[ARM]     [RUS]     [ENG]

ՊԱ­ՏԵ­ՐԱԶ­ՄԻ ՊԱՐ­ՏՈՒ­ԹՅԱՆ ՀԻՄ­ՔԵ­ՐՆ ԱՐ­ՄԱ­ՏԱ­ԿԱՆ ԵՆ

Սեր­գեյ ՍԱ­ՖԱ­ՐՅԱՆ

 Հա­յաս­տա­նի և Ար­ցա­խի ծանր պար­տու­թյու­նը (որ­պես­զի ի­րա­տես լի­նենք՝ այդ­պես ձևա­կեր­պենք) 44-օ­րյա պա­տե­րազ­մում ա­մե­նա­խիստ ձևով բե­րեց վեր­լու­ծու­թյուն­նե­րի, հա­կա­սու­թյուն­նե­րի, մե­ղա­վոր­նե­րի փնտր­տու­քի, հաղ­թող­նե­րի ու պարտ­վող­նե­րի միջև հաս­կա­նա­լիո­րեն անց­կաց­վող զու­գա­հեռ­նե­րի, ա­պա­տե­ղե­կատ­վու­թյան հե­ղե­ղի և մինչև հի­մա շա­րու­նակ­վող փո­խա­դարձ մե­ղադ­րանք­նե­րի։

