comintour.net
stroidom-shop.ru
obystroy.com
Items filtered by date: Երեքշաբթի, 02 Հուլիսի 2019 http://artsakhtert.com Sun, 21 Jul 2019 00:34:53 +0000 Joomla! - Open Source Content Management hy-am Նախագահ Բակո Սահակյանը հաստատել է Կառավարության որոշում http://artsakhtert.com/arm/index.php/official/item/27045-2019-07-03-22-00-41 http://artsakhtert.com/arm/index.php/official/item/27045-2019-07-03-22-00-41 Նախագահ Բակո Սահակյանը  հաստատել է Կառավարության որոշում
Արցախի Հանրապետության Նախագահ…

 

Նախագահ Սահակյանը հաստատել է Կառավարության մեկ այլ որոշում, համաձայն որի՝ Արարատ Մելքումյանը նշանակվել է Մարտունու շրջանի վարչակազմի ղեկավարի պաշտոնում:

Հուլիսի 3-ին Բակո Սահակյանն այցելել է Մարտունի քաղաք եւ շրջվարչակազմի աշխատակիցներին ու պատասխանատուներին ներկայացրել Արարատ Մելքումյանին ` նրան մաղթելով արդյունավետ աշխատանք:

Երկրի ղեկավարը շնորհակալություն է հայտնել Մհեր Օհանյանին՝ նրա գործունեության համար:

 

ԱՐՑԱԽԻՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆՆԱԽԱԳԱՀԻԱՇԽԱՏԱԿԱԶՄԻ

         ՏԵՂԵԿԱՏՎՈՒԹՅԱՆ ԳԼԽԱՎՈՐ ՎԱՐՉՈՒԹՅՈՒՆ

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Պաշտոնական Wed, 03 Jul 2019 18:59:38 +0000
Նախագահ Բակո Սահակյանն ստորագրել է հրամանագիր http://artsakhtert.com/arm/index.php/official/item/27044-2019-07-03-16-12-23 http://artsakhtert.com/arm/index.php/official/item/27044-2019-07-03-16-12-23 Նախագահ Բակո Սահակյանն…

 

 ԱՐՑԱԽԻՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆՆԱԽԱԳԱՀԻԱՇԽԱՏԱԿԱԶՄԻ

            ՏԵՂԵԿԱՏՎՈՒԹՅԱՆԳԼԽԱՎՈՐՎԱՐՉՈՒԹՅՈՒՆ

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Պաշտոնական Wed, 03 Jul 2019 16:12:00 +0000
ԱՆՍԱՍԱՆ ԿՊԱՀԵՆ ՀԱՅՐԵՆԻ ՍԱՀՄԱՆՆԵՐԸ http://artsakhtert.com/arm/index.php/army/item/27043-2019-07-03-16-10-29 http://artsakhtert.com/arm/index.php/army/item/27043-2019-07-03-16-10-29 Մի­տին­գը բա­ցեց Հադ­րու­թի…

Միա­ժա­մա­նակ նա հոր­դո­րեց , որ ծա­ռա­յու­թյան ըն­թաց­քում լի­նեն զգոն, միշտ պատ­րաստ ար­ժա­նի հար­ված տա­լու նենգ թշ­նա­մու յու­րա­քան­չյուր ոտ­նձ­գու­թյան։
Զո­րա­կո­չիկ­նե­րի ճա­նա­պարհ­ման ա­րա­րո­ղու­թյա­նը մաս­նակ­ցում էին Հադ­րու­թի շրջ­վար­չա­կազ­մի ղե­կա­վար Կա­մո Պետ­րո­սյա­նը, Հադ­րու­թի քա­ղա­քա­պետ Վի­գեն Հա­րու­թյու­նյա­նը, Ն զո­րա­մա­սի հրա­մա­նա­տար Սամ­վել Սարգ­սյա­նը: Շրջ­վար­չա­կազ­մի ղե­կա­վարն իր ե­լույ­թում ևս շնոր­հա­վո­րեց տղա­նե­րին Պաշտ­պա­նու­թյան բա­նա­կի շար­քե­րը հա­մալ­րե­լու կա­պակ­ցու­թյամբ։ Հադ­րու­թի Մի­քա­յել Ման­վե­լյա­նի ան­վան միջ­նա­կարգ դպ­րո­ցի տնօ­րեն Ար­թուր Մի­նա­սյա­նը, շնոր­հա­վո­րե­լով զո­րա­կո­չիկ­նե­րին, ցան­կա­ցավ բա­րի ծա­ռա­յու­թյուն և բա­րի վե­րա­դարձ, միա­ժա­մա­նակ եր­կու զո­րա­կո­չի­կի հանձ­նեց հա­սու­նու­թյան ա­տես­տատ։ Շնոր­հա­վո­րան­քի խոսք ա­սե­ցին Ն զո­րա­մա­սի հրա­մա­նա­տա­րի անձ­նա­կազ­մի հետ տար­վող աշ­խա­տանք­նե­րի գծով տե­ղա­կալ Ար­տակ Վա­նյա­նը, զո­րա­կո­չի­կի ծնող Վա­հիդ Սա­հա­կյա­նը։ Հա­վա­քին մաս­նա­կից ծնող­նե­րը լավ են գի­տակ­ցում ներ­կա ստեղծ­ված ի­րա­վի­ճա­կի լր­ջու­թյու­նը և հա­մոզ­ված են, որ ի­րենց զա­վակ­նե­րը կդրսևո­րեն տո­կու­նու­թյուն, ա­մուր կամք և պատ­վով կծա­ռա­յեն հա­յոց բա­նա­կում։ Զո­րա­կո­չիկ­նե­րը հա­մոզ­մունք հայտ­նե­ցին, որ կդառ­նան հայ­րե­նյաց ար­ժա­նի պաշտ­պան­ներ։
Հադ­րու­թի Սուրբ Հա­րու­թյուն ե­կե­ղե­ցում կա­տար­վեց մո­մա­վա­ռու­թյուն։ Եր­գի ու ե­րաժշ­տու­թյան ներ­քո զո­րա­կո­չիկ­նե­րը ճա­նա­պահ­վե­ցին Ստե­փա­նա­կերտ, որ­տեղ վի­ճա­կա­հա­նու­թյամբ ծա­ռա­յու­թյան կանց­նեն ՊԲ տար­բեր զո­րա­մա­սե­րում։

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Բանակ Wed, 03 Jul 2019 16:07:30 +0000
Ա­ՌՈՂ­ՋԱ­ՊԱ­ՀԱ­ԿԱՆ ԽՆ­ԴԻՐ­ՆԵ­ՐՈՎ ՄՏԱ­ՀՈԳ http://artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/27042-2019-07-03-16-04-45 http://artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/27042-2019-07-03-16-04-45 Ա­ՌՈՂ­ՋԱ­ՊԱ­ՀԱ­ԿԱՆ ԽՆ­ԴԻՐ­ՆԵ­ՐՈՎ ՄՏԱ­ՀՈԳ
Զոհ­րաբ ԸՌ­ՔՈ­ՅԱՆ ք.…

 Օ­րերս հան­րա­պե­տու­թյան ա­ռող­ջա­պա­հու­թյան նա­խա­րա­րու­թյան պլա­նա­յին ծրագ­րի հա­մա­ձայն՝ նա­խա­րա­րի խոր­հր­դա­տու­ներ, տար­բեր մաս­նա­գետ-բժիշկ­ներ (ընդ­հա­նուր` 10 հո­գի) այ­ցե­լե­ցին Քա­շա­թա­ղի շր­ջա­նի Մո­շա­թաղ գյուղ, որ­տեղ կա­յա­ցավ բաց դռ­նե­րի օր։

