«ԹԱ­ՔՅՈՒՆ ԲԱ­ՂԵՆ Ա­ՄԵՆ ՀԻՆ­ՉԸ ՔԱՂՑ­ՐԱ...»

 

Մուշկապատը Մարտունու շրջանի բարձրադիր, լեռնային համայնքներից է։ Այստեղ հին ժամանակներից հիմնականում հիմնադրում էին թթայգիներ, պտղատու այգիներ, զբաղվում էին նաև խաղողի մշակությամբ՝ համեմատաբար ցածրադիր տարածքներում։ Երբեք, սակայն, Մուշկապատում նռան այգիների մշակմամբ չեն զբաղվել։ Համայնքի ղեկավարի հետ ունեցած զրույցի ժամանակ երբ տեղեկացա, որ վերջին տարիներին մեծ ակտիվությամբ նռան մշակությամբ են զբաղվում՝ մի տեսակ անհավանական թվաց։ Այդուհանդերձ, Մուշկապատ այցելելով անձամբ տեսանք մուշկապատցի Կարեն Հակոբջանյանի կողմից «Թաքյուն բաղ» տեղամասում սեփականաշնորհված մոտ 1.5հա տարածքի վրա հիմնադրված նռան այգի։ Տարածքը նախկինում որպես վարելահող էր գրանցված՝ իր անբարենպաստ դիրքի ու մացառապատ, քարքարոտ լինելու պատճառով, անգամ խորհրդային շրջանում կոլտնտեսության կողմից չէր մշակվում։

Ման­կու­թյան տա­րի­նե­րին, երբ ըն­կեր­նե­րով գա­լիս էին «Թա­քյուն բաղ»-ի ջրամ­բար­նե­րում լո­ղա­նա­լու, մտա­ծեց՝ կա­րե­լի է այ­գի հիմ­նել։ Ըն­կեր­ներն ան­հա­վա­նա­կան, անհ­նա­րին էին հա­մա­րում մտահ­ղաց­ման ի­րա­կա­նա­ցու­մը, իսկ ճա­կա­տա­գի­րը տվեց այդ հնա­րա­վո­րու­թյու­նը. սե­փա­կա­նաշ­նորհ­ման գոր­ծըն­թա­ցի ար­դյուն­քում նրա ըն­տա­նի­քին վի­ճա­կա­հա­նու­թյամբ բա­ժին հա­սավ հենց այդ տա­րած­քը։
Մոտ եր­կու ու կես ա­միս քա­րե­րից ու մա­ցառ­նե­րից մաքր­ման տա­ժա­նա­կիր աշ­խա­տանք է կա­տա­րել ու 10 տա­րի ա­ռաջ բե­րել ա­ռա­ջին տն­կի­նե­րը։ Այն ժա­մա­նակ ու այ­սօր էլ Կա­րե­նը ծա­ռա­յում է երկ­րի պաշտ­պա­նու­թյա­նը։ Աշ­խա­տանք­նե­րը սկ­սեց ու այ­սօր էլ շա­րու­նա­կում է կազ­մա­կեր­պել ծա­ռա­յու­թյա­նը զու­գա­հեռ։ Հենց խրա­մա­տում էլ այ­գու հիմ­նադր­ման ծրա­գի­րը սկ­սեց կազ­մել, որն իր ե­րի­տա­սարդ ըն­տա­նի­քի հա­մար հիմ­նա­կան ե­կամ­տի աղ­բյուր պի­տի դառ­նար, իր հա­մար՝ նաև կարևոր զբաղ­մունք ծա­ռա­յու­թյու­նից հետո ա­զատ ժա­մե­րին։ Մտա­ծեց տն­կել այն­պի­սի ծա­ռա­տե­սակ­ներ, ո­րոնք շատ մեծ խնամք և աշ­խա­տանք չեն պա­հան­ջում և բեր­քի ի­րաց­ման խն­դիր չի լի­նի։ Ընտ­րու­թյու­նը կանգ­նեց նռան վրա։ Սկ­սեց մշա­կել։ Նռնե­նու տն­կի­ներ հայ­թայ­թեց՝ սե­փա­կան մի­ջոց­նե­րով։
