Logo
Print this page

ՈՉ ՄԻԱՅՆ ՀԱ­ՑԻՎ

Ա­նի ՄԱՆ­ԳԱ­ՍԱ­ՐՅԱՆ

Լրա­նում է բա­նաս­տեղծ, թարգ­մա­նիչ, գրա­կա­նա­գետ, հրա­պա­րա­կա­խոս, բ.գ.դ., պրո­ֆե­սոր Սոկ­րատ ԽԱ­ՆՅԱ­ՆԻ ծնն­դյան 91-ա­մյա­կը:

-Նախ՝ թույլ տվեք շնոր­հա­վո­րել Ձեզ, պա­րոն Խա­նյան։ 91 տա­րի զրու­ցել եք աշ­խար­հի հետ, հե­տաքր­քիր է, ի՞նչ է Ձեզ հա­ջող­վել պար­զել ու հաս­կա­նալ։
-Խո­րին շնոր­հա­կա­լու­թյուն՝ ծնն­դյանս 91-ա­մյա­կը շնոր­հա­վո­րե­լու հա­մար։ Իմ գի­տակ­ցա­կան կյան­քի տա­րի­նե­րի ըն­թաց­քում զրույցս ա­ռա­ջին հեր­թին Մաշ­տո­ցյան այ­բու­բե­նի հետ էր, մեր սր­տա­ցավ ու­սու­ցիչ­նե­րի հետ։ Դա­սե­րից հե­տո, ա­մա­ռա­յին ար­ձա­կուրդ­նե­րի օ­րե­րին զրույցս ցո­րե­նի ոս­կե­գույն հաս­կե­րի հետ էր, հնձ­վոր­նե­րի, հասկ հա­վա­քող­նե­րի հետ։
Իմ սերն­դի բախ­տը չէր բե­րել։ Մեծ Հայ­րե­նա­կա­նի տա­րի­նե­րին մենք ման­կու­թյուն չապ­րե­ցինք, ա­րագ քայլ քայ­լե­ցինք դե­պի ե­րի­տա­սար­դու­թյուն։ Այդ ժա­մա­նակ զրույցս հայ­րե­րը զոհ­ված դա­սըն­կեր­նե­րիս հետ էր, ծե­րու­նա­զարդ հա­մա­գյու­ղա­ցի­նե­րիս հետ՝ այ­գի­նե­րը մշա­կե­լիս, վա­րու­ցանք ա­նե­լիս, կա­լը կալ­սե­լիս։
Ինձ հա­ջող­վեց պար­զել և հաս­կա­նալ, որ մեզ­նից յու­րա­քան­չյու­րը մեր ժո­ղովր­դին բա­ժին հա­սած ճա­կա­տագ­րի կրողն է, ճա­կա­տա­գիր, ո­րի է­ջե­րին գր­ված է՝ մա­քա­ռում, ա­րա­րում, համ­բե­րու­թյուն, հայ­րե­նա­սի­րու­թյուն, հայ­րե­նի հա­վատ, լա­վա­տե­սու­թյուն։
-Եվ կար­ծում եմ հենց գրելն է օգ­նել ապ­րել։
-Դեռևս ա­ռա­ջին դա­սա­րա­նում իմ ուշքն ու միտ­քը բա­նաս­տեղ­ծու­թյուն­նե­րի վրա էր։ Ա­վագ եղ­բայրս՝ բա­նաս­տեղծ Սու­րեն Խա­նյա­նը, ոգևո­րում ու խրա­խու­սում էր ինձ։ Գրում էի բա­նաս­տեղ­ծու­թյուն­ներ։ Ա­ռա­ջին ո­տա­նա­վորս, հայ­րե­նա­սի­րա­կան թե­մա­յով, տպագր­վել է 1939-ին, ՙԽոր­հր­դա­յին Ղա­րա­բաղ՚ թեր­թում։ Մաս­նակ­ցել էի մար­զա­յին օ­լիմ­պիա­դա­յին այդ բա­նաս­տեղ­ծու­թյամբ։ Հա­վա­քել էին և տպագ­րել։
Ա­յո, ճիշտ եք կար­ծում։ Գրելն է ինձ օգ­նել ապ­րել։ Այդ ՙապ­րել՚ հաս­կա­ցու­թյու­նը բնու­թագր­վում է իմ 30 բա­նաս­տեղ­ծա­կան ու 40-ից ա­վե­լի գրա­կա­նա­գի­տա­կան ու­սում­նա­սի­րու­թյուն­նե­րով, 500-ից ա­վե­լի գրա­խո­սու­թյուն­նե­րով ու հոդ­ված­նե­րով։
-Կխնդ­րեի Ձեր կյան­քից ա­ռանձ­նաց­նեիք եր­կու կարևոր հատ­ված՝ ա­մե­նա­գե­ղե­ցի­կը և ա­մե­նա­դա­ժա­նը։
-Անձ­նա­կան կյան­քում ա­մե­նա­գե­ղե­ցիկն իմ ա­ռա­ջին որ­դու՝ Համ­լե­տի ծնունդն էր 1950-ին։ Իմ Համ­լե­տի, որն այ­սօր Մոսկ­վա­յի ա­վիա­մո­տոր­նե­րի կենտ­րո­նա­կան ինս­տի­տու­տի ա­վագ գի­տա­կան աշ­խա­տող է, աշ­խար­հահռ­չակ ֆի­զի­կոս։ Ա­մե­նա­դա­ժա­նը՝ իմ չորս ե­րե­խա­նե­րի մոր՝ իմ ա­ռա­ջին սի­րո մահն էր՝ 1981-ին։
