[ARM]     [RUS]     [ENG]

ՍԻ­ՐԻԱ-ԴԵՐ ԶՈՐ-ԱՐ­ՑԱԽ. ՖՐԱՆ­ՍԱ­ՀԱՅ ԼՈՒ­ՍԱՆ­ԿԱՐ­ՉԻ «ԼՌՈՒ­ԹՅԱՆ ՃԻ­ՉԸ»

 

Անցյալը ցույց տալու համար նա ընտրել է ներկան հավերժացնելու տարբերակը։ Արցախում էր 44-օրյա պատերազմի օրերին, համագործակցում էր 2 միլիոն ընթերցող ունեցող «Le Figaro Magazine» թերթի հետ և իր լուսանկարներով պատմում աշխարհին իրականությունը։ 30 տարուց ի վեր իրեն լուսանկարչական արվեստին նվիրած մեր հայրենակիցը պատերազմներ է լուսաբանել նաև Սիրիայում և Իրաքում՝ ամենուր փնտրելով ու վավերագրելով իր ազգային հիշողությունը։

Մեր ճեպազրույցը ֆրանսահայ լուսանկարիչ, ֆոտոլրագրող Անտուան ԱԳՈՒՋՅԱՆԻ հետ։

-Պա­րոն Ա­գու­ջյան, Դուք Ար­ցա­խում էիք 44-օ­րյա պա­տե­րազ­մի ըն­թաց­քում։ Ի՞նչ զգա­ցո­ղու­թյուն­ներ էին ու­ղեկ­ցում Ձեզ այդ օ­րե­րին։
-Ցե­ղաս­պա­նու­թյան մղ­ձա­վանջն ապ­րե­լու տա­րօ­րի­նակ զգա­ցո­ղու­թյուն ու­նեի՝ 1915 թվա­կա­նը վե­րապ­րած տա­տիկ­նե­րիս ու պա­պիկ­նե­րիս նկա­րագ­րած դր­վագ­նե­րով։
-Ար­ցա­խում պա­տե­րազ­մը լու­սա­բա­նե­լու ո­րո­շումն ինչ­պե՞ս կա­յաց­րիք։
-Լու­սան­կար­չա­կան աշ­խա­տանքս սկ­սել եմ 1988-ին Սպի­տա­կի երկ­րա­շար­ժի օ­րե­րին և այդ ժա­մա­նա­կից ի վեր շա­րու­նա­կել եմ կա­ռու­ցել այս «հու­շա­հա­մա­լի­րը» Ար­ցա­խում և Ջա­վախ­քում, այ­նու­հետև Թուր­քիա­յի արևել­քում՝ նախ­կին Օս­մա­նյան կայս­րու­թյու­նում, որ­տեղ շատ մեծ են հայ­կա­կան հետքն ու հի­շո­ղու­թյու­նը։ Դժ­վար է մար­տի դաշ­տում, ուր այ­դու­հան­դերձ, ես հայ­տն­վում եմ ա­ռանց վա­րա­նե­լու։ Քա­ռա­սուն­չոր­սօ­րյա պա­տե­րազ­մի ըն­թաց­քում Ար­ցա­խում էի հոկ­տեմ­բե­րի 1-ից մինչև դեկ­տեմ­բե­րի 20-ը։ Այդ օ­րե­րին ինձ ակն­հայտ դար­ձավ, որ պի­տի քայ­լեմ ինք­նու­թյան ու պատ­մա­կան հի­շո­ղու­թյան հետ­քե­րով՝ իմ պատ­մու­թյու­նը կա­ռու­ցե­լու հա­մար, և լու­սան­կար­ներս ներ­կա­յաց­նում են իմ ար­տիս­տիկ ու­ղեր­ձը։ Ա­վե­լի եր­կար պի­տի մնա­յի Ար­ցա­խում. տե­սախ­ցիկ­նե­րը վնաս­վել էին։
-Ի՞ն­չը եր­բեք չեք մո­ռա­նա Ար­ցա­խում կամ ի՞նչը կա­ռանձ­նաց­նեիք՝ որ­պես «Մի լու­սան­կա­րի պատ­մու­թյուն»։