Մշա­կու­թյու­նը կազ­մա­կեր­պել է ան­ջր­դի պայ­ման­նե­րում, այ­սօր էլ միայն 10 տո­կո­սով է կա­րո­ղա­նում ո­ռո­գել։ Սկզ­բից 1230 թուփ է տն­կել ու մինչև հի­մա լրաց­նում է, քա­նի որ մշ­տա­պես վնաս­վում, չո­րա­նում կամ ցր­տա­հար­վում են։ Վեր­ջերս նաև այլ ծա­ռա­տե­սակ­ներ է տն­կել, իր այ­գում Ար­ցա­խում ա­ճող գրե­թե բո­լոր ծա­ռե­րից ու­նի՝ ան­գամ՝ ձի­թապտ­ղի, ա­դա­մաթ­զի, կի­վու տե­սա­կա­նի։ Ծա­ռեր կան, որ չո­րա­նում են ջրի պա­կա­սից, մի մա­սը քիչ-քիչ ար­դեն բերք է տա­լիս։
Մե­ծա­գույն խն­դիր է ջու­րը։ Ա­սում է՝ ո­ռո­գում է մի փոք­րիկ ծո­րա­կից, ու այ­գու խո­նա­վու­թյունն ա­պա­հո­վե­լու հա­մար տար­վա ըն­թաց­քում 4 ան­գա­մից ոչ պա­կաս միջ­շա­րա­յին կուլ­տի­վա­ցիա է կա­տա­րում։
7-րդ տա­րում նռնե­նի­նե­րից ստա­ցել է ա­ռա­ջին բեր­քը։ Մինչ այդ մի ան­գամ ցր­տա­հար­վել է այ­գին, ստիպ­ված բո­լոր թփե­րը կտ­րել է ար­մատ­նե­րից, հե­տա­գա­յում ա­ճած շի­վե­րի հաշ­վին վե­րա­կանգ­նել։ Լուրջ վնաս է հասց­նում նաև ե­րաշ­տը։ «Մշա­կում եմ կնոջս և ե­րե­խա­նե­րիս հետ։ Բեր­քի ի­րա­ցումն ար­դեն խն­դիր է, բայց ու­նեմ իմ գնորդ­նե­րը և հիմ­նա­կա­նում այ­գուց եմ վա­ճառ­քը կազ­մա­կեր­պում։ Իմ ըն­տա­նի­քով ամ­բողջ տար­վա ըն­թաց­քում՝ արևի տա­պին, ցր­տին բաց դաշ­տում աշ­խա­տում ենք։ Այս այ­գին ու բեր­քը մեր 10 տար­վա չար­չա­րան­քի ար­դյունքն է»,- ա­սում է Կա­րե­նը։
Այս­տեղ բո­լոր պայ­ման­նե­րը ստեղ­ծել է՝ և՛ հան­գս­տա­նա­լու, և՛ աշ­խա­տե­լու հա­մար։ Ան­ցած տա­րի 2.5 տոն­նա բերք է վերց­րել։ Այս տա­րի նա­խա­տե­սում եմ մոտ 3 տոն­նա։