Տա­րած­քի 10-ից ա­վե­լի բնա­կա­վայ­րե­րից մոտ 300 այ­ցե­լու հե­տա­զոտ­վեց բարձ­րա­կարգ բժիշկ­նե­րի կող­մից։ Քա­շա­թա­ղի ՙԱր­ցախ Բու­նիա­թյա­նի ան­վան շր­ջա­նա­յին բուժ­միա­վո­րում՚ ՊՈԱԿ-ի գոր­ծա­դիր տնօ­րեն Կա­րեն Գրի­գո­րյա­նը տե­ղե­կաց­րեց. ծրա­գիրն ի­րա­կա­նու­թյուն է դար­ձել ա­ռող­ջա­պա­հու­թյան նա­խա­րա­րի ա­ռա­ջար­կով, որ բժշ­կա­կան օգ­նու­թյուն ցու­ցա­բեր­վի այն բնա­կիչ­նե­րին, ո­րոնց բնա­կա­վայ­րե­րում հի­վան­դա­նոց­ներ չկան։ Նշ­վեց, որ հիմ­նա­կա­նում այն մաս­նա­գետ-բժիշկ­ներն են ե­կել , ո­րոնց կա­րի­քը կա նաև շր­ջա­նա­յին բուժ­միա­վո­րու­մում՝ ակ­նա­բույժ, քիթ-կո­կոր­դի բժիշկ, գի­նե­կո­լոգ և այլն։ Խմ­բի հա­մա­կար­գող, ու­ռուց­քա­բան Ար­մեն Հայ­րի­յա­նը նույն­պես կարևո­րեց ծրա­գիրն այն ա­ռու­մով, որ նման սպա­սար­կու­մը դյու­րին է դարձ­նում ա­ռող­ջա­կան խն­դիր­ներ ու­նե­ցող բնակ­չու­թյան բուժ­զն­նու­մը, հե­տա­զո­տու­մը։
Օր­վա ըն­թաց­քում նա­խա­րա­րու­թյան աշ­խա­տա­կազ­մի ղե­կա­վար Ար­մեն Ա­ռա­քե­լյա­նի, հա­մա­կար­գի խոր­հր­դա­տու­նե­րի, շր­ջան­նե­րի և մայ­րա­քա­ղա­քի բու­ժա­կան հաս­տա­տու­թյուն­նե­րի գոր­ծա­դիր տնօ­րեն­նե­րի ու­ղեկ­ցու­թյամբ Մո­շա­թաղ այ­ցե­լեց նաև ա­ռող­ջա­պա­հու­թյան նա­խա­րար Ա­րա­յիկ Բաղ­րյա­նը՝ հետևե­լու բաց դռ­նե­րի օր­վան: Նա ըն­թաց­քում զրու­ցեց բուժ­զն­նում և հե­տա­զո­տում անց­նող բնա­կիչ­նե­րի հետ։ Ա­ռա­վել շատ այ­ցե­լու­ներ ըն­դու­նեց ակ­նա­բույ­ժը, մոտ 100 օպ­տի­կա­կան ակ­նոց անվ­ճար հատ­կաց­վեց այ­ցե­լու­նե­րին: Ման­կա­բույժ Կա­րի­նե Թար­խա­նյա­նը 40-ից ա­վե­լի ե­րե­խա­նե­րի զն­նեց, այ­ցե­լեց նաև Մո­շա­թա­ղի ման­կա­պար­տեզ, ծա­նո­թա­ցավ պայ­ման­նե­րին, հե­տա­զո­տեց բո­լոր ե­րե­խա­նե­րին։ Մինչ Քա­շա­թա­ղի շր­ջան գա­լը՝ բժիշկ­ներն այ­ցե­լել էն Մար­տու­նու շր­ջա­նի Բեր­դա­շեն, Հադ­րու­թի շր­ջա­նի Տող և Մար­տա­կեր­տի շր­ջա­նի Հա­թերք գյու­ղեր։ Այ­ցե­լու­նե­րին, բա­ցի օպ­տի­կա­կան ակ­նոց­նե­րից, անվ­ճար հատ­կաց­վե­ցին բժշ­կա­կան այլ պա­րա­գա­ներ։ Այն հար­ցին՝ ե՞րբ կշա­հա­գործ­վի Քա­շա­թա­ղի շր­ջա­նա­յին բուժ­միա­վոր­ման նոր շեն­քը, Ա. Բաղ­րյանն ա­սաց՝ շի­նա­րա­րու­թյա­նը զու­գա­հեռ աշ­խա­տանք­ներ են տար­վում անհ­րա­ժեշտ բուժ­սար­քա­վո­րում­ներ և գույք ձեռք բե­րե­լու հա­մար։ Նա­խա­տե­սած է 2019-ի սեպ­տեմ­բեր-հոկ­տեմ­բեր ա­միս­նե­րին շա­հա­գոր­ծել նոր շեն­քը։ Այս մա­սին հա­ղոր­դել էր նաև ԱՀ քա­ղա­քա­շի­նու­թյան նա­խա­րար Կա­րեն Շահ­րա­մա­նյա­նը։
Մո­շա­թա­ղի դպ­րո­ցի ու­սուց­չա­նո­ցում նա­խա­րարն անց­կաց­րեց ար­տագ­նա խոր­հր­դակ­ցու­թյուն, ո­րին ներ­կա էին Ստե­փա­նա­կեր­տի հան­րա­պե­տա­կան հի­վան­դա­նո­ցի, ծնն­դա­տան, ՙԱրևիկ՚ բուժ­միա­վոր­ման գոր­ծա­դիր տնօ­րեն­ներ Կա­րեն Բա­զյա­նը, Վարդ­գես Օ­սի­պո­վը, Մհեր Մու­սա­յե­լյա­նը, նա­խա­րա­րու­թյան խոր­հր­դա­տու­ներ, շր­ջան­նե­րի բուժ­միա­վո­րում­նե­րի գոր­ծա­դիր տնօ­րեն­ներ։ Քն­նարկ­վե­ցին եր­կու հար­ցեր։ Ա­ռա­ջի­նը նվիր­վեց էր Հա­մա­հայ­կա­կան խա­ղե­րի անց­կաց­մա­նը։ Նա­խա­րա­րը տե­ղե­կաց­րեց, որ այդ օ­րե­րին 10000-ից ա­վե­լի հյու­րեր են գա­լու մեր հայ­րե­նիք, ուս­տի ա­ռող­ջա­պա­հա­կան հա­մա­կար­գը պետք է աշ­խա­տի ար­տա­կարգ ռե­ժի­մով։ 2-րդ հար­ցը նվիր­ված էր ա­ռող­ջա­պա­հա­կան հա­մա­կար­գի է­լեկտ­րո­նա­յին տար­բե­րա­կին անց­նե­լու խն­դիր­նե­րին։ Քա­շա­թա­ղի շր­ջա­նի Ար­ցախ Բու­նիա­թյա­նի ան­վան բուժ­միա­վոր­ման 2018-2019թթ. կա­տա­րած աշ­խա­տանք­նե­րին անդ­րա­դար­ձավ գոր­ծա­դիր տնօ­րեն Կա­րեն Գրի­գո­րյա­նը։ Քն­նարկ­վե­ցին այլ հար­ցեր ևս։ Հան­րա­պե­տու­թյան ա­ռող­ջա­պա­հա­կան հա­մա­կար­գի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րը նա­խա­րա­րի հետ նաև այ­ցե­լե­ցին Մո­շա­թա­ղի հարևան Ծի­ծեռ­նա­վանք գյու­ղի պատ­մա­կան վա­նա­կան հա­մա­լիր Ծի­ծեռ­նա­վան­քի Սուրբ Գևորգ ե­կե­ղե­ցի, ծան­թա­ցան սր­բա­տան և գյու­ղի պատ­մու­թյա­նը:

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Սոցիալական Wed, 03 Jul 2019 16:02:11 +0000
ՄԱԿ-Ը ԶԳԱՅԱՑՈՒՆՑ ՀԱՐՑԱՊՆԴՈՒՄ Է ՀՂԵԼ ԹՈՒՐՔԻԱՅԻՆ ՀԱՅՈՑ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ http://artsakhtert.com/arm/index.php/politics/item/27041-2019-07-03-15-56-36 http://artsakhtert.com/arm/index.php/politics/item/27041-2019-07-03-15-56-36 ՄԱԿ-Ը ԶԳԱՅԱՑՈՒՆՑ ՀԱՐՑԱՊՆԴՈՒՄ Է ՀՂԵԼ ԹՈՒՐՔԻԱՅԻՆ ՀԱՅՈՑ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱԲԵՐՅԱԼ
Հա­րութ ՍԱ­ՍՈՒ­ՆՅԱՆ

ՙԿալիֆոռնիա Կուրիեր՚ թերթի հրատարակիչ և խմբագիր

Ե­րե­սուն­չորս տա­րի ա­ռաջ Միա­վոր­ված ազ­գե­րի կազ­մա­կեր­պու­թյան Խտ­րա­կա­նու­թյան կան­խար­գել­ման և փոք­րա­մաս­նու­թյուն­նե­րի պաշտ­պա­նու­թյան են­թա­հանձ­նա­ժո­ղո­վը մի զե­կույց ըն­դու­նեց, ո­րով Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թյու­նը ճա­նա­չեց որ­պես ցե­ղաս­պա­նու­թյան դեպք։ Մինչև վեր­ջերս ՄԱԿ-ում այլ գոր­ծու­նեու­թյուն չի ե­ղել այս հար­ցի վե­րա­բե­րյալ։ Անս­պա­սե­լիո­րեն, 2019թ. մար­տի 25-ին մի զար­մա­նա­լի նա­մակ հղ­վեց Շվեյ­ցա­րիա­յի Ժնև քա­ղա­քում ՄԱԿ-ում Թուր­քիա­յի մշ­տա­կան ներ­կա­յա­ցու­ցիչ դես­պան Սա­դիկ Արս­լա­նին՝ ՄԱԿ-ի ե­րեք կա­ռույց­նե­րի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րի կող­մից. Բեռ­նար Դու­հայմ՝ Բռ­նի կամ հար­կադ­րա­բար ան­հե­տա­ցած ան­ձանց հար­ցե­րով աշ­խա­տան­քա­յին խմ­բի զե­կու­ցող նա­խա­գահ, Դեյ­վիդ Կեյ՝ Կար­ծի­քի և ար­տա­հայ­տու­թյան ա­զա­տու­թյան ա­ջակ­ցու­թյան և պաշտ­պա­նու­թյան հար­ցե­րով հա­տուկ զե­կու­ցող և Ֆա­բիան Սալ­վիո­լի՝ Ճշ­մար­տու­թյան, ար­դա­րա­դա­տու­թյան, փոխ­հա­տուց­ման խրա­խուս­ման և չկրկն­վե­լու ե­րաշ­խիք­նե­րի հար­ցե­րով հա­տուկ զե­կու­ցող։

