[ARM]     [RUS]     [ENG]

ԳԼԽԱՎՈՐ ՊԱՀՈՑՆ ԻՐ ՀՈԳՍ ՈՒ ՀԱՋՈՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐՈՎ

Սիր­վարդ  ՄԱՐ­ԳԱ­ՐՅԱՆ

 95 տա­րի ա­ռաջ` քա­ղա­քա­կան գոր­ծիչ Ար­մե­նակ Կա­րա­կո­զո­վի նա­խա­ձեռ­նու­թյամբ և մի խումբ ըն­թեր­ցա­սեր մտա­վո­րա­կան­նե­րի ջան­քե­րով, ԼՂԻՄ ժող­կոմ­սո­վե­տը ո­րո­շում ըն­դու­նեց գրա­դա­րան հիմ­նե­լու մա­սին։

Գրա­դա­րա­նը սկզբ­նա­կան շր­ջա­նում տե­ղա­վոր­ված էր Ստե­փա­նա­կեր­տի Կո­մու­նիս­տա­կան փո­ղո­ցի թիվ 1 տա­նը։ Այն հա­մար­վում էր մի յու­րա­հա­տուկ դպ­րա­տուն` ըն­թեր­ցա­սեր­նե­րի հա­մար, այս­տեղ էին անց­կաց­վում անգ­րա­գի­տու­թյան վե­րաց­ման խմ­բա­կի պա­րապ­մունք­նե­րը։
Գոր­ծու­նեու­թյան նախ­նա­կան փու­լում գրա­դա­րանն ու­ներ 2097 կտոր գիրք, 50 ըն­թեր­ցող՝ օ­րա­կան 15-20 հա­ճա­խա­կա­նու­թյամբ, և մեկ աշ­խա­տող։ Բո­լոր գր­քե­րը նվի­րատ­վու­թյուն­ներ էին։ 1925 թվա­կա­նից գր­քա­յին ֆոնդն սկ­սում է հարս­տա­նալ պե­տու­թյան կող­մից հատ­կաց­ված մի­ջոց­նե­րով։ Տա­րեց­տա­րի գրա­դա­րա­նա­յին կյանքն աշ­խու­ժա­նում է՝ ա­վե­լա­նում են գր­քա­յին ֆոն­դը, ըն­թեր­ցող­նե­րի թի­վը, հա­ճա­խում­նե­րը, աշ­խա­տա­տե­ղե­րի քա­նա­կը։ Կազ­մա­կերպ­վում էին հան­դի­պում­ներ նշա­նա­վոր մարդ­կանց, գրող­նե­րի հետ։ Հատ­կա­պես նշա­նա­կա­լից էր հան­դի­պու­մը բա­նաս­տեղծ Հա­կոբ Հա­կո­բյա­նի հետ /1928 թ./, ով նույն­պես մե­ծա­քա­նակ գր­քեր է նվի­րել գրա­դա­րա­նին։ Գրա­դա­րա­նը կրում էր Մաք­սիմ Գոր­կու ա­նու­նը։ 1961 թվա­կա­նին գրա­դա­րա­նին տրա­մադր­վեց նոր, հար­մա­րա­վետ շենք Կի­րո­վի փո­ղո­ցի վրա /ներ­կա­յումս՝ ա­զա­տա­մար­տիկ­նե­րի, թիվ 3/։ 1989-ից գրա­դա­րա­նը կրում է Մես­րոպ Մաշ­տո­ցի ա­նու­նը։ 2009 թվա­կա­նից գրա­դա­րա­նա­վար­ներն ու­նե­ցան ի­րենց տոն օ­րը՝ հոկ­տեմ­բե­րի 7-ը, ին­չը գրա­դա­րա­նա­յին աշ­խա­տող­նե­րի աշ­խա­տան­քի գնա­հատ­ման ևս մեկ վկա­յու­թյուն է։

