[ARM]     [RUS]     [ENG]

«ԻՄ ՍԵ­ՐԸ ԹԱՏ­ՐՈՆՆ ԷՐ»

Ա­րե­գա Պետ­րո­սյան։ Ծնն­դյան թվա­կա­նը`1948։ Ծնն­դա­վայ­րը՝ Աս­կե­րա­նի շր­ջա­նի Այ­գես­տան գյուղ։ Ա­վար­տել է տե­ղի միջ­նա­կարգ դպ­րո­ցը։ Աշ­խա­տան­քա­յին գոր­ծու­նեու­թյունն սկ­սել է մար­զա­յին եր­գի-պա­րի պե­տա­կան հա­մույ­թում՝ որ­պես պա­րու­հի։ 1971-ից աշ­խա­տում է Ստե­փա­նա­կեր­տի Վ. Փա­փա­զյա­նի ան­վան պե­տա­կան դրա­մա­տի­կա­կան թատ­րո­նում։ 2004-ին նրան շնորհ­վեց հան­րա­պե­տու­թյան վաս­տա­կա­վոր ար­տիս­տի  պատ­վա­վոր կո­չում։ 2008-ին Երևա­նում, Մե­տաք­սյա Սի­մո­նյա­նի ծնն­դյան 80-ա­մյա­կին նվիր­ված թա­տե­րա­կան փա­ռա­տո­նում «Ար­տոն­ված ե­ղեռն» բե­մադ­րու­թյու­նում խա­ղա­ցած դե­րի հա­մար ար­ժա­նա­ցավ  Հա­յաս­տա­նի թա­տե­րա­կան գոր­ծիչ­նե­րի միու­թյան ՙԱր­տիստ՚ մր­ցա­նա­կի, 2012-ին պարգևատր­վեց ՀԹԳՄ Ոս­կե մե­դա­լով։ Նաև նրա նվիր­վա­ծու­թյան շնոր­հիվ թատ­րո­նի դռ­նե­րը չփակ­վե­ցին…

-Մաս­նա­գի­տա­կան կր­թու­թյուն չես ստա­ցել, բայց թատ­րոն ե­կար… քո ե­րա­զան­քի հետևից։ Ըն­տա­նի­քը, որ­տեղ ծն­վել ու մե­ծա­ցել ես, հե­ռու էր թա­տե­րա­կան-մշա­կու­թա­յին մի­ջա­վայ­րից…
-Բազ­ման­դամ ըն­տա­նիք՝ ութ ե­րե­խա՝ չորս եղ­բայր, չորս քույր։ Եղ­բայր­ներս տա­րի­քով էին՝ ծն­ված 1936 և 1939թթ., հայրս վե­րա­դար­ձավ Մեծ հայ­րե­նա­կա­նից, ես ծն­վե­ցի, ու հե­տո՝ քույ­րերս. մի ամ­բողջ ման­կա­պար­տեզ, ինձ­նից փոք­րե­րի հա­մար դա­յակ ու դաս­տիա­րակ­չու­հի էի։ Մայրս հաշ­վա­պահ էր աշ­խա­տում, բայց կի­նո ու թատ­րոն շատ էր սի­րում, միշտ բազ­մազ­բաղ, միշտ կեն­ցա­ղա­յին հոգ­սե­րի մեջ, ինձ վերց­նում և ա­կումբ էր գնում՝ կի­նո, թատ­րոն դի­տե­լու։ Մայ­րա­կան կողմս մար­զիկ­ներ էին և պրո­ֆե­սիո­նալ սպոր­տում հա­ջո­ղու­թյուն­ներ ու­նեին գրան­ցած: Մայրս թեթև աթ­լե­տի­կա­յով էր զբաղ­վում, մինչև ե­րե­խա­նե­րի քա­նա­կը ե­րե­քից անց­նե­լը։
Մեր տա­նը մի լու­սան­կար կար կախ­ված, ո­րի հան­դեպ փոք­րերս տես­նում էինք ա­վագ­նե­րի ակ­նա­ծան­քը. մորս հայրն էր, դաշ­նակ Ա­լեք­սա­նը, «Գեոր­գիևյան խաչ»-ի աս­պետ, հայ-թա­թա­րա­կան կռիվ­նե­րի ժա­մա­նակ աչ­քի ըն­կած, 1920-ի ջար­դի ժա­մա­նակ թուր­քի սրից ըն­կած։ Հայ-թուր­քա­կան ազ­գա­մի­ջյան կռիվ­նե­րի մա­սին մորս զրույց­նե­րը և մոր­մո­քը տպա­վոր­վել էին ու ա­ռայ­սօր թարմ են։ Մայրս աշ­խա­տա­սեր, հյու­րա­սեր, բա­րե­կա­մա­սեր