ՄԱԿ-ի հա­մա­տեղ նա­մա­կում խնդր­վում էր թուրք դես­պա­նին 60 օր­վա ըն­թաց­քում պա­տաս­խա­նել հետևյալ 7 հար­ցե­րին.
ՙ1. Խնդ­րում ենք տրա­մադ­րել ցան­կա­ցած տե­ղե­կու­թյուն և/կամ մեկ­նա­բա­նու­թյուն­ներ(ներ), ո­րոնք դուք կա­րող եք ու­նե­նալ մե­ղադ­րանք­նե­րի վե­րա­բե­րյալ. ... Թուր­քիա­յին վե­րագր­վող խախ­տում­նե­րը կապ­ված 1915-1923թթ. ող­բեր­գա­կան ի­րա­դար­ձու­թյուն­նե­րի հետ, ո­րից տու­ժել է հայ փոք­րա­մաս­նու­թյու­նը, և դրանց հետևանք­նե­րը այդ բնակ­չու­թյան հա­մար։
2. Ձերդ Գե­րա­զան­ցու­թյան կա­ռա­վա­րու­թյան կող­մից ի։նչ քա­ղա­քա­կա­նու­թյուն է վար­վել այս մե­ղադ­րանք­նե­րին ար­ձա­գան­քե­լու հա­մար։
3. Թուր­քիա­յի կող­մից ի՞նչ մի­ջոց­ներ են ձեռ­նարկ­վել ի­րո­ղու­թյու­նը պար­զե­լու հա­մար, նե­րա­ռյալ 1915-1923թթ. ըն­թաց­քում բռ­նի ներ­քին տե­ղա­հա­նու­թյան, կա­լա­նա­վոր­ման, ար­տա­դա­տա­կան սպա­նու­թյուն­նե­րի և հար­կադ­րա­բար ան­հե­տաց­ման են­թարկ­ված հա­յե­րի ճա­կա­տա­գի­րը կամ գտն­վե­լու վայ­րը պար­զե­լու հա­մար։
4. Ի՞նչ մի­ջոց­ներ են ձեռ­նարկ­վել ա­պա­հո­վե­լու հա­մար այդ ի­րա­դար­ձու­թյուն­նե­րի մա­սին ճշ­մար­տու­թյունն ի­մա­նա­լու տու­ժած­նե­րի և, ընդ­հա­նուր առ­մամբ, հա­սա­րա­կու­թյան ի­րա­վուն­քը, ինչ­պես նաև ա­պա­հո­վե­լու հա­մար ար­դա­րու­թյան և կրած վնա­սի հա­տուց­ման տու­ժած­նե­րի ի­րա­վուն­քը։
5. Ի՞նչ մի­ջոց­ներ են ձեռ­նարկ­վել այդ ի­րա­դար­ձու­թյուն­նե­րի հետևան­քով զոհ­ված հա­յե­րի մար­մին­նե­րը, հնա­րա­վո­րինս, հայտ­նա­բե­րե­լու հա­մար։
6. Խնդ­րում ենք տե­ղե­կատ­վու­թյուն տրա­մադ­րել 2017 թ. օ­րեն­սդ­րու­թյան ըն­դուն­ման պատ­ճառ­նե­րի մա­սին, որն օ­րենս­դիր­նե­րին ար­գե­լում է ո­րո­շա­կի ար­տա­հայ­տու­թյուն­ներ ա­նել։ Պար­զա­բա­նել, թե ինչ­պես է դա հա­մա­տե­ղե­լի մար­դու ի­րա­վունք­նե­րի մի­ջազ­գա­յին ի­րա­վուն­քի հետ, մաս­նա­վո­րա­պես` Քա­ղա­քա­ցիա­կան և քա­ղա­քա­կան ի­րա­վունք­նե­րի մա­սին մի­ջազ­գա­յին դաշ­նագ­րի 19-րդ հոդ­վա­ծի հետ։
7. Խնդ­րում ենք ման­րա­մասն տե­ղե­կատ­վու­թյուն տրա­մադ­րել հա­յե­րի դեմ հան­ցա­գոր­ծու­թյուն­նե­րի մա­սին հայ­տա­րա­րու­թյուն­նե­րի հա­մար ան­ձանց պատ­ժե­լու նպա­տա­կով Քրեա­կան օ­րենս­գր­քի 301-րդ հոդ­վա­ծի կի­րառ­ման դեպ­քե­րի վե­րա­բե­րյալ։
ՄԱԿ-ի հա­մա­տեղ նա­մա­կում ման­րա­մաս­նո­րեն նկա­րագր­վել են հա­յե­րի դեմ ի­րա­կա­նաց­ված վայ­րա­գու­թյուն­նե­րը ՙ1915-1923թթ. Օս­մա­նյան կայս­րու­թյու­նը և նրան հա­ջոր­դած Թուր­քիա­յի Հան­րա­պե­տու­թյու­նը, [ո­րոնք] ի­րա­կա­նաց­րել են երկ­րի արևե­լյան մա­սում ապ­րող հայ փոք­րա­մաս­նու­թյան զանգ­վա­ծա­յին տե­ղա­հա­նու­թյան քա­ղա­քա­կա­նու­թյուն։ Այդ փոք­րա­մաս­նու­թյա­նը պատ­կա­նող հա­րյուր հա­զա­րա­վոր ան­ձինք (մո­տա­վո­րա­պես 600000-ից մինչև 1500000-ը) են­թարկ­վել են այդ քա­ղա­քա­կա­նու­թյա­նը, ին­չը հան­գեց­րել է հա­մա­տա­րած բռ­նու­թյան այդ բնակ­չու­թյան դեմ։ Ըստ տե­ղե­կու­թյուն­նե­րի, նրանց բռ­նի ար­տաք­սու­մը սկս­վել է 1915թ. մար­տին, հիմ­նա­կա­նում Ա­նա­տո­լիա­յում, բայց նաև երկ­րի այլ հատ­ված­նե­րում։ Հա­յե­րին վտա­րել են ի­րենց նախ­նի­նե­րի հո­ղե­րից։ 1915թ. ապ­րի­լի 24-ի գի­շե­րը Կոս­տանդ­նու­պոլ­սում ձեր­բա­կա­լե­ցին հա­րյու­րա­վոր քա­ղա­քա­կան և մտա­վո­րա­կան ղե­կա­վար­նե­րի, իսկ հե­տա­գա­յում նրանց տե­ղա­փո­խե­ցին այլ վայ­րեր։ Դրա հետևան­քով, հայ­կա­կան վեր­նա­խա­վը գրե­թե ամ­բող­ջու­թյամբ վե­րա­ցավ։ Սրան հետևեց ամ­բողջ հայ բնակ­չու­թյան դեմ ուղղ­ված հա­մա­կարգ­ված քա­ղա­քա­կա­նու­թյուն յու­րա­քան­չյուր նա­հան­գում և յու­րա­քան­չյուր վի­լա­յե­թում, ո­րի պաշ­տո­նա­կան նպա­տակն էր հայ բնակ­չու­թյան բռ­նի տե­ղա­հա­նու­մը Ա­նա­տո­լիա­յի արևե­լյան նա­հանգ­նե­րից դե­պի Հա­լեպ և սի­րիա­կան ա­նա­պատ­նե­րում գտն­վող ճամ­բար­ներ։ Հա­յե­րը են­թարկ­վե­ցին պար­տադր­ված եր­թե­րի։ Նրանց մեծ մա­սը, են­թադ­րա­բար, աս­տի­ճա­նա­բար մա­հա­ցավ ու­ժաս­պա­ռու­թյու­նից, սո­վից, հի­վան­դու­թյուն­նե­րից կամ կո­տո­րա­ծից, իսկ նրանց ա­ճյուն­նե­րը հիմ­նա­կա­նում մնա­ցին լք­ված։ Տեղ հաս­նե­լով, մի քա­նի կեն­դա­նի մնա­ցած­նե­րին պա­հում էին ճամ­բար­նե­րում, որ­տեղ նրանք կա­րող էին խոշ­տանգ­վել կամ ար­ժա­նա­նալ դա­ժան, ան­մարդ­կա­յին կամ ար­ժա­նա­պատ­վու­թյու­նը նվաս­տաց­նող վե­րա­բեր­մուն­քի. հե­տա­գա­յում նրանց մեծ մա­սին սպա­նե­ցին։ Գոր­ծըն­թա­ցը շա­րու­նակ­վեց մինչև 1923 թվա­կա­նը։ Են­թադր­վում է, որ այս գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րը կա­րող էին սահ­ման­վել որ­պես բռ­նի ան­հե­տա­ցում­ներ, այն աս­տի­ճա­նի, որ.

