[ARM]     [RUS]     [ENG]

ՀԱՇ­ՄԱՆ­ԴԱՄ­ՆԵ­ՐԻ ԿԱՐ­ԳԱ­ՎԻ­ՃԱ­ԿԻ ՍԱՀ­ՄԱՆ­ՄԱՆ ՆԵՐ­ԿԱ­ՅԻՍ ԳՈՐ­ԾԸՆ­ԹԱ­ՑԸ

Հար­ցազ­րույց ԱՀ սո­ցիա­լա­կան զար­գաց­ման և միգ­րա­ցիա­յի նա­խա­րա­րու­թյան բժշ­կա­սո­ցիա­լա­կան փոր­ձաքն­նու­թյան (ԲՍՓ) գոր­ծա­կա­լու­թյան ան­հա­տա­կան վե­րա­կանգ­նո­ղա­կան ծրագ­րե­րի բաժ­նի պետ Լի­լիթ ԱՍ­ՐՅԱ­ՆԻ հետ։

-Ար­ցա­խյան եր­րորդ պա­տե­րազ­մի հետևան­քով «բնա­կա­նա­բար» ա­ճել է ԱՀ հաշ­ման­դամ­նե­րի թի­վը։ Ո՞ր դեպ­քե­րում են քա­ղա­քա­ցուն տա­լիս հաշ­ման­դա­մու­թյան կար­գա­վի­ճակ:
-Ան­ձի հաշ­ման­դա­մու­թյու­նը ո­րոշ­վում է բժշ­կա­սո­ցիա­լա­կան փոր­ձաքն­նու­թյամբ, որն ի­րա­կա­նաց­նում է ԱՀ սո­ցիա­լա­կան զար­գաց­ման և միգ­րա­ցիա­յի նա­խա­րա­րու­թյան աշ­խա­տա­կազ­մի բժշ­կա­սո­ցիա­լա­կան փոր­ձաքն­նու­թյան գոր­ծա­կա­լու­թյան բժշ­կա­սո­ցիա­լա­կան փոր­ձաքն­նա­կան հանձ­նա­ժո­ղո­վը: Փոր­ձաք­նն­վե­լու նպա­տա­կով ան­ձը դի­մում է ԲՍՓ հանձ­նա­ժո­ղո­վին՝ դի­մու­մին կցե­լով ա­ռող­ջու­թյան խա­թա­րու­մը հա­վաս­տող բժշ­կա­կան փաս­տաթղ­թե­րը, իսկ ա­ռա­ջին ան­գամ դի­մե­լու դեպ­քում՝ նաև հա­մա­պա­տաս­խան բու­ժում կամ սպա­սար­կում ի­րա­կա­նաց­րած բուժ­հաս­տա­տու­թյան կող­մից տր­ված ու­ղե­գի­րը: ԲՍՓ հանձ­նա­ժո­ղովն ու­սում­նա­սի­րում է ֆունկ­ցիա­յի կա­յուն խան­գա­րում­նե­րը բնու­թագ­րող ո­րա­կա­կան և քա­նա­կա­կան ցու­ցա­նիշ­նե­րը, դրանց ա­ռա­ջաց­րած սո­ցիա­լա­կան ան­բա­վա­րա­րու­թյու­նը, գնա­հա­տում ան­ձի կեն­սա­գոր­ծու­նեու­թյան սահ­մա­նա­փակ­ման աս­տի­ճա­նը, ձևա­կեր­պում փոր­ձաքն­նա­կան ախ­տո­րո­շու­մը, քն­նար­կում ստաց­ված ար­դյունք­նե­րը և դրանց հի­ման վրա ըն­դու­նում ան­ձին հաշ­ման­դամ ճա­նա­չե­լու կամ չճա­նա­չե­լու ո­րո­շում: Հաշ­ման­դա­մու­թյան հան­գեց­րած պատ­ճառ­նե­րից ան­կախ՝ հաշ­ման­դա­մու­թյու­նը սահ­ման­վում է ԱՀ օ­րեն­սդ­րու­թյամբ ամ­րագր­ված չա­փո­րո­շիչ­նե­րին հա­մա­պա­տաս­խան:
- Պա­տե­րազ­մից հե­տո ի՞նչ փո­փո­խու­թյուն­ներ են կա­տար­վել կա­ռույ­ցի գոր­ծու­նեու­թյան մեջ։ Ո­րոշակի ժա­մա­նա­կա­հատ­վածում կենտ­րո­նը դա­դա­րեց­րել էր հաշ­ման­դամ­նե­րի կար­գա­վի­ճա­կի սահ­ման­ման գոր­ծըն­թա­ցը։ Ինչ­պե՞ս են կա­նո­նա­կարգ­վում այդ հար­ցե­րը։
