Error
  • JLIB_APPLICATION_ERROR_COMPONENT_NOT_LOADING
  • JLIB_APPLICATION_ERROR_COMPONENT_NOT_LOADING
  • JLIB_APPLICATION_ERROR_COMPONENT_NOT_LOADING
  • Error loading component: com_k2, 1
  • Error loading component: com_k2, 1
  • Error loading component: com_k2, 1
  • Error loading component: com_k2, 1
  • Error loading component: com_k2, 1
  • Error loading component: com_k2, 1
  • Error loading component: com_k2, 1
  • Error loading component: com_k2, 1
  • Error loading component: com_k2, 1
  • Error loading component: com_content, 1
  • Error loading component: com_content, 1

ՉՊԱՏՄՎԱԾ ԴՐՎԱԳՆԵՐ. ՀՈՌԱԹԱՂՑԻ ԿԱՆԱՅՔ, ՈՐ ՊԱՏԱՆԴ ՎԵՐՑՐԻՆ ԱԴՐԲԵՋԱՆՑԻ ՕՄՈՆԱԿԱՆՆԵՐԻՆ

1991 թվականի օգոստոսի 13-ի միջօրեն էր։ Մարտակերտի շրջանի Վերին Հոռաթաղի մի խումբ կանայք թոնրում հաց էին թխում, երբ դպրոցի նախկին տնօրեն Նաիրա Առստամյանն աշակերտներից մեկին ուղարկեց թոնրատուն՝ տեղեկացնելու, որ շուտափույթ իջնեն գյուղի ներքևի հատված։ 