Քա­ղա­քա­կան-հա­սա­րա­կա­կան կյան­քում ա­մե­նա­գե­ղե­ցիկ հատ­վա­ծը Ար­ցա­խի ա­զա­տագ­րումն էր թշ­նա­մու լծից, 1994-ին։ Ա­մե­նա­դա­ժա­նը՝ Ար­ցա­խի մեծ մա­սի կո­րուստն է վեր­ջին 44 օր­վա պա­տե­րազ­մի հետևան­քով։
-...Ի՞նչ ա­նել...
- Չհաշտ­վել ծանր պար­տու­թյան հետ, միա­բան­վել, միաս­նա­նալ հայ­րե­նի հո­ղի վրա, զին­վո­րագր­վել մեր պաշտ­պա­նա­կան բա­նա­կին՝ միշտ հի­շե­լով մեծն Չա­րեն­ցի պատ­գա­մը. ՙՈվ հայ ժո­ղո­վուրդ, քո միակ փր­կու­թյու­նը քո հա­վա­քա­կան ու­ժի մեջ է՚։
-Այս դա­ժան պա­տե­րազ­մի օ­րե­րին ար­վես­տա­գետ­նե­րից լսել եմ, որ եր­բեք այս­քան խո­րը չեն զգա­ցել գրա­կա­նու­թյան, ընդ­հան­րա­պես, ար­վես­տի ա­նի­մաստ լի­նե­լը։ Հա­մա­ձայն­վե՞լ։
- Գրա­կա­նու­թյունն ու ար­վես­տը եր­բեք ա­նի­մաստ չեն ե­ղել։ Պար­զա­պես ա­նի­մաստ քա­ղա­քա­կա­նու­թյուն են վա­րում ո­րոշ ղե­կա­վար­ներ, ո­րոնք մո­ռա­նում են Աստ­վա­ծաշն­չի ի­մաս­տուն խոր­հուր­դը .ՙՈչ միայն հա­ցիվ՚։ Չպետք է մո­ռա­նալ ՙԳրողն ա­պա­գա­յի դես­պանն է՚ գնա­հա­տա­կա­նը։ Չի կա­րե­լի հա­մա­ձայ­նել այն ըն­կեր­նե­րի հետ, ո­րոնք ար­վես­տը հա­մա­րում են ա­նի­մաստ։
-Կա­րե­լի է են­թադ­րել, որ Դուք շա­րու­նա­կում եք ստեղ­ծա­գոր­ծե՞լ։
- Ոչ թե կա­րե­լի է են­թադ­րել, այլ հա­մոզ­վել իմ 90-ա­մյա­կին նվիր­ված այն գնա­հա­տա­կա­նի ճշ­մար­տա­ցիու­թյու­նը, որ ըն­դգ­ծել է գրա­կան թեր­թը 2020-ի թիվ 2 հա­մա­րում ՙՆո­րե­րը թող գան ու մր­ցեն ինձ հետ...՚։ Նշեմ, որ միայն 2019-2020 թվա­կան­նե­րին ըն­թեր­ցո­ղի սե­ղա­նին եմ դրել ՙԹու­մա­նյան 150 ... Ժո­ղովր­դի կեն­սա­փի­լի­սո­փա­յա­կան ջա­հա­կի­րը՚ լուրջ ու­սում­նա­սի­րու­թյու­նը և ՙԿրակ չէ, ինչ է՚ բա­նաս­տեղ­ծու­թյուն­նե­րի նոր ժո­ղո­վա­ծուն, ո­րոնք ար­ժա­նա­ցել են գրա­կան մա­մու­լի բարձր գնա­հա­տա­կա­նին։
Բու­հե­րի գի­տա­կան տե­ղե­կագ­րում զե­տե­ղել եմ իմ 6 գի­տա­կան հոդ­ված­նե­րը։ Բա­ցի այդ աշ­խա­տանք­նե­րից, մա­մու­լում հան­դես եմ ե­կել գրա­խո­սու­թյուն­նե­րով՝ նոր տպագր­ված գր­քե­րի վե­րա­բե­րյալ։
-Գրե՞լ եք Ձեր լա­վա­գույն գոր­ծը։
- Աշ­խար­հի ոչ մի դա­սա­կան չի մատ­նան­շել իր գոր­ծե­րից լա­վա­գույ­նը։ Նրանք ե­րա­զել են գրել ի­րենց լա­վա­գույն եր­կը։ Գրո­ղը միշտ ա­րա­րում է լա­վա­գույ­նին հաս­նե­լու մի­տու­մով։ Գրո­ղի ձգ­տու­մը չի վեր­ջա­կետ­վում։
-Իմ վեր­ջին հար­ցը։ Հայ­րե­նիք. ո՞վ, թե՝ ի՞նչ ։
-Հայ­րե­նի­քը երկ­շերտ հաս­կա­ցու­թյուն է ։ Հայ­րե­նի հող-հո­ղի տեր։ Ա­ռանց տի­րոջ հո­ղը միայն տա­րածք է, տի­րա­զուրկ տա­րած­քը հայ­րե­նիք չէ։ Ապ­րենք մեր պա­պե­րի ա­վան­դած երկ­րում, պահ­պա­նենք ու պաշտ­պա­նենք այն։ Այդ է պա­հան­ջում հայ­րե­նի­քը։

 

 

 

 

Կայք էջից օգտվելու դեպքում ակտիվ հղումը պարտադիրէ © ARTSAKH TERT. Հեղինակային իրավունքները պաշտպանված են.