Logo
Print this page

Ս. ՄԱՐԿԵԴՈՆՈՎ. ԱՅԺՄ ԳԼԽԱՎՈՐ ԽՆԴԻՐԸ ՂԱՐԱԲԱՂՅԱՆ ՀԱԿԱՄԱՐՏՈՒԹՅԱՆ ԱՊԱՍՐԱՑՈՒՄՆ ՍԿՍԵԼՆ Է

 

 

 

 

 

 

 

Փետրվարի վերջերին ղարաբաղյան հակամարտության գոտում իրավիճակը կրկին սրվել է: ԼՂՀ Պաշտպանության նախարարությունը հայտարարել է ղարաբաղյան դիրքերի վրա ադրբեջանական զորքերի ձախողված հարձակման փորձի ու հակառակորդի շարքերում կորուստների մասին:

Արդյոք դա հին հակամարտության հերթական զարգացու՞մ էր, թե՞ ինչ-որ լուրջ գործընթացների սկիզբ, կապվա՞ծ է այն արդյոք Մեհրիբան Ալիևային Ադրբեջանի առաջին փոխնախագահ նշանակելու հետ և ի՞նչ ակնկալել Ռուսաստանից: Այս ու այլ հարցերին է պատասխանել հայտնի քաղաքագետ, Ռուսաստանի պետական հումանիտար համալսարանի արտասահմանյան տարածաշրջանագիտության և արտաքին քաղաքականության ամբիոնի դոցենտ Սերգեյ ՄԱՐԿԵԴՈՆՈՎԸ ՙՆովոստի-Արմենիա՚ գործակալությանը տված հարցազրույցում:¬ ՊարոնՄարկեդոնով, ինչպե՞ս կարելի է բնութագրել  Ղարաբաղում տեղի ունեցած իրադարձությունները: Դա ինչ-որ արտակարգ բա՞ն է, թե՞ տրամաբանական շղթայի հերթական օղակ:

¬ Չի կարելի, անշուշտ, այդ իրադարձություններն անակնկալ անվանել: Հավանաբար, մարդկանց համար, ովքեր տուժել են այդ իրադարձությունների ժամանակ, կարևոր չէ, որ կողմից, դա ինչ-որ արտասովոր, աննախադեպ դեպք է: Բայց եթե դատելու լինենք քաղաքական գործընթացի մասին ընդհանրապես, հազիվ թե այստեղ հնարավոր լինի խոսել որևէ բանի մասին, որն առանձնանում է այն տրամաբանական շարքից, ինչը մենք տեսնում ենք վերջին տարիներին:

2016թ.  խոսում էինք ապրիլյան էսկալացիայի մասին: Ստացվում էր, որ այդ էսկալացիան հետևում է մնացել, և, կարծես թե, իրավիճակը հասել է ինչ-որ կայուն կետի, բայց չէ՞ որ այդպես չէ: Չէ՞ որ այն բանից հետո, երբ, այսպես կոչված, քառօրյա պատերազմն ավարտվեց և՜ Լեռնային Ղարաբաղի շփման գծում, և՜ Ղարաբաղի սահմաններից դուրս, հայ-ադրբեջանական սահմանին միջադեպերը շարունակվում էին: Եվ չի կարելի ասել, որ դրանք բոլորը միանգամայն աննշան էին: Հիշենք տեղի ունեցած միջադեպերը, ասենք` 2016թ. դեկտեմբերի 29-ը: Ճիշտ է, դա Ղարաբաղը չէ, այլ հայ-ադրբեջանական սահմանը: Բայց, այնուամենայնիվ, դա ինչ-որ ընդհանուր համատեքստ է: Որոշակի կրակոցներ և դիվերսիոն խմբեր աշխատելու փորձեր են արվում:

¬Այս ամենը չի փոխում ստատուս քվոն…

¬Ստատուս քվոն հիմնական կետերում չի փոխվում: Ի՞նչ նկատի ունեմ: Դա ԼՂՀ գոյությունն է որպես չճանաչված պետության, բայց որն ունի իր ինքնուրույն հասարակական-քաղաքական օրակարգը: Բանակցային գործընթացն է Մինսկի խմբի ձևաչափով, որը, կարծես թե, ընդունվում է և՜ Երևանի, և՜ Բաքվի կողմից: Դա Ռուսաստանի հատուկ դերն է` հաշվի առնելով նաև Արևմուտքի կողմից սատարվող նրա ոչ պաշտոնական կապերը: Այսինքն՝ այդ հիմնական տարրերը, կարծես թե, չեն փոխվում, այնուամենայնիվ, տեսնում ենք հրադադարի ռեժիմի խախտումներ… Դժվար է ասել, թե երբ է այդ ռեժիմն ընդհանրապես լիովին պահպանվում: Եվ ներկա իրավիճակում այն դեպքն, ինչի ականատեսը եղանք 24-ի լույս 25-ի գիշերը, պարզապես հաստատում է այդ միտումը, որը, ինձ վրա համարձակություն եմ վերցնում ինքնագովազդ անել, մի քանի հրապարակումներում անվանել եմ դինամիկ ստատուս քվո: Այսինքն՝ ոչ կարծրացած, ոչ սառեցված ստատուս-քվո, այլ այնպիսին, որն ամբողջ ժամանակ փորձարկվում է: 

Բացի այդ, ղարաբաղյան իրավիճակը. չէ՞, որ դա որոշակի ճոճանակ է: Տեսեք, Մյունխենյան անվտանգության համաժողովի շրջանակներում համանախագահները հանդիպում են անկացրել երկու երկրների արտաքին գործերի նախարարների հետ առանձին-առանձին և միասին, ու, կարծես թե, հանդիպումների անհրաժեշտության շուրջ պայմանավորվածություն են ձեռք բերել, այդ թվում նաև՝ պետությունների առաջին դեմքերի մակարդակով: Գործնականում մի շաբաթ է անցնում, և տեսնում ենք իրավիճակի սրացում: Համարյա ամեն անգամ այսպես է լինում: Հենց որ ինչ-որ հանդիպումներ, բանակցային դիրքորոշումներ ենք տեսնում, դրանից հետո որոշակի սրացում է լինում: Այժմ նույն վիճակն է:

Այսինքն՝ սա ռազմական տարրը բանակցությունների վրա որպես ճնշում գործադրելու գործիք կիրառելու, ընդհանուր քաղաքական համատեքստը բարելավելու փորձ է:

Եթե մտածենք այն մասին, թե երբ այն սկսվեց, հավանաբար, կարելի է խոսել 2006-2008 թվականների մասին, երբ բավականին ակտիվորեն սկսվեցին քննարկվել Կոսովոյի հետ զուգահեռները: Այն ժամանակ արձանագրում էինք վտանգավորության աստիճանի որոշակի բարձրացում նաև Ղարաբաղի շփման գծում, իսկ այնուհետև 2011-2012 թվականներից դա ավելի հստակորեն նկատվում է հայ-ադրբեջանական սահմանին` Ղարաբաղի սահմաններից դուրս:

¬Ելնելով Ձեր ասածից` կարելի՞ է արդյոք խոսել այն մասին, որ Ղարաբաղում լայնամասշտաբ, մեծ պատերազմ հնարավոր չէ և կլինեն միայն պարբերական սրացումներ: 

¬Չեմ կարող հարյուրտոկոսանոց կանխատեսումներ անել, որ մեծ պատերազմ չի լինի: Անազնիվ կլինի նման բան անել: Ինչու՞: Քանի որ նման կարգի սրացումներ կարող են պատերազմ հրահրել, հասկանու՞մ եք, դրանք կարող են պատերազմի վերածվել: Քանի որ որևէ պահի ինչ-որ մեկին չեն բավականացնի ուժերը, կամքն ու ցանկությունը` դադարեցնելու այդ էսկալացիան,  կամ կբարձրացնեն եռման աստիճանը: Բայց առայժմ, օրինակ, ներկայիս պայմաններում քիչ հավանական եմ համարում նման սխեման, որի դեպքում այս ամենը կհանգեցնի լայնածավալ պատերազմի, թեկուզև 90-ականների մասշտաբով: Բայց այն հավանական է: Հասկանում եք, քիչ հավանական չի նշանակում անհավանական: Այնուամենայնիվ, այստեղ որոշակի նրբերանգներ կան:

¬Ի՞նչ կարծիքի եք, դեպքերն ինչ-որ չափով կապված են Մեհրիբան Ալիևային Ադրբեջանի առաջին փոխնախագահ նշանակելու հետ:

¬Չեմ կարծում: Երկար տարիներ Մեհրիբան Ալիևան ակտիվ քաղաքական գործիչ է եղել, այլ ոչ թե միայն սովորական ՙառաջին տիկին՚: Իշխող կուսակցությունում նա պաշտոնապես երկրորդ դեմքն ու Միլլի Մեջլիսի պատգամավոր է եղել:  Այն ինչ եղավ, դա պարզապես նախկինում նրա ունեցած բարձր կարգավիճակի պաշտոնականացումն է: Չեմ համարում, որ դրա համար կարիք կար միտումնավոր սրել իրավիճակը Ղարաբաղում:

¬Արդյո՞ք Ռուսաստանը կշարունակի  հակամարտության գոտում զսպել  իրավիճակի սրացումը:

¬ Ռուսաստանն, անպայման կանի դա: Ռուսաստանի համար անընդունելի է այդ ընդհարումների, բախումների, կրակոցների, դիվերսիոն մարտարշավների վերաճումը պատերազմի: Ռուսաստանը չի ցանկանում նոր ռիսկեր իր հարևան երկրներում: Երանի Դոնբասից գլուխ հանեինք, դա էլ է բավականին բարդ և վտանգավոր: Բայց Ռուսաստանը չի կարող կողմերին օժտել կամքի ինչ-որ պոռթկումով` կարգավորման շուրջ քաղաքական փոխզիջման հասնելու համար: Ուստի, Ռուսասատանը, իհարկե, որոշակի ջանքեր կգործադրի իրավիճակը վերահսկողության տակ պահելու համար, բայց, անշուշտ, չի փորձի իրենով փոխարինել Հայաստանին և Ադրբեջանին: Այս հանգամանքը լավ կլիներ նկատի ունենալ: Նա այդ աշխատանքը որևէ մեկի փոխարեն չի անի: Եթե, իհարկե, առաջանան ռուսական շահերին ուղղակիորեն սպառնացող իրավիճակներ` խաղաղ գործընթացից նրան ՙդուրս թողնելը՚, նրա քաղաքական մասնակցությունը նվազագույնի հասցնելը, այդ դեպքում, իհարկե, ինչ-որ քայլեր կձեռնարկվեն, այդ թվում նաև` կոշտ: Եթե դա տեղի ունենա, ապա Ռուսաստանի դիրքորոշումը կլինի համարյա այնպիսին, ինչը տեսանք անցյալ տարվա ապրիլին:

¬ Այլ կերպ ասած` ներկայիս պայմաններում չի՞ կարելի խոսել ղարաբաղյան կարգավորման որևէ, նույնիսկ աննշան հեռանկարի մասին:

¬Համարում եմ, որ այժմ այդպիսի նախադրյալներ չկան, քանի որ հազիվ թե լինեն ինչ-որ նոր սխեմաներ, որոնք կարող էին առաջարկվել: Ինձ թվում է, որ այն ամենը, ինչ հնարավոր է, արդեն, այսպես թե այնպես, քննարկվել է: Այժմ գլխավոր խնդիրն է պարզապես սկսել ապասրացումը, թեկուզև այն պատճառով, որ քաղաքական և կարգավիճակային հարցեր կարող են առաջանալ այն ժամանակ, երբ դադարում են կրակել: Կամ, ընդհակառակը, բանակցային գործընթացի կարող է բերել հակամարտության սաստկացումը, շատ կոշտ անցումը ինչ-որ ռազմական գործողությունների, երբ կողմերից մեկը պարտվում է, իսկ մյուսը` հաղթում: Իհարկե, կցանկանայի, որ երկրորդ տարբերակը չլիներ: Հուսով եմ, որ չի լինի անցում պատերազմի, բայց այն, որ նման երևույթներ շատ թե քիչ մշտական կլինեն, ցավոք սրտի, դա այդպես է: Կարելի էր իրավիճակը բարելավել, եթե Արևմուտքը և Ռուսաստանը կարողանային նորմալ կերպով փոխգործակցել, այլ ոչ թե մրցակցեին: Առայժմ առաջին պլանում բավականին կոշտ մրցակցությունն է, որը խլում է կառուցողական փոխգործակցության հնարավորությունները:

 

newsarmenia.am

 

 

 

 

 

 

 

Կայք էջից օգտվելու դեպքում ակտիվ հղումը պարտադիրէ © ARTSAKH TERT. Հեղինակային իրավունքները պաշտպանված են.