Բուն գոր­ծո­ղու­թյան մաս­նա­կից Վե­րին Հո­ռա­թա­ղի 70-ա­մյա Սվետ­լա­նա Լա­լա­յա­նը պատ­մում է, որ այդ օ­րը Հա­թեր­քի բնա­կիչ­ներ Ժո­րի­կին ու Սու­րի­կին «գո­ղա­ցել» են օ­մո­նա­կաննե­րը և տա­նում էին Ա­կա­նա­բերդ (այն ժա­մա­նակ­վա Ու­մուդ­լու), և անհ­րա­ժեշտ էր ճա­նա­պար­հը փա­կել։ Այս մա­սին հո­ռա­թաղ­ցի­նե­րին տե­ղե­կաց­րել էր հա­թերք­ցի Ռա­ֆիկ Սայի­յա­նը։ «Հա­վաք­վել ենք կա­նան­ցով, հարևա­նու­հիս՝ Նա­տա­շան էր՝ իր տե­գոր կինն էր, մեր թա­ղի կա­նայք, Զո­յան։ Գնա­ցինք ճա­նա­պար­հը փա­կե­ցինք, տե­սանք, որ «ՈւԱԶ» մե­քե­նա է գա­լիս, իսկ մեր ձեռ­քին միայն մա­հակ էր»,- հի­շում է տի­կին Սվետ­լա­նան։
Գյու­ղի տղա­մար­դիկ հրա­ցան­նե­րով թաքն­ված էին մո­տա­կա ան­տառ­նե­րում, որ­պես­զի հարկ ե­ղած դեպ­քում կա­նանց պաշտ­պա­նեն։ Սկզ­բում դե­պի գյուղ փոր­ձել է մո­տե­նալ մեկ «ՈւԱԶ» ավ­տո­մե­քե­նա, սա­կայն տես­նե­լով կա­նանց՝ հետ է շարժ­վել։ Ժա­մա­նակ անց երկ­րորդն է մո­տե­ցել, ո­րի անձ­նա­կազ­մը զին­ված էր։ Նա­տա­շա Հայ­րի­յանն այդ գոր­ծո­ղու­թյան մաս­նա­կից­նե­րից է, ում ա­մու­սինն այդ ժա­մա­նակ գե­րու­թյան մեջ էր, իսկ տա­նը սպա­սում էր 4 ման­կա­հա­սակ ե­րե­խա։ Այ­սօր­վա պես հի­շում է այդ պա­հը. «Մե­քե­նա­նե­րի շա­րա­սյու­նը կանգ­նեց­րել ենք. ինքս նրան­ցից խլել եմ 6 ինք­նա­ձիգ և նռ­նակ­ներ։ Այ­նու­հետև մե­քե­նա­նե­րը ստու­գել էինք, բայց տղա­նե­րը չկա­յին»,- պատ­մում է տի­կին Նա­տա­շան։ Շա­րու­նա­կե­լով հարևա­նու­հու խոս­քը՝ Սվետ­լա­նա Լա­լա­յա­նը վեր­հի­շում է, որ հան­դի­պա­կաց մե­քե­նան հրել, գցել են «Գա­րաժ­ներ» կոչ­վող տե­ղանք, ո­րից հե­տո տղա­նե­րը ե­կել ու զի­նա­թա­փել են։
Ար­դյուն­քում հո­ռա­թաղ­ցի կա­նայք ճա­նա­պար­հը փա­կել, զի­նա­թա­փել և պա­տանդ են վերց­րել 11 օ­մոնա­կա­նի։ Այ­նու­հետև տե­սան դե­պի գյուղ բարձ­րա­ցող զին­վո­րա­կան­նե­րի մեծ խում­բը։ Կա­նայք՝ ե­րե­խա­նե­րի ու մե­ծա­հա­սակ­նե­րի հետ կր­կին փա­կե­ցին ճա­նա­պար­հը։ Ժա­մա­նակ անց պարզ­վեց, որ զորք են ու­ղար­կել գյու­ղը խու­զար­կե­լու և պա­տանդ­նե­րին հետ վե­րա­դարձ­նե­լու հա­մար։ Հո­ռա­թաղ­ցի­նե­րը կր­կին ըմ­բոս­տա­ցան՝ թույլ չտա­լով տան­կե­րը գյուղ մտ­նեն և ձեր­բա­կա­լեն ինք­նա­պաշտ­պա­նա­կան ջո­կա­տի տղա­նե­րին։
«Կանգ­նեց­նում ենք, տես­նում 8 զին­վո­րա­կան, որ ջո­կա­տով գնում էին Չա­փար գյու­ղի հա­րա­կից տա­րած­քում գտն­վող թուր­քե­րին պաշտ­պա­նե­լու։ Մթերք էին տա­նում։ Նա­տա­շան ա­ռանց վա­րա­նե­լու բարձ­րա­ցավ մե­քե­նա­յի թափ­քը ու ինք­նա­ձի­գը միան­գա­մից վերց­րեց»,-պատ­մում է Ս. Լա­լա­յա­նը։
Գյու­ղի կա­նայք, չեն թաքց­նում, ոգևոր­վել էին այդ օր­վա ի­րենց ինք­նա­կազ­մա­կերպ­ված հե­րո­սա­կան քայ­լով։ Խոս­տո­վա­նում են՝ ան­քուն գի­շեր­ներ էին անց­կաց­նում գյու­ղի բլուր­նե­րում, ան­հան­գս­տա­նում ի­րենց ա­մու­սին­նե­րի ու եղ­բայր­նե­րի հա­մար, ով­քեր ջո­կատ­նե­րով պաշտ­պա­նում էին գյու­ղը։
Մինչև Վե­րին Հո­ռա­թաղ հաս­նե­լը, գոր­ծո­ղու­թյու­նը սկիզբ էր ա­ռել Հա­թեր­քից, որ­տեղ կա­նանց ներգ­րավ­վա­ծու­թյամբ տան­կը՝ շուրջ 30 զին­վոր­նե­րով առգ­րավ­վել են։ Վեր­հի­շե­լով ան­ցյա­լը՝ տի­կին Սվետ­լա­նան շեշ­տում է, որ Ար­ցա­խյան ա­ռա­ջին պա­տե­րազ­մի ժա­մա­նակ բո­լո­րը մտա­ծում էին պայ­քա­րե­լու և Ար­ցա­խի սր­բա­ցած հո­ղում ապ­րե­լու և ա­րա­րե­լու մա­սին՝ ա­ռանց հա­վակ­նե­լու մե­դա­լի կամ հե­րո­սի կոչ­ման։
Գոր­ծո­ղու­թյան մաս­նա­կից հո­ռա­թաղ­ցի կա­նայք ար­ցա­խյան պա­տե­րազմ­նե­րի ժա­մա­նակ ոչ մի ան­գամ չեն հե­ռա­ցել գյու­ղից։ 53 տար­վա ման­կա­վարժ Սվետ­լա­նա Լա­լա­յա­նը միշտ լա­վա­տես է ե­ղել։
«Ա­ռողջ դա­տող մար­դը միշտ պետք է մտա­ծի, որ Ար­ցա­խը պետք է լի­նի ու լի­նե­լու է»,- ըն­դգ­ծում է նա։ Տի­կին Նա­տա­շա­յի խոս­քով՝ այն ժա­մա­նակ ա­մեն ինչ ե­ռան­դով էին ա­նում։
«Հի­մա էլ ենք ե­ռան­դով, հույս­ներս չենք կտ­րում։ Մենք եր­բեք մեր հո­ղից չենք հե­ռա­նա։ Ար­ցա­խը միշտ ե­ղել է հա­յի­նը ու, ինչ էլ լի­նի, կմ­նա մե­րը»,- ա­վե­լաց­նում է մեր զրու­ցա­կի­ցը։ 31 տա­րի ա­ռաջ Վե­րին Հո­ռա­թա­ղում տե­ղի ու­նե­ցած օ­պե­րա­ցիա­յի մաս­նա­կից­ներն այ­սօր հա­վաք­վում և գյու­ղի թոն­րում կր­կին հաց են թխում, վա­ռա­րա­նի վրա պատ­րաս­տում ա­վան­դա­կան կե­րա­կուր­ներ և վեր­հի­շում ան­ցյա­լը։ Ցա­վոք, նրան­ցից ո­մանք մա­հա­ցել, ո­մանք էլ տար­բեր պատ­ճառ­նե­րով այժմ գյու­ղում չեն ապ­րում։

Վեհանուշ ՀՈՎՍԵՓՅԱՆ