[ARM]     [RUS]     [ENG]

Items filtered by date: Հինգշաբթի, 27 Դեկտեմբերի 2018

ԱՇԽԱՏԱԺՈՂՈՎ ԱրՊՀ-ՈՒՄ

Դեկտեմբերի 25-ին ԱրՊՀ է այցելել ԱՀ Նախագահի խորհրդական, տ.գ.թ. Արայիկ Հարությունյանը և բուհի տնտեսագիտության ֆակուլտետի ուսանողության մասնակցությամբ անցկացրել աշխատաժողով։


Նա հանդես է եկել բանախոսությամբ՝ ՙԱՀ տնտեսության զարգացման ուղին, մարտահրավերները՚ թեմայով, որից հետո հանդիպումը շարունակվել է հարց ու պատասխանի ձևաչափով։

Բացելով հանդիպումը՝ ԱրՊՀ ռեկտոր Արմեն Սարգսյանը ողջունել է ներկաներին՝ շնորհակալություն  հայտնելով Ա. Հարությունյանին՝ ԱրՊՀ այցելելու և բանախոսությամբ հանդես գալու համար։ ՙԱրայիկ Հարությունյանի հասարակական-քաղաքական, տնտեսական գործունեությունը ներկայացնելու կարիք չկա։ Բոլորս ծանոթ ենք ԼՂՀ վարչապետի պաշտոնում տասը տարի, այնուհետև պետնախարարի պաշտոնում  ծավալած նրա գործունեությանը։ Ոչ պակաս կարևոր եմ համարում նաև ԱրՊՀ խորհուրդը տարիներ շարունակ նրա կողմից ղեկավարելը, Արցախի մայր բուհի շրջանավարտ լինելը, որոնցով պայմանավորված` նա մշտապես  ցանկացած հարցի տվել է  օպտիմալ լուծումներ՚,-ասել է մայր բուհի ղեկավարը։

Ա. Հարությունյանն ուսանողներին է ներկայացրել  Արցախի տնտեսության հիմնական ցուցանիշները, ապագայի տեսլականը։ Բանախոսությունն սկսելով  Ղարաբաղյան հիմնախնդրից՝ նա ընդգծել է հատկապես  հիմնախնդրի վրա ունեցած ադրբեջանական նավթային գործոնի դերը՝ առկա մարտահրավերներին դիմակայելու հարցում առաջնահերթ համարելով տնտեսական աճի բարձր տեմպեր ապահովելու հանգամանքը, որն էլ իր հերթին ենթադրում է մարտունակ բանակ,  դինամիկ զարգացող տնտեսություն, ժողովրդագրական դրական աստիճան։ ՀՀ և ԱՀ տնտեսությունների զարգացումը տարանջատելով՝ բանախոսը հանգամանորեն ներկայացրել է ԱՀ տնտեսության անցած ճանապարհը, ներկա վիճակը և զարգացման հեռանկարները։ Խոսելով ԱՀ տնտեսության աճի երկնիշ ցուցանիշի մասին՝ նա հատկանշել է, որ ոլորտում առկա աճը համաչափ անդրադառնում է կյանքի որակին՝ փաստական տվյալներ ներկայացնելով Արցախի բոլոր ոլորտների ուղղություններով, այդ թվում՝ առողջապահության, կրթական հաստատությունների, սպորտի, ենթակառուցվածքների և այլ ուղղություններով։

Խոսելով գյուղատնտեսության ոլորտից՝ Ա. Հարությունյանը նշել է, որ տարեցտարի բարձրանում է աշխատանքների արդյունավետությունը։ Հանրապետությունում ստեղծված են բոլոր նախադրյալները ոլորտը զարգացնելու  համար։ Նրա խոսքով՝ առաջիկայում մեծ ուշադրություն է դարձվելու այգեգործությանը, իսկ շարժիչը լինելու է նռան արտադրությունը՝ հաշվի առնելով մրցակցային պայմանները։ ՙՆուռը պետք է դառնա Արցախի բրենդը՚,-նշել է նա՝գյուղատնտեսության ճյուղերում կարևորելով նաև անասնապահության ոլորտը, ձկնաբուծության խթանումը։