I. Հա­յե­րը Թուր­քիա­յում են­թարկ­վել են ձեր­բա­կա­լու­թյուն­նե­րի, բան­տար­կու­թյուն­նե­րի կամ առևան­գում­նե­րի կամ այլ կերպ զրկ­վել ի­րենց ա­զա­տու­թյու­նից.
II. Ըստ տե­ղե­կու­թյուն­նե­րի, այս գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րը վե­րագր­վել են պաշ­տո­նա­տար ան­ձանց կամ կա­ռա­վա­րու­թյան տար­բեր ճյու­ղե­րի կամ մա­կար­դակ­նե­րի.
III. Մինչ օրս Կա­ռա­վա­րու­թյու­նը չի բա­ցա­հայ­տել այդ ան­ձանց ճա­կա­տա­գի­րը կամ գտն­վե­լու վայ­րը՚։
ՄԱԿ-ի նա­մա­կում քն­նա­դատ­վել է նաև Թուր­քիա­յի ժխ­տո­ղա­կա­նու­թյու­նը. ՙՏե­ղե­կաց­վում է նաև, որ Թուր­քիան ոչ միայն հրա­ժար­վում է ճա­նա­չել այդ ի­րա­դար­ձու­թյուն­նե­րը, այլ նաև դի­տա­վո­րու­թյամբ ներգ­րավ­ված է զո­հե­րի ճա­կա­տագ­րի կամ գտն­վե­լու վայ­րի մա­սին ճշ­մար­տու­թյան ժխտ­ման ու խո­չըն­դոտ­ման մեջ.... Թեև մենք չենք ցան­կա­նում կան­խո­րո­շել այդ մե­ղադ­րանք­նե­րի ճշգր­տու­թյու­նը, մենք ցան­կա­նում ենք ար­տա­հայ­տել մեր ան­հան­գս­տու­թյու­նը նշ­ված ժխ­տո­ղա­կա­նու­թյան և 1915-1923թթ. հա­յե­րի բռ­նի տե­ղա­հան­ման հա­մար ճշ­մար­տու­թյան հաս­տատ­ման և ար­դա­րու­թյան ա­պա­հով­ման հա­մար ա­ռա­ջըն­թա­ցի բա­ցա­կա­յու­թյան նկատ­մամբ, ո­րը հան­գեց­րեց վիթ­խա­րի տա­ռա­պան­քի և դա­ժան վե­րա­բեր­մուն­քի ու մահ­վան։ Հա­մա­պա­տաս­խան փաս­տե­րի հաս­տատ­ման և ճա­նաչ­ման ա­ռա­ջըն­թա­ցի բա­ցա­կա­յու­թյու­նը ոչ միայն վնաս է հասց­նում զո­հե­րի և նրանց սե­րունդ­նե­րի ար­ժա­նա­պատ­վու­թյա­նը, այլև կա­րող է խո­չըն­դո­տել հի­շո­ղու­թյան պահ­պան­ման և ճշ­մար­տու­թյան հաս­տատ­ման մի­ջո­ցա­ռում­ներ նա­խա­ձեռ­նե­լու հնա­րա­վո­րու­թյա­նը՚։
2019թ. մա­յի­սի 17-ին, ՄԱԿ-ի հար­ցապ­նդ­ման 60 օր­վա ըն­թաց­քում, Թուր­քիա­յի դես­պա­նը ար­ձա­գան­քեց ե­րեք է­ջա­նոց նա­մա­կով, նշե­լով, որ ՄԱԿ-ի նա­մա­կը ՙան­պա­տաս­խան կմ­նա Թուր­քիա­յի կա­ռա­վա­րու­թյան կող­մից՚... Դես­պան Արս­լա­նը նաև հայ­տա­րա­րեց, որ ՙիմ իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը բա­վա­կա­նին շփոթ­ված էին այդ հա­ղոր­դակ­ցու­թյու­նից՚, ո­րը նա նկա­րագ­րեց որ­պես ՙչա­րա­միտ և քա­ղա­քա­կան դր­դա­պատ­ճառ­նե­րով թե­լադր­ված՚։
ՄԱԿ-ի նա­մա­կում առ­կա հայ­տա­րա­րու­թյուն­նե­րը ժխ­տե­լուց բա­ցի, դես­պան Արս­լա­նը նաև վկա­յա­կո­չեց ՄԱԿ-ի գլ­խա­վոր քար­տու­ղար Բան Կի Մու­նին և նրա մա­մու­լի խոս­նակ Ֆար­հան Հա­քին, պն­դե­լով, որ ՄԱԿ-ը եր­բեք դիր­քո­րո­շում չի ու­նե­ցել այն ի­րա­դար­ձու­թյուն­նե­րի վե­րա­բե­րյալ, ո­րոնք տե­ղի են ու­նե­ցել ՄԱԿ-ի ստեղ­ծու­մից ա­ռաջ։ Թե։ գլ­խա­վոր քար­տու­ղա­րը, թե։ նրա խոս­նա­կը սխալ են, քա­նի որ ՄԱԿ-ը հա­տուկ օր է սահ­մա­նել հրեա­կան Հո­լո­քոս­տը հի­շա­տա­կե­լու հա­մար, ո­րը տե­ղի էր ու­նե­ցել 1945թ. ՄԱԿ-ի հիմ­նադ­րու­մից ա­ռաջ։ Բա­ցի այդ, ես հար­ցազ­րույց եմ ու­նե­ցել Բան Կի Մու­նի խոս­նակ Ֆար­հան Հա­քի հետ և նրան հարց­րել 1985թ. ՄԱԿ-ի են­թա­հանձ­նա­ժո­ղո­վի Ցե­ղաս­պա­նու­թյան զե­կույ­ցի մա­սին, ո­րը ճա­նա­չել է մի քա­նի ցե­ղաս­պա­նու­թյուն­ներ, նե­րա­ռյալ Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թյու­նը, ընդ ո­րում բո­լորն էլ տե­ղի են ու­նե­ցել մինչև ՄԱԿ-ի հիմ­նադ­րու­մը։ Հաքն ինձ ա­սաց, որ տե­ղյակ է ՄԱԿ-ի են­թա­հանձ­նա­ժո­ղո­վի Ցե­ղաս­պա­նու­թյան զե­կույ­ցի մա­սին, սա­կայն նա ակ­նար­կեց ՄԱԿ-ի Գլ­խա­վոր ա­սամբ­լեա­յի կող­մից ճա­նաչ­ման բա­ցա­կա­յու­թյու­նը։
Բա­ցի այդ, հե­ղի­նակ­նե­րը ՄԱԿ-ի նա­մա­կին կից ներ­կա­յաց­րել են Մի­ջազ­գա­յին մար­դա­սի­րա­կան օ­րեն­քից հղում, որ­տեղ աս­վում է. ՙԱն­պատ­ժե­լիու­թյան դեմ պայ­քա­րե­լու մի­ջո­ցով մար­դու ի­րա­վունք­նե­րի պաշտ­պա­նու­թյան և ա­ջակ­ցու­թյան հա­մար թար­մաց­ված Սկզ­բունք­նե­րի ամ­բող­ջու­թյան 2-րդ սկզ­բուն­քը սահ­մա­նում է բո­լոր ան­ձանց ան­քակ­տե­լի ի­րա­վուն­քը՝ ի­մա­նա­լու ճշ­մար­տու­թյունն ան­ցյա­լի դեպ­քե­րի մա­սին, կապ­ված նող­կա­լի ոճ­րա­գոր­ծու­թյուն­նե­րի հետ, ինչ­պես նաև այն հան­գա­մանք­նե­րի և պատ­ճառ­նե­րի մա­սին, ո­րոնք հան­գեց­րին դրանց։ Ճշ­մար­տու­թյան ի­րա­վուն­քի լիար­ժեք և ար­դյու­նա­վետ ի­րա­կա­նա­ցումն ա­պա­հո­վում է կեն­սա­կան կարևոր ե­րաշ­խիք ընդ­դեմ խախ­տում­նե­րի կրկ­նու­թյան։ Չոր­րորդ սկզ­բուն­քը սահ­մա­նում է, որ զո­հե­րը և նրանց ըն­տա­նիք­ներն ու­նեն ան­ժա­ման­ցե­լի ի­րա­վունք ի­մա­նա­լու ճշ­մար­տու­թյու­նը այն հան­գա­մանք­նե­րի վե­րա­բե­րյալ, ո­րոն­ցում տե­ղի են ու­նե­ցել խախ­տում­նե­րը, ինչ­պես նաև զո­հե­րի ճա­կա­տագ­րի մա­սին՚։
Վեր­ջա­պես, դես­պան Արս­լա­նը կրկ­նել է նույն կեղ­ծի­քը այն մա­սին, որ Հա­յաս­տա­նը չի պա­տաս­խա­նել Թուր­քիա­յի 2005թ.նա­մա­կին, ո­րում ա­ռա­ջարկ­վում էր ՙստեղ­ծել պատ­մա­բան­նե­րից և փոր­ձա­գետ­նե­րից կազմ­ված հա­մա­տեղ հանձ­նա­ժո­ղով 1915 թվա­կա­նի ի­րա­դար­ձու­թյուն­ներն ու­սում­նա­սի­րե­լու հա­մար՚։ Սա սուտ է։ Հա­յաս­տանն ար­ձա­գան­քել է, ա­ռա­ջար­կե­լով, որ նա­խա­տես­վող հանձ­նա­ժո­ղո­վը քն­նար­կի եր­կու եր­կր­նե­րի միջև առ­կա բո­լոր չլուծ­ված հար­ցե­րը, այլ ոչ թե միայն Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թյու­նը։ Թուր­քիան է, որ եր­բեք չի պա­տաս­խա­նել։
Այժմ, երբ Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թյան հար­ցը կր­կին բարձ­րաց­վել է ՄԱԿ-ում, որ­պես հա­ջորդ քայլ, Հա­յաս­տա­նի Հան­րա­պե­տու­թյու­նը պետք է պաշ­տո­նա­պես նե­րա­ռի ՄԱԿ-ի նա­մա­կը և թուր­քա­կան ժխ­տո­ղա­կան պա­տաս­խա­նը ՄԱԿ-ի Մար­դու ի­րա­վունք­նե­րի խոր­հր­դի օ­րա­կար­գում և հե­տա­մուտ լի­նի փոխ­հա­տուց­ման և ար­դա­րու­թյան Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թյան մե­կու­կես մի­լիոն զո­հե­րի հա­մար։

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Քաղաքական Wed, 03 Jul 2019 15:52:56 +0000
Ի՞ՆՉ ՏՈՆ Է ՆՇՈՒՄ ԱԴՐԲԵՋԱՆԸ http://artsakhtert.com/arm/index.php/politics/item/27040-2019-07-03-15-51-20 http://artsakhtert.com/arm/index.php/politics/item/27040-2019-07-03-15-51-20 Ի՞ՆՉ ՏՈՆ Է ՆՇՈՒՄ ԱԴՐԲԵՋԱՆԸ
Վահ­րամ Ա­ԹԱ­ՆԵ­ՍՅԱՆ

 Հու­նի­սի 26-ը պաշ­տո­նա­պես հռ­չակ­ված է Ադր­բե­ջա­նի զին­ված ու­ժե­րի օր, ո­րը նշ­վում է պե­տա­կա­նո­րեն։ Հեր­թա­կան տա­րե­դար­ձին ըն­դա­ռաջ Ադր­բե­ջա­նի նա­խա­գա­հը հրա­մա­նա­գիր է ստո­րագ­րել եւ մի շարք սպա­նե­րի շնոր­հել գե­նե­րա­լի կո­չում։ Մա­մու­լում բազ­մա­թիվ հրա­պա­րա­կում­ներ են ար­վել, ո­րոնց հիմ­նա­կան ա­սե­լիքն այն է, որ ադր­բե­ջա­նա­կան զին­ված ու­ժե­րը մտ­նում են աշ­խար­հի հի­սուն ա­ռա­վել հզոր բա­նակ­նե­րի շար­քը։ Թե ի՞նչ չա­փո­րո­շիչ­նե­րով է դա ո­րոշ­վում՝ այլ հարց է։

