվա­զեց­նե­լու վրա, մենք մեր հե­տա­զո­տու­թյան մեջ ցույց տվե­ցինք, որ ամ­բողջ բնակ­չու­թյան մա­կար­դա­կով, ընդ­հան­րա­պես, ա­ռող­ջա­րար սնն­դի ոչ բա­վա­կա­նա­չափ օգ­տա­գոր­ծումն ա­ռա­վել կարևոր գոր­ծոն է, քան վնա­սա­կար մթերք­նե­րի հա­ճա­խա­կի կի­րա­ռու­մը՚,- ա­սել է նա։
Հե­տա­զո­տու­թյու­նը ցույց տվեց, որ 2017թ. աշ­խար­հում յու­րա­քան­չյուր հին­գե­րորդ մա­հը (իսկ դա կազ­մում է 11 մի­լիոն մարդ), հա­րուց­ված էր ա­վե­լի շուտ օ­րա­բաժ­նում ա­ղի չա­փա­զանց մեծ քա­նա­կու­թյան առ­կա­յու­թյամբ և նրա­նում ամ­բող­ջա­կան հա­տի­կի, մր­գե­րի, ըն­կու­զե­ղե­նի և սեր­մե­րի պա­կա­սով, քան տրանս­ճար­պե­րի, քաղցր ըմ­պե­լիք­նե­րի և մեծ քա­նա­կու­թյամբ կար­միր մսի ու դրա­նից պատ­րաստ­ված ու­տեստ­նե­րի կի­րառ­մամբ։ Հե­տա­զո­տու­թյան մեծ ծա­վա­լը վկա­յում է, որ նրա ար­դյունք­ներն ար­դիա­կան են բո­լո­րի հա­մար, կարևոր չէ` որ­տեղ է մարդն ապ­րում, ա­սում է հե­տա­զո­տու­թյա­նը մաս­նակ­ցած` Նոր Զե­լան­դիա­յի Օ­հա­յո­յի հա­մալ­սա­րա­նի գի­տաշ­խա­տող Էնդ­րյու Ռեյ­նոլդ­սը։ ՙՀե­տա­զո­տու­թյան մեջ ար­ված եզ­րա­կա­ցու­թյուն­նե­րը հիմք կծա­ռա­յեն քա­ղա­քա­կան ո­րո­շում­նե­րի կա­յաց­ման հա­մար, ո­րոնք սահ­մա­նում են՝ ինչ սնն­դամ­թերք­ներ են հա­սա­նե­լի արևմտյան եր­կր­նե­րում, ինչ­պես են դրանք շու­կա­յում ա­ռաջ մղ­վում և, հնա­րա­վոր է, նաև դրանց գի­նը մո­տա­կա տա­րի­նե­րին՚,- ներ­կա­յաց­րել է Ռեյ­նոլդ­սը։
Սնուց­ման հետ կապ­ված ռիս­կի 15 գոր­ծոն­նե­րը
Բիլ և Մե­լին­դա Գեյթ­սի ան­վան հիմ­նադ­րա­մի կող­մից ֆի­նան­սա­վոր­ված աշ­խա­տան­քի ըն­թաց­քում Աֆ­շինն ու իր պաշ­տո­նա­կից­նե­րը քն­նու­թյան են են­թար­կել սնն­դա­ռու­թյան հետ կապ­ված ռիս­կի 15 գոր­ծոն, ինչ­պես նաև մա­հա­ցու­թյան և հաշ­ման­դա­մու­թյան հետ նրանց ու­նե­ցած կա­պը։ Վնա­սա­կար կար­միր մսի և դրա­նից պատ­րաստ­ված ու­տեստ­նե­րի, շատ քաղցր պա­րու­նա­կող ըմ­պե­լիք­նե­րի, տրանս­ճար­պա­յին թթու­նե­րի և ա­ղի մեծ քա­նա­կու­թյու­նը (ո­րոնք, ինչ­պես վա­ղուց հայտ­նի է, վտանգ են ներ­կա­յաց­նում ա­ռող­ջու­թյան հա­մար) հա­մե­մատ­վել է ա­ռող­ջու­թյան վրա օգ­տա­կար մթերք­նե­րի փոքր չա­փա­բա­ժին­նե­րի կի­րառ­ման ներ­գոր­ծու­թյան հետ։ Այդ օգ­տա­կար մթերք­նե­րը նե­րա­ռել են մր­գեր, բան­ջա­րե­ղեն, ամ­բող­ջա­կան հա­տի­կա­վոր­ներ, կաթ, կալ­ցիում, ըն­կու­զե­ղեն և սեր­մեր, բջ­ջա­նյութ, լո­բազ­գի­ներ, ծո­վամ­թերք­նե­րից ստաց­վող օ­մե­գա-3 ճար­պաթ­թու­ներ և բազ­մա­հա­գե­ցած ճար­պեր, սաղ­մո­նում պա­րու­նակ­վող օգ­տա­կար ճար­պեր, բու­սա­կան ճար­պեր։
Բա­ցա­ռու­թյամբ ա­ղի, ո­րը ռիս­կի ա­ռանց­քա­յին գոր­ծոն էր գրե­թե ա­մե­նուր, հե­տա­զո­տու­թյու­նը ցույց տվեց, որ կար­միր մի­սը և դրա­նից պատ­րաստ­ված ու­տեստ­նե­րը, տրանս­ճար­պե­րը և քաղցր ըմ­պե­լիք­նե­րը ռիս­կի դիագ­րա­մի ստո­րին մա­սում են տե­ղա­կայ­ված եր­կր­նե­րի մե­ծա­մաս­նու­թյան հա­մար։