-2020թ. օ­գոս­տո­սից Բժշ­կա­սո­ցիա­լա­կան փոր­ձաքն­նա­կան հանձ­նա­ժո­ղո­վը դա­դա­րեց­րել էր իր գոր­ծու­նեու­թյու­նը, իսկ 2020թ. սեպ­տեմ­բե­րի 27-ին սկս­ված պա­տե­րազ­մի հետևան­քով հնա­րա­վոր չե­ղավ նա­խա­տես­վող ժամ­կետ­նե­րում ի­րա­կա­նաց­նել հա­մա­պա­տաս­խան կա­ռուց­ված­քա­յին փո­փո­խու­թյուն­ներ և վե­րա­կան­գնել բժշ­կա­սո­ցիա­լա­կան փոր­ձաքն­նու­թյան ո­լոր­տում ի­րա­վա­սու պե­տա­կան մարմ­նի բնա­կա­նոն աշ­խա­տան­քը: Դրա­նից ել­նե­լով՝ ԱՀ սո­ցիա­լա­կան զար­գաց­ման և միգ­րա­ցիա­յի նա­խա­րա­րու­թյու­նը ձեռ­նար­կել է բո­լոր հնա­րա­վոր մի­ջոց­նե­րը՝ հանձ­նա­ժո­ղո­վի գոր­ծու­նեու­թյան դա­դա­րեց­մամբ պայ­մա­նա­վոր­ված ա­ռա­ջա­ցած խն­դիր­նե­րը մեղ­մե­լու ուղ­ղու­թյամբ: Կա­ռա­վա­րու­թյան ո­րոշ­ման հա­մա­ձայն եր­կա­րաձգ­վել են հաշ­ման­դա­մու­թյուն ու­նե­ցող ան­ձանց վե­րա­փոր­ձաքն­նու­թյան ժամ­կետ­նե­րը՝ շա­րու­նա­կե­լով վճա­րել քա­ղա­քա­ցի­նե­րի կեն­սա­թո­շակ­ներն ու սո­ցիա­լա­կան այլ վճար­ներ՝ նախ­կին հաշ­ման­դա­մու­թյան խմ­բի հա­մար հաշ­վարկ­ված չա­փե­րով։ Զու­գա­հեռ՝ նա­խա­րա­րու­թյան կող­մից կազ­մա­կերպ­վել է բժշ­կա­սո­ցիա­լա­կան փոր­ձաքն­նու­թյան ա­ռա­ջին ան­գամ և ա­ռող­ջու­թյան վատ­թա­րաց­մամբ պայ­մա­նա­վոր­ված վե­րա­փոր­ձաքն­նու­թյան հա­մար դի­մած ան­ձանց փոր­ձաքն­նու­թյուն­նե­րը ՀՀ Գո­րիս քա­ղա­քում։
ԱՀ կա­ռա­վա­րու­թյան 2021թ. մար­տի 4-ի հա­մա­պա­տաս­խան ո­րոշ­մամբ դա­դա­րեց­վել է ՙԱՀ աշ­խա­տան­քի, սո­ցիա­լա­կան հար­ցե­րի և վե­րաբ­նա­կեց­ման նա­խա­րա­րու­թյան բժշ­կա­սո­ցիա­լա­կան փոր­ձաքն­նու­թյան կենտ­րոն՚ ոչ կա­ռա­վար­չա­կան հիմ­նար­կի գոր­ծու­նեու­թյու­նը և ԱՀ կա­ռա­վա­րու­թյան 2021թ. մար­տի 4-ի մեկ այլ ո­րոշ­մամբ ստեղծ­վել ԱՀ սո­ցիա­լա­կան զար­գաց­ման և միգ­րա­ցիա­յի նա­խա­րա­րու­թյան աշ­խա­տա­կազ­մի բժշ­կա­սո­ցիա­լա­կան փոր­ձաքն­նու­թյան գոր­ծա­կա­լու­թյու­նը, որն էլ բնա­կա­նոն գոր­ծում է 2021թ. ապ­րի­լի 1-ից սկ­սած: Հետ­պա­տե­րազ­մյան շր­ջա­նում փո­փո­խու­թյուն­ներ են ի­րա­կա­նաց­վել ԼՂՀ կա­ռա­վա­րու­թյան 2006թ. սեպ­տեմ­բե­րի 29-ի ՙԲժշ­կա­սո­ցիա­լա­կան փոր­ձաքն­նու­թյան ի­րա­կա­նաց­ման կար­գը հաս­տա­տե­լու մա­սին՚ N 488 և 2004թ. դեկ­տեմ­բե­րի 21-ի ՙՏու­ժած ան­ձանց ար­տադ­րա­կան խեղ­ման, մաս­նա­գի­տա­կան հի­վան­դու­թյան, ռազ­մա­ճա­կա­տում գտն­վե­լու, զին­վո­րա­կան ծա­ռա­յու­թյան և այլ հան­գա­մանք­նե­րի հետ մահ­վան պատ­ճա­ռա­կան կա­պը ո­րո­շե­լու կար­գը հաս­տա­տե­լու մա­սին՚ N 507 ո­րո­շում­նե­րում: Այդ փո­փո­խու­թյուն­նե­րով վե­րա­նայ­վել է բժշ­կա­սո­ցիա­լա­կան փոր­ձաքն­նա­կան ո­րո­շում­նե­րի բո­ղո­քարկ­ման կար­գը և 2021թ. հու­նի­սի 10-ից մինչև 2022թ. հու­նի­սի 1-ը սահ­ման­վել էր բժշ­կա­սո­ցիա­լա­կան վե­րա­փոր­ձաքն­նու­թյուն­նե­րի (բա­ցա­ռու­թյամբ օ­րեն­սդ­րու­թյամբ սահ­ման­ված ո­րո­շա­կի դեպ­քե­րի) ի­րա­կա­նաց­ման հա­տուկ պար­զեց­ված ըն­թա­ցա­կարգ (վե­րա­փոր­ձաքն­նու­թյան հա­մար դի­մող ան­ձը ներ­կա­յաց­րել է միայն բժշ­կա­սո­ցիա­լա­կան փոր­ձաքն­նու­թյան ի­րա­կա­նաց­ման դի­մու­մը, ա­ռանց դի­մու­մին կց­վող՝ հի­վան­դու­թյան, վնաս­ված­քի, խեղ­ման հետևան­քով օր­գա­նիզ­մի կա­յուն ֆունկ­ցիա­նե­րի խան­գա­րու­մով պայ­մա­նա­վոր­ված ա­ռող­ջու­թյան խա­թա­րու­մը հաս­տա­տող բժշ­կա­կան փաս­տաթղ­թե­րի), ա­պա­հով­վել է ԲՍՓ գոր­ծա­կա­լու­թյան կա­նո­նադ­րու­թյամբ սահ­ման­ված գոր­ծա­ռույթ­նե­րի ի­րա­կա­նա­ցու­մը: Հա­տուկ պար­զեց­ված ըն­թա­ցա­կար­գով փոր­ձաք­նու­թյուն­նե­րի ի­րա­կա­նաց­ման ար­դյուն­քում շուրջ մեկ տա­րի հաշ­ման­դա­մու­թյուն ու­նե­ցող բո­լոր ան­ձանց հաշ­ման­դա­մու­թյան խմ­բե­րը պահ­պան­վել են՝ ա­ռանց հի­վան­դի օ­բյեկ­տիվ զն­նու­թյան և ա­ռող­ջա­կան վի­ճա­կի գնա­հատ­ման:
Ա­պա­հով­վել է նաև ԲՍՓ հանձ­նա­ժո­ղո­վի ինք­նու­րույ­նու­թյու­նը՝ բա­ցա­ռե­լով այլ ան­ձանց մի­ջամ­տու­թյու­նը փոր­ձաքն­նա­կան ո­րո­շում­նե­րի կա­յաց­մա­նը։ Միա­ժա­մա­նակ ԱՀ սո­ցիա­լա­կան զար­գաց­ման և միգ­րա­ցիա­յի նա­խա­րա­րի հրա­մա­նով ստեղծ­ված ԲՍՓ բո­ղո­քարկ­ման և վե­րահս­կո­ղա­կան հանձ­նա­ժո­ղո­վի կազ­մում յու­րա­քան­չյուր ան­գամ տար­բեր բժիշկ­նե­րի ընդ­գր­կու­մը խս­տաց­րել է փոր­ձաքն­նա­կան ո­րո­շում­նե­րի նկատ­մամբ ի­րա­կա­նաց­վող վե­րահս­կո­ղու­թյու­նը և բարձ­րաց­րել ո­լոր­տի նկատ­մամբ բնակ­չու­թյան վս­տա­հու­թյու­նը:
-Ինչ­պե՞ս են սահ­ման­վում հաշ­ման­դա­մու­թյան ժա­մա­նա­կա­վոր և ան­ժամ­կետ խմ­բե­րը։
-1-ին խմ­բի հաշ­ման­դա­մու­թյու­նը սահ­ման­վում է 2 տա­րի ժամ­կե­տով, 2-րդ և 3-րդ խմ­բե­րի հաշ­ման­դա­մու­թյու­նը՝ 1 տա­րի ժամ­կե­տով, իսկ ՙհաշ­ման­դամ ե­րե­խա՚ կար­գա­վի­ճա­կը՝ 2 տա­րի ժամ­կե­տով կամ մինչև 18 տա­րին լրա­նա­լը: Հաշ­ման­դա­մու­թյան խումբն ան­ժամ­կետ սահ­ման­վում է՝
ա) 63 տա­րին լրա­ցած ան­ձանց,
բ) վե­րա­կանգ­նո­ղա­կան մի­ջո­ցա­ռում­նե­րի հե­ռան­կա­րի բա­ցա­կա­յու­թյան, հաշ­ման­դա­մի սո­ցիա­լա­կան ան­բա­վա­րա­րու­թյան վե­րաց­ման կամ նվա­զեց­ման անհ­նա­րի­նու­թյան դեպ­քե­րում, ո­րոնք հետևանք են ա­նա­տո­միա­կան ա­րա­տով կամ ան­դառ­նա­լի կա­ռուց­ված­քա­յին փո­փո­խու­թյուն­նե­րով կամ օր­գա­նիզ­մի օր­գան-հա­մա­կար­գե­րի ֆունկ­ցիա­նե­րի խան­գա­րու­մով ա­ռող­ջու­թյան խա­թար­մամբ պայ­մա­նա­վոր­ված կեն­սա­գոր­ծու­նեու­թյան կա­յուն սահ­մա­նա­փակ­ման,
գ) ի­րա­կա­նաց­ված վե­րա­կանգ­նո­ղա­կան մի­ջո­ցա­ռում­նե­րի ա­նար­դյու­նա­վե­տու­թյան դեպ­քում, ո­րը բե­րում է հաշ­ման­դա­մի մշ­տա­կան սո­ցիա­լա­կան պաշտ­պա­նու­թյան անհ­րա­ժեշ­տու­թյան (առն­վազն 7 տար­վա ըն­թաց­քում բժշ­կա­սո­ցիա­լա­կան փոր­ձաքն­նու­թյան ո­լոր­տում ի­րա­վա­սու պե­տա­կան մար­մին­նե­րի դիտ­ման պայ­ման­նե­րում), իսկ եր­կու և չորս տա­րի դիտ­ման պայ­ման­նե­րում՝ հա­մա­ձայն ԼՂՀ կա­ռա­վա­րու­թյան 2003թ. ըն­դուն­ված հա­մա­պա­տաս­խան ո­րոշ­մամբ հաս­տատ­ված հա­վել­ված­նե­րի, դ) մեկ ակ­նագն­դի կամ մեկ աչ­քի տե­սո­ղու­թյան ան­վե­րա­դարձ բա­ցա­կա­յու­թյան դեպ­քում:
-Հաշ­ման­դա­մու­թյուն ու­նե­ցող ան­ձանց հիմ­նա­հար­ցե­րը բազ­մաբ­նույթ են։ Նրանց կյան­քի ո­րա­կի բարձ­րաց­ման և ա­ռող­ջու­թյան վե­րա­կան­գն­ման ա­ռու­մով գոր­ծում են պե­տա­կան տար­բեր ծրագ­րեր։ Որ­քա­նո՞վ են հաշ­ման­դամ­նե­րը տե­ղյակ այդ ծրագ­րե­րին և ի՞նչ ար­դյու­նա­վե­տու­թյամբ են դրանք գոր­ծում։