Բաք­վում խն­դի­րը զուտ քա­րոզ­չա­կան նշա­նա­կու­թյուն ու­նի։ Իշ­խա­նու­թյուն­նե­րին պետք է ներ­քին լսա­րա­նին ներ­շն­չել, որ կա­րո­ղա­ցել են լու­ծել զին­ված ու­ժե­րի ար­դիա­կա­նաց­ման հետ կապ­ված բո­լոր հար­ցե­րը, որ սո­ցիա­լա­կան եւ տն­տե­սա­կան բազ­մա­թիվ խն­դիր­նե­րը պետք է ստո­րա­դա­սել ՙտա­րած­քա­յին ամ­բող­ջա­կա­նու­թյան վե­րա­կան­գն­ման սուրբ գոր­ծին՚։
Միա­ժա­մա­նակ բա­նա­վեճ է ծա­վալ­վում թուրք-ադր­բե­ջա­նա­կան ռազ­մա­կան հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թյան թե­մա­յով։ Որ­պես օ­րի­նակ մատ­նանշ­վում են հա­մա­տեղ զո­րա­վար­ժու­թյուն­նե­րը, ո­րոն­ցից վեր­ջինն անց­կաց­վեց Նա­խի­ջե­ւա­նում։ Աս­տի­ճա­նա­բար հրա­պա­րակ է բեր­վում Ադր­բե­ջա­նի տա­րած­քում թուր­քա­կան ռազ­մա­հե­նա­կա­յան ու­նե­նա­լու անհ­րա­ժեշ­տու­թյան խն­դի­րը։ Պաշ­տո­նա­կան Բա­քուն այդ­պի­սով խոս­տո­վա­նում է, որ ինք­նու­րույն չի կա­րող լու­ծել Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղը ՙվե­րա­դարձ­նե­լու՚ հար­ցը։ Այս­պի­սով, Ադր­բե­ջա­նը վե­րա­դառ­նում է ե­լա­կե­տին։ 1918թ. հու­նի­սի 26-ին Գյան­ջա­յում տե­ղի է ու­նե­ցել թուր­քա­կան էքս­պե­դի­ցիոն կոր­պու­սի եւ ադր­բե­ջա­նա­կան զին­ված խմ­բա­վո­րում­նե­րի հա­մա­տեղ զո­րա­հան­դես, ո­րի ըն­թաց­քում էլ հռ­չակ­վել է Կով­կա­սի իս­լա­մա­կան բա­նա­կի ստեղ­ծու­մը՝ Նու­րի փա­շա­յի հրա­մա­նա­տա­րու­թյամբ։ Հենց դա էլ հա­մար­վում է Ադր­բե­ջա­նի զին­ված ու­ժե­րի ստեղ­ծում։ Պատ­մա­կան ի­րո­ղու­թյուն է, որ, իբ­րեւ ան­կախ պե­տու­թյուն, Ադր­բե­ջա­նը հռ­չակ­վել է Թուր­քիա­յի հո­վա­նու ներ­քո եւ ինք­նու­րույն չէր կա­րող գո­յա­տե­ւել ու մա­նա­վանդ հա­րե­ւան եր­կր­նե­րին տա­րած­քա­յին պա­հանջ­ներ ներ­կա­յաց­նել։ Հռ­չակ­ված իշ­խա­նու­թյու­նը պա­հե­լու հա­մար հարկ էր ու­նե­նալ Թուր­քիա­յի ռազ­մա­կան օ­ժան­դա­կու­թյու­նը։ Այն, ինչ­պես աս­վեց, չի ու­շա­ցել։ Թուրք-ադր­բե­ջա­նա­կան միա­ցյալ ու­ժե­րը 1918թ. սեպ­տեմ­բե­րի 15-ին ար­դեն Բաք­վում էին, որ­տեղ կազ­մա­կեր­պե­ցին հայ բնակ­չու­թյան զանգ­վա­ծա­յին կո­տո­րած­ներ եւ բռ­նա­տե­ղա­հա­նու­թյուն։ Պատ­մա­գի­տու­թյու­նը միան­շա­նակ չի պա­տաս­խա­նում հար­ցին, թե ին­չու՞ բոլ­շե­ւի­կյան իշ­խա­նու­թյու­նը չպաշտ­պա­նեց Բա­քուն, որ­տեղ Ստե­փան Շա­հու­մյա­նի կա­ռա­վա­րու­թյունն ստիպ­ված էր հրա­ժա­րա­կան տալ։ Տե­սա­կետ կա, որ Բաք­վի թուր­քա­կան օ­կու­պա­ցիան հա­մա­ձայ­նեց­ված էր բոլ­շե­ւի­կյան կենտ­րո­նա­կան կա­ռա­վա­րու­թյան հետ։ Այդ թե­մա­յով, ի­հար­կե, կա­րե­լի է բա­նա­վի­ճել եր­կար, ի­րա­կա­նու­թյու­նը դրա­նից չի փոխ­վում։ Եւ փաստ է, որ այ­սօր Բաք­վում բարձ­րա­նում է ՙթուրք ա­զա­տա­րար զին­վո­րի՚ հու­շար­ձա­նը։ Մի քա­նի տա­րի ա­ռաջ Էր­դո­ղա­նը, որ դե­ռեւս Թուր­քիա­յի վար­չա­պետն էր, Բա­քու այ­ցի ըն­թաց­քում ա­րել էր կա­րե­ւո­րա­գույն հայ­տա­րա­րու­թյուն՝ ա­սե­լով, թե հա­մոզ­ված է, որ ադր­բե­ջա­նա­կան ժո­ղո­վուր­դը չի մո­ռա­նա, թե ում ա­րյան գնով է հա­սել ան­կա­խու­թյան։ Դա շատ թա­փան­ցիկ ակ­նարկ էր առ այն, որ ներ­կա­յիս Ադր­բե­ջանն ա­մեն ին­չով պար­տա­կան է Թուր­քիա­յին։ Հու­նի­սի 26-ի օր­վա հիմ­նա­կան խոր­հուրդն էլ հենց դա է՝ թուրք-ադր­բե­ջա­նա­կան ռազ­մա­կան հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թյու­նը, ո­րը 1918թ. փաս­տա­ցի չգո­յու­թյու­նից ստեղ­ծել է Ադր­բե­ջա­նի դե­մակ­րա­տա­կան հան­րա­պե­տու­թյուն։ Թուր­քիան ե­ռան­դուն մաս­նակ­ցու­թյուն է ու­նե­ցել այ­սօր­վա Ադր­բե­ջա­նի զին­ված ու­ժե­րի կազ­մա­վոր­մա­նը։ Հա­զա­րա­վոր թուրք սպա­ներ ծա­ռա­յու­թյուն են ան­ցել Ադր­բե­ջա­նում, մաս­նակ­ցել Ար­ցա­խի դեմ պա­տե­րազ­մին։ Այ­սօր ադր­բե­ջա­նա­կան բա­նա­կի սպա­յա­կան կազ­մի գե­րակ­շիռ մե­ծա­մաս­նու­թյու­նը Թուր­քիա­յում է կր­թու­թյուն ստա­ցել, թուր­քա­կան բա­նա­կում ան­ցել անհ­րա­ժեշտ գործ­նա­կան պատ­րաս­տու­թյան դա­սըն­թաց­ներ։ Եւ ե­թե նախ­կի­նում ադր­բե­ջա­նա­կան կող­մը ձգ­տում էր շր­ջան­ցել թե­ման, հա­մա­րում էր, որ թուրք-ադր­բե­ջա­նա­կան ռազ­մա­կան հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թյու­նը պե­տա­կան գաղտ­նիք է, ա­պա այ­սօր թե­ման ար­ծարծ­վում է բաց, հրա­պա­րա­կա­յին։ Ար­դեն իսկ տե­ղե­կու­թյուն կա, որ Ադր­բե­ջա­նի ռազ­մա­կան օ­դա­նա­վա­կա­յան­նե­րից մե­կում թուր­քա­կան օ­դու­ժի մշ­տա­կան հե­նա­կետ է ստեղծ­վել։ Խն­դիր է դր­ված ռազ­մա­կան ո­լոր­տում հաս­նե­լու ա­ռա­վե­լա­գույն ին­տեգր­ման։ Թուր­քիա­յի եւ Ադր­բե­ջա­նի զին­ված ու­ժե­րի հա­վա­նա­կան գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րի պլա­նա­վո­րում է տե­ղի ու­նե­նում։ Ա­ռանձ­նա­պես կա­րե­ւոր­վում է Նա­խի­ջե­ւա­նի ուղ­ղու­թյու­նը։ Այս ֆո­նին հու­նի­սի 26-ը ոչ այն­քան ադր­բե­ջա­նա­կան զին­ված ու­ժե­րի ստեղծ­ման, որ­քան թուրք-ադր­բե­ջա­նա­կան ռազ­մա­կան ին­տեգ­րա­ցիա­յի օրն է։ Այն պաշ­տո­նա­պես նշ­վում է միայն Բաք­վում, բայց դրա­նից չի հե­տե­ւում, թե այդ օ­րը Թուր­քիա­յի հա­մար խոր­հր­դան­շա­կան չէ։ Թուր­քիան, ա­մե­նայն հա­վա­նա­կա­նու­թյամբ, սպա­սում է աշ­խար­հա­քա­ղա­քա­կան նպա­տա­կա­հար­մար պա­հի, որ­պես­զի հռ­չա­կի Ադր­բե­ջա­նի հետ ռազ­մա­կան միա­վոր­ման մա­սին։ Ե՞րբ եւ ի՞նչ զար­գա­ցում­նե­րի ար­դյուն­քում դա տե­ղի կու­նե­նա՝ ժա­մա­նա­կից եւ հան­գա­մանք­նե­րից է կախ­ված։ Փաստ է, որ թուր­քա­կան եր­կու պե­տու­թյուն­նե­րը ձգ­տում են միա­վոր­ման։
;

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Քաղաքական Wed, 03 Jul 2019 15:48:53 +0000
ՑՈՒ­ՑԱ­ՆԻՇ­ՆԵ­ՐԸ ՍՊԱ­ՍՈՒՄ­ՆԵ­ՐԸ ՉԵՆ ԱՐ­ԴԱ­ՐԱՑ­ՆՈՒՄ http://artsakhtert.com/arm/index.php/economy/item/27039-2019-07-03-15-45-34 http://artsakhtert.com/arm/index.php/economy/item/27039-2019-07-03-15-45-34 ՑՈՒ­ՑԱ­ՆԻՇ­ՆԵ­ՐԸ ՍՊԱ­ՍՈՒՄ­ՆԵ­ՐԸ  ՉԵՆ ԱՐ­ԴԱ­ՐԱՑ­ՆՈՒՄ
Կա­րի­նե ԴԱ­ԴԱ­ՄՅԱՆք. Մար­տու­նի

 Այս օ­րե­րին ողջ հան­րա­պե­տու­թյու­նում ըն­թա­նում է բեր­քա­հա­վա­քի ե­ռուն շր­ջա­նը։ Մար­տու­նու շրջ­վար­չա­կազ­մի աշ­խա­տա­կազ­մի ԳՀՀ բաժ­նի վա­րիչ Ռո­բերտ Վա­նյա­նի տե­ղե­կատ­վու­թյան հա­մա­ձայն` շր­ջա­նում բեր­քա­հա­վա­քի են­թա­կա տա­րածք­նե­րը կազ­մում են 14221,3 հա, ո­րից ցո­րեն՝ 10532 հա, գա­րի՝ 3632հա և հա­ճար՝ 57հա:

Հու­նի­սի 1-ից ըն­թա­նում է գա­րու, հու­նի­սի 12-ից? ցո­րե­նի դաշ­տե­րի հուն­ձը։ Հու­նի­սի 25-ի տվյալ­նե­րով՝ հնձ­ված է 8301,3հա, ամ­բար­վել է 125426,4ց բերք, հեկ­տա­րի մի­ջին բեր­քատ­վու­թյու­նը կազ­մում է 15,1ց, հնձ­վել է 5348,6հա ցո­րեն, ամ­բար­վել 80414ց բերք, հեկ­տա­րի մի­ջին բեր­քատ­վու­թյու­նը կազ­մում է 15,0ց, 2952,7հա գա­րի, ամ­բար­վել 45012,4ց, հեկ­տա­րի մի­ջին բեր­քատ­վու­թյու­նը կազ­մում է 15,2ց։
Կարկ­տա­հա­րու­թյու­նից 100 տո­կո­սով վնաս­վել է 827,7հա ցո­րե­նի, 410,3հա գա­րու ցանքս։
Բաժ­նի վա­րի­չի խոս­քով՝ նա­խորդ տա­րի­նե­րի հա­մե­մատ ցածր է բեր­քատ­վու­թյան ցու­ցա­նի­շը։ Այն տար­բեր հան­գա­մանք­նե­րով է պայ­մա­նա­վո­րում։ Հիմ­նա­կա­նը՝ բնակ­լի­մա­յա­կան։
Բեր­քա­հա­վա­քի շր­ջա­նում միշտ դժ­գո­հու­թյան ա­ռիթ է դառ­նում ա­ռանձ­նա­պես կոմ­բայն­նե­րի պա­կա­սը։ Նշ­վեց, որ օր­վա դրու­թյամբ հն­ձի աշ­խա­տանք­նե­րում ներգ­րավ­ված է 60 կոմ­բայն, ին­չը բա­վա­րար է բեր­քա­հա­վա­քը ժա­մա­նա­կին և ան­կո­րուստ կազ­մա­կեր­պե­լու հա­մար։ Շր­ջա­նում սար­քին վի­ճա­կում է 85 կոմ­բայն, պա­հան­ջար­կով պայ­մա­նա­վոր­ված՝ դրանք լրի­վու­թյամբ կներգ­րավ­վեն հն­ձի աշ­խա­տանք­նե­րին։
Կոմ­բայ­նա­վար Սամ­վել Գևոր­գյա­նը տաս­նյակ տա­րի­ներ աշ­խա­տում է տեխ­նի­կա­յի հետ։ Իր կող­մից օգ­տա­գործ­վող կոմ­բայ­նը գեր­մա­նա­կան ար­տադ­րու­թյան է, մեկ օր­վա ըն­թաց­քում կա­րող է մինչև 20հա հունձ կա­տա­րել, բայց մեր ցանք­սե­րի դիրքն այն թույլ չի տա­լիս։ Դժ­գո­հու­թյուն է հայտ­նում նաև տեխ­նի­կա­յի պար­բե­րա­բար խա­փա­նում­նե­րի հետ կապ­ված։ Օր­վա մեջ մի­ջի­նը 16-17հա հունձ է կա­տար­վում։ Տար­վա բեր­քատ­վու­թյու­նից նա նույն­պես դժ­գոհ է։ Հույս է հայտ­նում, որ մնա­ցած դաշ­տե­րում պատ­կերն ա­վե­լի հու­սադ­րող կլի­նի։