Շա­տերն հենց այս­տեղ՝ Մ. Մաշ­տո­ցի ան­վան հան­րա­պե­տա­կան գրա­դա­րա­նում են բա­րե­կա­մա­ցել գր­քի հետ, նրանց հա­մար շատ մութ ան­կյուն­ներ են լու­սա­վոր­վել, հար­ցե­րը՝ պա­տաս­խան ստա­ցել։ Միշտ բա­րե­համ­բյուր, ա­ջա­կից, միշտ ժպ­տե­րես՝ այս­պես են հի­շում ըն­թեր­ցող­նե­րը գրա­դա­րա­նի աշ­խա­տող­նե­րին։ Իսկ մի­ջո­ցա­ռում­նե­րը, գրա­կան ե­րե­կո­նե­րը, հան­դի­պում­նե­րը՝ ջերմ, ան­մի­ջա­կան։ Պա­տե­րազ­մի հետևան­քով տու­ժել են հան­րա­պե­տու­թյան տա­րած­քում գտն­վող բո­լոր գրա­դա­րան­նե­րը։ Հան­րա­պե­տա­կան գրա­դա­րա­նի շեն­քը ևս տու­ժել է ար­կե­րի բե­կոր­նե­րից, բայց, բա­րե­բախ­տա­բար, ընդ­հա­նուր պա­հո­ցը չի տու­ժել։ Հան­րա­պե­տա­կան գրա­դա­րա­նի տնօ­րեն Ա­նաի­դա Բաղ­րյա­նը, ով քա­ռորդ­դա­րյա գրա­դա­րա­նա­յին աշ­խա­տան­քի փորձ ու­նի, ու­րա­խու­թյամբ է փաս­տում, որ ըն­թեր­ցող­նե­րի թիվն օր-օ­րի ա­վե­լա­նում է, նույ­նիսկ ար­դեն ըն­թեր­ցող­նե­րի հաշ­վառ­ման քար­տե­րը չեն հե­րի­քում։ Գրա­դա­րա­նա­յին ֆոն­դում այ­սօր­վա դրու­թյամբ առ­կա է 176 հա­զար 521 կտոր գիրք, ըն­թեր­ցող­նե­րի թի­վը 3325 է, հա­ճա­խում­նե­րը՝ 55 հա­զար 986, իսկ տած­քը՝ 81 հա­զար 585։ Այս վեր­ջին շր­ջա­նում ըն­թեր­ցող­նե­րի մեծ հոսք է նկատ­վում, հատ­կա­պես ակ­տիվ են դպ­րո­ցա­կան­ներն ու ու­սա­նող­նե­րը, բա­ցի ծրագ­րա­յին գրա­կա­նու­թյու­նից՝ գե­ղար­վես­տա­կան գրա­կա­նու­թյունն է պա­հանջ­ված նաև, մի մասն էլ գա­լիս է օ­րա­թեր­թե­րի հա­մար: Այժմ, երբ ըն­թեր­ցաս­րա­հը ժա­մա­նա­կա­վո­րա­պես չի գոր­ծում, թեր­թե­րի հա­վա­տա­րիմ բա­րե­կամ­նե­րը գա­լիս, ոտ­քի վրա վերց­նում, նա­յում են ու գնում։ Նախ­կի­նում գրա­դա­րա­նը ստա­նում էր շուրջ հա­րյուր ա­նուն թերթ ու ամ­սա­գիր, ներ­կա­յում՝ ըն­դա­մե­նը 19 ա­նուն թերթ ու 5 ամ­սա­գիր։ Ան­ցած տա­րի գրա­դա­րա­նը ձեռք է բե­րել 348 միա­վոր նոր գրա­կա­նու­թյուն, ո­րից 187 միա­վո­րը նվի­րատ­վու­թյուն է։ Այս տար­վա ըն­թաց­քում էլ գր­քա­յին ֆոն­դը թար­մաց­վել-հարս­տա­ցել է նոր հրա­տա­րա­կու­թյուն­նե­րով, փոր­ձում են նո­րահ­րա­տա­րակ գր­քե­րը ձեռք բե­րել ըստ ըն­թեր­ցող­նե­րի պա­հան­ջար­կի։ Այդ­քա­նով հան­դերձ, գրա­դա­րա­նը հան­դի­սա­նում է նաև հան­րա­պե­տու­թյան գլ­խա­վոր պա­հո­ցը... Այս­տեղ են պահ­վում ՙՍո­վե­տա­կան Ղա­րա­բաղ՚ թեր­թի հա­վա­քա­ծու­նե­րը` 1923 թվա­կա­նին լույս տե­սած ա­ռա­ջին հա­մա­րից մինչև մեր օ­րե­րը, բա­ցա­կա­յում է 1991թ . հա­վա­քա­ծուն միայն, 1992-94 թթ., ճիշտ է, ոչ լրի­վու­թյամբ, բայց պահ­պան­վել է։ Հա­րուստ գրա­կա­նու­թյու­նից բա­ցի, պահ­պան­վում են նաև խոր­հր­դա­յին շր­ջա­նի բո­լոր թեր­թերն ու ամ­սագ­րե­րը։ Պա­հո­ցի հա­վա­քա­ծու­նե­րից օգտ­վում են ու­սա­նող­նե­րը, գի­տաշ­խա­տող­նե­րը, ա­մե­նա­տար­բեր մի­ջո­ցա­ռում­նե­րի կազ­մա­կեր­պիչ­նե­րը, պատ­մա­բան Հրանտ Աբ­րա­հա­մյա­նը շուրջ եր­կու տա­րի օգտ­վել է պա­հո­ցի հա­վա­քա­ծու­նե­րից, և ոչ միայն նա։
Հան­րա­պե­տա­կան գրա­դա­րա­նի աշ­խա­տող­նե­րը հու­սով են, որ հե­ռու չէ այն օ­րը, երբ կու­նե­նան նոր շեն­քա­յին պայ­ման­ներ՝ ժա­մա­նա­կա­կից բո­լոր հնա­րա­վո­րու­թյուն­նե­րով։ Այ­սօր, երբ տե­ղե­կատ­վա­կան տեխ­նո­լո­գիա­նե­րը կա­յուն ու մնա­յուն տեղ են զբա­ղեց­նում մեր կյան­քում ու կեն­սո­լոր­տում, և ըն­թեր­ցող­նե­րի մի զգա­լի մա­սը գիր­քը փո­խա­րի­նել է հա­մա­ցան­ցով, այ­նուա­մե­նայ­նիվ, շատ-շա­տե­րը նա­խա­պատ­վու­թյու­նը տա­լիս են գր­քի հետ ան­մի­ջա­կան շփ­մա­նը։ Իսկ գրա­դա­րա­նի ի­րա­վա­սու ու հա­մե­րաշխ կո­լեկ­տի­վը, պահ­պա­նե­լով տա­րի­նե­րով ստեղծ­ված ու ար­մա­տա­վոր­ված լա­վա­գույն ա­վան­դույթ­նե­րը, միա­ժա­մա­նակ փոր­ձում է քայ­լել ժա­մա­նա­կին հա­մըն­թաց։