Հանքարդյունաբերություն, էներգետիկա, ենթակառուցվածքների,  տեղեկատվական տեխնոլոգիաների զարգացում, զբոսաշրջություն, պատմամշակութային հուշարձանների պահպանում և Արցախի համար ռազմավարական նշանակություն ունեցող մյուս ոլորտների վերաբերյալ ուսանողներն իրազեկվեցին Ա. Հարությունյանից՝ ստանալով նաև հետաքրքրող հարցերի պատասխաններ։

Ի պատասխան հնչած հարցի՝ բանախոսը վստահեցրել է, որ հէկերի  զարգացման ուղղությամբ կատարվող աշխատանքներն առաջիկայում գոհացուցիչ արդյունքներ են խոստանում՝ միաժամանակ վստահեցնելով, որ այն բնավ չի սպառնում էկոլոգիական անվտանգությանը։

ՙԱրցախի Հանրապետության առջև ծառացած գլխավոր մարտահրավերը տնտեսական աճն է։ Այսօր ունենք միջինը 10 տոկոսից ավել տնտեսական աճ։ Մենք պետք է շարունակենք աճի առաջիկա տեմպերը և կարողանանք պահպանել տարեկան միջինը նույնքան աճի մակարդակ՚,-ասել է նա։

Վերջում Ա. Հարությունյանը ուսանողների շրջանում գործարարությունը խթանելու նպատակով խոստացավ նրանց կողմից ներկայացրած լավագույն երեք բիզնես-ծրագրերի իրականացման համար ֆինանսավորման աղբյուրներ գտնել։

Զարինե ՍԱՌԱՋՅԱՆ

 

 

 

 

 

 

 

ԳՆԱՃՆ ԱՌԱՅԺՄ ՄԵՂՄ ՏԵՄՊԵՐ ՈՒՆԻ

Մայրաքաղաքում և հանրապետության տարբեր շրջաններում առաջին անհրաժեշտության  պարենային մթերքների գնային տատանումները շարունակում են մնալ   Հանրային ծառայությունները և տնտեսական մրցակցությունը կարգավորող պետական հանձնաժողովի  (ՀԾՏՄԿ ՊՀ) ուշադրության կենտրոնում։


Ըստ տնտեսական մրցակցության բաժնի կողմից դեկտեմբերի առաջին կեսին իրականացրած ուսումնասիրությունների՝ հաշվետու ժամանակահատվածում առաջին անհրաժեշտության 43 ապրանքային շուկաներում առկա 80 ապրանքատեսակներից 9-ի գները նվազել են, 14-ինը` աճել, իսկ 59 անուն պարենամթերքի գինն  անփոփոխ է մնացել։ 

Հիշեցնենք, որ մեկ ամիս առաջ ՀՀ ԿԲ-ն հայտարարել էր, որ գնաճը բավական ցածր է մնում և 12-ամսյա գնաճը նոյեմբերի դրությամբ կազմել է 1,8 տոկոս, ինչը վկայում է, որ եթե տարվա սկզբին գնաճի արագացման կանխատեսումներ կային, ապա հետագայում դրանք դադարել են՝ պայմանավորված գնաճի զարգացումներով։ Մեր հանրապետությունում տարբեր անհատ ձեռնարկատերերի պատկանող առևտրային օբյեկտներում, ըստ ՀԾՏՄԿ ՊՀ տվյալների`  միջին գների 0,18-0,40 տոկոս կազմող նվազում նկատվել է ՙՄակֆա՚ մակարոնի՝ ՙԲջնի կլասիկ՚ հանքային ջրի, ոսպի և շաքարավազի շուկաներում։ Մրգերից էժանացել է միայն խնձորը՝ 1,41 տոկոսով։ Գնային նվազում կա նաև ՙՊրեմիում՚ և ՙՌեգուլյար՚  բենզինի և դիզվառելիքի շուկաներում (համապատասխանաբար` 1,53, 1,59, և՝ 1,53 տոկոս)։ 

