[ARM]     [RUS]     [ENG]

ԹՐԱՄՓԸ ՏԵՂԻ ՏՎԵՑ ԹՈՒՐՔԱԿԱՆ ՃՆՇՈՒՄՆԵՐԻՆ՝ ՉՃԱՆԱՉԵԼՈՎ ՀԱՅՈՑ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ

Ամեն տարի հայերն ու թուրքերը շունչները պահած սպասում են, որ տեսնեն՝ արդյո՞ք Միացյալ Նահանգների նախագահն իր ամենամյա ապրիլքսանչորսյա ուղերձում կօգտագործի ՙցեղասպանություն՚ բառը՝ հայերի զանգվածային ջարդերը նկարագրելու համար։ 

 Սակայն նրանք կարծես թե մոռանում են, որ Միացյալ Նահանգները ոչ միայն ճանաչել է Հայոց ցեղասպանությունը, այլև դա արել է բազմիցս ամենաբարձր մակարդակներում. Ներկայացուցիչների պալատը երկու անգամ ճանաչել է Հայոց ցեղասպանությունը 1975 և 1984 թվականներին։ Նույն բանը արել է նախագահ Ռեյգանը 1981թ. ապրիլի 22-ին, իր նախագահական թիվ 4838 հռչակագրով։ Եվ ամենակարևորը, որ Միացյալ Նահանգների կառավարությունը պաշտոնապես ճանաչել է Հայոց ցեղասպանությունը՝ Արդարադատության միջազգային դատարան (Միջազգային դատարան) ներկայացրած իր զեկույցում 1951 թվականին։   

Հետևաբար, այս բոլոր ճանաչումներից հետո, ինչպես ես բազմիցս նշել իմ խմբագրականներում, հայերն այլևս լրացուցիչ ճանաչման կարիք չունեն Միացյալ Նահանգների նախագահի կամ Կոնգրեսի կողմից։ 

Այս տարի շատերը հետաքրքրված էին՝ արդյո՞ք Թրամփը ընդհանրապես հանդես կգա ուղերձով ապրիլի 24-ի կապակցությամբ և արդյո՞ք կօգտագործի ՙՀայոց ցեղասպանություն՚ եզրը։ Այն բանից հետո, երբ 84 կոնգրեսականներ համատեղ նամակով դիմեցին Թրամփին և Մայք Սարյանի նման անհատներ Կալիֆոռնիայից, որոնք կապվեցին Թրամփի վարչակազմի բարձրաստիճան պաշտոնյաների հետ՝ հորդորելով նախագահին ճանաչել Հայոց ցեղասպանությունը, Սպիտակ տունը ապրիլի 24-ին հանդես եկավ հայտարարությամբ, հրաժարվելով այն անվանել ցեղասպանություն։   

Լավ լուրն այն է, որ, հաշվի առնելով Թրամփի՝ հայկական հարցերին ծանոթ չլինելու և որևէ քարոզչական խոստում չտալու հանգամանքը, Թրամփի վարչակազմը ամբողջությամբ չանտեսեց Հայոց ցեղասպանության տարելիցը և այս հատուկ օրը նշեց հայտարարությամբ, ինչպես դա արել են նախորդ մի քանի նախագահները։ Թրամփի հայտարարության մեջ նշված են Ցեղասպանության հիմնական փաստերը՝ հայերի զանգվածային ջարդերը ներկայացնելով որպես ՙ20-րդ դարի վատթարագույն զանգվածային վայրագություններից մեկը։ Օսմանյան կայսրության գոյության վերջին տարիներին՝ 1915 թվականից սկսած, մեկ և կես միլիոն հայեր զոհ են գնացել տեղահանություններին, կոտորածներին կամ մահվան երթերին՚։  

Մինչ հայերը հիասթափված են, որ Թրամփը խուսափեց օգտագործել ՙՀայոց ցեղասպանություն՚ եզրը, թուրքերը ցնծալու ոչ մի պատճառ չունեն։ Ընդհակառակը, նրանք պետք է ամաչեն, որ Միացյալ Նահանգների նախագահը իրենց նախնիներին մեղադրում է ՙ20-րդ դարի վատթարագույն զանգվածային վայրագություններից մեկը՚ իրագործելու համար և հիշատակում է մեկուկես միլիոն հայերի ջարդը, որը թուրքական կառավարությունը ժխտում է մինչ օրս... 