կին էր, հայրս՝ հո­ղի մարդ, այ­գե­գործ ու որ­սորդ, մեծ այ­գի ու­նեինք, հրաշք, ա­մեն միրգ էլ կար, այ­գե­գոր­ծու­թյան հետ էլ ձուկ, նա­պաս­տակ էր որ­սում, մայրս կար էր ա­նում, հայրս լո­բին էր ջրում, գե­տի ձուկ էինք խո­րո­վում։ Ման­կու­թյունս ու պա­տա­նե­կու­թյունս սի­րո ու հա­մե­րաշ­խու­թյան մթ­նո­լոր­տում է ան­ցել։ Բազ­ման­դամ ըն­տա­նի­քում եր­ջան­կու­թյուն էր տի­րում։
Ըն­տա­նե­կան մի­ջա­վայ­րը, ի­հար­կե, հե­ռու էր թա­տե­րա­կան-մշա­կու­թա­յի­նից, բայց ինձ վրա մեծ տպա­վո­րու­թյուն էր թո­ղել ան­վա­նի դե­րա­սա­նու­հի Մար­գո Բա­լա­սա­նյա­նը, մո­տիկ ազ­գա­կան ու հա­մա­գյու­ղա­ցի, ով հյու­րա­խա­ղե­րի ժա­մա­նակ միշտ մեր տուն էր գա­լիս։ Դպ­րո­ցա­կան մի­ջո­ցա­ռում­նե­րի ակ­տիվ մաս­նա­կից էի, թա­ղի ե­րե­խա­նե­րի հա­մար «թատ­րո­նի» կազ­մա­կեր­պի­չը՝ «Շունն ու կա­տուն», «Չա­րի վեր­ջը»… Միջ­նա­կարգն ա­վար­տե­լուց հետո մորս խնդ­րե­ցի տա­նել թատ­րոն՝ աշ­խա­տան­քի։ Ըն­դուն­վել չհա­ջող­վեց, բայց շեն­քի երկ­րորդ հար­կում տե­ղա­վոր­ված եր­գի-պա­րի հա­մույ­թում ու­րա­խու­թյամբ ըն­դու­նե­ցին։ Այդ տա­րի­նե­րին ինձ ման­կա­վար­ժու­թյունն էլ էր ձգում, սի­րում էի ե­րե­խա­նե­րի հետ զբաղ­վե­լը։ Ըն­դուն­վե­ցի Բաք­վի հայ­կա­կան ման­կա­վար­ժա­կան ինս­տի­տու­տը, 1971 թվա­կանն էր, բայց, երբ աշ­խա­տան­քի մտա թատ­րոն, ոչ թե ուս­ման, այլ ե­րա­զան­քի հետևից գնա­ցի։ Բարձ­րա­գոչ չհն­չի՝ իմ սե­րը թատ­րոնն էր։
-Հենց էն գլ­խից քեզ գլ­խա­վոր դե­րեր վս­տա­հե­ցին. Զի­նան (Մա­կա­յո­նոկ՝ «Տրի­բու­նալ»), Կա­տեն­կան (Վ. Ե­ժով ՝ «Երբ եր­գում են սո­խակ­նե­րը»), Պեր­դի­տա (Շեքս­պիր՝ «Ձմե­ռա­յին հե­քիաթ»), Պո­լյան (Գոր­կի՝ «Քաղ­քե­նի­ներ»), Ար­փե­նի­կը (Գր. Յաղ­ջյան՝ «Մի կա­թիլ արև»), Լյուդ­մի­լա (Գոր­կի՝ «Վաս­սա Ժե­լեզ­նո­վա»), Սո­նա (Շիր­վան­զա­դե՝ «Չար ո­գի»)…
-Իմ բախ­տը բե­րել է. յու­րա­քան­չյուր դե­րա­սա­նի հա­մար եր­ջան­կու­թյուն է շփ­վել, աշ­խա­տել այն­պի­սի բե­մադ­րիչ­նե­րի հետ, ինչ­պի­սիք էին Տա­ճատ Վար­դա­զա­րյա­նը, Հով­հան­նես Կա­րա­պե­տյա­նը, Ար­տա­շես Հով­սե­փյա­նը, Ռեմ Սարգ­սյա­նը, Ի­վան Հով­հան­նի­սյա­նը, Անդ­րա­նիկ Գան­ջյա­նը։ Ա­վագ խա­ղըն­կեր­նե­րիս հետ շփու­մը ոչ թե դպ­րոց, այլ հա­մալ­սա­րան էր ինձ հա­մար. Թա­մա­րա Մել­քու­մյան, Մի­քա­յել Կոր­գա­նյան, Բե­նիկ Օվ­չյան, Մար­գո Բա­լա­սա­նյան, Նվարդ Ա­սատ­րյան, Մա­մի­կոն