Նույն ժամանակահատվածում միջին գների 0,07 և 0,33 տոկոս կազմող աճ է արձանագրվել ՙՄակֆա՚ և ՙԲաղրամյան՚ տեսակի ալյուրի շուկաներում։ Թանկացում կա նաև հնդկաձավարի (0,15%),  սպիտակ երկարահատիկ բրնձի (0,12%), ՙԴոյարուշկա՚ կարագի (0,17%), ՙՌեդդի՚ բուսական յուղի  (0,55%), ՙՆազ՚ մարգարինի ( 0,07 %), ՙԱթենք՚ նրբերշիկի  (0,15%), թարմ և սառեցրած հավի մսի (0,04-0,06%) Վարունգի (1,98%), ՙԱհմադ՚ թեյի (0,09%) շուկաներում։   Մսամթերքից թանկացել է ոչխարի միսը՝ 2,23 %-ով։ Իսկ ահա հայրենական  ՙԱրցախ-կաթի՚ արտադրության կարագը թանկացել է 4,06-ով։

Վերջերս համառ լուրեր են պտտվում ալյուրի և հացի սպասվող  թանկացումների մասին։ Հիշեցնենք, որ նախորդ տասնօրյակում մայրաքաղաքում հացարտադրությամբ զբաղվող ընկերությունները 10 տոկոսով բարձրացրել էին հացի գինը՝ պատճառաբանելով, որ հացի արտադրության մեջ շահութաբերությունը շատ ցածր տոկոս է կազմում։ Նոր գնով հացը վաճառվել է ընդամենը երկու օր. ԱՀ հանրային ծառայությունները և տնտեսական մրցակցությունը կարգավորող պետական հանձնաժողովը   խոստացել է ուսումնասիրել հացի արտադրության ոլորտն ու քննարկել ընկերությունների դժգոհությունները՝ համապատասխան որոշում ընդունելու համար։  ՀԾՏՄԿ ՊՀ հանրային կապերի բաժնից տեղեկացանք, որ պահի դրությամբ  Հանձնաժողովը ուսումնասիրություն է իրականացնում՝ ստուգելու հացի գնի բարձրացման հիմնավորումները։ Իսկ մինչ այդ հաց արտադրող ընկերությունները պարտավորվել են այն առաքել նախկին գնով։

Ըստ շրջաններում իրականացված դիտարկումների՝ գնային ամենամեղմ վիճակն Ասկերանում Է։ Այնտեղ ուսումնասիրված 69 ապրանքատեսակներից 25-ի գները նվազել են, 12-ի գները` աճել։ Ընդ որում՝  պատկերը մայրաքաղաքի հետ գրեթե նույնն է։ Մարտունում 71 ապրանքատեսակներից 36-ի դեպքում գնաճ է արձանագրվել։ Այստեղ գնաճ կա թե՜ տեղական և թե՜ ներկրվող կաթնամթերքի որոշ տեսակների, բանջարեղենի, տեղական օղու և գինու երկու տեսակների դեպքում։ Մարտակերտում ուսումնասիրության առարկա է դարձել 72 ապրանքատեսակ, որոնցից 23-ի դեպքում գնանկում և 30-ի դեպքում  գնաճ է արձանագրվել։ 

Ըստ Հանձնաժողովի եզրակացության՝ մայրաքաղաքում և շրջաններում արձանագրված գնային տատանումները կապված են ապրանքների ձեռքբերման գների փոփոխության և մանրածախ առևտրի ոլորտում գործող սուբյեկտների կողմից իրականացվող գնային քաղաքականության հետ։ Գնաճ արձանագրված ապրանքային շուկաներում բացակայում են գերիշխող դիրքի չարաշահման` մասնավորապես, չհիմնավորված գների կիրառման հնարավոր դեպքերը։

Հավատանք պաշտոնական տվյալներին և արձանագրենք, որ գնաճն առայժմ մեղմ տեմպեր ունի, սակայն  առջեւում Ամանորն է, և գաղտնիք չէ, որ   տոնական օրերի խառնաշփոթն ու պարենամթերքի գերպահանջարկը միշտ անվերահսկելի գնաճով են ուղեկցվում։ Թերևս այս իրողությունը հաշվի առնելով՝ ՀԾՏՄԿ ՊՀ-ն հաղորդագրություն է տարածել՝ տեղեկացնելով, որ Հանձնաժողովին դիմում են բողոքներով, համաձայն որոնց՝ որոշ տնտեսվարող սուբյեկտներ կամ անհատ ձեռնարկատերեր պայմանավորվում են առանձին ապրանքատեսակների համար տնտեսական պայմանների փոփոխություններով չհիմնավորված գներ սահմանելու և կիրառելու առումով։ Հանձնաժողովը հորդորել է զերծ մնալ այդպիսի համաձայնություններից՝ տեղեկացնելով, որ ապացույցների դեպքում մասնակիցների նկատմամբ կկիրառվի օրենսդրությամբ սահմանված պատասխանատվության միջոց: 