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Տնտեսական Wed, 03 Jul 2019 15:40:14 +0000
ԳՅՈՒՂ, ՈՐԸ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ ՀԵՌԱՆԿԱՐՆԵՐ ՈՒՆԻ http://artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/27038-2019-07-03-15-39-02 http://artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/27038-2019-07-03-15-39-02 ԳՅՈՒՂ, ՈՐԸ ԶԱՐԳԱՑՄԱՆ ՀԵՌԱՆԿԱՐՆԵՐ ՈՒՆԻ
Է­դիկ ԴԱՎ­ԹՅԱՆ ք.…

 Ակ­նաղ­բյու­րը Հադ­րու­թի շր­ջա­նի կա­յուն զար­գա­ցող բնա­կա­վայ­րե­րից է։ Ակ­նաղ­բյուր­ցին միշտ էլ աչ­քի է ըն­կել իր հող ու ջրին ա­մուր թե­լե­րով կապ­վա­ծու­թյամբ։ Գյու­ղաբ­նակ­ներն ի­րենց նվիր­վա­ծու­թյու­նը հող հայ­րե­նիին դրսևո­րե­ցին ինչ­պես ար­ցա­խյան գո­յա­մար­տի տա­րի­նե­րին, այն­պես էլ Ապ­րի­լյան քա­ռօ­րյա պա­տե­րազ­մում և գյու­ղի խա­ղաղ ու ստեղ­ծա­րար գոր­ծըն­թաց­նե­րում։ Շր­ջա­պատ­ված լի­նե­լով ա­զե­րա­կան գյու­ղե­րով` Ղա­րա­բա­ղյան շարժ­ման ա­ռա­ջին իսկ օ­րե­րից գյու­ղում կազ­մա­վոր­վե­ցին կա­մա­վո­րա­կան ջո­կատ­ներ, ո­րոնք հե­տա­գա­յում միա­վոր­վե­ցին նոր կազ­մա­վոր­վող ՊԲ շար­քե­րին։

Գյու­ղը մշ­տա­պես գտն­վում էր հրե­տա­կո­ծու­թյան տակ։ Այդ տա­րի­նե­րին գյու­ղից զոհ­վել է 33 խա­ղաղ բնա­կիչ, այդ թվում և ե­րե­խա­ներ։ Ար­ցա­խյան գո­յա­մար­տում Ակ­նաղ­բյու­րից զոհ­վել է 8 ա­զա­տա­մար­տիկ։ Նրանց հի­շա­տա­կին գյու­ղի կենտ­րո­նա­կան մա­սում կա­ռուց­վել է հու­շա­կո­թող։ Կա­մա­վո­րա­կան ջո­կատ­նե­րից մե­կը ղե­կա­վա­րում էր Ար­թուր Բա­բա­ջա­նյա­նը, ով Ա­ռա­ջին պաշտ­պա­նա­կան գն­դի կազ­մա­վոր­ման օ­րից մեծ ներդ­րում է ու­նե­ցել բա­նա­կա­շի­նու­թյան գոր­ծում։ 1998 թվա­կա­նին ա­ռա­ջին տե­ղա­կան ինք­նա­կա­ռա­վար­ման մար­մին­նե­րի ընտ­րու­թյուն­նե­րում ըն­տր­վել է հա­մայն­քի ղե­կա­վար և ար­դեն 20 տա­րուց ա­վել է, ինչ ղե­կա­վա­րում է հա­մայն­քը։
Մինչև 2001 թվա­կա­նը հա­մայն­քի կազ­մում ընդգրկված էր նաև Հար­թա­շեն գյու­ղը։ 20 եր­կար ու ձիգ տա­րի­նե­րին հա­մայն­քը զար­գա­ցում է ապ­րել։ Ակ­նաղ­բյու­րում ընդգրկված է 75 մաս­նա­վոր տն­տե­սու­թյուն` 351 բնակ­չով։ Գոր­ծում է միջ­նա­կարգ դպ­րոց, որ­տեղ սո­վո­րում են 56 ա­շա­կերտ­ներ, նրանց ու­սուց­մամբ զբաղ­ված է 21 ու­սու­ցիչ։ Գյու­ղի բուժ­կե­տը ա­պա­հո­վում է բնակ­չու­թյան ա­ռաջ­նա­հերթ բուժս­պա­սար­կու­մը։ Նոր կա­ռուց­ված հա­մայն­քա­յին կենտ­րո­նում տե­ղա­կայ­ված են հա­մայն­քի աշ­խա­տա­կազ­մը, բուժ­կե­տը, գրա­դա­րա­նը, հա­մա­կարգ­չա­յին սե­նյա­կը, հան­դի­սու­թյուն­նե­րի տու­նը։ Բնակ­չու­թյու­նը հիմ­նա­կա­նում զբաղ­ված է հո­ղա­գոր­ծու­թյամբ և ա­նաս­նա­պա­հու­թյամբ։ Գյու­ղատն­տե­սու­թյան մեջ ներգ­րավ­ված է բնակ­չու­թյան զգա­լի մա­սը։ 2019 թվա­կա­նի բեր­քի տակ կա­տար­վել է 140 հա հա­ցա­հա­տի­կա­յին­նե­րի ցանքս։ Հունձն այս օ­րե­րին ակ­տիվ փու­լում է: Բան­ջա­րա­բոս­տա­նա­յին մշա­կա­բույ­սե­րի ար­տադ­րու­թյան նպա­տա­կով գյու­ղի բնակ­չու­թյա­նը հատ­կաց­վել է 3 հա վա­րե­լա­հող, փոր­վել է ար­տե­զյան ջր­հոր, որն օգ­տա­գործ­վում է այդ տա­րած­քի ո­ռոգ­ման հա­մար։ Պե­տու­թյան կող­մից սուբ­սի­դա­վոր­վում է ծախս­ված է­լեկտ­րաէ­ներ­գիա­յի դի­մաց։ Հա­մայն­քում աշ­խա­տանք­ներ են տար­վել նաև ա­նաս­նա­պա­հու­թյան զար­գաց­ման և ա­նաս­նա­պա­հա­կան մթերք­նե­րի ար­տադ­րու­թյան ա­վե­լաց­ման ուղ­ղու­թյամբ։ Այս­տեղ լուծ­վել են մի շարք սո­ցիա­լա­կան հար­ցեր։ Բնակ­չու­թյան ջրա­մա­տա­կա­րար­ման բա­րե­լավ­ման նպա­տա­կով մեծ դեր ու­նե­ցավ ար­տե­զյան ջր­հո­րը, կա­ռուց­վել է գյու­ղի ներ­քին ջրա­տար ցան­ցը, ջրամ­բա­րը, տե­ղադր­վել են ջրա­չա­փիչ­ներ, ին­չը հնա­րա­վո­րու­թյուն է տվել ա­պա­հո­վե­լու շուր­ջօ­րյա ջրա­մա­տա­կա­րա­րում։ Ջրա­մա­տա­կա­րար­ման ամ­բողջ հա­մա­կարգն սպա­սար­կում է ՙԴի­զակ­շին՚ ՓԲԸ-ն։ Գյու­ղում կա­ռուց­ված է հա­մայն­քա­յին կենտ­րո­նը բազ­մապ­րո­ֆիլ շենք է։ Զգա­լի աշ­խա­տանք­ներ են ի­րա­կա­նաց­վել փո­ղոց­նե­րի բա­րե­կարգ­ման ուղ­ղու­թյամբ։ Սա­լա­հա­տակ­վել է ա­վե­լի քան 5000 քառ. մետր փո­ղոց, կա­ռուց­վել են հե­նա­պա­տեր։ Կա­ռա­վա­րու­թյան ա­ջակ­ցու­թյամբ գյու­ղի տաս­նյակ բնա­կիչ­ներ օգտ­վել են հատ­կաց­ված շի­նա­նյու­թե­րից, ին­չի շնոր­հիվ ի­րա­կա­նաց­վել է մի շարք բնա­կե­լի տնե­րի տա­նիք­նե­րի վե­րա­նո­րո­գում: Ակ­նաղ­բյուր­ցի­նե­րը լիա­հույս են, որ տե­սա­նե­լի ա­պա­գա­յում լու­ծում կս­տա­նան նաև ձգձգ­վող խն­դիր­նե­րը։

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Սոցիալական Wed, 03 Jul 2019 15:37:13 +0000
ԳԵՈՐ­ԳԻ Ա­ՄԻ­ՐԻ ՀԱ­ԿՈ­ԲՅԱՆ http://artsakhtert.com/arm/index.php/economy/item/27037-2019-07-03-15-36-09 http://artsakhtert.com/arm/index.php/economy/item/27037-2019-07-03-15-36-09 ԳԵՈՐ­ԳԻ Ա­ՄԻ­ՐԻ ՀԱ­ԿՈ­ԲՅԱՆ
Ար­ցա­խի գի­տատն­տե­սա­կան ո­լոր­տը…

 Ծն­վել է 1930 թվա­կա­նի հոկ­տեմ­բե­րի 28-ին, Մար­տու­նու շր­ջա­նի Ճար­տար գյու­ղում։ Միջ­նա­կարգ կր­թու­թյու­նը ստա­ցել է հայ­րե­նի գյու­ղում։