Ի­րա­կա­նում, աշ­խար­հում բո­լոր մա­հե­րի կե­սից ա­վե­լին, ո­րոնք կապ­ված են սնն­դի հետ, 2017թ. պայ­մա­նա­վոր­ված էին ռիս­կի միայն ե­րեք գոր­ծոն­նե­րով. չա­փա­զանց մեծ քա­նա­կու­թյամբ ա­ղի, ոչ բա­վա­կա­նա­չափ ամ­բող­ջա­կան հա­տի­կի և մր­գե­րի կի­րառ­մամբ։ Այդ ռիս­կե­րը նույնն են մնում՝ ան­կախ եր­կր­նե­րի մե­ծա­մաս­նու­թյան սո­ցիալ-տն­տե­սա­կան մա­կար­դա­կից, գրել է Աֆ­շի­նը։
Այս նոր հե­տա­զո­տու­թյու­նը հի­վան­դու­թյուն­նե­րի գլո­բալ բե­ռի վե­րա­բե­րյալ ա­մե­նա­մյա զե­կույ­ցի մաս դար­ձավ, ո­րը պատ­րաստ­վել է հա­զար հե­տա­զո­տող­նե­րի միա­վոր­ման կող­մից, ով­քեր ի­րենց տե­սա­դաշ­տում են պա­հում վա­ղա­ժամ մա­հե­րը և ա­վե­լի քան 350 հի­վան­դու­թյուն­նե­րի և վնաս­վածք­նե­րի հետևան­քով պատ­ճառ­վող հաշ­ման­դա­մու­թյան դեպ­քե­րը195 եր­կր­նե­րում։ Հուն­վա­րին այս միա­վո­րու­մը հրա­պա­րա­կեց իր ՙսնն­դա­կար­գը` ա­ռողջ մո­լո­րա­կի հա­մար՚, ո­րը են­թադ­րում է, որ կար­միր մսի և շա­քա­րի կի­րառ­ման կրկ­նա­կի կր­ճա­տու­մը, ինչ­պես նաև մր­գե­րի, բան­ջա­րե­ղե­նի և ըն­կու­զե­ղե­նի կի­րառ­ման մե­ծա­ցու­մը կա­րող է շուրջ 11,6 մի­լիոն վա­ղա­ժամ մահ կան­խար­գե­լել՝ ա­ռանց մո­լո­րա­կին վնաս հասց­նե­լու։
Մա­հա­ցու­թյուն` կապ­ված սնն­դի օ­րա­բաժ­նի հետ`
ըստ եր­կր­նե­րի
Տաս­նյակ մի­լիո­նա­վոր մա­հա­ցու­թյան դեպ­քեր, ո­րոնք կապ­ված էին սնն­դի օ­րա­կան չա­փա­բաժ­նի հետ, 2017թ. հա­րուց­ված էին սիր­տա­նո­թա­յին հի­վան­դու­թյուն­նե­րով, քաղց­կե­ղը 913 000 մահ­վան պատ­ճառ դար­ձավ, իսկ երկ­րորդ տի­պի շա­քա­րախ­տը՝ 339 000 մահ­վան։ Դրա­նից բա­ցի, 2017թ. այդ ե­րեք գոր­ծոն­ներն ա­ռաջ բե­րե­ցին մի շարք քրո­նիկ հի­վան­դու­թյուն­ներ, ո­րոնք հաշ­ման­դա­մու­թյան դեպ­քե­րի 66%-ի պատ­ճա­ռը դար­ձան։
Հե­տաքր­քիր է, որ ճար­պա­կա­լու­մը գլ­խա­վոր գոր­ծոն­նե­րից մե­կը չդար­ձավ և միայն 6-րդ տե­ղում էր հի­վան­դու­թյուն­նե­րի հետ կապ­ված գլո­բալ ռիս­կե­րի ցու­ցա­կում, տե­ղե­կաց­րել է Աֆ­շի­նը։
Ուզ­բեկս­տա­նում ար­ձա­նագր­վել են սնն­դի հետ կապ­ված ա­ռա­վել մեծ թվով մահ­վան դեպ­քեր, նրան հա­ջոր­դում են Աֆ­ղանս­տա­նը, Մար­շա­լյան կղ­զի­նե­րը, Պա­պուա Նոր Գվի­նեան և Վան­տա­նաուն։ Պարզ­վեց, որ Իս­րա­յե­լը նման մա­հե­րի ա­մե­նա­ցածր թիվն ու­նի, նրան հա­ջոր­դում են Ֆրան­սիան, Իս­պա­նիան, Ճա­պո­նիան և Ան­դո­րան՝ Ֆրան­սիա­յի և Իս­պա­նիա­յի միջև գտն­վող մի փոք­րիկ իշ­խա­նու­թյուն։
Ցածր մա­հա­ցու­թյանն առչ­վող սանդ­ղա­կում Մեծ Բրի­տա­նիան 23-րդ տե­ղում է՝ ա­ռաջ անց­նե­լով Իռ­լան­դիա­յից (24) և Շվե­դիա­յից (25), այն դեպ­քում, երբ ԱՄՆ-ն 34-րդ տե­ղում է հայ­տն­վել՝ Ռուան­դա­յից և Նի­գե­րիա­յից հե­տո (21 և 42)։ Հնդ­կաս­տա­նը 118-րդ տե­ղում է, իսկ Չի­նաս­տա­նը՝ 140-րդ։