Նունե ՀԱՅՐԱՊԵՏՅԱՆ 

 

 

 

ԺՈՂՈՎՐԴԱԳՐԱԿԱՆ ՎԻՃԱԿԻ ՀԵՏԱԶՈՏՈՒԹՅԱՆ ԱՐԴՅՈՒՆՔՆԵՐԸ՝ ՄՏԱՀՈԳՈՒԹՅԱՆ ԱՌԻԹ

ԱՀ աշխատանքի, սոցիալական հարցերի և վերաբնակեցման նախարարության ու ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հետազոտությունների ազգային ինստիտուտի հետ համատեղ իրականացված ՙԱրցախի գյուղական համայնքներում երիտասարդների խնդիրների ուսումնասիրություն՚ հետազոտության ամփոփ վերլուծությունը վերջերս ներկայացվեց հանրությանը։


Հետազոտության մեջ ընդգրկվել է հանրապետության գյուղական 66 համայնք, որոնք ներառում են 88 բնակավայր։ Ըստ վարչական շրջանների ուսումնասիրվել են զբաղվածության, միգրացիայի, ամուսնության, ծնելիության, հողային ռեսուրսների և այլ խնդիրներ, որոնց վերլուծությունների տվյալների օգնությամբ հնարավոր եղավ վեր հանել գյուղական համայնքների ընդհանուր նկարագիրը, բնակիչներին հուզող օրախնդիր հարցերը։ Ծրագրի կազմակերպիչները տվել են մասնագիտական եզրակացություններ, հանդես եկել առաջարկություններով։ Ընտրված համայնքների բնակչության թիվը 31457 մարդ էր, որից 16020-ը` կանայք  (50,9%), իսկ 8259¬ը` 18-35 տարեկան երիտասարդներ (26,2%)։ Հետազոտությունները մեկ անգամ ևս փաստեցին, որ հանրապետության գյուղական համայնքների երիտասարդների բազմաբնույթ խնդիրներն ուղղակիորեն ազդում են ժողովրդագրական, մասնավորապես` ծնելիության, ամուսնության, միգրացիայի ցուցանիշների վրա։ Վերջին 5 տարիներին ծնելիության թիվն Արցախում շարունակաբար նվազում է, ինչը տեղիք է տալիս մտահոգության։ 8-9 ամիս ընթացած ուսումնասիրությունների արդյունքում մասնագետները պարզեցին, որ համայնքներում մշտական բնակչության թիվը գտնվում է նվազագույն սահմանային գծում։ Անդրադառնալով ժողովրդագրական խնդրին, մասնագետները փաստեցին, որ ամուսնալուծությունների տեսակարար կշիռը սկսած 2013թ.-ից նվազել, ապա աճել է և 2017թ.-ին ունեցել գրեթե նույն մակարդակը, ինչ 2013-ին, իսկ միջին տեսակարար կշիռը կազմել է 5,9%, ինչը ցածր է ինչպես ՀՀ-ում արձանագրված ցուցանիշից, այնպես էլ մի շարք Եվրոպական և ԱՊՀ երկրներից, որտեղ այդ ցուցանիշը տատանվում է 35-60 %-ի միջակայքում: Ամուսնացած և չամուսնացած երիտասարդների թվի վերլուծությունն ըստ տարիքային խմբերի ցույց է տվել, որ համայնքների 7717 երիտասարդներից ամուսնացած է 4810-ը կամ 58,9%-ը, իսկ մնացած 3174-ը կամ երտասարդների 41,1%-ը ամուսնացած չէ: Ամուսնացածների մեջ ընդամենը 15%-ն են կազմում 18-23 տարեկանները, 38%-ը` 24-29 տարեկաններն են և 47%-ը՝ 30-35 տարեկան անձինք: Չամուսնացած երիտասարդների մեջ 15% են կազմում 30-35 տարեկանները, դա բավականին բարձր ցուցանիշ է, իսկ 18-23 տարեկանների շրջանում 27,5%-ն է ամուսնացած, 24-29 տարեկանների՝ 63,1%-ը և 30-35 տարեկանների 81,9%-ը: Փաստորեն, 30-35 տարեկաններից յուրաքանչյուր հինգից մեկը ամուսնացած չէ:Հետազոտողները, վերլուծելով 18-35 տարեկան երիտասարդների չամուսնանալու հիմնական պատճառները, եկան այն եզրակացության, որ հիմնական գործոնը սոցիալականն է՝ պայմանավորված ցածր եկամտով, բնակարանային վատ պայմաններով և կայուն աշխատանքի բացակայությամբ, որոնք միասին կազմում են 84%: Ընդհանուր առմամբ՝ նշյալ գործոնները բոլոր վարչական շրջաններում առաջնային տեղերում էին, սակայն առավել բարձր է դրանց ազդեցությունն Ասկերանի, Մարտակերտի, Մարտունու, Հադրութի և Շուշիի համար, համապատասխանաբար կազմելով՝ 96%, 83%, 90%, 86% և 83%: 

Ամփոփելով վերլուծությունը` մասնագետներն իրենց եզրակացություն-առաջարկություններում շեշտեցին, որ պետք է կարևորել համայնքներում մշտական բնակչության թվի ավելացման գործոնը, որովհետև այն գտնվում է նվազագույն սահմանային գծում, որը չի ապահովի նույնիսկ պարզ վերատարդրությունը: 2008-ի Մեծ հարսանիքի միջոցառումներից հետո ծնելիության ցուցանիշը շարունակաբար նվազում է և մոտենում 2008թ. և դրանից առաջ գրանցված ցուցանիշին: Սա նշանակում է, որ իրականացված միջոցառումը դանդաղորեն կորցնում է իր ազդեցությունը: Անհրաժեշտ է կիրառել ամուսնության և ծնելիության խթանման նոր գործիքներ, ինչը կկրճատի ամուսնալուծությունները:

Հետազոտողներն իրենց առաջարկություններում նշեցին, որ ժողովրդագրական իրավիճակի բարելավման համար մինչև 35 տարեկան երիտասարդների շրջանում իրականացվող ծրագրերը պետք է կրեն նաև սոցիալական բնույթ` ուղղված երիտասարդներին մատչելի բնակարանով ապահովման և զբաղվածության՝ հատկապես ինքնազբաղվածության և ձեռնարկատիրության խթանմանը: Դրանց զուգահեռ անհրաժեշտ է հաշվի առնել նաև համայնքներում խոցելի ընտանիքների՝ միայն տարեցներից կազմված և բազմազավակ ընտանիքներին ուղղված ծրագրերի արդյունավետության բարձրացումը, որոնք մի կողմից կխթանեն երեք և ավելի երեխաներ ունեցող տնային տնտեսությունների թվի ավելացումը, այսինքն` բնակչության աճը, մյուս կողմից` տարեցներին կապահովեն բարեկեցիկ և արժանավայել կյանքով։

 Զարինե ՄԱՅԻԼՅԱՆ

 

 

 

 

ՊԱՏՐԱՆՔՆԵՐՈՎ ԲԱՆԱԿՑԵԼՆ ԱՆԻՄԱՍՏ Է

ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի ձևաչափում ադրբեջանա-ղարաբաղյան հակամարտության խաղաղ կարգավորման գործընթացը մշտապես ուղեկցվել է երկու համանախագահող պետությունների՝ ԱՄՆ-ի և ՌԴ-ի միջև նախաձեռնությունների համար ընթացող մրցակցային պայքարով։