Սա այն ի­րա­կան պատ­կերն է, որն ա­ռա­ջին հա­յաց­քից կա­րե­լի է տես­նել մեր Հայ­րե­նի­քի և՜ քա­ղա­քա­կան, և՜ հան­րա­յին կյան­քում։ Որ­քան էլ հի­մա դժ­վար է խո­սել այդ մա­սին, այ­նուա­մե­նայ­նիվ, հս­տակ է, որ ստեղծ­ված ի­րա­վի­ճա­կում ա­մե­նա­տու­ժած և ա­մե­նա­տու­ժող հատ­վա­ծը հան­րու­թյան այն շերտն է, ո­րի հա­մար հար­ցը, պա­տե­րազ­մից դուրս ան­գամ, խոր­քա­յին հիմ­քեր ու­նի։
Կա­րե­լի է տար­բեր ձևա­կեր­պում­ներ տալ ստեղծ­ված ի­րա­վի­ճա­կին, սուր քն­նա­դա­տու­թյու­նից մինչև հիմ­նա­վոր­ված ար­դա­րա­ցում, բայց փաստ է, որ դրա­նից չի փոխ­վե­լու մեր վի­ճա­կը, ե­թե չկա­րո­ղա­նանք գտ­նել հար­ցի խոր­քա­յին բաց­թո­ղում­նե­րը, իսկ դրա հա­մար հե­ռու գնալ պետք չէ, այն սկս­վում է սխալ կր­թամ­շա­կու­թա­յին հա­մա­կար­գից և սխալ կադ­րա­յին քա­ղա­քա­կա­նու­թյու­նից։
Ինչ­պի­սի՞ կր­թա­կան հա­մա­կարգ, կամ ինչ­պի­սի՞ ռազ­մա­վա­րու­թյուն ու­նենք մենք մեր կր­թամ­շա­կու­թա­յին հա­մա­կար­գում. կար­ծում եմ՝ և՜ ա­վագ, և՜ ե­րի­տա­սարդ սերն­դի ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րը կպն­դեն՝ ա­ղե­տա­լի։
Վեր­ջերս մեծ թափ ստա­ցավ այն տե­սա­կե­տը, որ խոր­հր­դա­յին կր­թա­կան հա­մա­կար­գը մեզ հա­մար լա­վա­գույն տար­բե­րակն էր։ Ի­հար­կե, այն ի­րա­կա­նում կա­րե­լի է դի­տար­կել որ­պես ար­դա­րաց­ված, քա­նի որ կան այդ հա­մա­կար­գը բնու­թագ­րող լավ օ­րի­նակ­ներ, ե­թե չա­սենք՝ բա­ցա­ռիկ օ­րի­նակ­ներ։ Սա­կայն, կար­ծում եմ, որ մեր ձա­խող­ման պատ­ճառ­նե­րից մեկն էլ հենց այն է, որ այս կամ այն կր­թա­կան հա­մա­կար­գից, ծրագ­րե­րից օգտ­վե­լուց զատ, մենք այդ­պես էլ այս 30 տա­րվա ըն­թաց­քում չու­նե­ցանք մեր սե­փա­կա­նը, ազ­գա­յի­նը, ո­րի մեջ հս­տակ կլի­նեին ուղ­ղու­թյուն­նե­րը, մեզ յու­րա­հա­տուկ մեն­թա­լի­տե­տը։
Նույն պատ­կերն ու­նենք մշա­կույ­թում։ Մե­դալ­ներն ա­վե­լի շատ են, քան ի­րա­կան մշա­կույթ տա­րա­ծող գոր­ծիչ­նե­րը։ Չգի­տես ին­չու, մեր մեջ ար­մա­տա­ցած է այն պատ­կե­րա­ցու­մը, որ մշա­կույ­թը սկս­վում և ա­վար­տում է լավ հա­մեր­գով, մինչ­դեռ հա­մեր­գը մշա­կույ­թի ըն­դա­մե­նը մի ճյուղն է, և սա լա­վա­գույն դեպ­քում։
Մշա­կույ­թը հս­տակ ռազ­մա­վա­րու­թյուն է, ո­րի վրա պետք է կա­ռու­ցել ու­ժեղ հե­ռան­կար, և այդ հե­ռան­կա­րը պետք է հիմն­ված լի­նի ազ­գա­յին գա­ղա­փա­րի վրա։ Ան­կեղծ լի­նե­լու հա­մար ա­սենք, որ մենք այդ­պես էլ պատ­կե­րա­ցում չկազ­մե­ցինք, թե ինչ է մշա­կույ­թը, և այն աս­տի­ճան, որ մինչև պա­տե­րազ­մը և պա­տե­րազ­մից հե­տո ան­գամ մեր գյու­ղե­րի ա­կումբ­նե­րը ծա­ռա­յում են ոչ թե որ­պես մշա­կու­թա­յին օ­ջախ­ներ, այլ սոսկ ժա­ման­ցա­յին վայ­րեր և աշ­խա­տա­տեղ ա­պա­հո­վող հիմ­նարկ­ներ (ի­հար­կե, սա ընդ­հան­րաց­ված պատ­կեր է, ու­նենք ա­կումբ­ներ, ո­րոնք աշ­խա­տում են ամ­բողջ նե­րու­ժով)։
Կր­թամ­շա­կույ­թից ոչ այն­քան ճիշտ պատ­կե­րա­ցում կազ­մե­ցինք, և Ար­ցա­խի ամ­բողջ տա­րած­քում ե­րաժշ­տա­կան դպ­րոց­նե­րը վե­րա­կազ­մա­վոր­վե­ցին ար­վես­տի դպ­րոց­նե­րի։ Իսկ թե սա որ­քան ծանր հետևանք թո­ղեց և դեռ թող­նե­լու է մեր մշա­կու­թա­յին կյան­քում, դա էլ ա­ռան­ձին թե­մա է։
Եվ այս ա­մե­նին ե­թե գու­մա­րենք կադ­րա­յին այն սխալ քա­ղա­քա­կա­նու­թյու­նը, ո­րը հի­մա ու­նենք, պատ­կե­րը կամ­բող­ջա­նա։
Սա ա­մենևին էլ քն­նա­դա­տու­թյուն չէ, այլ վեր­լու­ծու­թյուն, տե­սա­կետ, կար­ծիք և, ին­չու չէ՝ նաև ափ­սո­սան­քի ու ցա­վի ար­տա­հայ­տու­թյուն։ Աշ­խար­հի հզո­րա­գույն եր­կր­նե­րը ա­մուր ու անվ­տանգ պե­տու­թյուն ու­նե­նա­լու հիմ­քում դնում են լավ կր­թա­հա­մա­կար­գը, ու­ժեղ մշա­կու­թա­յին ռազ­մա­վա­րու­թյու­նը, ճկուն կադ­րա­յին քա­ղա­քա­կա­նու­թյու­նը։ Ա­մեն ինչ զին­վո­րի ու­սե­րին թող­նե­լը, մեղմ ա­սած, սխալ է։
Ինչևէ։ Այժմ, Աստ­ծո կա­մոք, ու­նենք հնա­րա­վո­րու­թյուն նո­րից ա­մեն ինչ սկ­սե­լու և, կար­ծում եմ, սխալ­նե­րը միաս­նա­կան ու­ժե­րով ուղ­ղե­լու։ Չկա ա­վե­լի վեհ զգա­ցո­ղու­թյուն, քան այն բա­նի գի­տակ­ցու­մը, որ ու­նես հզոր, շատ հզոր հայ­րե­նիք, ո­րի ա­պա­գան ոչ միայն զեն­քով, այլ կր­թու­թյամբ, մշա­կույ­թով, գի­տու­թյամբ և լավ կոփ­ված հա­սա­րա­կու­թյամբ է պաշտ­պան­ված։