Մի­քա­յե­լյան… Ա­ռա­ջին ներ­կա­յա­նա­լի դե­րերս էին՝ Կա­րի­նեն՝ Ա. Պա­պա­յա­նի «Ար­տա­սահ­մա­նյան փե­սա­ցու» կա­տա­կեր­գու­թյունում և Պա­րու­հին՝ «Տի­կին Մի­նիստ­րու­հի» ներկայացման մեջ։ Սո­վո­րել ու դաս­տիա­րակ­վել եմ հայ բե­մար­վես­տի մե­ծե­րի շր­ջա­պա­տում, նրանք բարձր կուլ­տու­րա­յի տեր մար­դիկ էին` պրո­ֆե­սիո­նալ՝ նվիր­ված բե­մին ու թատ­րո­նին։ Հի­շում եմ, տի­կին Թա­մա­րան Շպ­պա­նիկ էր խա­ղում, կու­լիս­նե­րում ոտ­քե­րի ցա­վից տն­քում էր, թևան­ցուկ տա­նում էի մինչև մուտ­քը, վա­խով հետևում՝ հան­կարծ չընկ­նի, բայց հենց բեմ էր մտ­նում, էն ինչ խաղ էր, ոնց էր պտտ­վում, պա­րում, իսկ կու­լիս­նե­րում՝ նո­րից ցա­վը։ Դա հրաշք էր, դա ան­մո­ռա­նա­լի տե­սա­րան էր։ Բե­նիկ Օվ­չյա­նի հետ բազ­մա­թիվ ան­գամներ խա­ղըն­կեր եմ ե­ղել։ «Դա­վիթ Կոպ­պեր­ֆիլ­դում» Դավ­թի դերն էին վս­տա­հել, գնա­ցի, գրա­դա­րա­նից գիր­քը վերց­րի ու մի գի­շեր­վա մեջ կար­դա­ցի։ Կար­դում ու հուզ­վում էի, կար­դում ու յու­րաց­նում էի կեր­պա­րը։ Ներ­կա­յաց­ման մեջ 15 տա­րե­կան պա­տա­նի էի խա­ղում։ Դժ­վար է պատ­կե­րաց­նել դե­րա­սա­նին ա­ռանց գրա­կա­նու­թյան ըն­թեր­ցա­նու­թյան։ Ի դեպ, նույն ներ­կա­յաց­ման մեջ ջու­թակ նվա­գե­լու տե­սա­րա­նի հա­մար ե­րաժշ­տա­կա­նի դա­սա­տուից մեկ ա­միս դա­սեր ա­ռա։ Մա­մու­լում գո­վես­տի խոսք գր­վեց։ Մոսկ­վա­յից ռուս ռե­ժի­սոր հրա­վիր­վեց, այս ներ­կա­յաց­ման և Շեքս­պի­րի «Ձմե­ռա­յին հե­քիա­թի» շուրջ քն­նար­կում կազ­մա­կեր­պե­ցինք։ Թա­տե­րա­կան կյանքն այս շր­ջա­նում հե­տաքր­քիր էր։ Հյու­րա­խա­ղեր՝ Հա­յաս­տա­նում, Սուն­դու­կյա­նի և Ստա­նիս­լավս­կու թատ­րոն­նե­րի բե­մե­րում, Շա­հու­մյա­նի շր­ջա­նում, Ադր­բե­ջա­նի հա­յա­շատ վայ­րե­րում, տաս­նօ­րյա գոր­ծու­ղում­ներ մար­զի գյու­ղա­կան շր­ջան­ներ, ներ­կա­յա­ցում­ներ դաշ­տա­յին օթևան­նե­րում, հյու­րըն­կա­լու­թյուն­ներ, տո­նա­կան տրա­մադ­րու­թյուն և այլն։
-Ա­րե­գա, դե­րե­րի շար­քում կա՞ մե­կը, որ կա­ռանձ­նաց­նեիր, և դե­րը, որ ե­րա­զում էիր, բայց չխա­ղա­ցիր։
-Պո­լյան «Քաղ­քե­նի­ներ»-ից, Դա­վի­թը «Կոպ­պեր­ֆիլ­դից», ընդ­հան­րա­պես, իմ խա­ղա­ցած դե­րերն ինձ հո­գե­հա­րա­զատ են, սր­տա­մոտ, հիմ­նա­կա­նում ինձ վս­տա­հել են դրա­կան դե­րեր՝ հո­գե­բա­նա­կան նուրբ խա­ղի հնա­րա­վո­րու­թյուն տա­լով։ Օ­րի­նակ՝ Սո­նան «Չար ո­գի»-ում, Նուար­դը՝ «Ա­րա Գե­ղե­ցիկ»-ում, Գա­յա­նեն՝ «Դա­վա­ճա­նու­թյու­նում», Մա­նու­շա­կը՝ «Պը­լը­պուղ»-ում։ Լուի­զան՝ «Սեր և խար­դա­վան­քից» չհասց­րի խա­ղալ։ Կրկ­նակ դե­րե­րում ձգ­տել եմ ինք­նա­կերպ լի­նել։