«Տեխ­նի­կա­յի բա­ցա­կա­յու­թյու­նը շատ լուրջ խն­դիր է։ Ան­կախ դժ­վա­րու­թյուն­նե­րից, ե­թե մտադր­վել ես, պի­տի ա­նես ու հաղ­թա­հա­րես։ Երբ ու­զում եմ մի գործ ձեռ­նար­կել, ա­սում են՝ կռիվ է, ու՞մ հա­մար ես ա­նում։ Իսկ ես ա­նում եմ, որ ու­րիշ­նե­րի «ձեռքն էլ կպ­նի» ու ի­րենք էլ շա­րու­նա­կեն աշ­խա­տել ու ա­րա­րել։ Ա­մե­նա­կարևո­րը՝ ե­թե նպա­տա­կադր­վում ես՝ պետք է գործդ վերջ­նա­կե­տին հասց­նես։ Մե­ծա­գույն ու­րա­խու­թյուն է իմ այ­գու մեջ աշ­խա­տե­լը, ա­մե­նօ­րյա հա­ջո­ղու­թյուն գրան­ցե­լը։ Այս այ­գին ինձ ամ­բող­ջու­թյամբ կա­պել է հո­ղին, իմ գյուղ Մուշ­կա­պա­տին։ Ծա­ռա­յու­թյան հետ կապ­ված ժա­մա­նա­կի սղու­թյու­նը զգաց­նել է տա­լիս, բայց ա­նում եմ հնա­րա­վո­րը»,- ա­սում է նա։
Բա­ցի այ­գուց՝ գյուղ տա­նող դաշ­տա­մի­ջյան դժ­վա­րան­ցա­նե­լի ճա­նա­պարհն է բա­րե­կար­գել ու այ­սօր էլ շա­րու­նա­կում է քա­րե­րից ու թփուտ­նե­րից ա­զա­տել։
Այս տա­րի մոտ 500 մ ջրի խո­ղո­վա­կա­շար է տրա­մադր­վել պե­տու­թյան կող­մից։ Դի­մա­ցի սա­րի լան­ջին աղ­բյուր կա, ծրա­գիր ու­նի այդ ջու­րը հասց­նել այ­գի։ Նպա­տակ ու­նի նաև ներդ­նել ո­ռոգ­ման կա­թի­լա­յին հա­մա­կարգ։
Սե­փա­կան գյուղ­տեխ­նի­կա ու­նե­նալ՝ սե­փա­կան մի­ջոց­նե­րով կուլ­տի­վա­ցիա ա­նե­լու հա­մար, սե­փա­կան սառ­նա­րա­նա­յին տն­տե­սու­թյու­նը ստեղ­ծել՝ բեր­քը պա­հե­լու հա­մար։ Այս ա­մենն ա­պա­գա ծրագ­րեր են, ո­րոնք, հա­մոզ­ված է, կի­րա­կա­նաց­նի, միայն թե խա­ղա­ղու­թյուն և կա­յու­նու­թյուն լի­նի։
«Հայ­րա­կան կող­մով պապս՝ գի­շե­ցի Ար­շա­վիր Հա­կոբ­ջա­նյա­նը, գյու­ղատն­տես է ե­ղել, կարճ ժա­մա­նա­կով՝ կոլ­տն­տե­սու­թյան նա­խա­գահ, մո­րա­կան պապս՝ մուշ­կա­պատ­ցի ման­կա­վարժ Ա­լեք­սանդր Սա­ղյանն ու նրա հայ­րը՝ Մով­սես Սա­ղյա­նը /Մո­սի դա­յին/, նույն­պես հայտ­նի այ­գե­գործ­ներ էին, Սա­ղունց բա­ղը, Թող­լա­յե­րի տա­րած­քի թթայ­գի­նե­րը Մո­սի դա­յին է հիմ­նել։ Ինձ թվում է՝ նրանց գենն է փո­խանց­վել։ Ես ոչ ո­քից չեմ սո­վո­րել, բայց տրա­մա­բա­նո­րեն կա­րո­ղա­նում եմ մշա­կու­թյու­նը կազ­մա­կեր­պել»,- յու­րո­վի բա­ցատ­րում է Կա­րե­նը։
Իսկ դի­մա­ցի ձո­րի պռն­կին կանգ­նած հայ­րա­կան տունն օրհ­նանք է տա­լիս իր զա­վա­կի ա­րար­մա­նը։ Կա­րենն ա­սում է՝ «Թա­քյուն բա­ղեն ա­մեն հին­չը քաղց­րա»։

Կարինե ԴԱԴԱՄՅԱՆ