Ռիսկի ամենամեծ գործոնները
Միա­ցյալ Նա­հանգ­նե­րի, Հնդ­կաս­տա­նի, Բրա­զի­լիա­յի, Պա­կիս­տա­նի, Ե­գիպ­տո­սի, Գեր­մա­նիա­յի, Ի­րա­նի և Թուր­քիա­յի հա­մար ռիս­կի ա­մե­նա­մեծ գոր­ծո­նը դար­ձավ օ­րա­բաժ­նում ամ­բող­ջա­կան հա­տի­կի բա­ցա­կա­յու­թյու­նը, շատ այլ եր­կր­նե­րում այդ գոր­ծո­նը երկ­րորդ և եր­րորդ տե­ղում էր։ Սա չի նշա­նա­կում, որ այդ եր­կր­նե­րում ապ­րող մար­դիկ հա­տի­կա­վոր­ներ չեն ու­տում, այլ ա­վե­լի շուտ այն, որ նրանք ու­տում են մշա­կում ան­ցած հա­տի­կա­վոր­ներ, ո­րոնք շատ փոքր սնն­դա­յին ար­ժեք և պո­տեն­ցիալ ա­ռու­մով մեծ քա­նա­կու­թյամբ կա­լո­րիա­ներ ու­նեն։
Ռեյ­նոլդ­սը, ով այս տա­րի ՙԼան­ցե­տում՚ ա­ռող­ջու­թյան վրա ամ­բող­ջա­կան հա­տի­կի ու­նե­ցած ներ­գոր­ծու­թյա­նը նվիր­ված հե­տա­զո­տու­թյուն հրա­պա­րա­կեց, նա­խազ­գու­շաց­նում է, որ այ­սօր ՙամ­բող­ջա­կան հա­տի­կա­վոր­նե­րի՚ ան­վան տակ սպա­ռող­նե­րին ներ­կա­յաց­վող մթերք­նե­րից շա­տե­րը հա­ճախ որ­պես այդ­պի­սիք չեն հան­դի­սա­նում։
ՙԱմ­բող­ջա­կան հա­տիկ­նե­րը նե­րառ­վում են խիստ վե­րամ­շա­կում ան­ցած մթերք­նե­րի մեջ, ո­րոնք կա­րող են խիստ ման­րաց­ված լի­նել և ո­րոնց նատ­րիում, ա­զատ շա­քար­ներ և հա­գե­ցած ճար­պեր են ա­վե­լաց­ված՚,- ա­սում է Ռեյ­նոլդ­սը։- Մտա­ծում եմ, մենք բո­լորս պետք է դա հաշ­վի առ­նենք և նվա­զա­գույն մշակ­ման են­թարկ­ված ամ­բող­ջա­կան հա­տիկ­նե­րի ա­ռա­վե­լու­թյուն­նե­րը չշ­փո­թենք այն բա­նի հետ, ինչն այ­սօր հա­ճախ գո­վազդ­վում է որ­պես ամ­բող­ջա­հա­տի­կա­վոր մթերք՚։
ՄԱԿ-ի Գլ­խա­վոր ա­սամբ­լեան 2016-2025թթ. հայ­տա­րա­րել է ՄԱԿ-ի ակ­տի­վու­թյան տաս­նա­մյակ, ո­րը պետք է ուղղ­վի սնն­դի հետ կապ­ված խն­դիր­նե­րին և կա­ռա­վա­րու­թյուն­նե­րին խնդ­րում է նման պար­տա­վո­րու­թյուն­ներ ստանձ­նել՚։ Հոուկ­սի խոս­քով` սա կպա­հան­ջի պե­տա­կան գոր­ծիչ­նե­րի, սնն­դամ­թերք ար­տադ­րող­նե­րի, շու­կա­յա­գետ­նե­րի և մա­տա­կա­րար­նե­րի հա­մա­կարգ­ված ջան­քե­րը, ինչն էա­կան ձեռք­բե­րում կդառ­նա։
Ե­թե նո­րից վե­րա­դառ­նանք ամ­բող­ջա­հա­տի­կա­վոր մթերք­նե­րին, ար­մա­տա­կան փո­փո­խու­թյուն­ներ կպա­հանջ­վեն ձեռ­նար­կու­թյուն­նե­րի գոր­ծու­նեու­թյան և սնն­դամ­թերք­նե­րի բաշխ­ման մեջ, ա­սել է նա։
Բայց Հոուկ­սը լիա­հույս է այս հար­ցում։ 20 տա­րի ա­ռաջ, նրա խոս­քով, երբ ին­քը գլո­բալ մա­կար­դա­կով ա­ռող­ջա­պա­հու­թյան հար­ցե­րով զբաղ­վող քա­ղա­քա­կան գոր­ծիչ­նե­րին ա­սում էր սնն­դի օ­րա­բաժ­նի կարևո­րու­թյան մա­սին, ի­րեն վե­րա­բե­րում էին ՙա­սես ինչ-որ մար­գի­նա­լի։ Հի­մա, երբ ես գա­լիս ու ա­սում եմ դա, ինձ լուրջ են ըն­դու­նում՚։

inosmi.ru

Սան­դի ԼԱ­ՄՈՏ­ՏԵ
CNN, ԱՄՆ