Նույնը, իհարկե, չի կարելի վերագրել Ֆրանսիային, որը համարվում է եվրոպական քաղաքականության առաջատարներից մեկը։ Համաշխարհային քաղաքականության երկու գլխավոր դերակատարները (ակտորներ), որոնք իրենցից ներկայացնում են կարևորագույն ուժային կենտրոններ, հակամարտության գոտիներում քայլեր ձեռնարկելիս, բնականաբար, պետք է ելնեն իրենց շահերից։ Իսկ չլուծված էթնոքաղաքական հակամարտությունները նրանց ձեռքում դառնում են գործիք, ինչը թույլ է տալիս վերահսկել հակամարտող կողմերին, կառավարել նրանց։  Աքսիոմատիկ այս ճշմարտությունը հիմք է տվել քաղաքագետներին ասելու, որ գերտերությունների նպատակը ոչ այնքան հակամարտության կարգավորումն է, որքան դրանց կառավարումը։ Այս ամենով հանդերձ, պատերազմով սեփական անկախությունն ամրապնդած ժողովրդի ազատ ինքնորոշման իրավունքը ոչ մի դեպքում չի մարգինալացվել աշխարհաքաղաքականության այդ նույն դերակատարների կողմից, քանզի նրանք նույնպես այդ ճանապարհն անցած պետություններ են։    

Ադրբեջանի ղեկավարությունը մշտապես դժգոհ է եղել Մինսկի խմբի ձևաչափից, և ժամանակ առ ժամանակ փորձել է փոխել այն՝ խնդրի կարգավորումն այլ հարթություն տեղափոխելու մտադրությամբ։ Հրադադարի հաստատումից մինչ 2016-ի ապրիլյան պատերազմը համանախագահող պետություններին հաջողվել է տարածաշրջանում պահպանել ռազմաքաղաքական հավասարակշռություն՝ դրանով իսկ շփման գծում պահպանելով նաև հարաբերական անդորրը։ Քառօրյա պատերազմը ջրի երես հանեց մի շարք հանգամանքներ, այդ թվում՝ շփման գծում միջադեպերի վերահսկման մեխանիզմի ստեղծման անհրաժեշտությունը, ինչը ցայսօր մնում է չիրագործված։ Միանշանակ դարձավ մի բան՝ Արցախի Հանրապետության կարգավիճակը և անվտանգությունը հայկական դիվանագիտության համար պետք է դառնան առաջնային նշանակության խնդիրներ։

Ի՞նչ կարելի է ասել ղարաբաղյան խաղաղ կարգավորման ներկա փուլի մասին։ Տարածաշրջանում ստեղծված բարդ իրավիճակն ավելի խճճվեց ԱՄՆ նախագահի ազգային անվտանգության հարցերով խորհրդական Ջոն Բոլթոնի Ռուսաստան և Հարավային Կովկաս կատարած այցելությունների արդյունքում։ Թրամփի վարչակազմի մտադրությունների առանցքում Իրանի նկատմամբ տարվող քաղաքականության կոշտացումն է, որի շուրջ պետք է հստակեցվեին  Հարավային Կովկասի երեք հանրապետությունների դիրոքորոշումները։ Բոլթոնի դիվանագիտական բառապաշարում արդեն իսկ կարելի էր տեսնել ԱՄՆ-ի հեռահար ծրագրերը։ Այն հայտարարությունը, որ իր այցի նպատակը հարավկովկասյան տարածաշրջանում Միացյալ Նահանգների քաղաքականությունը փոխելու նպատակ չի հետապնդում, թերևս, բացահայտեց այդ ուժային կենտրոնի իրական նպատակը՝ տարածաշրջանում վերաձևակերպել գործող քաղաքականությունը։ Եվ ամերիկյան բարձրաստիճան պաշտոնյան եկել էր, այսպես ասած, շոշափելու տարածաշրջանի երեք հանրապետությունների քաղաքական վերնախավերի տրամադրությունները, պարզել, թե որքանով են նրանց շահերը համադրվում Արևմուտքի ծրագրերին ու ռազմավարությանը։ 

Այլապես ի՞նչ է նշանակում ՙուժեղ մանդատ ունենալ և վճռական քայլեր ձեռնարկել Ղարաբաղի հարցում՚։ ՀՀ վարչապետի պաշտոնակատար Նիկոլ Փաշինյանը հավուր պատշաճի հակադարձեց՝ հայտարարելով, որ ո՜չ Բոլթոնը, և ո՜չ էլ մեկ ուրիշ պաշտոնյա չեն կարող խոսել իր անունից։ 

