[ARM]     [RUS]     [ENG]

ՆԵՐ­ԿԱ­ՅԱՑ­ՆԵԼ Ի­ՐԱ­ԿԱՆ ԱՐ­ՑԱ­ԽԸ

Սու­սան­նա ԲԱ­ԼԱ­ՅԱՆ

 Հու­լի­սի սկզ­բից Ար­ցա­խում է գտն­վում ՙԱ­քե­դե­մի ֆիլմզ՚ ֆիլ­մար­տադ­րող ըն­կե­րու­թյու­նը՝ նկա­րա­հա­նող իր ե­րեք խմ­բե­րով՝ Ար­ցա­խի մա­սին վա­վե­րագ­րա­կան ֆիլ­մե­րի շարք նկա­րա­հա­նե­լու նպա­տա­կով: Ըն­կե­րու­թյան տնօ­րենն է Արամ Թորոսյանը,  նա­խագ­ծի կրեա­տիվ պրո­դյու­սերը՝ Է­դուարդ Համ­բար­ձու­մյա­նը: Նա­խագ­ծի վրա աշ­խա­տում է ե­րեք ռե­ժի­սոր՝ Է­դուարդ Համ­բար­ձու­մյա­նը, Գա­րե­գին Մաշ­կա­րյա­նը և Վա­հե Յա­նը: Նա­խա­գի­ծը կյան­քի է կոչ­վել պետ­պատ­վե­րով, Հա­յաս­տա­նի Ա­ռա­ջին հան­րա­յին հե­ռուս­տաըն­կե­րու­թյան հո­վա­նա­վո­րու­թյամբ:

Մեզ հա­ջող­վեց հար­ցազ­րույ­ցի հրա­վի­րել նա­խագ­ծի հա­մա­հե­ղի­նակ­ներ Մա­րիա Հով­սե­փյա­նին և Նոե­մի Անդ­րեա­սյա­նին:

Մա­րիա Հ.- Գա­ղա­փա­րը ծն­վեց մեկ տա­րի ա­ռաջ, երբ Ա­ռա­ջին հան­րա­յին հե­ռուս­տաա­լի­քը հայ­տա­րա­րեց բաց մր­ցույթ՝ հե­տաքր­քիր գա­ղա­փար­ներ ի­րա­կա­նաց­նե­լու նպա­տա­կով: Չնա­յած մեր ըն­կե­րու­թյան ե­րի­տա­սարդ տա­րի­քին, ո­րո­շե­ցինք մաս­նակ­ցել մր­ցույ­թին, այն էլ՝ մի քա­նի գա­ղա­փար­նե­րով: Եվ շատ ու­րա­խա­ցանք, երբ ՙԱր­ցախ՚ նա­խա­գի­ծը հա­վա­նու­թյան ար­ժա­նա­ցավ, քա­նի որ մեզ հա­մար թե­ման շատ կարևոր նշա­նա­կու­թյուն ու­նի: Մենք եր­կու տա­րի ա­ռաջ ար­դեն ու­նե­ցել ենք հա­ջող­ված փորձ. 30-րո­պեա­նոց ֆիլմ ենք նկա­րա­հա­նել Ար­ցա­խի մա­սին: Ֆիլ­մը կոչ­վում է ՙԱր­ցախ՚ և նկա­րա­հան­վել է զբո­սաշր­ջու­թյան ո­լոր­տով զբաղ­վող ան­հատ­նե­րի, ըն­կե­րու­թյուն­նե­րի հա­մար: Ֆիլմն անվ­ճար տրա­մադր­վել է տու­րիս­տա­կան ըն­կե­րու­թյուն­նե­րին, Ար­ցա­խի կա­ռա­վա­րու­թյա­նը, որ­պես­զի վի­զուալ նյու­թով լա­վա­գույնս ներ­կա­յաց­վի եր­կի­րը: Բա­ցի դրա­նից, Վա­հե Յա­նը նկա­րա­հա­նեց