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Սոցիալական Thu, 20 Jun 2019 17:34:30 +0000
ԱՐ­ՑԱ­ԽՈՒՄ ԱՐ­ՁԱ­ՆԱԳՐ­ՎԵԼ Է Օ­ՁԻ ԽԱՅ­ԹՈ­ՑԻ 11 ԴԵՊՔ http://artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/26944-11 http://artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/26944-11 ԱՐ­ՑԱ­ԽՈՒՄ ԱՐ­ՁԱ­ՆԱԳՐ­ՎԵԼ Է Օ­ՁԻ ԽԱՅ­ԹՈ­ՑԻ 11 ԴԵՊՔ
Զա­րի­նե ՄԱ­ՅԻ­ԼՅԱՆ

Ան­ցած տար­վա հա­մե­մատ հա­մա­րյա կրկ­նա­կի ա­ճել է դեպ­քե­րի թի­վը

2019 թվա­կա­նի հու­նի­սի 18-ի դրու­թյամբ Ար­ցա­խի Հան­րա­պե­տու­թյու­նում ար­ձա­նագր­վել է օ­ձի խայ­թո­ցի 11 դեպք:

ԱՀ ա­ռող­ջա­պա­հու­թյան նա­խա­րա­րու­թյան բժշ­կա­կան օգ­նու­թյան կազ­մա­կերպ­ման բաժ­նի վա­րիչ Լու­սի­նե Բախ­շի­յա­նի տե­ղե­կատ­վու­թյամբ՝ 2018թ. հու­նի­սի 18-ի տվյալ­նե­րով` Ար­ցա­խում ար­ձա­նագր­վել էր օ­ձի խայ­թո­ցի 6 դեպք, փաս­տո­րեն նա­խորդ տար­վա հա­մե­մատ հա­մա­րյա կրկ­նա­կի ա­ճել է դեպ­քե­րի թի­վը: Իսկ այս տար­վա օ­ձի խայ­թո­ցի ա­ռա­ջին դեպքն ար­ձա­նագր­վել է մա­յի­սի 8-ին` Քա­շա­թա­ղի շր­ջա­նում: Ընդ­հա­նուր տու­ժած­նե­րից 2-ը ե­րե­խա­ներ են: Նշյալ ժա­մա­նա­կա­հատ­վա­ծում Ստե­փա­նա­կեր­տում գրանց­վել է օ­ձի խայ­թո­ցի 1 դեպք, Մար­տա­կեր­տի շր­ջա­նում՝ 4, Մար­տու­նու՝ 2 և Քա­շա­թա­ղի շր­ջա­նում` 4 դեպք։ Նշենք, որ տու­ժած­նե­րից 9-ին նե­րարկ­վել է հա­կաօ­ձա­յին շի­ճուկ (ան­տի­գյուր­զին), իսկ 2-ի դեպ­քում` բժշ­կա­կան ցու­ցում չի ե­ղել: Մեր զրու­ցակ­ցի պար­զա­բան­մամբ՝ ԱՀ բուժ­հիմ­նարկ­ներն ա­պա­հով­ված են հա­կաօ­ձա­յին շի­ճու­կով: Օ­ձի խայ­թո­ցի դեպ­քում անհ­րա­ժեշտ բու­ժօգ­նու­թյունն ի­րա­կա­նաց­վում է պետ­պատ­վե­րի շր­ջա­նակ­նե­րում: ԱՀ ա­ռող­ջա­պա­հու­թյան նա­խա­րա­րու­թյու­նը հոր­դո­րում է լի­նել զգույշ, իսկ գյու­ղատն­տե­սա­կան աշ­խա­տանք­ներ կա­տա­րե­լիս կրել ռե­տի­նե ձեռ­նոց­ներ ու եր­կա­րա­ճիտ կո­շիկ­ներ: Օ­ձի խայ­թո­ցի դեպ­քում տու­ժա­ծին պետք է ան­հա­պաղ տե­ղա­փո­խել մո­տա­կա բուժ­հիմ­նարկ` հա­մա­պա­տաս­խան բու­ժօգ­նու­թյուն ցու­ցա­բե­րե­լու հա­մար:
Մաս­նա­գետ­նե­րը խոր­հուրդ են տա­լիս օ­ձե­րից ոչ թե վա­խե­նալ, այլ զգու­շա­նալ, ո­րով­հետև խայ­թոց­նե­րի 99%-ը բնա­կիչ­նե­րի ոչ ու­շա­դիր վե­րա­բեր­մուն­քից է։ Գո­յու­թյուն ու­նեն կան­խար­գե­լիչ կա­նոն­ներ, ինչ­պես նաև օ­ձի և կա­րի­ճի խայ­թո­ցի դեպ­քե­րում ան­հե­տաձ­գե­լի բու­ժօգ­նու­թյան կազ­մա­կերպ­ման ու­ղե­ցույց­ներ։ ԱՀ ա­ռող­ջա­պա­հու­թյան նա­խա­րա­րու­թյու­նը հաս­տա­տել է նաև խայ­թոց­նե­րի ժա­մա­նակ ան­հե­տաձ­գե­լի բու­ժօգ­նու­թյան ու­ղե­ցույ­ցը։ Ընդ­հան­րա­պես օ­ձի խայ­թո­ցի դեպ­քում տու­ժա­ծին ցու­ցա­բե­րած ա­ռա­ջին օգ­նու­թյու­նը մեծ նշա­նա­կու­թյուն ու­նի։ Ուս­տի պետք է լի­նել զգոն և ա­րագ կողմ­նո­րոշ­վել, քա­նի որ ա­ռա­ջին սխալ օգ­նու­թյու­նը եր­բեմն կա­րող է ա­վե­լի վտան­գա­վոր և վնա­սա­կար լի­նել, քան բուն խայ­թո­ցը։ Սխալ գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րը դժ­վա­րաց­նում են ախ­տո­րո­շումն ու հե­տա­գա բու­ժու­մը։ Մաս­նա­գետ­նե­րը խս­տիվ ար­գե­լում են լա­րա­նով ձգել տու­ժա­ծի վեր­ջույ­թը, ինչն ա­վե­լի է վատ­թա­րաց­նում տու­ժո­ղի վի­ճա­կը, ինչ­պես նաև կա­տա­րել հա­կա­շո­կա­յին մի­ջո­ցա­ռում­ներ՝ տալ ցա­վազր­կող և այլ սր­տա­յին դե­ղո­րայք։ Ար­գել­վում է նաև կա­տա­րել կտր­վածք կամ այ­րում։ Տու­ժածն ընդ­հան­րա­պես չպետք է շարժ­վի, որ դան­դա­ղի թույ­նի տա­րա­ծումն օր­գա­նիզ­մում։ Անհ­րա­ժեշտ է ա­պա­հո­վել նրա հո­րի­զո­նա­կան դիր­քը և լիա­կա­տար հան­գիս­տը։ Իսկ թույնն օր­գա­նիզ­մից դուրս բե­րե­լուն օգ­նում են նաև հե­ղուկ­նե­րը։ Դրա հա­մար պետք է խմել շատ հե­ղուկ, բա­ցի սուր­ճից և ալ­կո­հո­լից։
Ընդ­հան­րա­պես Ար­ցա­խում կա 4 տե­սա­կի թու­նա­վոր օձ. դրան­ցից 3-ը պատ­կա­նում են ի­ժե­րի ըն­տա­նի­քին՝ կով­կա­սյան, տա­փաս­տա­նա­յին, հայ­կա­կան և գյուր­զա։ Ա­մե­նա­խո­շոր ի­ժե­րից մե­կը հայ­կա­կանն է, ու­նի 80-100 սմ եր­կա­րու­թյուն, եր­բեմն կա­րող է հաս­նել մինչև 1,5 մետ­րի։ Այն թու­նա­վոր է և շատ վտան­գա­վոր։ Սրա խայ­թո­ցի դեպ­քում չի կա­րե­լի սրս­կել հա­կա­գյուր­զին, ուս­տի բու­ժանձ­նա­կազ­մը, ո­րին դի­մել է օ­ձի խայ­թո­ցով հի­վան­դը, պար­տա­վոր է ման­րա­մասն ա­նամ­նեզ (տե­ղե­կու­թյուն­ներ) հա­վա­քել։ Իսկ ա­մե­նա­խո­շոր (մինչև 175 սմ) և ա­մե­նավ­տան­գա­վոր օ­ձը գյուր­զան է։ Այն ու­նի տա­փակ գլուխ, մոխ­րա­գույն կամ կարմ­րա­շա­գա­նա­կա­գույն հաստ մար­մին։ Մեջ­քին կան մուգ դարչ­նա­գույն կամ նարն­ջա­գույն բծեր, իսկ գլու­խը միա­գույն է` ա­ռանց նախ­շե­րի։ Մաս­նա­գետ­նե­րի պար­զա­բան­մամբ՝ ի­ժի, գյուր­զա­յի խայ­թած տեղն ու­ժեղ ցա­վում է, հե­տո ա­ռա­ջա­նում է այ­տուց։ Խայ­թած տե­ղում մաշ­կը կարմ­րում է, իսկ այ­տու­ցը` տա­րած­վում ողջ վեր­ջույ­թով։ Նույ­նիսկ մա­տի խայ­թո­ցի դեպ­քում այ­տու­ցը կա­րող է տա­րած­վել մինչև տու­ժո­ղի ու­սը։ Խայ­թո­ցից 20-40 րո­պե անց ա­ռա­ջա­նում են շո­կի ախ­տան­շան­ներ՝ գլ­խապ­տույտ, սրտ­խառ­նոց, փս­խում, զար­կե­րա­կի թու­լա­ցում ու ա­րա­գա­ցում, ճնշ­ման ի­ջե­ցում։ Ա­մեն դեպ­քում ո­րո­շիչ գոր­ծոն է ժա­մա­նա­կը, ուս­տի օ­ձի խայ­թո­ցով տու­ժա­ծին հարկ է հնա­րա­վո­րինս շուտ տե­ղա­փո­խել մո­տա­կա հի­վան­դա­նո­ցի վե­րա­կեն­դա­նաց­ման բա­ժին։

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Սոցիալական Thu, 20 Jun 2019 17:29:41 +0000
ՃԱ­ՆԱ­ՉԵՆՔ ՄԵԾՆ ԿՈ­ՄԻ­ՏԱ­ՍԻՆ http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/26943-2019-06-20-17-24-50 http://artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/26943-2019-06-20-17-24-50 ՃԱ­ՆԱ­ՉԵՆՔ ՄԵԾՆ ԿՈ­ՄԻ­ՏԱ­ՍԻՆ