1950-ին ա­վար­տել է Ստե­փա­նա­կեր­տի գյու­ղատն­տե­սա­կան տեխ­նի­կու­մը։
1950-1953թթ. աշ­խա­տել է Մար­տու­նու շրջ­խոր­հր­դի գոր­ծա­դիր կո­մի­տեի գյու­ղատն­տե­սու­թյան բաժ­նում` որ­պես գյու­ղատն­տես։
1953-1954թթ. ծա­ռա­յել է Խոր­հր­դա­յին բա­նա­կում, ա­վար­տել է ռազ­մա­կան ու­սում­նա­րանն ու ստա­ցել սպա­յի կո­չում։
1955-1958թթ. աշ­խա­տել է Մար­տու­նու կո­մե­րիտշ­րջ­կո­մում` որ­պես կազ­մա­կեր­պա­կան բաժ­նի վա­րիչ։
1958-1962թթ. աշ­խա­տել է կու­սակ­ցու­թյան Մար­տու­նու շրջ­կո­մում` որ­պես հրա­հան­գիչ։
1961թ. ա­վար­տել է Ադր­բե­ջա­նա­կան ԽՍՀ գյու­ղատն­տե­սա­կան ինս­տի­տու­տի ագ­րո­նո­միա­կան բա­ժի­նը։
1964թ. ա­վար­տել է Բաք­վի բարձ­րա­գույն կու­սակ­ցա­կան դպ­րո­ցը։
1964-1965թթ. աշ­խա­տել է կու­սակ­ցու­թյան Մար­տու­նու շրջ­կո­մում` որ­պես պրո­պա­գան­դա­յի ու ա­գի­տա­ցիա­յի բաժ­նի վա­րիչ։
1968թ. ա­վար­տել է Կրաս­նո­դա­րի խա­ղո­ղա­բու­ծա­կան ու պտ­ղա­բու­ծա­կան զո­նալ ինս­տի­տու­տի աս­պի­րան­տու­րան։
Նույն տա­րում կու­սակ­ցու­թյան Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղի մարզ­կո­մի հրա­վե­րով վե­րա­դար­ձել է Ստե­փա­նա­կերտ և նշա­նակ­վել զո­նալ փոր­ձա­կա­յա­նի բաժ­նի վա­րիչ։
1969թ. գոր­ծուղ­վել է Մար­տու­նու թիվ 1 խա­ղո­ղա­գոր­ծա­կան սով­խոզ՝ աշ­խա­տե­լու տնօ­րե­նի պաշ­տո­նում։ Գ. Հա­կո­բյա­նի ղե­կա­վա­րած տն­տե­սու­թյու­նը բարձր բերք ստա­նա­լու հա­մար ա­ռա­ջին ան­գամ ար­ժա­նա­ցել է ԽՍՀՄ ԺՏՆՑ-ի ա­ռա­ջին կար­գի դիպ­լո­մի, իսկ տնօ­րեն Հա­կո­բյա­նը՝ ար­ծա­թե մե­դա­լի։
1991թ. սով­խո­զը կր­կին ար­ժա­նա­ցել է ԺՏՆՑ-ի եր­րորդ կար­գի դիպ­լո­մի, իսկ Հա­կո­բյա­նը՝ բրոն­զե մե­դա­լի։
1974թ. ան­ցել է գի­տա­կան աշ­խա­տան­քի։ 1974-1991թթ. աշ­խա­տել է Ստե­փա­նա­կեր­տի զո­նալ փոր­ձա­կա­յա­նում, որ­պես բաժ­նի վա­րիչ։ Այս­տեղ նրա ղե­կա­վա­րու­թյամբ Կու­րա­պատ­կի­նո­յի տե­ղա­մա­սոմ հիմ­նադր­վել է 30 հեկ­տար խա­ղո­ղի այ­գի նոր սիս­տե­մով՝ երկ­կող­մա­նի Կար­դո­նի, ո­րը աչ­քի է ըն­կել իր բարձր ո­րա­կով։ Այդ կա­պակ­ցու­թյամբ մար­զի մասշ­տա­բով հրա­վիր­վել է գի­տաար­տադ­րա­կան խոր­հր­դակ­ցու­թյուն։
Ստեղ­ծել է սոր­տա­փոր­ձարկ­ման խա­ղո­ղի այ­գի, որ­տեղ փոր­ձարկ­վել են 60 սոր­տեր։
1992թ. հրա­վիր­վել է Ար­ցա­խի պե­տա­կան հա­մալ­սա­րան՝ աշ­խա­տե­լու գյու­ղատն­տե­սա­կան ամ­բիո­նի վա­րի­չի պաշ­տո­նում։
1969 թվա­կա­նից գյու­ղատն­տե­սա­կան գի­տու­թյու­նե­րի թեկ­նա­ծու է։ Ա­վագ գի­տաշ­խա­տո­ղի դիպ­լոմ ստա­ցել է 1977 թվա­կա­նին։ Գյու­ղատն­տե­սա­կան գի­տու­թյուն­նե­րի դոկ­տո­րի գի­տա­կան աս­տի­ճա­նին ար­ժա­նա­ցել է 1988թ.-ին, պրո­ֆե­սոր է 1992թ.-ից։ Հա­կո­բյա­նի ու­սում­նա­սի­րու­թյուն­նե­րը վե­րա­բե­րում են Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղի հո­ղե­րի քի­միա­կան, ֆի­զի­կա­կան հատ­կու­թյուն­նե­րի, տե­ղում տա­րած­ված խն­դող­նի, բա­նանց, ռի­կա­ծի­թե­լի սոր­տե­րի կլոն­նե­րի (ճեղ­քում­նե­րի) հայտ­նա­բեր­մա­նը։ Նա կա­տա­րել է մի շարք գի­տա­կան հայտ­նա­գոր­ծու­թյուն­ներ, ո­րոնք ու­նեն գի­տա­կան ու պրակ­տիկ մեծ նշա­նա­կու­թյուն։
2009-2017թթ. աշ­խա­տել է Հա­յաս­տա­նի ազ­գա­յին ագ­րա­րա­յին հա­մալ­սա­րա­նի Ստե­փա­նա­կեր­տի մաս­նա­ճյու­ղում։
2017 թվա­կա­նից աշ­խա­տում էր Շու­շիի տեխ­նո­լո­գիա­կան հա­մալ­սա­րա­նում` որ­պես ռեկ­տո­րի օգ­նա­կան։
2017 թվա­կա­նի հոկ­տեմ­բե­րից զբա­ղեց­րել է Ար­ցա­խի Հան­րա­պե­տու­թյան գյու­ղատն­տե­սու­թյան նա­խա­րա­րի՝ հա­սա­րա­կա­կան հի­մունք­նե­րով խոր­հր­դա­կա­նի պաշ­տո­նը։
Հե­ղի­նակ է 22 գի­տա­կան աշ­խա­տանք­նե­րի։
Գեոր­գի Հա­կո­բյա­նի՝ հայ­րե­նի տն­տե­սու­թյան մեծ ե­րախ­տա­վո­րի, ազ­նիվ ու պար­կեշտ մար­դու, օ­րի­նա­կե­լի քա­ղա­քա­ցու և ան­խոնջ ու վաս­տա­կա­շատ գիտ­նա­կա­նի ու­սա­նե­լի կեր­պարն ու հի­շա­տա­կը միշտ վառ կմ­նան նրա գոր­ծըն­կեր­նե­րի, ու­սա­նող­նե­րի և երբևէ նրա հետ առ­նչ­ված բո­լոր մարդ­կանց սր­տե­րում։

ԱՀ գյու­ղատն­տե­սու­թյան նա­խա­րա­րու­թյուն

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Տնտեսական Wed, 03 Jul 2019 15:31:58 +0000
Է­ԴՈՒԱՐԴ ՔԵՈՆ­ՋՅԱՆ՝ ՄԻԿ­ՐՈԷ­ԼԵԿՏ­ՐՈ­ՆԻ­ԿԱ­ՅԻ ՀԱՅ­ՐԸ http://artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/27036-2019-07-03-15-28-35 http://artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/27036-2019-07-03-15-28-35 Է­ԴՈՒԱՐԴ ՔԵՈՆ­ՋՅԱՆ՝ ՄԻԿ­ՐՈԷ­ԼԵԿՏ­ՐՈ­ՆԻ­ԿԱ­ՅԻ ՀԱՅ­ՐԸ
Նա Ա­մե­րի­կա­յում հայ­տն­վեց…

 Մեր այ­սօր­վա հրա­պա­րակ­ման հե­րո­սը հայ­կա­կան ծագ­մամբ ա­մե­րի­կա­ցի գիտ­նա­կան-է­լեկտ­րա­տեխ­նիկ ու գյու­տա­րար Է­դուարդ Քեոն­ջյանն է, ով հա­մար­վում է ներ­կա­յիս դյու­րա­կիր է­լեկտ­րո­նի­կա­յի հիմ­քե­րը դրած ա­ռա­ջին մար­դը։ Նա ստեղ­ծել է արևա­յին մարտ­կո­ցից սն­վող դյու­րա­կիր ռա­դիո­հա­ղոր­դիչ և մշա­կել ին­տեգ­րա­լա­յին սխե­մա­յի նա­խա­տի­պը, ակ­տիվ մաս­նակ­ցու­թյուն ու­նե­ցել լուս­նի վրա մարդ ի­ջեց­նե­լու աշ­խա­տանք­ներն ի­րա­կա­նաց­նող ՙԱ­պո­լոն-11՚ նա­խագ­ծին ու 100-ից ա­վե­լի հոդ­ված­ներ հե­ղի­նա­կել՝ ստա­նա­լով ԱՄՆ-ի և այլ եր­կր­նե­րի 27 ար­տո­նագ­րեր տրան­զիս­տո­րա­յին սխե­մա­նե­րի և միկ­րոէ­լեկտ­րո­նի­կա­յի բնա­գա­վա­ռում։

