[ARM]     [RUS]     [ENG]

ՍՏԵՂԾԱԳՈՐԾԵԼ ԱՐՑԱԽՈՒՄ

Սուսաննա ԲԱԼԱՅԱՆ

Ստե­փա­նա­կեր­տի Սա­յաթ-Նո­վա­յի ան­վան ե­րաժշ­տա­կան քո­լե­ջի դա­սա­տու, ե­րի­տա­սարդ կոմ­պո­զի­տոր Էռ­նեստ Դուլ­գա­րյա­նի հետ ծա­նո­թա­ցել եմ պա­տա­հա­կան` գոր­ծի բե­րու­մով: Իր հմա­յիչ ժպի­տով, ըն­կա­լե­լու պատ­րաստ հա­յաց­քով միան­գա­մից գրա­վեց ու­շադ­րու­թյունս: Մտո­վի հար­ցե­րի շա­րան ծա­գեց. ին­չո՞ւ և ինչ­պե՞ս ստաց­վեց, որ նման մա­կար­դա­կի մաս­նա­գե­տը ե­կել է Ար­ցախ դա­սա­վան­դե­լու: Ինչ­պե՞ս կա­րո­ղա­ցավ ի­րեն դրսևո­րել իր հա­մար նոր մի­ջա­վայ­րում:

-Էռ­նեստ, ին­չո՞ւ ո­րո­շե­ցիք գալ Ար­ցախ: Ար­ցախ­ցի շատ տա­ղան­դա­վոր ե­րի­տա­սարդ­ներ են մեկ­նում Երևան` ու­սու­մը շա­րու­նա­կե­լու, ու ետ չեն վե­րա­դառ­նում: Երևի Ձեր ար­մատ­նե­րը Ար­ցա­խի՞ց են, և նախ­նի­նե­րի ա­րյո՞ւ­նը կան­չեց, թե՞ կան այլ պատ­ճառ­ներ:
-Դուք ճիշտ կռա­հե­ցիք, ար­մատ­ներս Ար­ցա­խից են, բայց միայն այդ հան­գա­ման­քը չէ, որ դեր խա­ղաց: Հայ­րա­կան կողմս Վար­դա­շա­տից է, մայ­րա­կա­նը` Մար­տա­կեր­տի շր­ջա­նի Վե­րին Հո­ռա­թա­ղից: Ա­վե­լի ճիշտ` պապս, մորս հայ­րը, նույն շր­ջա­նի Վանք գյու­ղից է: Ե­րի­տա­սարդ հա­սա­կում Վե­րին Հո­ռա­թա­ղում բնակ­վեց, իսկ ո­րոշ ժա­մա­նակ անց` տե­ղա­փոխ­վեց Բա­քու: Տա­տիկս Թա­լիշ գյու­ղից է, ով ու­սու­մը ստա­ցել է Շու­շիում: Ար­ցա­խի հետ կա­պը չէր ընդ­հատ­վում: Ինքս ծն­վել եմ Բաք­վում, 1988 թվա­կա­նին: Ա­յո, հենց Ղա­րա­բա­ղյան շարժ­ման սկզ­բի օ­րե­րին, երբ Սում­գա­յի­թում ջար­դեր էին տե­ղի ու­նե­նում: Մի տա­րի էլ դեռ Բաք­վում էինք: Բայց երբ այն­տեղ էլ սկս­վե­ցին ջար­դե­րը« և մեր շեն­քի վրա հար­ձակ­վե­ցին, մի կերպ դուրս ե­կանք, փրկ­վե­ցինք: Ոչ մի բան չկա­րո­ղա­ցանք հա­նել տնից: Ինք­նա­թի­ռով տե­ղա­փոխ­վե­ցինք Վրաս­տան, այն­տե­ղից էլ` Հա­յաս­տան: Հաս­տատ­վել ենք Լո­ռու մար­զի Ա­լա­վեր­դի քա­ղա­քին մոտ Փոքր Այ­րում գյու­ղում և սկ­սել զրո­յից: Ա­նա­սուն ենք պա­հել, հող մշա­կել: Ծնող­ներս քա­ղա­քին ըն­տե­լա­ցած մար­դիկ էին, բայց սկ­սե­ցին զբաղ­վել գյու­ղատն­տե­սու­թյամբ:
-Ծնող­ներդ այդ տա­րի­նե­րին ադր­բե­ջա­նա­կան քա­ղաք­նե­րից ար­տա­գաղ­թող հա­յե­րին ոչ բնո­րոշ ո­րո­շում են կա­յաց­րել` հիմն­վել Հա­յաս­տա­նում, այն էլ` գյու­ղում:
-Ծնող­ներս, հատ­կա­պես` մայրս, հս­տակ ու­զում էին, որ ի­րենց ե­րե­խա­նե­րը հայ մե­ծա­նան, հայ­կա­կան դպ­րո­ցում սո­վո­րեն: Դա ի­րենց հա­մար շատ կարևոր էր: Այն­պես է ստաց­վել, որ Բաք­վում ապ­րե­լը մորս ընտ­րու­թյու­նը չէր, նա միշտ ու­զում էր բնակ­վել Հա­յաս­տա­նում: Շատ հնա­րա­վո­րու­թյուն­ներ ու­նեինք տե­ղա­փոխ­վել Ռու­սաս­տան, բայց ծնող­ներս, իսկ հե­տո էլ մենք չու­զե­ցինք: Հի­շում եմ` ման­կու­թյան տա­րի­նե­րին շատ էինք աշ­խա­տում, օգ­նում ծնող­նե­րիս: Նաև ե­րաժշ­տա­կան դպ­րո­ցում էի սո­վո­րում, դաշ­նա­մու­րի դա­սա­րա­նում: Ես ու եղ­բայրս ա­վար­տել ենք Ա­լա­վեր­դու ե­րաժշ­տա­կան դպ­րո­ցը: Հենց փոքր տա­րի­քից ստեղ­ծա­գոր­ծում էի: Վա­նա­ձո­րի ե­րաժշ­տա­կան ու­սում­նա­րա­նում սո­վո­րում էի ե­րաժշ­տու­թյան տե­սու­թյան բաժ­նում: Ու­սում­նա­րանն ա­վար­տե­լուց հե­տո ըն­դուն­վե­ցի Երևա­նի Կո­մի­տա­սի ան­վան կոն­սեր­վա­տո­րիա­յի կոմ­պո­զի­ցիա­յի բա­ժին: Բա­կա­լավ­րի բո­լոր 4 տա­րին սո­վո­րում էի Էդ­վարդ Միր­զո­յա­նի, մա­գիստ­րա­տու­րան էլ` Վար­դան Ա­ճե­մյա­նի դա­սա­րա­նում:
-Այ­սինքն, հա­վա­տա­րիմ եք դա­սա­կա՞ն ե­րաժշ­տու­թյա­նը:
-Ա­յո, ժա­մա­նա­կա­կից դա­սա­կան ե­րաժշ­տու­թյուն եմ գրում: Եվ հենց կոն­սեր­վա­տո­րիա­յում սկս­վեց իմ ստեղ­ծա­գոր­ծական վե­րել­քը: Մաս­նակ­ցում էի զա­նա­զան մր­ցույթ­նե­րի, ո­րոնք անց էին կաց­վում կոն­սեր­վա­տո­րիա­յում, Հա­յաս­տա­նում, ար­տեկր­նե­րում: Հաղ­թա­նակ­նե­րի հետ զու­գա­գեռ սկ­սե­ցին ինձ ճա­նա­չել:

-Ու­նե՞ք կա­տար­ված ու ձայ­նագր­ված ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյուն­ներ: Եվ ի՞նչ ժան­րի ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյուն­ներ եք գրում:
-Ա­յո, Հա­յաս­տա­նի պե­տա­կան սիմ­ֆո­նիկ ե­րի­տա­սար­դա­կան նվա­գախմ­բի կա­տար­մամբ գոր­ծեր կան: Գրում եմ և՜ սիմ­ֆո­նիկ, և՜ կա­մե­րա­յին /տար­բեր գոր­ծիք­նե­րի հա­մար/ ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյուն­ներ: 2012-ին Սանկտ Պե­տեր­բուր­գում Յու­րի Ֆա­լի­կի ան­վան մր­ցույ­թում գրա­վել եմ 1-ին տե­ղը, և այդ ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյու­նը կա­տա­րեց Սանկտ Պե­տեր­բուր­գի թավ­ջու­թա­կա­հար­նե­րի ան­սամբ­լը, ով նաև մր­ցույ­թի կազ­մա­կեր­պիչն էր: Հե­տո Չե­խիա­յում անց­կաց­վող Դվոր­ժա­կի ան­վան մր­ցույ­թում ար­ժա­նա­ցա 2-րդ մր­ցա­նա­կի: Ֆրան­սիա­յում ՀԲԸՄ-ի կող­մից Սա­յաթ-Նո­վա­յի ան­վան հա­մա­հայ­կա­կան մր­ցույ­թին 3-րդ տե­ղը գրա­վե­ցի: Ի դեպ, ա­սեմ, որ այդ մր­ցույ­թին ողջ աշ­խար­հի հայ կոմ­պո­զի­տոր­ներն էին մաս­նակ­ցում, և հաղ­թել նման մր­ցույ­թին շատ դժ­վար էր: Կա­րե­լի է ա­սել, որ շատ բեղմ­նա­վոր շր­ջան էր կոն­սեր­վա­տո­րիա­յում սո­վո­րե­լու տա­րի­նե­րը:
-Հատ­կա­պես նման հաղ­թա­նակ­նե­րի հե­ղի­նակն ին­չո՞ւ ո­րո­շեց գալ Ար­ցախ:
-Այս­տեղ ինձ կա­պող շատ հան­գա­մանք­ներ կան: Բա­ցի դրա­նից, ինքս ղա­րա­բաղ­ցի եմ, ու­նեմ լավ ըն­կեր­ներ այս­տեղ: Պե­տա­կան երգ­չախմ­բի հետ եմ սերտ հա­մա­գոր­ծակ­ցում: Շր­ջա­պատ կար: Մի քա­նի ան­գամ ե­կել էի Ար­ցախ, շատ սի­րե­ցի և՜ Ստե­փա­նա­կեր­տը, և՜ Շու­շին, Գան­ձա­սա­րը, ընդ­հան­րա­պես` ա­մեն ին­չը: Մտո­վի ինքս ինձ ա­սա­ցի. ե­թե ո­րո­շե­ցի մնալ Հա­յաս­տա­նում, ա­պա կու­զե­նա­յի հենց Ար­ցա­խում աշ­խա­տել: Ես ստեղ­ծա­գոր­ծում եմ և կապ չու­նի որ­տեղ ես ապ­րում, կարևո­րը` նպաս­տող, տրա­մադ­րող մի­ջա­վայր լի­նի, ինչն էլ այս­տեղ գտա: Իսկ դա­սա­վան­դե­լը իմ երկ­րորդ գործն է: Հիմ­նա­կա­նում ստեղ­ծա­գոր­ծում եմ, պատ­վեր­ներ ու­նեմ, և գոր­ծերս պա­հանջ­ված են:
-Կա՞ն խմ­բեր, ան­հատ կա­տա­րող­ներ, ով­քեր կա­տա­րում են Ձեր ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյուն­նե­րը:
-Մինչև իմ գալն այս­տեղ, Ար­ցա­խի պե­տա­կան երգ­չա­խում­բը` Նի­նա Գրի­գո­րյա­նի ղե­կա­վա­րու­թյամբ, կա­տա­րել էր իմ ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյու­նը: Իմ գոր­ծե­րը, հիմ­նա­կա­նում, Երևա­նում և ար­տա­սահ­մա­նում են կա­տա­րում: Օ­րի­նակ, հուն­վա­րի 31-ին ՙԱ­սո­նանս՚ ան­սամբ­լի կա­տար­մամբ օն-լայն ձևա­չա­փով տե­ղի է ու­նե­ցել նոր ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյան ա­ռաջ­նան­վա­գը, ին­չը միան­գա­մից մի քա­նի կայ­քէ­ջե­րում է հե­ռար­ձակ­վել, այդ թվում` Հա­յաս­տա­նի մշա­կույ­թի նա­խա­րա­րու­թյան: Հենց այդ խումբն է Բեթ­հո­վե­նի 250-ա­մյա­կին նվիր­ված նոր գործ պատ­վի­րել:
-Ո­րո՞նք են Ձեր ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյա­նը բնո­րոշ հատ­կա­նիշ­նե­րը:
-Զուտ ո­ճա­յին ա­ռու­մով պոս­տա­վան­գար­դին եմ մո­տիկ: Բայց իմ ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյուն­նե­րում կան և՜ դա­սա­կա­նին, և՜ ազ­գա­յի­նին, և՜ ա­վան­գար­դին բնո­րոշ հատ­կա­նիշ­ներ: Ազ­գա­յի­նից ո­գեշ­նչ­վում եմ մեր հնա­դա­րյան շա­րա­կան­նե­րից, տա­ղե­րից, ժո­ղովր­դա­կան մե­ղե­դի­նե­րից: Ճիշտ է, կոնկ­րետ ինչ-որ մե­ղե­դի չեմ օգ­տա­գոր­ծում, բայց լա­դա­յին, ին­տո­նա­ցիոն ա­ռու­մով հղում եմ դրանց, քա­նի որ դա մեր ազ­գա­յին ե­րաժշ­տու­թյան հիմքն է: Ան­շուշտ, զուտ դա­սա­կան և ժա­մա­նա­կա­կից դա­սա­կան ե­րաժշ­տու­թյան ազ­դե­ցու­թյունն էլ են կրում ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյուն­ներս: Ե­րաժշ­տա­կան մտա­ծե­լա­կերպս ա­կա­դե­միա­կան է: Ըստ էու­թյան, գրում եմ ա­կա­դե­միա­կան դա­սա­կան ե­րաժշ­տու­թյուն՝ իր բո­լոր կա­նոն­նե­րով:
-Ու­նե՞ք այս­տեղ հնա­րա­վո­րու­թյուն` կենտ­րո­նա­նա­լու, ստեղ­ծա­գոր­ծե­լու, թե՞ ամ­բողջ ժա­մա­նա­կը դա­սա­վանդ­ման ու կեն­ցա­ղին է գնում:
-Մինչև աշ­խա­տան­քի ըն­դուն­վե­լը հասց­րել եմ լի­նել Շու­շիում, քա­նի որ տե­ղա­փոխ­վել եմ Ար­ցախ ամ­ռա­նը: Շատ հա­վա­նե­ցի քա­ղա­քի մթ­նո­լոր­տը և տուն վար­ձե­ցի հենց Շու­շիում: Այն­պես է ստաց­վել, որ աշ­խա­տան­քի եմ ըն­դուն­վել նաև Շու­շիի Դա­նիել Ղա­զա­րյա­նի ան­վան հան­րակր­թա­կան-ե­րաժշ­տա­կան դպ­րո­ցում: Ցա­վոք, պա­տե­րազ­մը սկս­վեց, և ես նո­րից փախս­տա­կա­նի կար­գա­վի­ճա­կում հայ­տն­վե­ցի: Իմ հա­մեստ ու­նեց­ված­քը մնաց այն­տեղ: Բո­լո­րո­վին չէի պատ­կերց­նում, որ Շու­շին ան­վե­րա­դարձ կա­րող է մնալ ադր­բե­ջան­ցի­նե­րին: Թե չէ, պա­տե­րազ­մի սկզ­բում հնա­րա­վոր էր գո­նե անձ­նա­կան կարևոր ի­րե­րը հա­նել տնից: Բա­ցի անձ­նագ­րից՝ մնա­ցած բո­լոր փաս­տաթղ­թե­րը մնա­ցին այն­տեղ: Ա­յո, ո­րո­շե­ցի պա­տե­րազ­մից հե­տո վե­րա­դառ­նալ Ար­ցախ։ Ա­սա­ցի՝ ինչ­պես բո­լո­րը, այն­պես էլ՝ ես։ Ոչ ո­քից ա­ռա­վել չեմ։ Ինչ կլի­նի՝ կլի­նի։ Ես այդ­պես եմ զգում, որ այս­տեղ պետք է լի­նեմ։