-1988-ի Ղա­րա­բա­ղյան շար­ժում, հե­տո պա­տե­րազմ, բնակ­չու­թյու­նը նկուղ­նե­րում ու ռմ­բա­պաս­տա­րան­նե­րում էր, իսկ Ստե­փա­նա­կեր­տի թատ­րո­նի բե­մում՝ կա­տա­կեր­գու­թյուն…
-Այդ տա­րի­նե­րին թատ­րո­նը գոր­ծում էր, դրա մա­սին շատ է գր­վել, խոս­վել. «Չար ո­գի», «Վա­ճառ­քի են­թա­կա չէ», «Ա­րա Գե­ղե­ցիկ», «Թռ­չող ափ­սեից ի­ջած մար­դը», «Ռու­զան»… 1993-ին ե­ղավ մի շր­ջան, երբ թատ­րո­նում մնա­ցել էինք 7-8 հո­գի։ Նման դժ­վա­րին պա­հե­րին Քա­ջի­կը միշտ ժա­մա­նա­կին հա­մա­հունչ մի գործ էր գտ­նում ու բե­մադ­րում։ Ըն­տր­վեց «Աղ­ջի­կը փե­սա­ցու է փնտ­րում» կա­տա­կեր­գու­թյու­նը։ Քա­ղա­քը ռմ­բա­կոծ­վում էր, ա­վեր, մա­հեր։ Հուն­վար-փետր­վար ա­միս­ներն էին, կաս­կա­ծում էինք՝ կգա՞ն, ար­դյոք, թատ­րոն։ Շեն­քը՝ ցուրտ, սնուն­դը՝ պա­կաս, Վա­լյան վա­ռա­րա­նի վրա փոք­րիկ բլիթ­ներ էր թխում, մեզ տա­լիս։ Հի­վան­դա­նում ու լա­վա­նում էինք։ Վեր­ջա­պես ներ­կա­յա­ցու­մը պատ­րաստ էր, մնում էր, որ հան­դի­սա­տե­սը գա։ Ու ե­կան… նկուղ­նե­րից, տնե­րից. ե­կան… զին­վոր­ներ, հա­րա­զատ­ներ կորց­րած մար­դիկ… Ներ­կա­յա­ցու­մը խա­ղաց­վեց 12 օր ա­նընդ­մեջ՝ լեփ-լե­ցուն դահ­լիճ­նե­րով։ Դահ­լի­ճում ծի­ծաղ, բե­մում՝ զսպ­ված ծի­ծաղ,-ա­սում եմ՝ «Քե­ռի, քեզ հա­մար մի գու­նեղ հարս­նա­ցու եմ ճա­րել»։ Քե­ռիս, որ Մի­քա­յել Հա­րու­թյու­նյանն էր, հան­պատ­րաս­տից ու մե­կու­սի, թե` «կա­նայք պադ­վալ­նե­րում՝ գու­նեղ հարս­նա­ցու որ­տե­ղի՞ց»։ Նույն ներ­կա­յաց­ման մեջ մի տե­սա­րան էլ կար՝ եր­գը հն­չում է, մեկ էլ տե­սանք՝ դահ­լի­ճում պա­րում են, զար­մանքս մեծ էր, մայրս՝ Ա­րաք­սյան, վեր էր կա­ցել, Քե­րո­լայն Քոք­սին հրա­վի­րել ու եր­կու­սով պա­րում էին հայ­կա­կան պար։
Դա­ժան տա­րի­ներ էին, բայց ո­գի կար, միաս­նու­թյուն կար, սեր ու հա­մե­րաշ­խու­թյուն կար, ու այդ­պես հաղ­թա­նա­կը կերտ­վեց։

­-Քո այ­սօրը, Ա­րե­գա։

-44-օ­րյա պա­տե­րազ­մի պար­տու­թյան ար­ձա­գանք­նե­րը դեռ մեր հո­գում են… Ա­մե­նա­հա­ճե­լի զբաղ­մունք­ներս՝ թոռ­նիկս՝ Վա­հագ­նը և ըն­թեր­ցա­նու­թյու­նը՝ Թու­մա­նյան, Ի­սա­հա­կյան, Չա­րենց, ար­վես­տի մա­սին գր­քեր, և հու­շեր, հու­շեր…

Նվարդ ՍՈ­ՂՈ­ՄՈ­ՆՅԱՆ