Ռիչարդ Միլսն անսպասելի հայտարարություն արեց ՙգրավյալ տարածքները՚ հանձնելու մասին։ ԱՄՆ նախագահն ի՞նչ է սպասում Նիկոլ Փաշինյանից. ընդգծված լեգիտիմություն ունեցող վարչապետն  ի զորո՞ւ է հեղափոխություն անել նաև հիմնախնդրի խաղաղ կարգավորման գործընթացում։ Սպիտակ տունը պետք է որ այս հարցի պատասխանն էլ ունենա։   

Մյուս կողմից` ծառացավ ՀԱՊԿ գլխավոր քարտուղարին հետ կանչելու հարցը, ինչը հնարավորություն ընձեռեց Ադրբեջանին՝ եվրասիական ուղղությունում առաջ մղել իր շահերը` հենվելով ԵԱՏՄ անդամ Բելառուսի աջակցության վրա։ Հավաքական անվտանգության պայմանագրի կազմակերպությունում ծավալվեցին զարգացումներ ոչ ի նպաստ Հայաստանի. Բելառուս-Ադրբեջան-Ղազախստան եռակողմ համագործակցությունը վեր հանեց ՀԱՊԿ-ի ներսում ծավալված հետկուլիսային զարգացումները, համաձայն որոնց՝ հավանական է համարվում Ադրբեջանի անդամակցությունը ԵԱՏՄ-ին, Ռուսաստանի միջնորդությամբ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև համաձայնության հասնելն ու տարածքային հարցում հայկական կողմին զիջումներ պարտադրելը։ 

Նախկինում էլ ղարաբաղյան հիմնախնդրի շուրջ ծավալված իրադարձությունները ցույց տվեցին, որ ո՜չ ռուսական և ո՜չ էլ ամերիկյան կողմերին չի հաջողվել տարածքային զիջումներ պարտադրել Հայաստանին, քանի որ դրանք կլինեին միակողմանի զիջումներ Ադրբեջանի կողմից տարվող հայատյացության քաղաքականության և ռազմաշունչ հռետորաբանության ֆոնին։ Վերջապես, տարածքային զիջումները հիմնախնդրի կարգավորում չեն ապահովելու, դրանք միայն հանգեցնելու են պատերազմի։ Խաղաղ կարգավորման գործընթացում ինչպես հակամարտող կողմերի, այնպես էլ միջնորդական առաքելություն իրականացնող պետությունների համար փոխհամաձայնության հասնելու հեռանկարը մնում է մշուշոտ։ Վստահության մթնոլորտի բացակայությունն ինքնին բացառում է կողմերի միջև առարկայական բանակցությունների անցկացումը։      

Ներկա իրողությունների ֆոնին առավել քան աբսուրդ կարելի է որակել Ադրբեջանի արտգործնախարար Էլմար Մամեդյարովի հայտարարությունը Միլանում ՀՀ արտաքին քաղաքական գերատեսչության ղեկավար Զոհրաբ Մնացականյանի հետ հանդիպմանը փոխըմբռնման հասնելու մասին։ Պարզվում է, որ ՙերկար ժամանակ անց, առաջին անգամ, կողմերը փոխըմբռնման են հասել՚։ Հիմնական նպատակը շոշափելի արդյունքների հասնելն է. Մամեդյարովի խոսքերն է մեջբերել ադրբեջանական կայքը։ 

Հայաստանի արտգործնախարարության մամուլի խոսնակն արձագանքել է Մամեդյարովին և իրազեկել, որ Միլանում ԵԱՀԿ Նախարարների խորհրդի շրջանակներում երկու արտգործնախարարները պայմանավորվել են առաջիկայում շարունակել հանդիպումները՝ պահպանելով ձևավորված դինամիկան։ Համաձայնություն էր ձեռք բերվել հակամարտող կողմերի  արտգործնախարարների և համանախագահող երկրների պատվիրակությունների ղեկավարների համատեղ հայտարարության  տեքստի շուրջ։ Մամեդյարովն այս իրողությունները մատուցել է շատ յուրահատուկ ոճով։   

Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև  ՙփոխըմբռնման՚ ի հայտ գալու լուրը դրական զգացողություններ առաջացրեց երկրորդ հայկական պետությունում։ Ստեփանակերտը  լավատեսություն հայտնեց առ այն, որ Բաքվում, հնարավոր է, գիտակցել են բանակցություններին Արցախի մասնակցության անհրաժեշտությունը։ Հնարավոր է նաև, որ վերջապես ընդունել են խաղաղ կարգավորման սկզբունքի պահպանման պահանջը։ Եթե Ադրբեջանում այդչափ ըմբռնումով են վերաբերվում խնդրին, կարելի է հուսալ, որ այնտեղ նույնիսկ պատրաստվում են ճանաչել Արցախի Հանրապետության անկախությունը։   

Իլհամ Ալիևն իր հերթին դեկտեմբերի 17-ին հայտարարեց, որ ընթացիկ տարում Ադրբեջանի բանակը հաջողություններ է արձանագրել. հայ-ադրբեջանական սահմանի նախիջևանյան հատվածում. հսկողության տակ է վերցրել 11 հազար հեկտար տարածք։ Ալիևի բնորոշմամբ՝ դրանք ռազմավարական բարձունքներ են։ Դա և ապրիլյան պատերազմում ունեցած ՙհաջողությունները՚ հիմք են տվել Ադրբեջանի նախագահին՝ հայտարարելու, որ հակամարտության կարգավորման առաջին գործոնը Ադրբեջանի ռազմական հզորությունն է։ 

Ալիևի հայտարարությունը, սակայն, խաղաղ կարգավորման հետ ոչ մի աղերս չունի։ Հերթական անգամ Ադրբեջանի նախագահն ակնարկում է խնդիրը ռազմական ճանապարհով լուծելու մասին՝ ի ցույց դնելով իր ռազմական ներուժը։ Ակնարկում է նաև նախիջևանյան ուղղությունում կատարված դիրքային փոփոխության մասին։ Եթե դա է Իլհամ Ալիևի ՙհաջողությունը՚, այդ դեպքում ինչո՞ւ է նա Մինսկի խմբի համանախագահներից ՙգրավյալ տարածքների՚ վերադարձ աղերսում։    

Այստեղ հարկ ենք համարում վկայակոչել օրերս գեներալ-լեյտենանտ Նորատ Տեր-Գրիգորյանցի՝ ՙՇանթ՚  հեռուստաընկերությանը տված հարցազրույցը։ Անդրադառնալով Պաշտպանության բանակի կողմից ազատագրված հայկական պատմական տարածքներին՝ նա  հորդորեց առհասարակ չքննարկել այդ թեման։ Գեներալը մատնացույց արեց Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի արդյունքում Խորհրդային Միության կազմ անցած, բայց պատմականորեն Ճապոնիային պատկանող  Կուրիլյան կղզիները։ Ճապոնական կողմից Հարավային Կուրիլների պատկանելության խնդիրը պարբերաբար արծարծվում է, բայց Ռուսաստանի ղեկավարությունն իր դիրքորոշումից հրաժարվելու մտադրություն չունի։ Ռուսաստանը վիճարկվող տարածքն անվտանգության գոտի է համարում, և այդ կղզիները չի հանձնում հենց անվտանգության նկատառումներով։ Ինչո՞ւ պիտի մենք մեր Հայրենիքի անբաժանելի մասը կազմող տարածքները քննարկման հարց դարձնենք։

Ադրբեջանի քաղաքական վերնախավն էլ չի ուզում հրաժարվել հակամարտության կարգավորման վերաբերյալ ունեցած պատրանքներից: Այդ պատրանքներն իրենց առավելագույնս զգացնել են տալիս հատկապես աշխարհաքաղաքականության գլխավոր դերակատարների մրցակցային պայքարի սրացումների ֆոնին։ Իսկ դա մեր հարևանին միայն խանգարում է, որովհետև առարկայական բանակցություններ կարող են լինել միայն իրականության դաշտում։ Պատրանքներով առաջնորդվելը կնշանակի բանակցությունները տանել փակուղի։    

Ռուզան ԻՇԽԱՆՅԱՆ  

 

 

 

Subscribe to this RSS feed