ՙԱր­ցախ. հա­վեր­ժի սահ­մա­նին՚ ֆիլ­մը, ո­րը ցու­ցադր­վեց Ստե­փա­նա­կեր­տում և շր­ջան­նե­րում՝ Մար­տու­նիում, Մար­տա­կեր­տում: Այս նա­խագ­ծի վրա աշ­խա­տում ենք ար­դեն մեկ տա­րի: Մի քա­նի ան­գամ ե­կել էինք հե­տա­զո­տա­կան նպա­տա­կով: Ո­րոշ սցե­նար­ներ ստեղ­ծե­ցինք ու վեր­ջա­պես ե­կել ենք՝ նկա­րա­հան­ման փուլն ի­րա­կա­նաց­նե­լու:
- Ին­չու՞, այ­նուա­մե­նայ­նիվ, կր­կին Ար­ցա­խի մա­սին եք ֆիլ­մեր նկա­րա­հա­նում: Ի՞նչ է ձեզ հա­մար Ար­ցա­խը:
Մա­րիա Հ.- Դե, ա­ռա­ջին հեր­թին, դա է­մո­ցիո­նալ ընտ­րու­թյուն էր: Սի­րում ենք Ար­ցա­խը: Հրա­շա­լի վայր է՝ իր բնու­թյամբ, մարդ­կանց բնա­վո­րու­թյամբ: Իսկ երկ­րոր­դը…
Նոե­մի Ա.- Գու­ցե նա­խագ­ծի կոն­ցեպ­տի մա­սին խո­սենք, որ­պես­զի պարզ լի­նի՝ ին­չու: Մենք ա­ռա­ջար­կում ենք Ար­ցա­խը ներ­կա­յաց­նել հենց ար­ցախ­ցի­նե­րի մի­ջո­ցով: Ֆիլ­մը չու­նի հա­ղոր­դա­վա­րա­կան տեքստ և ամ­բողջ ֆիլ­մա­շա­րը ար­ցախ­ցի­նե­րի խոս­քի վրա հիմն­ված է կա­ռուց­վե­լու: Ու­զում ենք ցույց տալ, որ Ար­ցա­խը ոչ թե հա­կա­մար­տու­թյան« կամ մի քա­նի հան­րա­հայտ պատ­մամ­շա­կու­թա­յին հու­շար­ձան­նե­րի վայր է, այլ զար­գա­ցող պե­տու­թյուն՝ իր հա­րուստ պատ­մու­թյամբ, բազ­մո­լորտ տն­տե­սու­թյամբ, կա­յա­ցած պե­տա­կան են­թա­կա­ռուց­վածք­նե­րով, ինք­նա­տիպ մշա­կույ­թով՝ թե՜ ա­վան­դա­կան և թե՜ ժա­մա­նա­կա­կից տեն­դենց­նե­րի վրա հիմն­ված: Ցա­վոք, թե՜ Հա­յաս­տա­նում, Սփյուռ­քում ապ­րող հա­յերս և թե՜ ընդ­հան­րա­պես աշ­խար­հը« Ար­ցա­խի մա­սին շատ քիչ բան գի­տեն: Մենք ո­րո­շե­ցինք հետ տա­նել խոր­հր­դա­վո­րու­թյան շղար­շը և ցույց տալ, թե մար­դիկ ինչ­պես են ապ­րում այս երկ­րում: Հենց դա՜ է մեր նպա­տա­կը:
-Դուք նշե­ցիք, որ ար­դեն աշ­խա­տում եք մեկ տա­րի: Ի՞նչ դժ­վա­րու­թյուն­նե­րի եք բախ­վել ու հաղ­թա­հա­րել« և աշ­խա­տան­քի ո՞ր մասն է մնա­ցել:

Մա­րիա Հ.- Պատ­կե­րաց­րեք, ոչ մի դժ­վա­րու­թյուն չենք ու­նե­ցել: Հա­կա­ռա­կը. որ մե­կի դու­ռը բա­ցել ենք՝ սր­տա­բաց ըն­դու­նել են: Եվ երբ բա­ցատ­րել ենք մեր կոն­ցեպ­տը՝ ի­րենք էլ են հա­վա­նել: Շատ պատ­րաս­տա­կամ են ե­ղել: Զար­մա­նա­լիո­րեն հեշտ ու հարթ է ան­ցել նա­խա­պատ­րաս­տա­կան աշ­խա­տան­քը:
Նոե­մի Ա.- Միակ դժ­վա­րու­թյու­նը հա­մա­վարկն էր, որ հե­տաձ­գեց նա­խա­տես­ված աշ­խա­տանք­նե­րի ժամ­կետ­նե­րը: Բայց, այ­դուա­մե­նայ­նիվ, դա չխան­գա­րեց մեր աշ­խա­տան­քին:
-Ո՞ր ո­լորտ­ներն եք նա­խա­տե­սել նկա­րա­հան­ման հա­մար:
Նոե­մի Ա.- Նա­խա­տե­սել ենք շարք՝ 17 սե­րիա­նե­րից բաղ­կա­ցած, ո­րոն­ցից յու­րա­քան­չու­րը պատ­մե­լու է մեկ բնա­գա­վա­րի՝ գյու­ղատն­տե­սու­թյան, ար­դյու­նա­բե­րու­թյան, սպոր­տի, ե­րաժշ­տու­թյան, ար­վես­տի, ար­հեստ­նե­րի մա­սին: Խո­սե­լու ենք պե­տա­կան հա­մա­կար­գից՝ ան­կա­խու­թյան հռ­չակ­ման շր­ջա­նից մինչև մեր օ­րե­րը: Բա­նա­հյու­սու­թյան, բար­բառ­նե­րի, հոգևոր ժա­ռան­գու­թյան մա­սին: Ա­ռան­ձին ֆիլ­մեր նվիր­ված են շտա­պօգ­նու­թյան, ոս­տի­կա­նու­թյան, փր­կա­րա­րա­կան ծա­ռա­յու­թյուն­նե­րի գոր­ծու­նեու­թյա­նը« զբո­սաշր­ջու­թյան հնա­րա­վո­րու­թյուն­նե­րին, այդ ո­լոր­տի տար­բեր ճյու­ղե­րի զար­գաց­մա­նը: Յու­րա­քան­չյուր ֆիլ­մի տևո­ղու­թյու­նը 30 րո­պե է: Ա­յո, աշ­խա­տան­քի ծա­վա­լը ահ­ռե­լի է: Բայց մենք չենք ցան­կա­ցել հեշտ ճա­նա­պար­հով գնալ: Յու­րա­քան­չյուր ֆիլ­մում բա­զում սյու­ժե­ներ են լի­նե­լու, ո­րոնց մի­ջո­ցով փոր­ձում ենք ո­լոր­տը հնա­րա­վո­րինս բազ­մաբ­նույթ ցույց տալ:
Մա­րիա Հ.- Կար­ծում եմ, նկա­րա­հան­ման աշ­խա­տանք­նե­րը մոտ 50 տո­կո­սով ար­դեն ար­վել են: Մենք 3 խմ­բով աշ­խա­տում ենք զու­գա­հեռ: Նկա­րա­հա­նում­նե­րը պետք է ա­վար­տենք մինչև հու­լի­սի վեր­ջին կամ օ­գոս­տո­սի սկզ­բին: Ե­թեր պետք է դուրս գանք ար­դեն սեպ­տեմ­բե­րին, իսկ ֆիլ­մա­շա­րը կցու­ցադր­վի սեպ­տեմ­բե­րից մինչև դեկ­տեմ­բեր:
-Ու՞մ հա­մար է այս ֆիլ­մա­շա­րը՝ զբո­սաշր­ջի­կի՞, զբո­սաշր­ջա­յին ըն­կե­րու­թյուն­նե­րի՞: Ահ­ռե­լի այս աշ­խա­տան­քը ի՞նչ նպա­տա­կով է, ի վեր­ջո, ար­վում:
Մա­րիա Հ.- Ա­յո, մենք էլ ենք շատ մտա­ծել, թե ու՞մ հա­մար է: Օ­րի­նակ, մեզ հա­մար: Մենք գի­տենք, թե Ար­ցա­խում ինչ է կա­տար­վել, գի­տենք՝ այ­սօր ինչ է լի­նում, բայց մեզ հա­մար էլ շատ-շատ բա­ցա­հայ­տում­ներ կա­յին, շատ ակ­ցենտ­ներ, ո­րոնց մա­սին չենք ի­մա­ցել, պատ­կե­րա­ցում ան­գամ չենք ու­նե­ցել: Այս­պի­սով կա­րող ենք ա­սել, որ այս շար­քը և՜ նրանց հա­մար է, ով­քեր գի­տեն Ար­ցա­խը, և՜ նրանց՝ ով­քեր, ընդ­հան­րա­պես, ո­չինչ չգի­տեն: Եվ նրանց հա­մար, ով­քեր սի­րում են Ար­ցա­խը, և նրանց՝ ով­քեր չեն սի­րում: Այ­սինքն` և՜ ներ­սի, և՜ դր­սի դի­տո­ղի հա­մար:
Նոե­մի Ա.- Դր­սի դի­տո­ղի հա­մար Ար­ցա­խը ա­սո­ցաց­վում է կոնֆ­լիկ­տի հետ, բայց երբ նա գա­լիս, տես­նում է, որ, ա­յո, այս մար­դիկ հա­կա­մար­տու­թյան ի­րա­վի­ճա­կում են ապ­րում« բայց ի­րենց հա­մար դա ի­դեա-ֆիքս չի դառ­նում, նրանք դրան զու­գա­հեռ են ապ­րում, ա­րա­րում: Կրա­կոց­նե­րից քանդ­վում է ինչ-որ բան, զու­գա­հեռ՝ շի­նա­րա­րու­թյուն է սկս­վում ամ­բող­ջը վե­րա­կանգ­նե­լու հա­մար: Հույս ու­նենք, որ մեր ֆիլ­մա­շա­րը ազ­դե­ցու­թյուն կգոր­ծի շա­տե­րի վրա, նրանք կհաս­կա­նան, որ այս­տեղ ապ­րող­նե­րը տիե­զեր­քից չեն, ի­րենց նման մար­դիկ են, ով­քեր ի­րենց ի­րա­վունք­ներն են պաշտ­պա­նել, ի­րա­վամբ այս արևի տակ ի­րենց տեղն են ու­զում ու­նե­նալ, ապ­րել, ա­րա­րել՝ ինչ­պես քա­ղա­քա­կիրթ աշ­խար­հի այլ մա­սե­րում:
Մա­րիա Հ.- Եվ սա ե­զա­կի ի­րա­վի­ճակ է: Ա­մեն տեղ չէ, որ հա­կա­մար­տու­թյան գո­տում մար­դիկ կա­րո­ղա­նում են այս­տե­սակ կյանք վա­րել, այս­տե­սակ հո­գե­բա­նու­թյուն զար­գաց­նել: