[ARM]     [RUS]     [ENG]

ԹԱՏՐՈՆԸ ՀՈԳՈՒ, ՎԵՐԱՊՐՈՒՄԻ ԱՐՎԵՍՏ Է

Նվարդ ՍՈՂՈՄՈՆՅԱՆ

 Ստե­փա­նա­կեր­տի Վահ­րամ Փա­փա­զյա­նի ան­վան պե­տա­կան դրա­մա­տի­կա­կան թատ­րո­նում զու­գա­հե­ռա­բար ըն­թա­նում են աշ­խա­տանք­ներ եր­կու բե­մադ­րու­թյան շուրջ։ Ա­ռա­ջի­նը, ո­րի աշ­խա­տանք­նե­րը սկս­վել են դեռևս ապ­րի­լին, կրում է ՙԵր­կն­քից ե­րեք խն­ձոր ըն­կավ՚ վեր­նա­գի­րը` ըստ Նա­րի­նե Աբ­գա­րյա­նի հա­մա­նուն վե­պի, բե­մադ­րող ռե­ժի­սորն է Ա­մե­րի­կա­յի Միա­ցյալ Նա­հանգ­նե­րում բնակ­վող Կա­րի­նե Քո­չա­րյա­նը, երկ­րոր­դը՝ ՙՀրե­շը լուս­նի վրա՚ պիե­սի բե­մա­կա­նա­ցումն է (հե­ղի­նակ՝ Ռի­չարդ Կա­լի­նոս­կի), գործ, ո­րը ար­ցախ­ցի հան­դի­սա­տե­սին ծա­նոթ է Մհեր Մկրտ­չյան թատ­րո­նի հյու­րա­խա­ղե­րից: Նոր բե­մադ­րու­թյան ռե­ժի­սորն է երևա­նաբ­նակ Վա­հան ԽԱՉԱՏՐՅԱՆԸ։ Տե­ղե­կաց­նենք, որ փոր­ձե­րը սե­ղա­նի շուրջ սկս­վել են հու­նի­սի սկզ­բին։

-Քա­նի որ Վա­հան Խա­չատ­րյան ա­նուն-ազ­գա­նու­նը այն­քան էլ ծա­նոթ չէ մեր ըն­թեր­ցող­նե­րից շա­տե­րին, խնդ­րում եմ ներ­կա­յա­նաք։
- 20-ա­մյա ստեղ­ծա­գոր­ծա­կան ու­ղիս սկ­սել եմ Հայ­ֆիլ­մում` փոք­րիկ բե­մադ­րու­թյուն­նե­րով։ Բե­մադ­րու­թյուն­ներ ու­նեմ Երևա­նի Ստա­նիս­լավս­կու ան­վան ռու­սա­կան թատ­րո­նում, Հեն­րիկ Մա­լյա­նի ան­վան թատ­րո­նում, Մհեր Մկրտ­չյան ար­տիս­տա­կան թատ­րո­նում, ՙԱր­մե­նիա՚ և ՙՀան­րա­յին՚ հե­ռուս­տաըն­կե­րու­թյուն­նե­րում տար­բեր նա­խագ­ծե­րի հե­ղի­նակ եմ։ 2010-ին նկա­րա­հա­նել եմ ՙՍուրբ խաչն ա­ռանց խա­չի՚ ֆիլ­մը (փաս­տագ­րա­կան), հան­րա­յին հե­ռուս­տա­տե­սու­թյու­նում՝ ՙԳեր­դաս­տան՚ նա­խա­գի­ծը, ՙՈվ է գա­զա­նը՚ ֆիլմը, ո­րը կեն­դա­նի­նե­րի նկատ­մամբ ան­մարդ­կա­յին վե­րա­բեր­մուն­քի մա­սին է, մեծ ար­ձա­գանք գտավ, աշ­խար­հով մեկ պտտ­վեց։ Վեր­ջին նա­խա­գիծս՝ ՙՍտ­վեր­նե­րը ծն­վում են լու­սա­բա­ցին՚ գր­քի հի­ման վրա, ա­մե­րի­կա­հայ հա­մայն­քի հա­մար նկա­րա­հան­ված 15 մա­սից կազմ­ված հե­ռուս­տա­նո­վելն է։
-Ո՞րն է Ձեզ ա­վե­լի հո­գե­հա­րա­զատ, կի­նո՞ն, թե՞ թատ­րո­նը։
-Թատ­րո­նը։ Թատ­րո­նով և թատ­րո­նում ես ապ­րում եմ, դա իմ տե­սակն է, իմ ձևա­չափն է։ Ե­թե բե­մից և դահ­լի­ճից ե­կող է­ներ­գիան չկա, ու­րեմն ես չկամ։ Իսկ կի­նոն… կի­նոն ոնց որ ես սր­ճա­րա­նից դուրս գամ զբոս­նե­լու։
-Ին­չո՞ւ ան­պայ­ման Ար­ցախ, և ո՞րն է Ար­ցա­խում գործ բե­մադ­րե­լու շար­ժա­ռի­թը։
-Վա­ղուց, դեռ պա­տե­րազ­մից էլ ա­ռաջ, նպա­տակ ու­նեի գալ, բայց ա­մեն ան­գամ մի բան խան­գա­րում էր։ Ան­կեղծ ա­սած, մենք մեզ ճիշտ չէինք պա­հում Ար­ցա­խի նկատ­մամբ,- սա իմ կար­ծիքն է։ Ար­վես­տա­գե­տը պետք է ու­նե­նա պե­տա­կա­նա­մետ մտա­ծե­լա­կերպ,- սա ևս իմ կար­ծիքն է։ Ար­ցա­խը մեր հայ­րե­նի­քի մասն է, մեր հայ­րե­նիքն է, սխալ էր, որ մենք այս­տեղ քիչ գործ էինք ա­նում։ Մեծ մա­սամբ գնում-գա­լիս էինք ար­տեր­կիր, բայց Ար­ցա­խը, որ? մեր ան­բա­ժան մասն է, մեր տե­սա­դաշ­տից, մեր գոր­ծու­նեու­թյու­նից դուրս էր։ Մի խոս­քով: Իմ ըն­կեր­ներն ինձ ա­կան­ջա­լուր ե­ղան, ա­ջակ­ցե­ցին, օգ­նե­ցին, որ հայ­տն­վեմ այս­տեղ։ Պա­տե­րազ­մը դար­ձավ այն շար­ժա­ռի­թը, որ հաս­տա­տեց՝ պի­տի գամ։
-Ծա­նո՞թ էիք կո­լեկ­տի­վին։
-Կո­լեկ­տի­վին՝ ոչ։ Բայց այն ջերմ մթ­նո­լոր­տը, որ ի­րար հետ շփ­վում ենք, աշ­խա­տում ենք, ար­դյուն­քը, որ ստաց­վում է և պի­տի ստաց­վի, ինձ գո­հաց­նում է։ Դե­րա­սան­նե­րի ո­գեշ­նչ­վա­ծու­թյու­նը, փո­խըմ­բռ­նու­մը, որ կա իմ ու ի­րենց միջև ինձ ու­րա­խաց­նում է: Ի դեպ, իմ բախ­տը միշտ բե­րում է այն ի­մաս­տով, որ դե­րա­սան­նե­րը, ում հետ շփ­վում եմ, ըն­կա­լում են ինձ, քաջ գի­տակ­ցում են ի­րենց ա­ռա­քե­լու­թյու­նը։ Ար­ցա­խում գտն­վե­լու 12 օր­վա ըն­թաց­քում դե­րա­սան­նե­րը կա­րո­ղա­ցել են յու­րաց­նել 40-է­ջա­նոց գոր­ծը, այն­քան, որ նույ­նիսկ կա­րող եմ փոր­ձե­րը բեմ հա­նել։ Թատ­րո­նը հո­գու ար­վեստ է, վե­րապ­րու­մի ար­վեստ է, և ես շատ գոհ եմ` տես­նե­լով, թե նրանք ան­ծա­նոթ ռե­ժի­սո­րի հետ ինչ­պի­սի նվի­րու­մով են կպել գոր­ծին:
- Իսկ ին­չո՞ւ հատ­կա­պես այդ գոր­ծը:

-Իմ ըն­կե­րա­կան շր­ջա­պա­տում քն­նար­կում էինք` ինչ բե­մադ­րել։ Ես մտա­ծում էի՝ այս ծանր վի­ճա­կում ինչ-որ լու­սա­վոր կա­տա­կեր­գու­թյուն վերց­նել, որ մար­դիկ կտր­վեն ա­ռօ­րյա­յից ու հոգ­սե­րից, մեկ էլ էս պիե­սը կար­ծես վերևից ըն­կավ ա­փիս մեջ. Ստա­նիս­լավս­կու թատ­րո­նի գրա­կան մա­սի վա­րի­չը խոր­հուրդ տվեց այս գոր­ծը, ո­րի մեջ կա հա­յի՝ կյան­քը շա­րու­նա­կե­լու ա­րա­րիչ տե­սա­կը։ Ռի­չարդ Կա­լի­նոս­կին ազ­գու­թյամբ լեհ է, ին­քը ե­ղել է նա­վաս­տի­նե­րից մե­կը այն նա­վում, որ Մու­սա լե­ռան հա­յե­րին տար­հա­նել է, ին­քը ծա­նոթ է հա­յի պատ­մու­թյա­նը, հա­յի ճա­կա­տագ­րին։ Ու­րիշ բան է, երբ հայ հե­ղի­նակն է խո­սում ցե­ղաս­պա­նու­թյան մա­սին, երբ ող­բեր­գու­թյու­նը ճն­շում է, երբ գրա­ծը մի տե­սակ ծանր է ստաց­վում, իսկ այս դեպ­քում օ­տա­րազ­գի հե­ղի­նա­կը կա­րո­ղա­ցել է կող­քից նա­յել հա­յի ող­բեր­գու­թյա­նը։ Ար­վես­տա­գետ ըն­կեր­նե­րիցս մե­կը մի զրույ­ցում ա­սաց. ՙ106 տա­րի մենք ապ­րում ենք ապ­րի­լի 24-ը, այն­պես եմ ու­զում, որ ազ­գիս հա­մար ապ­րի­լի 25-ը բաց­վի՚։ Խոս­քը մո­ռա­ցու­թյան մա­սին չէ, բայց մենք չենք կա­րո­ղա­նում ան­ցյա­լից հետևու­թյուն ա­նել, ա­ռաջ գնալ դե­պի հաղ­թա­նակ: Մենք հա­սել ենք մի հան­գր­վա­նի, որ նույ­նիսկ սկ­սել ենք ինք­ներս մեզ չճա­նա­չել։ Ար­վես­տա­գե­տի ֆունկ­ցիան է ազ­գին վե­րա­դարձ­նել իր ար­մատ­նե­րին, իր ի­րա­կան տե­սա­կին։ Ես ինքս ինձ վրա պար­տա­կա­նու­թյուն եմ դրել, ձևա­կեր­պեմ այս­պես՝ ե­կել եմ ոչ թե օգ­նեմ, այլ ինչ-որ մի բան փո­խեմ որ­պես ար­վես­տի մարդ։
-Ա­ռա­ջի­կա Ձեր ծրագ­րե­րը` կապ­ված Ար­ցա­խի թատ­րո­նի հետ կամ առ­հա­սա­րակ։
-Առ­հա­սա­րակ, ես չեմ սի­րում դեպ­քե­րից ա­ռաջ անց­նել, բայց նպա­տակ ու­նեմ իմ ծա­ռա­յու­թյուն­նե­րը ա­ռա­ջար­կել, օգ­նել Փա­փա­զյա­նի ան­վան թատ­րո­նին, որ թատ­րո­նում և նրա շուրջ կյան­քը ե­ռա։ Չի լի­նե­լու այն­պես, որ ներ­կա­յա­ցու­մը ա­րե­ցի և վերջ։ Ես նույ­նիսկ մտա­ծում եմ, որ իմ օ­րի­նա­կը վա­րա­կիչ կդառ­նա, իմ ըն­կեր­նե­րը ևս կգան տար­բեր գոր­ծեր բե­մադ­րե­լու։ Որ­պես­զի հան­դի­սա­տես-թատ­րոն-ար­վես­տա­գետ մշ­տա­կան շփում լի­նի, որ­պես­զի մշ­տա­կան մշա­կու­թա­յին մե­խա­նիզմ աշ­խա­տի։ Մենք պետք է ի­րա­րով ապ­րենք, որ­պես մի ազգ եր­կիր, հայ­րե­նիք։
-Ճի՞շտ հաս­կա­ցա, որ Ար­ցա­խում բե­մադ­րու­թյուն ա­նե­լը շա­րու­նա­կա­կան կլի­նի։
-Ա­յո։ Ես սի­րով կշա­րու­նա­կեմ։ Երկ­րորդն ար­դեն ո­րոշ­ված է, բայց չեմ ու­զում փա­կագ­ծե­րը բա­ցել:
-Խա­ղա­ղա­պահ­նե­րի ներ­կա­յու­թյո՞ւնն է դեր խա­ղա­ցել, որ ռու­սե­րեն բե­մադ­րու­թյուն ա­նեք։