Այնուամենայնիվ, վատ լուրն այն է, որ Թրամփը հանդես եկավ մի հայտարարությամբ, որը Հայոց ցեղասպանությունը չի ճանաչում որպես ցեղասպանություն։ Թրամփի օգնականները պարզապես ընդօրինակել էին այն տեքստերը, որոնցով հանդես էին եկել Օբաման ութ տարի շարունակ և նրանից առաջ նախագահներ Բուշն ու Քլինթոնը, այդ թվում հիշատակելով ՙՄեծ եղեռն՚ եզրը, որը, հայերից բացի, ոչ մեկը չի հասկանում, և, ըստ միջազգային օրենքի՝ իրավական նշանակություն չունի ինչպես ՙցեղասպանություն՚ եզրը կամ հայերենով հենց ՙցեղասպանություն՚ բառը։ ՙՄեծ եղեռնի՚ կիրառումը սոսկ խորամանկ հնարք է խուսափելու   ՙցեղասպանություն՚ բառից։ Նախկինում ես այն դիրքրոշումն ունեի, որ եթե ԱՄՆ նախագահը չի կարող ճանաչել ցեղասպանությունը, ապա նա չպետք է վիրավորի հայ զոհերի հիշատակը և ամերիկահայերի ինտելեկտը, այն հիշատակելով որպես ՙողբերգություն՚ և ՙվայրագություններ՚։ Երբ Թրամփի մամուլի խոսնակ Շոն Սփայսերին հարցրին Սպիտակ տան ապրիլքսանչորսյա ուղերձում ՙցեղասպանություն՚ եզրի բացակայության մասին, նա ցինիկաբար պատասխանեց, որ ՙդա համահունչ է այն լեզվին, որը կրկին ու կրկին կիրառվել է (նախկին նախագահների կողմից)՚։ Ապշեցուցիչ է, որ Թրամփը, որը միշտ հպարտանում է իր անկախ մտքերը բարձրաձայնելով և խստորեն քննադատում  նախորդ նախագահների թերությունները, հանկարծ իրեն հպարտ է զգում Հայոց ցեղասպանության մասին նրանց անընդունելի գրաքննությանը հետևելու համար... Թրամփը զայրացրել է բազմաթիվ մարդկանց ամբողջ աշխարհում, երբ այս ամսվա սկզբին Թուրքիայում անցկացված հանրաքվեից հետո զանգահարել և շնորհավորել է Էրդողանին կեղծված ընտրության առիթով, որն ընդլայնել է Էրդողանի բռնատիրական լիազորությունները... Թրամփը նախատեսում է ընդունել Էրդողանին Սպիտակ տանը այս տարվա մայիսին... 

Ես լիովին համաձայն եմ Ամերիկայի Հայ Դատի հանձնախմբի և Ամերիկայի Հայկական համագումարի արձագանքների հետ Թրամփի հայտարարության վերաբերյալ։ Հայ Դատի հանձնախումբը հայտարարել է. ՙՆախագահ Թրամփը Հայոց ցեղասպանությունը դատապարտելու և հիշատակելու ամերիկյան քաղաքականության փոխարեն ընտրել է Անկարայի`ՙբերանը փակելու՚ քաղաքականությունը։ Չկարողանալով պատշաճ կերպով հարգել զոհերի հիշատակն ապրիլի 24-ին՝ Թրամփը փաստորեն ցեղասպանությունների կանխմանն ուղղված ԱՄՆ քաղաքականությունը հանձնեց Ռեջեփ Էրդողանի ձեռքը՝ մեծամիտ ու ավտորիտար բռնապետի, որը հրապարակավ ոլորում է ԱՄՆ նախագահների ձեռքերը` ստիպելով լռել միլիոնավոր հայերի, հույների, ասորիների ու Թուրքիայի մյուս քրիստոնյաների զանգվածային սպանությունների մասին՚։ Ամերիկայի Հայկական համագումարը հայտարարել է. ՙՆախագահի ուղերձը չկարողացավ կանգնել հանուն մարդու իրավունքների պաշտպանության, այն հակասում է ամերիկյան արժեքներին և ներկայացնում է միևնույն անձնատվությունը թուրքական ավտորիտարիզմի առջև, որը կարժենա շատ ավելի մարդկային կյանքեր՚։  

Ամերիկայի հայ համայնքի վաղեմի աջակից, կոնգրեսական Ադամ Շիֆը ևս հանդես է եկել հայտարարությամբ՝ դատապարտելով Թրամփի ուղերձում   ՙՀայոց ցեղասպանություն՚ եզրի բացակայությունը. ՙԱյսօր մենք հերթական հիասթափությունն ունեցանք ևս մեկ նախագահից, որը հրաժարվեց 1915-1923 թթ. մեկուկես միլիոն հայերի սպանությունը ճանաչել որպես ցեղասպանություն, ինչպիսին որ այն կա։ Նախագահ Թրամփը միացավ հանրապետական և դեմոկրատ այն նախագահների երկար ցանկին, որոնք չէին ցանկանում առճակատման գնալ Թուրքիայի հետ, և հրաժարվելով դա անելուց, նա կրկին ԱՄՆ-ը դարձրեց ժխտողական արշավի մաս։ Ի՞նչ բարոյական իրավունքով կարող ենք  խոսել ԻԼԻՊ-ի ցեղասպանական արշավի մասին ընդդեմ կրոնական փոքրամասնությունների Սիրայում և Իրաքում, եթե չենք ցանկանում դատապարտել անցյալ դարի առաջին ցեղասպանությունը։ Եթե նախագահը չի բարձրաձայնում, ապա դա պետք է անի Կոնգրեսը, և ես միանում եմ իմ գործընկերներին՝ հանրապետականներին ու դեմոկրատներին՝ կոչ անելով Կոնգրեսին ընդունել Հայոց ցեղասպանության ճանաչման մասին բանաձևը՚։ 

Կոնգրեսական Շիֆի հանդեպ ունեցած ողջ հարգանքով հանդերձ, ամերիկահայ համայնքը կարիք չունի Ներկայացուցիչների պալատի ևս մեկ բանաձևի Հայոց ցեղասպանության ճանաչման մասին՝ 1975 և 1984 թվականներին արդեն իսկ ընդունված երկու բանաձևերի կողքին։ Հայ ժողովրդի միակ պահանջը արդարությունն է՝ իր վիթխարի կորուստների հատուցումը, բռնագրավված մասնավոր և համայնքային ունեցվածքի վերադարձը և բռնազավթած հայկական տարածքների ազատագրումը։ Ահա թե ինչ պետք է պահանջի Ներկայացուցիչների պալատի հաջորդ բանաձևը, և ոչ թե ցեղասպանության ճանաչումը։  

Վերջապես, ես շատ ուրախ եմ, որ ՙՎիկիլիքսը՚ ապրիլի 24-ին իր թվիթերյան էջի 4,6 միլիոն հետևորդների ուշադրությանն էր ներկայացրել իմ նախորդ հոդվածներից մեկը՝ անցյալ տարվա նախագահական ընտրություններից առաջ Հիլարի Քլինթոնի կողմից իր քարոզչության գլխավոր օգնականների՝ Հայոց ցեղասպանության մասին հայտարարությամբ հանդես գալու առաջարկը մերժելու մասին։ 

 

 

Հարութ ՍԱՍՈՒՆՅԱՆ 

ՙԿալիֆոռնիա Կուրիեր՚ թերթի  

հրատարակիչ և խմբագիր