Էմ­մա ԲԱ­ԼԱ­ՅԱՆ

Տո­ղի ար­վես­տի դպ­րո­ցի հա­մեր­գը

Տո­ղի ար­վես­տի դպ­րո­ցը հու­նի­սի 15-ին կազ­մա­կեր­պել է հա­մերգ՝ նվիր­ված հայ մե­ծա­նուն ար­վես­տա­գետ, եր­գա­հան Կո­մի­տա­սին: Հա­մեր­գին հն­չել են միայն Կո­մի­տա­սի եր­գե­րը, մշա­կում­նե­րը, դաշ­նա­մու­րա­յին ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյուն­նե­րը, ինչ­պես նաև նրա եր­գե­րի այլ կոմ­պո­զի­տոր­նե­րի մշա­կում­նե­րը: Կազ­մա­կեր­պիչ­նե­րը նպա­տակ ու­նեին նաև ներ­կա­նե­րին փոքր-ինչ մեր­ձեց­նել այդ անկ­րկ­նե­լի ան­հա­տի մարդ­կա­յին կեր­պա­րին:

Հա­մերգն սկ­սեց դպ­րո­ցի փոք­րիկ սա­նե­րի երգ­չա­խում­բը` Կո­մի­տա­սի ման­կա­կան ՙՀայր մեր՚ և ՙԱնձրևն ե­կավ՚ եր­գե­րով: Նրանք նաև աս­մուն­քե­ցին Կո­մի­տա­սի բա­նաս­տեղ­ծու­թյուն­նե­րից: Հն­չե­ցին դաշ­նա­մու­րա­յին պիես­ներ, ժող­գոր­ծիք­նե­րի հա­մար մշա­կում­ներ, հայտ­նի և նվազ հայտ­նի ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյուն­ներ: Հայտ­նու­թյուն էր Կո­մի­տա­սի ՙՇո­րոր՚ պա­րը, ո­րը կա­տա­րեց բար­ձր­դա­սա­րան­ցի­նե­րի պա­րա­խում­բը: Կո­մի­տա­սի գրա­ռում­նե­րով պարն այդ վե­րա­կանգ­նել է ՙԿա­րին՚ հա­մույ­թի հիմ­նա­դիր, գե­ղար­վես­տա­կան ղե­կա­վար Գա­գիկ Գի­նո­սյա­նը: Հն­չել են հոգևոր, աշ­խա­տան­քա­յին, գեղջ­կա­կան, հար­սա­նե­կան շար­քե­րից եր­գեր:
Հա­մեր­գը վա­րող ու­սու­ցի­չը հա­ճախ երկ­խո­սու­թյուն էր հաս­տա­տում ե­լույթ ու­նե­ցող­նե­րի հետ՝ այդ ձևա­չա­փով ե­րե­խա­նե­րի մոտ ամ­րապն­դե­լով Կո­մի­տա­սի կեն­դա­նի կեր­պա­րը: Այս­պես ներ­կա­նե­րը տե­ղե­կա­ցան, որ ի­րենց ի­մա­ցած մեծ ե­րաժշ­տա­գե­տը, ազ­գա­յին կոմ­պո­զի­տո­րա­կան դպ­րո­ցի հիմ­նա­դի­րը, բա­նա­հա­վա­քը, հոգևո­րա­կա­նը շատ պարզ, կա­տա­կա­սեր մարդ էր, ով ապ­րում էր աս­կե­տա­բար, քնում էր գետ­նին՝ օգ­տա­գոր­ծե­լով ըն­դա­մե­նը մի փոք­րիկ կար­պետ:
Ներ­կա­նե­րը Կո­մի­տա­սին ճա­նա­չե­ցին նաև որ­պես մար­տի­կի, ով իր գա­ղա­փար­նե­րի հա­մար տա­րի­ներ շա­րու­նակ պայ­քար էր մղում: Մաս­նա­վո­րա­պես, մեծ ջանք թա­փեց ա­պա­ցու­ցե­լու, որ հայն ու­նի ինք­նու­րույն ե­րաժշ­տա­կան մտա­ծո­ղու­թյուն, որ մեր մե­ղե­դի­նե­րը գա­լիս են հնա­գույն ժա­մա­նակ­նե­րից: Ու ե­թե օ­տար­նե­րը բա­վա­կա­նին ա­րագ հա­մոզ­վե­ցին այս ճշ­մար­տու­թյան մեջ, ա­պա մե­զա­նում գտն­վե­ցին մար­դիկ, ում դեմ նա եր­կա­րատև պայ­քար մղեց: Ի վեր­ջո, Կո­մի­տա­սը շա­հեց այն` ճա­նա­պարհ հար­թե­լով սե­րունդ­նե­րի հա­մար: Դա ա­պա­ցու­ցե­լու հա­մար նա եր­կար, քրտ­նա­ջան, ման­րազ­նին աշ­խա­տանք էր տա­նում ե­կե­ղե­ցի­նե­րի մա­տե­նա­դա­րան­նե­րում` հա­մե­մա­տե­լով հին ձե­ռագ­րե­րը, ար­տագ­րե­լով և մաք­րե­լով մե­ղե­դի­ներն օ­տար ազ­դե­ցու­թյուն­նե­րից: Կո­մի­տա­սի բնու­թագր­մամբ՝ հայ հին հոգևոր ե­ղա­նակ­նե­րը ՙպարզ ու վսեմ են, ան­պա­ճույճ ու ման­կա­կան միամ­տու­թյամբ հա­մեմ­ված, ան­մեղ ու հա­վա­տով ներկ­ված՚:
Հայտ­նու­թյուն ե­ղան Կո­մի­տա­սի քա­ղա­քա­կան հա­յացք­նե­րը: Վա­ղար­շա­պա­տում ա­կա­նա­տես լի­նե­լով Ռու­սա­կան կայս­րու­թյան քա­ղա­քա­կա­նու­թյա­նը, Էջ­միած­նի հան­դեպ գոր­ծադ­րած ճն­շում­նե­րին, տես­նե­լով ազ­գա­յին կու­սակ­ցու­թյուն­նե­րի ան­հե­ռա­տես, ար­կա­ծախն­դիր պահ­ված­քը նման վտան­գա­վոր ի­րա­վի­ճա­կում` նա կոչ էր ա­նում հա­մախ­մբ­վել, զար­գա­նալ նյու­թա­պես ու բա­րո­յա­պես: ՙԹուր­քեն ոչ մի հույս մի՜ ու­նե­նաք, մի՜ սպա­սեք. նո­րա ու­ղե­ղը քա­րե ժայ­ռից է, զար­գաց­ման ա­նըն­դու­նակ, լոկ փշ­րե­լու հա­մար պի­տա­նի և ոտ­քի տա­կը սա­լա­հա­տա­կե­լուն հար­մար: Չպետք է բաժն­վենք, չպետք է խաբ­վենք Եվ­րո­պա­յի զա­նա­զան խոս­տում­նա­լից խաբ­կանք­նե­րին: … Ես չեմ կա­րող մտ­քես անց­նել, որ Ռուս կա­ռա­վա­րու­թյունն իր շա­հե­րը զո­հե մեզ, նա միշտ ձգ­տե­լու է պա­հել մեզ (ե­թե չմիա­նանք) ի­րեն կա­րոտ վի­ճա­կի մեջ, որ­պես­զի ա­պա­գա գրավ­ման ձեռն­տու տարր հան­դի­սա­նանք. ար­դեն մեր մեջ ջար­դերն ա­պա­ցույց են ա­սած­նե­րիս: Ըստ իս, ա­ռա­ջին քայլն է՝ բո­լոր հա­յու­թյանն ամ­փո­փել Ռու­սի իշ­խա­նու­թյան տակ, երկ­րորդ քայլն է՝ տն­տե­սա­պես ու բա­րո­յա­պես, զուտ ազ­գա­յին, ա­ռանց օ­տար ու մեզ ան­մարս գա­ղա­փար­նե­րով ա­ռաջ­նորդ­վե­լու՝ զար­գա­նալ: Եր­րորդ քայլն ար­դեն ին­քը՝ ռուս հե­ղա­փո­խու­թյունն է, որ պի­տի ա­նե, ո՜չ թե մենք. իսկ մենք օգտ­վե­լու ենք այդ քայ­լեն, սա­կայն պատ­րաստ­վե­լով՚,- գրել է Կո­մի­տա­սը դեռևս 1912 թվա­կա­նին:
Հա­մեր­գին ներ­կա են ե­ղել գյու­ղի հա­սա­րա­կու­թյու­նը, ինչ­պես և Հադ­րու­թում կազ­մա­կերպ­ված ՙԴի­զա­կի գույ­նե­րը՚ մի­ջազ­գա­յին սիմ­պո­զիու­մի մաս­նա­կից­նե­րը: Բո­լորն էլ շատ բարձր գնա­հա­տե­ցին հա­մեր­գի այդ ձևա­չա­փով՝ տա­րաբ­նույթ տե­ղե­կու­թյուն­նե­րով հա­րուստ մա­տու­ցու­մը, ե­րե­խա­նե­րի պատ­րաստ­վա­ծու­թյու­նը: Ներ­կա­նե­րին, հատ­կա­պես հյու­րե­րին, ա­նակն­կալ էր սպաս­վում. հա­մեր­գի վեր­ջին մա­սում Կո­մի­տա­սի հոգևոր, աշ­խա­տան­քա­յին, է­պի­կա­կան եր­գե­րով հան­դես ե­կավ դպ­րո­ցի ժո­ղովր­դա­կան եր­գե­ցո­ղու­թյան դա­սա­տու Մա­րատ Հա­րու­թյու­նյա­նը: Նրա եր­գից հատ­կա­պես ոգևոր­վե­ցին օ­տա­րերկ­րա­ցի­նե­րը՝ նշե­լով, որ զգա­ցին Կո­մի­տա­սի եր­գե­րի խո­րու­թյու­նը, ինք­նու­րույ­նու­թյու­նը, տիե­զե­րա­կա­նու­թյու­նը: Նրանք ցան­կա­ցան ծա­նո­թա­նալ նաև այս յու­րա­տիպ հա­մեր­գի սցե­նա­րի հե­ղի­նակ, դպ­րո­ցի դա­սա­տու Ա­նա­հիտ Բաղ­դա­սա­րյա­նի հետ` շա­րու­նա­կե­լով Կո­մի­տա­սի մա­սին զրույ­ցը:
Այ­նու­հետև հյու­րե­րը շր­ջե­ցին դպ­րո­ցում, ծա­նո­թա­ցան կի­րա­ռա­կան ար­վես­տի, գե­ղան­կար­չու­թյան դա­սա­րան­նե­րի ա­շա­կերտ­նե­րի գոր­ծե­րին: Նրանք շատ զար­մա­ցած էին, որ Ար­ցա­խի գյու­ղե­րում գոր­ծում են նման բարձր մա­կար­դա­կի ար­վես­տի դպ­րոց­ներ: Դպ­րո­ցի տնօ­րեն Սու­սան­նա Բա­լա­յա­նը, պատ­մե­լով դպ­րո­ցի հիմն­ման ու զար­գաց­ման մա­սին, ըն­դգ­ծեց, որ դպ­րո­ցը միշտ ա­ռաջ­նորդ­վում է ազ­գա­յին մշա­կու­թա­յին քա­ղա­քա­կա­նու­թյամբ, այն է` կր­թել, դաս­տիա­րա­կել մա­տաղ սե­րունդ ազ­գա­յին մշա­կույ­թի հա­րուստ ժա­ռան­գու­թյան հի­ման վրա՝ հա­ղոր­դա­կից դարձ­նե­լով նաև հա­մաշ­խար­հա­յին ար­ժեք­նե­րին: Դպ­րո­ցի տնօ­րե­նը հա­մոզ­ված է, որ ե­թե մե­զա­նում յու­րա­քան­չյուրն իր աս­պա­րե­զում դառ­նա ազ­գա­յին գա­ղա­փար­նե­րի նվի­րյալ, պե­տու­թյունն էլ խրա­խու­սի մարդ­կանց նման տե­սա­կը, կփոխ­վի ժո­ղովր­դի մտա­ծե­լա­կերպն ու վե­րա­բեր­մունքն ազ­գա­յին հա­րուստ ժա­ռան­գու­թյան հան­դեպ: Դեռ 20-րդ դա­րաս­կզ­բում Կո­մի­տասն էր ա­սում. ՙՄենք կեն­սու­նակ ենք, լու­սո որ­դե­գիր ու կա­րա­պետ ենք խա­վար վայ­րե­րում, շի­նա­րար ենք… անն­կուն բան ու­նենք մեր մեջ` մի ան­մար լույս՚:

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Մշակույթ և կրթություն Thu, 20 Jun 2019 17:23:19 +0000
Արցախի ՄԻՊ-ը կարևորել է ադրբեջանահայ փախստականության խնդիրների հանդեպ միջազգային հանրության պատշաճ ուշադրությունը http://artsakhtert.com/arm/index.php/official/item/26942-2019-06-20-15-57-19 http://artsakhtert.com/arm/index.php/official/item/26942-2019-06-20-15-57-19 Արցախի Հանրապետության Մարդու…

Պաշտպանն իր խոսքում անդրադարձել է ադրբեջանահայության հայրենազրկման պատճառներին՝ ընդգծելով, որ Ադրբեջանի ցեղասպանական գործողությունները հանգեցրել են շուրջ500,000 հայերի հայրենազրկման և բազմաթիվ իրավունքների շարունակական խախտման: Նա կարևորել է ադրբեջանահայ փախստականության խնդիրների հանդեպ միջազգային հանրության պատշաճ ուշադրությունը և հակամարտության կարգավորման գործում նրանց ակտիվ մասնակցությունը: Անդրադառնալով փախստականների սոցիալ-տնտեսական հիմնախնդիրներին՝ Ա.Բեգլարյանը շեշտադրել է, որ Արցախի Հանրապետությունը փաստացի միայնակ է մնացել իրտարածքում բնակվող փախստականների սոցիալ-կենցաղային խնդիրների լուծման հարցում, քանի որ միջազգային կառույցները ոչ մի աջակցություն չեն ցուցաբերում: Նա ընդգծել է, որ Մարդու իրավունքների պաշտպանն ուշադրության ներքո է պահում փախստական անձանց խնդիրներն ու պետական մարմինների հետ նրանց հարաբերությունները, ինչի արդյունքում ՄԻՊ-ի միջամտությամբ հաջողվում է լուծել որոշ անհատական խնդիրներ:

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Պաշտոնական Thu, 20 Jun 2019 15:55:28 +0000