-Իսկ ին­չու՝ ոչ, նաև։ Աշ­խար­հում մեզ վատ են ճա­նա­չում, դրա­նում նաև մեր մե­ղա­վո­րու­թյու­նը կա։ Օ­րի­նակ բե­րենք ռու­սա­կան կի­նոար­տադ­րու­թյու­նից. հա­յը ներ­կա­յաց­վում է որ­պես չար­չի, վա­ճա­ռա­կան ու վա­րորդ… Իմ նպա­տակն է այս ներ­կա­յա­ցու­մը տա­նել դուրս, պտ­տել աշ­խար­հում, այլ տրա­մադ­րու­թյուն ստեղ­ծել։ Ինձ հա­մար շատ կարևոր է, որ Ար­ցա­խի մայր թատ­րո­նը դուրս գա, օ­րի­նակ, Ռու­սաս­տան։ Ան­կեղծ, իմ կար­ծիքն այն է, որ ներ­կա­յա­ցում­նե­րը լի­նեն նաև այլ լե­զու­նե­րով։ Ե­թե հա­յե­րեն ներ­կա­յա­ցում տա­նենք, մենք` հա­յե­րով, կնս­տենք, մեր վշ­տից, մեր տե­սա­կից կխո­սենք, և` վերջ։ Իսկ օ­տա­րա­լե­զու բե­մադ­րու­թյամբ` կու­նե­նանք այլ հան­դի­սա­տես։ Մենք ներ­կա­յաց­նում ենք հա­յին, նրա տե­սա­կը, լե­զուն կարևոր չէ։ Ան­րի Վեր­նո­յը, որ ՙՄայ­րիկ՚-ը ներ­կա­յաց­րեց ֆրան­սե­րե­նով` պա­կա­սեց­րե՞ց, թե՞ ա­վե­լաց­րեց հա­յի ար­ժե­քը, հա­յի խն­դի­րը։ Այլ լեզ­վով մենք թե­ման ա­վե­լի ենք բարձ­րա­ձայ­նում, լսե­լի դարձ­նում։
-Իսկ մեր դե­րա­սան­նե­րը օ­տար լե­զուն ինչ­պե՞ս են հաղ­թա­հա­րում։
-Սկզ­բում կաս­կած­ներ ու­նեի, բայց հենց ա­ռա­ջին փոր­ձե­րից ցր­վե­ցին։ Մենք փոր­ձերն ա­նում ենք ա­ռանց աշ­խա­տան­քա­յին ժա­մե­րի սահ­մա­նա­փակ­ման` և՜ ան­հա­տա­կան, և՜ ընդ­հա­նուր ձևով։ Լա­վը գի­տե՞ք որն է, որ օր­վա վեր­ջում ես … սպառ­վում եմ, դե­րա­սան­նե­րը՝ ոչ։ Քա­ջի­կը խա­ղում է ի­տա­լա­ցու դեր, նա լեզ­վի խն­դիր չու­նի, իսկ եր­կու ե­րի­տա­սարդ­նե­րը, ո­րոնք ընդգրկված են բե­մադ­րու­թյան մեջ, ռու­սե­րեն ինձ­նից լավ են խո­սում։
-Ա­ռա­ջին ան­գա՞մն եք Ար­ցա­խում։
-Ես այս­տեղ եր­կու տա­րի ե­ղել եմ զին­վո­րա­կան ծա­ռա­յու­թյան մեջ` Մա­տա­ղի­սում, 1990-ա­կան­նե­րին։ Դրա­նից հե­տո էլ եմ ե­կել-գնա­ցել։ Ես լավ գի­տեմ հա­յի այս տե­սա­կը, Ար­ցա­խը, ար­ցախ­ցուն։ Եր­բեմն լսում եմ, ա­սում են՝ ինչ տե­սակ մար­դիկ են… Ա­սում եմ՝ մար­դիկ գո­նե տե­սակ ու­նեն, ան­տե­սակն ո՞ւմ է պետք, բամ­բա­սող­ներ… Ինձ հա­մար եր­բեք ջր­բա­ժան չի ե­ղել։ Կապ չու­նի` Սյու­նիքն է, Լո­ռին է, թե Ար­ցա­խը։
Իմ մո­լո­րա­կը Հա­յաս­տանն է, նրա­նից դուրս ես չկամ։