- Հետ­պա­տե­րազ­մյան շր­ջա­նում նա­խա­րա­րու­թյան կող­մից կարևոր­վում է ոչ միայն հաշ­ման­դա­մու­թյան սահ­ման­ման գոր­ծըն­թա­ցի կար­գա­վո­րու­մը, այլ նաև հաշ­ման­դամ­նե­րի վե­րա­կանգ­նո­ղա­կան մի­ջո­ցա­ռում­նե­րի ի­րա­կա­նաց­ման հա­մար բա­րեն­պաստ պայ­ման­նե­րի ստեղ­ծու­մը և սո­ցիա­լա­կան նե­րառ­ման ա­պա­հո­վու­մը: Այդ կա­պակ­ցու­թյամբ ԲՍՓ գոր­ծա­կա­լու­թյան կազ­մում սկ­սել է գոր­ծել նաև ան­հա­տա­կան վե­րա­կանգ­նո­ղա­կան ծրագ­րե­րի բա­ժի­նը, ո­րը մշա­կում և հաս­տա­տում է հաշ­ման­դամ­նե­րի ան­հա­տա­կան վե­րա­կանգ­նո­ղա­կան ծրագ­րե­րը, իսկ ա­ռող­ջա­պա­հա­կան և պրո­թե­զաօր­թո­պե­դիկ ծա­ռա­յու­թյուն­ներ մա­տու­ցող կազ­մա­կեր­պու­թյուն­նե­րին, նա­խա­րա­րու­թյան կա­ռուց­ված­քա­յին և ա­ռանձ­նաց­ված ստո­րա­բա­ժա­նում­նե­րին տրա­մադ­րում խոր­հր­դատ­վու­թյուն­ներ և եզ­րա­կա­ցու­թյուն­ներ հաշ­ման­դա­մու­թյուն ու­նե­ցող ան­ձանց վե­րա­կանգ­նո­ղա­կան մի­ջո­ցա­ռում­նե­րի, մաս­նա­գի­տա­կան կողմ­նո­րոշ­ման, ո­րո­շա­կի աշ­խա­տան­քի ցուց­ված կամ հա­կա­ցուց­ված լի­նե­լու և այլ հար­ցե­րի վե­րա­բե­րյալ՝ ա­ջակ­ցե­լով դրանց ի­րա­կա­նաց­մա­նը: Հաշ­ման­դա­մու­թյան սահ­ման­ման հետ միա­ժա­մա­նակ յու­րա­քան­չյուր հաշ­ման­դա­մի հա­մար կազմ­վում է ան­հա­տա­կան վե­րա­կանգ­նո­ղա­կան ծրա­գիր, որն է­լեկտ­րո­նա­յին տար­բե­րա­կով հա­սա­նե­լի է ԱՀ սո­ցիա­լա­կան զար­գաց­ման և միգ­րա­ցիա­յի նա­խա­րա­րու­թյան հաշ­ման­դամ­նե­րի վե­րա­կանգ­նո­ղա­կան մի­ջո­ցա­ռում­ներ ի­րա­կա­նաց­նող բո­լոր կա­ռուց­ված­քա­յին և ա­ռանձ­նաց­ված ստո­րա­բա­ժա­նում­նե­րին, ինչ­պես նաև ՙՍտե­փա­նա­կեր­տի պրո­թե­զաօր­թո­պե­դիկ կենտ­րոն՚ ՊՈԱԿ-ին: Նա­խա­րա­րու­թյան կող­մից ի­րա­կա­նաց­վող պե­տա­կան տար­բեր ծրագ­րե­րի վե­րա­բե­րյալ ի­րա­զե­կու­մը պար­բե­րա­բար ի­րա­կա­նաց­վում է նաև նա­խա­րա­րու­թյան ֆեյս­բու­քյան է­ջով և զանգ­վա­ծա­յին այլ լրատ­վա­մի­ջոց­նե­րով:

Զա­րի­նե ՄԱ­ՅԻ­ԼՅԱՆ