-Հայ­րե­նի հո­ղի կո­րուստն ապ­րե­ցի։ Մինչև նո­յեմ­բե­րի 3-4-ը, չնա­յած ռմ­բա­կո­ծու­թյուն­նե­րին, ա­մեն օր գնում էի Շու­շի՝ Ղա­զան­չե­ցո­ցում մոմ վա­ռե­լու։ Նման հնա­րա­վո­րու­թյուն այլևս չու­նե­նալն ա­մե­նա­ցա­վա­լին էր։
Շատ լու­սան­կար­ներ կան, որ կարևոր են ինձ հա­մար։ Ա­ռանձ­նա­հա­տուկ է գն­դա­պետ Ար­թուր Սարգ­սյա­նի լու­սան­կա­րը։ Հա­ճախ էինք միա­սին լի­նում։ Ռում­բե­րի տակ գնա­ցինք Մար­տա­կերտ, Գան­ձա­սա­րում գի­շե­րե­ցինք։ Հա­ջորդ օ­րը Ստե­փա­նա­կեր­տում էինք։ Մար­տու­նի պետք է գնա­յինք։ Ռազ­մա­կան կենտ­րո­նում ժա­մե­րով սպա­սե­ցի նրան... չե­կավ... Զոհ­վեց Մար­տու­նիում։
-Ին­չո՞վ պի­տի գրա­վի Ձեզ պատ­մու­թյու­նը։
-Պատ­մու­թյու­նը փո­խանց­վում է վա­վե­րագ­րա­ծի հի­շո­ղու­թյու­նով։
-Թե­մա­ներ, ո­րոնց եր­բեք չեք անդ­րա­դառ­նա։
-Ինձ հա­մար ար­գելք­ներ չկան։ Ցան­կա­ցած ի­րա­վի­ճա­կում կն­կա­րեմ, չնա­յած եր­բեմն շատ դժ­վար է։
-Սի­րե­լի լու­սան­կար­նե­րը հի­շո­ղու­թյուն պի­տի արթ­նաց­նեն...
-Պատ­կեր­ներն արթ­նաց­նում են իմ հի­շո­ղու­թյան ժա­ռան­գու­թյու­նը։ Նկա­րում եմ այն, ինչն իմ մեջ է, իմ ժա­ռան­գու­թյու­նը...
-... Ձեր նպա­տա­կը։
-Հա­յոց պատ­մու­թյու­նը հա­մա­մարդ­կա­յին է, և լու­սան­կար­չու­թյունն այն արթ­նաց­նե­լու ի­դեա­լա­կան մի­ջոց է։ Նպա­տակս լու­սան­կար­չու­թյամբ հի­շո­ղու­թյուն­ներ փո­խան­ցելն է։ Ան­ցյա­լը հի­շեց­նե­լու հա­մար ընտ­րել եմ ներ­կան ցույց տա­լու տար­բե­րա­կը։
-Ե՞րբ է հա­սու­նա­նում լու­սան­կա­րե­լու պա­հը։
-Ամ­բողջ ժա­մա­նակ։ Լու­սան­կար­չու­թյունն ինք­նին ար­վեստ է։
-Երևա­կա­յա­կա­նը գե­րա­զան­ցու՞մ է ի­րա­կա­նին, թե՞...
-Երևա­կա­յա­կանն իշ­խում է ա­մեն ին­չում, կյան­քիս մեջ նույ­նիսկ։ Ոտ­քերս, կար­ծես, գետ­նին չեն։ Ես հե­տաքր­քր­ված եմ այն ա­մե­նով, ինչ գե­ղե­ցիկ է ներ­քուստ։ Հայ­կա­կան ժա­ռան­գու­թյունն իմ մեջ ստեղ­ծեց մի աշ­խարհ՝ երևա­կա­յա­կան... այն միակն է, որ իշ­խում է ինձ։

Հ. Գ. Երևանում օրերս բացվել է Անտուան Ագուջյանի «Լռության ճիչը» խորագրով լուսանկարչական ցուցահանդեսը։

Զրույցը՝
Լուսինե ՇԱԴՅԱՆԻ