Է­դուարդ Քեոն­ջյա­նը ծն­վել է 1909թ. Թիֆ­լի­սում։ Հայ­կա­կան դպ­րոց է հա­ճա­խել, հե­տաքր­քր­վում էր տեխ­նի­կա­յով, հա­ճախ էր հյու­րըն­կալ­վում սի­րե­լի մո­րեղ­բայր Հա­մա­զասպ Համ­բար­ձու­մյա­նին (Վիկ­տոր Համ­բար­ձու­մյա­նի հայ­րը), օգտ­վում նրա հա­րուստ գրա­դա­րա­նից։ 1924թ. Քեոն­ջյա­նը պատ­րաս­տեց քա­ղա­քում ա­ռա­ջին ա­լի­քա­փոխ ըն­դու­նի­չը։ Դպ­րոցն ա­վար­տե­լով՝ Քեոն­ջյանն ըն­դուն­վեց Վրաս­տա­նի պո­լի­տեխ­նի­կա­կան ինս­տի­տու­տը, իսկ մեկ տա­րի անց՝ 1928թ., տե­ղա­փոխ­վեց Լե­նինգ­րա­դի է­լեկտ­րա­տեխ­նի­կա­կան ինս­տի­տուտ։ Ու­սումն ա­վար­տե­լուց հե­տո Քեոն­ջյա­նը լար­ված աշ­խա­տում է, թեկ­նա­ծուա­կան ա­տե­նա­խո­սու­թյուն պաշտ­պա­նում ու ռա­դիոըն­դու­նիչ­նե­րի ավ­տո­մատ կա­ռա­վար­ման մա­սին գիրք հրա­պա­րա­կում` այդ բնա­գա­վա­ռին նվիր­ված ա­ռա­ջին գիր­քը, ո­րը նրան ճա­նա­չում բե­րեց։
1936թ. Է­դուարդ Քեոն­ջյանն ա­մուս­նա­ցավ Վեր­ժի­նե Մե­գե­րյա­նի հետ։ Նրանք ստա­լի­նյան բռ­նաճն­շում­նե­րի են­թարկ­վե­ցին (14 ամս­վա տնա­յին կա­լանք)։ 1941թ. հու­նի­սին Քեոն­ջյա­նը կնոջն ու որ­դի Կա­րե­նին ու­ղար­կեց Ա­նա­պա և պետք էր ա­վե­լի ուշ նրանց միա­նար, բայց սկս­վեց պա­տե­րազ­մը։
Է­դուարդ Քեոն­ջյա­նը 9 ա­միս շր­ջա­փակ­ված է մնա­ցել Լե­նինգ­րա­դում ու մահ­վա­նից հրաշ­քով փրկ­վել: Հյուծ­ված լի­նե­լով` նա ա­ղի­քա­յին սուր վա­րա­կիչ հի­վան­դու­թյուն է տա­նում և, մե­ռած հա­մար­վե­լով, թաղ­վում ձյան մեջ։ Նրա բա­րի ըն­կեր Կլա­րա Հոլ­մք­վիս­տը, Լե­նինգ­րա­դի է­լեկտ­րա­տեխ­նի­կա­կան ինս­տի­տու­տի իր պաշ­տո­նա­կից­նե­րից ի­մա­նա­լով Քեոն­ջյա­նի մահ­վան մա­սին, շտա­պում է թաղ­ման վայր և տես­նում ձյան մի­ջից դուրս ցց­ված ձեռք՝ շարժ­վող մատ­նե­րով։ Այդ­պես Է­դուարդ Քեոն­ջյա­նը երկ­րորդ ան­գամ ծնունդ ա­ռավ։
Մին­վո­դի տար­հան­վե­լուց հե­տո Քեոն­ջյա­նը գտ­նում է ըն­տա­նի­քին։ Ա­վե­լի ուշ գեր­մա­նա­ցի­նե­րը նա­հան­ջի ճա­նա­պար­հին նրանց Գեր­մա­նիա­յի Կոբ­լենց քա­ղա­քում գտն­վող աշ­խա­տան­քա­յին ճամ­բար տա­րան։ Եվ այս­տեղ երկ­րորդ ան­գամ նրան վի­ճակ­վեց նոր կյանք սկ­սել։ Ճամ­բա­րում վա­ռե­լու հա­մար բեր­ված բազ­մա­թիվ գր­քե­րի թվում նաև Քեոն­ջյա­նի աշ­խա­տանք­նե­րը կա­յին։ Պարզ­վեց, որ ճամ­բա­րի պա­րե­տը գրա­գետ մարդ է և թույլ չտ­վեց նման մաս­նա­գե­տին վատ վե­րա­բեր­վել, թե­պետ և տե­ղե­կաց­րեց, որ կգն­դա­կա­հա­րի նրա ըն­տա­նի­քին, ե­թե Կար­միր բա­նա­կը շր­ջա­փակ­ման մեջ վերց­նի ճամ­բա­րը։ Քեոն­ջյան ըն­տա­նի­քը փա­խուս­տի է դի­մում, չի հա­ջող­վում նրանց բռ­նել, և նրանք գնաց­քով հաս­նում են այն գո­տուն, որն ա­մե­րի­կա­ցի­ներն էին հս­կում։ Հաս­կա­նա­լով՝ ինչ է ի­րեն սպա­սում, ե­թե նա ԽՍՀՄ վե­րա­դառ­նա, Քեոն­ջյանն ԱՄՆ-ին է դի­մում մուտ­քի ար­տո­նա­գիր ստա­նա­լու հա­մար։ Եվ ա­հա 1947թ. նրան հա­ջող­վում է մուտ­քի ար­տո­նա­գիր ստա­նալ և որ­դու ու կնոջ հետ միա­սին ԱՄՆ գաղ­թել, թեև նրան զգու­շաց­նում են, որ ա­ռանց լեզ­վի ի­մա­ցու­թյան և հա­րա­զատ­նե­րի լիա­կա­տար բա­ցա­կա­յու­թյան Ա­մե­րի­կա­յում ըն­տա­նի­քի հա­մար հեշտ չի լի­նի։ Նրանց հա­մար մի հյու­րա­նո­ցում եր­կու ամ­սով սե­նյակ են վար­ձում և ըն­դա­մե­նը 50 դո­լար տրա­մադ­րում։
Սկզ­բում Քեոն­ջյան ըն­տա­նիքն իս­կա­պես նեղ դրու­թյան մեջ էր։ Չտի­րա­պե­տե­լով անգ­լե­րե­նին և գրե­թե ապ­րուս­տի մի­ջոց չու­նե­նա­լով, Է­դուարդն ավ­տոլ­վաց­ման կե­տում օգ­նա­կան աշ­խա­տեց, ա­վե­լի ուշ Westinghouse ըն­կե­րու­թյու­նում աշ­խա­տան­քի ան­ցավ որ­պես գծագ­րող։
Երբ Քեոն­ջյա­նը լե­զուն մի փոքր սո­վո­րեց ու սկ­սեց ա­վե­լի լավ անգ­լե­րեն խո­սել՝ նրան ա­ռա­ջար­կում են Ա­րի­զո­նա­յի հա­մալ­սա­րա­նում որ­պես գի­տաշ­խա­տող աշ­խա­տել։ Այն­տեղ նա ժա­մա­նա­կի հետ պրո­ֆե­սո­րի կո­չում է ստա­նում և ու­րիշ ճար­տա­րա­գետ-հե­տա­զո­տող­նե­րի հետ միա­սին սկ­սում ա­ռա­ջին տրան­զի­տա­յին վա­հա­նակ­նե­րի նա­խագծ­ման աշ­խա­տանք­նե­րով զբաղ­վել։ Այն­տեղ աշ­խա­տե­լուց մեկ տա­րի անց նա ՙՏրան­զիս­տո­րա­յին շղ­թա­նե­րի սկզ­բունք­նե­րը՚ վեր­նագ­րով գիրք է հրա­պա­րա­կում։ Աշ­խա­տան­քը հա­ջո­ղու­թյամբ ներ­կա­յաց­նե­լուց հե­տո Քեոն­ջյա­նին աշ­խա­տան­քի են ըն­դու­նում General Electric ըն­կե­րու­թյու­նում։ Այդ ժա­մա­նա­կա­հատ­վա­ծը շր­ջա­դար­ձա­յին ե­ղավ նրա մաս­նա­գի­տա­կան կյան­քում։ 1954թ. Քեոն­ջյանն ստեղ­ծում է ա­ռա­ջին դյու­րա­կիր հա­ղոր­դի­չը ծխա­խո­տի տու­փի չա­փի, ո­րը սն­վում է արևա­յին մարտ­կո­ցից։ Այ­սօր այդ սար­քը Սմիթ­սո­նի ինս­տի­տու­տի թան­գա­րա­նի ցու­ցան­մուշ­նե­րի շար­քում է ներ­կա­յաց­ված` որ­պես տեխ­նի­կա­յի բնա­գա­վա­ռում ԱՄՆ-ի ա­մե­նա­կարևոր ձեռք­բե­րում­նե­րից մե­կը։ Աշ­խա­տան­քի ա­ռա­ջին չորս տա­րի­նե­րի ար­դյուն­քը ե­ղան եր­կու տաս­նյակ հե­ղի­նա­կա­յին և հա­մա­հե­ղի­նա­կա­յին գյու­տե­րի ար­տո­նագ­րե­րը։
ՙԱ­մե­րի­կա­յում Քեոն­ջյա­նին հա­մա­րում էին տրան­զիս­տոր­նե­րի ստեղ­ծող­նե­րից ու նա­խա­հայ­րե­րից մե­կը։ Նա նա­խագ­ծել է ին­տեգ­րա­լա­յին սխե­մա­յի նա­խա­տի­պը, ինչն իս­կա­կան ճեղ­քում էր գի­տու­թյան և տեխ­նի­կա­յի բնա­գա­վա­ռում՚,- ա­սել է Ուի­լյամ Շոկ­լին։
1965թ. նրան շնորհ­վեց IEEE (ԱՄՆ է­լեկտ­րա­տեխ­նի­կա­յի և է­լեկտ­րո­նի­կա­յի գծով ճար­տա­րա­գետ­նե­րի ինս­տի­տուտ) հե­ղի­նա­կա­վոր մր­ցա­նա­կը, իսկ մեկ տա­րի անց Քեոն­ջյա­նը նա­խա­գա­հեց Մյուն­խե­նում անց­կաց­վող միկ­րոէ­լեկտ­րո­նի­կա­յին նվիր­ված գի­տա­ժո­ղո­վը։ Այդ­կերպ նրա մաս­նա­գի­տա­կան ձեռք­բե­րում­նե­րը նրան հռ­չակ բե­րե­ցին։ Է­դուարդ Քեոն­ջյա­նը նաև ղե­կա­վա­րել է ՙԱ­պո­լոն-11՚ նա­խագ­ծի հա­մար մշակ­ված է­լեկտ­րո­նա­յին դե­տալ­նե­րի աշ­խա­տան­քում ա­ռա­ջա­ցող խա­փա­նում­նե­րի պատ­ճառ­նե­րի վեր­լու­ծու­թյամբ զբաղ­վող լա­բո­րա­տո­րիան և Նիլ Արմ­սթ­րոն­գի հետ միա­սին աշ­խա­տել այդ նա­խագ­ծի վրա։ Այդ նա­խա­գի­ծը մարդ­կու­թյան պատ­մու­թյան մեջ ա­ռա­ջին ան­գամ մարդ ի­ջեց­րեց լուս­նի վրա (1969թ.)։
Նա եր­բեք Հա­յաս­տա­նում չէր ե­ղել, բայց բա­վա­կան լավ հա­յե­րեն գի­տեր։ Նյու Յոր­քի Սուրբ Սար­գիս ե­կե­ղե­ցում Քեոն­ջյա­նը Կլա­րա Հոլ­մք­վիս­տի պատ­վին հու­շար­ձան կանգ­նեց­րեց, իր լավ ըն­կե­րոջ, ով մի ան­գամ նրա կյանքն էր փր­կել ու երկ­րորդ հնա­րա­վո­րու­թյուն պարգևել։
Իր 90-ա­մյա­կը նա տո­նեց 1990թ. օ­գոս­տո­սին՝ այդ օ­րը մեկ­նար­կեց ԱՄՆ այդ ժա­մա­նակ­վա նա­խա­գահ Բիլ Քլին­թո­նի շնոր­հա­վո­րա­կան զան­գով։
Իսկ սեպ­տեմ­բե­րին գիտ­նա­կա­նը վախ­ճան­վեց։ Այդ լե­գեն­դար մար­դու հու­ղար­կա­վո­րու­թյան ժա­մա­նակ դա­գա­ղի մոտ եր­կու դրոշ էր փող­փո­ղում՝ ԱՄՆ-ի և Հա­յաս­տա­նի։
www.golosarmenii.am

 

 

 

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Սոցիալական Wed, 03 Jul 2019 15:24:48 +0000